Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
16 / 31
16 / 31

Mwakoro 13 — Taian Kanikinaean Ana Kairiiri te Atua

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“E a tia te Atua ni kataia n nako ni karekea ibukina te botannaomata mai buakon te botannaomata teuana, n taian kataaki, n taian kanikina, n taian kakai, n te buaka, n te bai ae mwaaka, n te bai ae tioraki nako, ao n bwaai aika kammaaku aika kakannato, n ai aron bwaai ni kabane ake e karaoi ibukimi te Uea ae Atuami i Aikubita i matami? E kaotaki aei nakoim bwa ko aonga n ataia bwa te Uea bon ngaia te Atua; ao akea riki teuana i rarikina.”1

GSAM 198.2Bon aei aron ana mwakuri te Uea ni karekeia ana aomata mai buakon te botannaomata ae a taromauria bouannanti, bwa e aonga ni kairiia nako n te tabo are e kona n taekina ana tua nakoia, ao n angania ana tua ae koreaki iaon baatua n atibu. A aki karaoaki kakai aikai bwa a na katoki aia kan ataibwai; ma bwa a na ataia ni koaua bwa ngaia are e a tia ni “karaoi bwaai aika kakannato i Aikubita; mwakuri aika kakai n aban Kam, ao bwaai aika kammaaku i rarikin te Taari ae Uraura,”2 ao are e taetae nakoia mai buakon te ai ao te bubu iaon te taubuki are e ura i Tinai, bon tii te Atua ae maiu ao ni koaua, te Tia Karikibwai ni kabane.

GSAM 198Weteakin Mote mai Buakon te Aroka ae Ura

GSAM 198.3E aki kona Mote i bon irouna ni kairi nanoia Iteraera bwa a na kitana Aikubita ngke tii e taku nakoia, “Ngke I kawakini nanai n te rereua, ao I nanoangaingkami n ami tautoronaki, ao ngkai I a ruo mai bwa N na kairingkami nako mai Aikubita, n ai aron ae I kataia ni karaoia ngke I tiringa te I-Aikubita imwain au biri nako n aban Mirian.”

GSAM 199.1E riai ni kaotaki te aroka ae ura ma e aki kamaunaki n te ai, ao te bwanaa ae ongoraoi mai buakon uran te ai, bwa e aonga n onimakinna Mote naba bwa bon ngaia are e na “nako ni kairiia aomata nako mai Aikubita.” N te aro ae kakai aei e karekea ana mwioko, te weteaki ae kakannato ao ae tabu. Ngkana e kaotia nakoia tarina ao a na ongora nakoina n te tai naba anne, ao e na katauraoaki nanoia ibukin bwaai ake a na roko imwiina, ao n te aro anne a na butimwaea Mote bwa aia tia kairiiri i aan te Atua.

GSAM 199.2Ngkana iai te tai imwiin mangautin te Tia Kamaiu are a kainnanoa iai kabebetean nanoia taan rimwina aika a nanokawaki ao ni bwara nanoia, rinanon menana i buakoia ao ana taeka ni kaungaunga, bon te tai are a teimatoa iai n tau n te onimaki ae matoatoa tabeman taan onimaki aika a nanokawaki ao n bwainikirinaki, imwiin te “takarua n te nukanibong” n 1844. Ao ngkana e a tia te Atua n taetae ni katiteuana nakoia aomata aika a nanokawaki n ana nanoanga, ao e a tara naba n taraa bwa e na boni karaoia n te aeka n tai arei ao nakoia te aeka n aomata arei.

GSAM 199E Beritanaki Menan te Uea i Buakoia

GSAM 199.3Ngaia are akea tongan kawai ke bwaai ake e kona ni kabonganai n ana mwakuri, ao are e kateai ana bwaintituaraoi te Taamnei inanon ana ekaretia “ngke e waerake nako i eta,”3 e berita bwa e na mena i buakoia taan rimwina ngkana a tataekina te euangkerio, “ni karokoa naba tokin te aonnaba.”

GSAM 199.4N taai ni kabane e a tia te Uea n tauraoi ni kaoti mwaakana ao ana bwaintituaraoi i buakoia ake a kakaea ma nanoia ni kabane. Ngke e anga te mwioko ni katanoata te euangkerio, e aki kangai, “A na iriia taan onimaki kanikina aikai: n arau a na kabiriia taamnei aika buakaka; a na taetae n taetae aika boou; a na taua taian naeta; ao ngkana a mooi te bwai ae kamamate, ao e na aki kammarakiia; a na katokai baia iaoia taan aoraki, ao a na maiu”?4

GSAM 199Ana Bwaintituaraoi te Taamnei n Tain Kaokan te Aro nakon te Eti

GSAM 199.5A kaotaki tabeua kakai n ana mwaaka te Uea ao kaotakin te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti n tain Kaokan te Aro nakon te Eti n te ka16 n tienture, ao n taai ake a iri imwiina. E taekini ana taetae ni burabeti John Huss D’Aubigné. Charles Buck, inanon ana boki ae Rongorongo aika Kimototo ibukin te Aro, e taekina ana taetae ni burabeti George Wishart n 1546. John Wesley, inanon ana koroboki, e taekini ana taetae ni burabeti Jonathan Pyrah ao kakoroan bukiia. Te Unimwaane J. B. Finley, inanon rongorongon maiuna ae e korea i bon irouna, e taekina te miitara ae kamimi ao kamaiuan rabwatana n te tai n kabuebue n 1842. Te Tia Boutokaa te Onimaki ni Kristian, ae ana beeba te ekaretia n Metoriti, e boreetia te rongorongo ae kakannongora ibukin te miitara ae kamimi ao uaaia, are e anganaki te taokita ae Bond, kaain te ekaretia anne, n tain ana mwakuri ni minita. Bon kanikina aikai nakoia ake a nanorinano ni kakaea te Uea, bwa e tuai bitaki, ao e na teimatoa n taetae nakoia ana aomata rinanon te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti.

GSAM 200E na Reke te Taamnein te Taetae ni Burabeti iroun aia Ekaretia Koraki ake a Tiku

GSAM 200.1Iai taeka aika mataata ao aika tii kaineti n te Koroboki ae Tabu bwa e na kaoti ni kaokoro te Uea ana bwaintituaraoi te Taamnei, ao riki te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti, i buakoia aomata ake a na kuneaki bwa a tataninga rokona. Te moan kibu ae ti kan tararuai bon are e kuneaki n te reta nakoia I-Korinto, ae kangai: “I katituaraoa Atuau n taai nako ibukimi, ibukin ana akoi te Atua are e anganaki nakoimi rinanon Iesu Kristo; bwa kam a kaubwaiaki irouna n bwaai ni kabane, n taetae ni kabane ao n atatai ni kabane; n ai aron ae e kamatoaki ana kakoaua Kristo i buakomi: bwa akea te bwaintituaraoi ae kam aikuua iai; ngkai kam tataninga rokoni Iesu Kristo ae ara Uea; are e na kamatoaingkami naba ni karokoa te toki, bwa kam aonga n akea ami bure n ana bong ara Uea ae Iesu Kristo.”5

GSAM 200.2Inanon Te Kaotioti ti wareka taekaia “koraki ake a tiku”—te kabanea n ekaretia n te euangkerio: “E un te tarako iroun te aine [te ekaretia], ao e nako ni buakana koraki ake a tiku mai buakoia ana kariki, ake a kawakina ana tua te Atua, ao a reke irouia ana kakoaua Iesu Kristo.”6 Ti titiraki bwa tera nanon “ana kakoaua Iesu” are e na reke iroun te kabanea n ekaretia, ao are n kamatoakina e katauraoa te kawai ibukin kaotakin ana bwaintituaraoi te Taamnei ni kabane? Ti kunea kaekaan te titiraki aei inanon ana kakoaua te anera nakon Ioane iaon te abamwakoro ae Batimo: “I baka i aani waena bwa N na taromauria. Ao e taku nakoiu, Taraia bwa ko na aki karaoa anne: bon raom n toro ngai, ao raon tarim ake a reke irouia ana kakoaua Iesu: taromauria te Atua: bwa ana kakoaua Iesu bon te Taamnein te taetae ni burabeti.”7

GSAM 201.1Te kabwarabwara ae anganaki iroun te anera aei e kaotia bwa bon “Taamnein te taetae ni burabeti” ae kaotaki inanon te ekaretia ae tataninga Kristo, are e katauraoa te kawai ibukin bwaintituaraoi ni kabane, ao e buakanaki aia ekaretia “koraki ake a tiku” ibukin reken te bwaintituaraoi anne i buakoia.

GSAM 201Ana Kakoaua Bauro ibukin Bwaintituaraoi

GSAM 201.2Ana reta Bauro nakoia I-Tetaronike e kaotia bwa ana bong te Uea—te kabanea n bong ae e na kakoroaki iai bukin te motikitaeka—e na roko iaoia aomata aika bati “n ai aron te tia iraa n te tairiki;” ma e na aki roko n te aro anne iaoia ana nati te Uea aika kakaonimaki, ibukina bwa bon “natin te oota, ao natin te bong” ngaiia. I buakon ana kauring nakoia aomata aika tantani aikai e kangai, “Tai kamauna te Taamnei. Tai kakeai taian taetae ni burabeti. Katai bwaai ni kabane; taua ni kamatoa are e raoiroi.”8

GSAM 201.3Ibukin te taeka ni Kuriki ae propheteias, are rairaki ikai bwa taian taetae ni burabeti, e taku Greenfield inanon ana boki ae Te Boki n Taeka ni Kuriki, “Kabonganaan te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti, bon aei nanona n 1 I-Tetaronike 5:20.” A tii boraoi ma aei aia boki n taeka Parkhurst, Robinson, ao Liddell ma Scott. Mangaia are, bon te kakoaua ae mataata aei bwa e na reke te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti ae koaua iroun te ekaretia ae tataninga kauaokin Iesu ae te Kristo. Te kauring bwa e na aki kakeaaki te bwaintituaraoi, ma e na kataaki; ao ngkana e kuneaki kaotakina ae raoiroi, ao e na “tauaki ni kamatoa.”9

GSAM 201Kakoroan Bukin te Berita

GSAM 201.4Ti a tia ni kaota rimoa aron te Uea ni moana kaotakin te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti n tain tataekinan ana rongorongo te moan anera ao ana rongorongo te anera ae te kauoman. E a rikirake riki kaotakin te bwaintituaraoi aei imwiin tokin 2300 te bong. E rinea ana bwai ni mwakuri te Uea ibukin te kantaninga aei, ngke e rinea bwa ana tia mwakuri temanna are e a tia n anga bwaai ni kabane ibukina, ao are e a kaan naba te mate, “te kabanea n mamaara i buakoia aika mamaara.”10 Imwain tokin uoua te namakaina imwiin nakon te tai are a kantaningaia, e moana karekean kaotioti mairoun te Uea Nei Ellen G. Harmon, mai Portland, Maine, are tao ai tii 17 ana ririki n te tai anne.

GSAM 202.1Ngkai e a tia n reke au tai ni maroro ma aomata ake a maeka i Portland n tain te moan miitara, ao I a tia naba ni kinaa Nei Haines, are n ana auti e karekea iai ana moan miitara Nei Harmon, ao N na taekini bwaai ake a riki n ai aron ae a tuangai iai aomata aikai.

GSAM 202.2E rangi n aoraki Nei Harmon n te tai anne, ao e a kaan te mate. Inanon wiki aika mwaiti e aki kona n taetae rietata riki nakon te wiingin. E a tia temanna te taokita ni motikia bwa ana aoraki bon te kangenge ae e tibutibu iai rabwatana n te ran. E taku bwa e a mka maamaana ae te atai, ao e a rangi n aoraki naba ae te maing, ao e a rotaki naba buroona. E taku bwa n ana iango e na aki kona n teimatoa ni maiu ni maan, ao e kona n tii mate n te tai teuana. E rangi ni kangaanga ana ikeike ngkana e wene. N te tairiki e tii kona ni motirawa ngkana e karietataaki rabwatana n bwai ni katoko n ana kainiwene, n te aro ae kaanga e tekateka. E rangi ni mamaara rabwatana man te bekobeko ae aki toki ao te otinako n rara mai maamaana.

GSAM 202Ana Moan Miitara Nei Harmon

GSAM 202.3N te tai are e karekea iai ana moan miitara, e maeka n ana auti Nei Haines. Bon te ingabong, ao a taromauri kaain te utu. A mena iai niman aomata, aika taari aika aine ni kabane n te onimaki. A a tia tabeman n tataro, ao e tataro Nei Harmon n te wiingin, ao e ruo mai ana mwaaka te Atua n te aro ae rangi ni kakai, ae e oti bwa e rotia aomata ni kabane ake a mena iai. Ao n te tai ae kimototo e a aki manga atai bwaai ake a riki ni katobibia—e a mena inanon te miitara.

GSAM 202.4N te bootaki are e ira e kaongoroia taan onimaki i Portland taekan are e a tia ni kaotaki nakoina. A onimakinna ma nanoia ni kabane bwa e nako mai iroun te Uea. Iai tao 60 aomata i Portland n te tai anne ake a butimwaea bwa ana mwakuri te Uea. Iai te mwaaka ae mena n te miitara, ao n taekinana naba, ae e kona n tii nako mai iroun te Atua. E teimatoa n rotaki nanona n te namakin ae rietata ibukin bwaai aika akea tokin bongaia, ao e tara n onrake n te namakin n taubaang ae e aki kona n taekinaki, bwa e a rineaki temanna ae uarereke ao ni mamaara n ai arona, bwa te bwai ni mwakuri ae e na kabongana te Uea ni kaota te oota nakoia ana aomata. E taku bwa ngke e mena inanon te miitara, ao e tara n taraa bwa a katobibia anera aika a otamwaaka inanon taabo n te mimitong i karawa, ike a onrake bwaai ni kabane n te kukurei ao te raoi, ao bwa bon te bitaki ae kananokawaki mangautina nakon bwaai ni koaua n te maiu ae mate aei aika a aki kakukureia nanona.

GSAM 203Kakimototoan Ana Moan Miitara

GSAM 203.1Te kakimototo ae kimototo ni moan ana miitara aei, n ai aron ae e taekinna nakoia taan onimaki i Portland, e na kaota uarereken aroia ana miitara ni kabane:—

GSAM 203.2“Ngke I tataro, ao e roko iaou ana mwaaka te Atua n te aro ae I tuai namakinna rimoa. E katobibiai te oota, ao I a waerake rietata riki mai aon te aba. I rairaki ni kakaeiia taan kantaninga ana kauaoki Iesu n te aonnaba, ma I aki kona n kuneia, ao e taku te bwanaa nakoiu, ‘Manga taraia, ao taraia rietata riki uarereke.’ N te anne I a tararake, ao I nora te kawai ae eti ao ni uarereke, ae kateaki rietata riki i eta iaon te aonnaba. N te kawai aei a nakon te kawa taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ao te kawa e mena n te kabanea n tokin te kawai. Iai te oota ae raneanea ae kateaki i akuia n te moan tokin te kawai, are e tuangai te anera bwa bon te ‘takarua n te nukanibong.’ E oota iaon te kawai ni kabane ao e angani waeia te oota, bwa a aonga n aki teka. Ao ngkana a teimatoa ni kamataia Iesu, are e mena imwaia ni kairiia nakon te kawa, ao a kamanoaki. Ma e aki maan ao a kua tabeman; a taku bwa e rangi ni raroa te kawa, ao a kantaningaia bwa a riai n tia n rin nako iai rimoa. Ao e kaungaia Iesu ngke e karietata anganibaina ae te atai ae mimitong, ao e otinako mai anganibaina te oota ae raneanea, ae e iri iaoia taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ao a takarua ni kangai, ‘Areluia!’ A a rawa n iango raoi tabeman ao a kakeaa te oota are i akuia, ao a taku bwa bon tiaki te Atua are e kairiia nako ni karokoa te tabo are a mena iai. E a boko te oota i akuia aikai, ao a a tiku waeia n te roo ae korakora; a teka, ao a kaotinako mataia mai iaon te bwai are a riai ni kamataia, ao a aki manga nora Iesu, ao a baka nako mai iaon te kawai nakon te aonnaba ae roo ao ni buakaka are i nano. E aki maan ao ti ongo bwanaan te Atua ae ai aron rurungaan ran aika mwaiti, are e tuangira bongina ao ana aoa rokoni Iesu. Aomata aika itiaki ake a maiu a kinaa ao n ota n te bwanaa, ma aomata aika buakaka a taku bwa bon te bweretoki ao te mwaekereke. Ngke e taekina te tai te Atua, ao e kaburoa iaora te Taamnei ae Raoiroi, ao a a moana te oota matara ao ni raneanea n ana mimitong te Atua, n ai aron matan Mote ngke e ruo mai aon te Maunga ae Tinai.”11

GSAM 204Kabwarabwaran Aron Nei White Ngke e Mena inanon te Miitara

GSAM 204.1Imwain ae ti na manga ira riki te rongorongo ae kamatairerei ibukin kaotakin ana Taamnei te Atua n te aro ae kakai aei, N na taekini tabeua bwaai ni koaua ibukin miitara. Te moan tai are I nora iai Nei E. G. White, are Nei Harmon rimoa, bon n Okitobwa, 1852. N te bong anne I noria inanon te miitara ae e maan riki nakon te aoa teuana. Mai n te tai anne e a reke au kakabwaia ni kamaatia ngke e mena inanon te miitara tao 50 te tai. I a tia ni mena iai ngke a tuoia taokita n tain menana n te aro aei, ao I kukurei ni kakoauaa are I a tia n noria ao n ataia. I kantaningaia bwa e na aki kakeaaki ni bareka te rongorongo ni koaua ibukin te bwai aei, ibukin aia iango aika akea aania aomata ake a tuai n noria ngke e mena n te aro aei.

GSAM 204.2Ngkana e rin nako inanon te miitara e karaoi tenua takarua aika a kaon nanoia taan ongo n te kukurei, ni kangai, “Te mimitong!” A manga okioki bwanaan ana takarua, ao te kauoua, ao riki te katenua, a kerikaki bwanaaia ma a kamatairerei riki nakon te moan, ao e ai aron te aomata ae raroa mairoum bwanaana, ae ko a kaan ni manga aki kona n ongora irouna. Inanon tao aua ke nimaua te tekanti e tara n taraa bwa e baka n ai aron te aomata ae nanobwara ke e a mauna mwaakana; imwiina e tara n tii onrake n te tai naba anne n te mwaaka ae korakora riki nakon mwaakan te aomata, ao n tabetai e tii tei rake ao ni nakonako inanon te ruu. A okioki mwamwanan baina ao anganibaina, ao e kaota iai te atai ke te maing ngkana e rairaki atuna. E karaoi mwamwana ni kabane aikai n te aro ae rangi ni tamaroa. N te aro ni katokatoka nako are e mena iai baina ke anganibaina, ao akea ae kona ni kamwamwanaa. A uki matana n taai ni kabane, ao e aki kabonoa matana; e teimatoa n tararake atuna, ao e tararake nako i eta, tiaki n te tara ae akea nanona, ma n te tara ae kakukurei. E tii kaokoro ma arona ni katoatai bwa e tara n taraa bwa e kamata raoi te bwai ae raroa. E aki ikeike, ma e teimatoa ni bo raoi buroona. E kakukurei aroni matana, ao e uraura n ai aron arona ni katoatai.

GSAM 205Kabotauana ma Aron Taniera

GSAM 205.1Arona ibukin te ike, maunan korakorana, ao kaokakin korakorana ngke e ringnga ana anera te Atua, a bane ni boraoi raoi ma ana kabwarabwara te burabeti ae Taniera ibukin baike e rinanona ngke e mena n te miitara, ngke e kangai: “Ngaia are I a tiku n tii ngai, ao I nora te miitara ae kakannato aei, ao akea korakorau ae tiku irou; bwa e bitaki tamaroan taraakiu nakon te taraa ni kananoanga, ao I aki kona n taua korakorau.” “Bwa e na kangaa n taetae ana toro au uea aei ma au uea aei? Bwa ngai, e a waekoa n akea korakorau ae tiku irou, ao akea naba au ike ae tiku irou. Ao e a manga roko temanna ae taraa n aron te mwaane ao e ringngai, ao e kakorakorai, ao e kangai, Ngkoe te mwaane ae rangi n tangiraki, tai maaku: te rau e na mena iroum; korakora, eng, korakora. Ao ngke e taetae nakoiu, ao I a kakorakoraaki, ao I kangai, Ke e taetae au Uea; bwa ko a tia ni kakorakorai.”12

GSAM 205AIA KAKOAUA KORAKI AKE A NORIA N MATAIA

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Ibukin aron Nei White ngke e mena n te miitara, e riai kaotakin tabeua aia taeka koraki ake a noria n mataia. Te moan kakoaua bon mairoun M. G. Kellogg, M.D., ae e taekina te moan miitara ae anganaki i Michigan, n 29 Mei, 1853, n te bootaki ae karaoaki i Tyrone, n te aono ae Livingston. E kangai:—

GSAM 206.1“E mena Tari te aine White n te miitara tao uabwi te miniti ke iteran te aoa. Ngke e moana te miitara, a taraa ni bane ni namakina mwaakan te Atua ao menana iroura aomata ake a mena iai, ao tabeman i buakora ti bon namakina ni koaua Taamnein te Atua ae e ruo iaora ma te mwaaka ae korakora. Ti mena n te bootaki n tataro ao ni maroro n te ingabong n Taabati, tao n te ka 9 n aoa. A a tia n tataro Tari te mwaane White, tamau, ao Tari te aine White, ao I tataro n te tai anne. Akea te nano ni katitiraki, ao akea kaotioti aika kakarongoa. Ma ti bon bubuti nakon te Atua ma nanora ni koaua bwa e na kakabwaiaa te bootaki n menana iroura, ao bwa e na kakabwaiaa te mwakuri i Michigan. Ngke e takarua Tari te aine White ma te bwai n tokanikai ae ‘Te mimitong! m-i-m-i-t-o-n-g-! m-i-m-i-t-o-n-g-!’ ae kam a tia n ongoa n taai aika bati ngke e moana te miitara, ao e a tei rake Tari te mwaane White ao ni tuangia te koraki ake a mena iai bwa e mena buuna n te miitara. Imwin kabwarabwaraan aron ana miitara ao ae e aki ike ngke e mena n te miitara, e kaoia aomata nako ake a kani karaoia bwa a na roko ni kaania ao n tuoa. E nako imwain aomata Taokita Drummond, ae te taokita ao te tia uarongorongo naba ae tia kantaninga ana kauaoki Iesu ao e taromauri n te moan bongin te wiki. Imwain norana n te miitara e a kaman taekinna bwa a roko ana miitara man te mwaaka n kamatutuu, ao bwa e kona naba ni karaoa te miitara irouna. Ao imwin tuoana raoi, e a rangi n mainaina matana ao e kangai, ‘E aki ike!’

GSAM 206.2“I bon kakoauaa raoi bwa e aki ike n te tai anne ngke e mena n te miitara, ao e aki naba ike n tabeua riki ana miitara ake I mena iai. E teretere tokin te miitara n ai aron moanakina. Te moan kanikina ae ti ataa iai bwa e a toki te miitara bon moanakin ana ike riki. Ana moan ike e rangi n nano, e abwabwaki ao e kororaoi, n te aro ae e kaotia bwa a a kaman maunga bwaai n ike irouna man te ang. Imwin ana moan ike, a nako tabeua te miniti imwain ana kauoua n ike, are e kaoni bwaai n ike irouna n ai aron are te moan; ao imwin te motirawa ae uoua te miniti, e a manga ike n te katenua n tai, ao imwin anne e a manga riki ana ike n aron te ike ae taneiai.” E tia n tiaainaki, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 Ritembwa, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Ti kaota te kakoaua aei mairoun temanna ae e nora tuoan Nei White iroun te taokita ngke e mena n te miitara i Stowe, Vermont, n tain te kabuebue n 1853. E kangai:—

GSAM 207.2“Iai te taokita ae mena iai, ao e tuoa n aron ae e kaira ana wanawana ao ana atatai, bwa e na ataa bukin te bwai ae kaotaki. E taua te kankanira ae ura ni kaania matana ake a kauki raoi; akea teuana te mwatireti n te mata ae mwamwaie. Ao e tuoa bukibukin ana rara, ao naba ana ike, ao akea te ike. Te uaa ni mwina bwa e a kakoauaa ae e aki kona ni kabwarabwaraaki aron anne n tuan karikibwai ke n reirein te rabakau.” E tia n tiaainaki, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Taian kakoaua aika imwina a kaineti ma te tuoaki ae karaoaki ngke e mena Nei White n te miitara, n te bootaki ae karaoaki n ana auti Unimwaane James White, n te kawai ae Monroe, Rochester, N.Y., n 26 Tun, 1854:—

GSAM 207.4“Tengaun ma itiua au ririki n te tai anne. E taraa irou bwa I kaan ni kona ni manga ongo takaruana aika kamimi, ake e takarua iai ni kangai, ‘M-i-m-i-t-o-n-g!’ Ao e a ruo rikaaki nakon te tano, e aki bwaka ma e ruo ma te nimamannei, ao e tautauaki n baina temanna ae e buokia. A roko taokita aika uoman, te unimwaane ao te rorobuaka. E rangi ni kan tuangia Tari te mwaane White bwa a na tuoa raoi Tari te aine White, ao a bon karaoia. E uotaki te tiro, ao temanna i buakoia e taua iaon wina ngke e taetae; ma e aki maan ao a a katoka aei, ao a kangai, ‘E aki ike.’ Ao a tuoa raoi iteran rabwatana ngke e taetae, ni kakaaea te kanikina teuana n te ike ae nano, ma a aki kunea. Ngke a katoka mwakoron te tuoaki aei, e a tei rake iaon waena, ao e teimatoa naba n te miitara, ni katietaa te Baibara, ni kauki mwakorona aika kakaokoro, ao ni mwanewei n te aro ae eti, e ngae ngke a tararake matana ao a aki taraa te boki.

GSAM 208.1“E nori taian kammaraki aika itiua aika te kabanea. Ao e nora aia tokanikai aomata aika tabu, ao e taraa irou bwa I kona ni manga ongo takaruana n tokanikai ni karokoa ngkai. I kukurei ni kakoauai baika riki aikai.” E tia n tiaainaki, “Unimwaane D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 Beberuare, 1893.”

GSAM 208Nei Drusilla Lamson

GSAM 208.2Te kakoaua riki teuana ibukin te tuoaki naba anne iroun te taokita bon mairoun Nei Drusilla Lamson, ae e a mate buuna ae tarin Unimwaane Lamson n te baronga, ao ngaia te aine ae mataniwi n te tabo ni kamarurung i Clifton Springs, N.Y. Ngke e taekina te bootaki n 26 Tun, 1854, e kangai:—

GSAM 208.3“I uringa te bootaki ngke e karaoaki te kataaki, bwa e na kakoauaki are e aki toki n taekinna Tari te mwaane White, bwa e aki ike Tari te aine White ngke e mena n te miitara, ma I aki kona n uringa aran te taokita are e mena iai.... E na bon riki bwa Taokita Fleming, bwa ngaia te taokita ae e weteaki n tabetai ibukin te ibuobuoki n te iango. Ma e a mate ngkai. I kona n taekina aei, bwa e karaoaki te kataaki, ao akea te kanikina n te ike ae noraki iaon te tiro.” E tia n tiaainaki, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Maati, 1893.”

GSAM 208.4Ao te kakoaua riki teuana mairoun temanna are e mena n te tai are e a tibwa taekinaki:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“I kakoauaa n aei bwa I a tia ni wareki aia kakoaua David Lamson ao Nei Drusilla Lamson ake i eta, ibukin ana taeka te taokita ngke e tuoa Nei E. G. White n ana tai n miitara, n 26 Tun, 1854. I mena n te bootaki anne, ao I nora te tuoaki. I boraoi ma baike a taekini Tari te mwaane ao Tari te aine Lamson, ao I kani kaeteraa bwa Taokita Fleming ao te taokita riki temanna ae ataei riki a karaoa te tuoaki. Imwin are e tei rake Nei White iaon waena, n aron ae a taekinna, ni mwanewei kiibu man te Koroboki ae Tabu, e a bubuti Taokita Fleming bwa e na uotaki te kankanira ae ura. E taua te kankanira aei ni kaan ma wina n aron ae e kona iai n aki kabuekea, ao i matan raoi te tabo are e na otinako iai ana ike ngkana e ike. E aki mwamwaie te ai teutana. Ao e a taetae te taokita ma te katuruturu ni kangai, ‘E a kakoauaki raoi n aei n aki toki, akea te ike n rabwatana.’” E tia n tiaainaki, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 Aokati, 1897.”

GSAM 209Ten ao Nei A. F. Fowler

GSAM 209.1Taeka aika imwina a kaineti ma te tuoaki ae karaoaki ngke e mena Nei White n te miitara n ana maneaba Waldron, Hillsdale, Mich., n te namakaina ae Beberuare, 1857. Taokita Lord, ae te taokita mai Hillsdale ae nimabwi te ririki maan ana mwakuri, e tuoa ma te taratara raoi, ao ibukin anne I kaoti taian kakoaua aika imwina:—

GSAM 209.2“Ti mena iai ngke e anganaki Tari te aine E. G. White te miitara (n Beberuare, 1857) n ana maneaba Waldron, Hillsdale. E tuoa Taokita Lord, ao e kangai, ‘E bukibuki buroona, ma akea te ike. Iai te maiu, ma a aki mwakuri bwaai n ike; I aki kona ni kabwarabwaraa te aro aei.’” E tia n tiaainaki, “A. F. Fowler, Nei A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 Tianuare, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3E kaotaki ikai te kakoaua riki teuana ibukin te miitara naba anne:—

GSAM 209.4“I mena iai ngke e anganaki Tari te aine White te miitara are e taekinaki i eta n ana maneaba Waldron, Hillsdale. Irarikin te taeka are i eta, I ongo te taokita ngke e kangai bwa aron Tari te aine White ngke e mena n te miitara e ‘raka i aon ana atatai.’ E kangai naba, ‘Iai te bwai ae raka i aon mwaakan karikibwai n aei.’” E tia n tiaainaki, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 Tianuare, 1891.”

GSAM 209Ten ao Nei Carpenter

GSAM 209.5Aio te kateniman ni kakoaua ibukin te bwai naba anne:—

GSAM 209.6“Ti kakoauaa n aei bwa ti mena n ana maneaba Waldron, Hillsdale, Mich., n Beberuare, 1857, ngke e anganaki Nei E. G. White te miitara, ao ngke e mena n te aro anne e tuoaki iroun Taokita Lord, ao ti ongo ana taeka imwaia aomata ibukin te bwai anne, n aron ae a a tia n taekinna i eta Tari te mwaane ao Tari te aine Fowler.” E tia n tiaainaki, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 Aokati, 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Ngkai e kaetaki ami iango nakon te kataaki ae karaoaki ngke e mena Nei White n te miitara i Buck’s Bridge, n te aono ae St. Lawrence, N.Y.:—

GSAM 210.2“N 28 Tun, 1857, I moani nora Tari te aine Ellen G. White n te miitara. I aki onimakin miitara akekei; ma iai te bwai teuana i buakon baika riki ake I kona n taekini, ae e karikiai bwa N na kakoauaa ae a roko ana miitara mairoun te Atua. Bwa e na rau nanou ibukin ae e ike ke e aki, I moan ni katuka baiu iaon ubuna ni maan raoi bwa N na ataa ae a aki mwamwaie bwaai n ike irouna, n ai aron te rabwata ae mate. Ao I a katuka baiu iaon wina, ni katuna bwangabwangan rimatuna i marenan tabonibaiu ae kakannato ao are e tarina, bwa e aonga n aki kona n otinako ke n rinnako te ang irouna, e ngae ngke e na kan ike. I taua n te aro aei ni baiu tao tengaun te miniti, ae e tau maana bwa e na moti ana ike iai n te aro ae taneiai; ma e aki rotaki teutana n te kataaki aei. Imwin norau te bwai ni kamimi aei, akea naba te tai teuana are I a manga kani nanououa iai ibukin ae a roko ana miitara mairoun te Atua.” E tia n tiaainaki, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 Beberuare, 1891.”

GSAM 210Te Taokita ae te Bwai n Taetae Ibukia Taamnei E Tuoa te Miitara

GSAM 210.3N na taekina te tuoaki riki teuana iroun te taokita are I noria i Parkville, n te aono ae St. Joseph, Mich., n 12 Tianuare, 1861.

GSAM 210.4N tokin te reirei ni kaungaunga ae e anganna Nei White te koraki ae bati ae e a bootaki n aia auti n taromauri taan kantaninga ana kauaoki Iesu, e ruo iaona ana kakabwaia te Atua n te aro ae rangi ni kamimi, ao e a uotaki nakon te miitara ngke e tekateka n ana kaintekateka. Iai te Taokita ae Brown ae mena iai, ae te mwaane ae marurung ao e korakora rabwatana, ao bon te bwai n taetae ibukia taamnei. E a kaman kangai bwa a titeboo ana miitara ma te riki bwa te bwai n taetae ibukia taamnei, ao bwa ngkana e anganaki te miitara n te tabo ae e mena iai, e kona ni katoka n teuana te miniti. E karaoaki te kaokao nakoia akana tangiria bwa a na roko ni kaania, ao n tuoa bwa e na kakoauaki irouia arona ngke e mena n te miitara. E roko ni kaania te taokita, ma imwain are e a rinanona iteran ana tuoaki, e a mainaina matana n aron te aomata ae mate, ao e a birirake n aron te baan te aroka ae te atibeni. E taku Unimwaane White, ‘E na kona te taokita n tuangira arona?’ E kaeka ni kangai, ‘E aki ike,’ ao e waekoa ni nako nakon te mataroa. Koraki ake a mena n te mataroa ake a ataa ana taetae ni kamoamoa, a kangai, ‘Okira, ao karaoa are ko a tia n taekinna bwa ko na karaoia; katoka ana miitara te aine anne.’ Ma te rangi ni katitiraki nanona e taua te bai n kaureure n te mataroa, ma e aki kariaiakaki ni kaukia ni karokoa are a titiraki aomata ake a uakaan ma te mataroa ni kangai, ‘Taokita, tera anne?’ E kaeka ni kangai, ‘Bon tii te Atua ae e ataia; kam na kariaiai bwa N na otinako man te auti aei;’ ao e a otinako.

GSAM 211.1E teretere bwa te taamnei are e kaira bwa ana bwai n taetae e aki rau ngke e mena i matan te mwaaka are e kaira Nei White n te miitara, n ai aroia aomata ake a rinaki irouia taamnei aika buakaka n ana bong te Tia Kamaiu, ake a titiraki ni kangai, “Ko a roko ikai bwa ko na karawawataira imwain te tai?”13

GSAM 211.2E noraki n te bwai ae riki aei te katotonga ma are e koreaki ibukin ana baika rinanona te burabeti ae Taniera. Ngke e rin n te miitara rinanon Taamnein te Uea, a rangi ni maaku kaain Karetia ake a mena iai—taan taromauri bouannanti ake a aki kinaa te Taamnei anne—ao a “birinako bwa a na karabaia.”14

GSAM 211E Tuangaki Nei Harmon bwa E na Karakin Ana Miitara

GSAM 211.3Tao teuana te wiki imwin ana moan miitara, n te bootaki ae karaoaki n ana auti tamana, e anganaki Nei Harmon te kauoua ni miitara are e tuangaki iai bwa e na kaotii nakoia tabemwaang baike a a tia n kaotaki nakoina. E rangi ni kangaanga nanona ni kan ataa aron konaana ni kakororaoa ana tua te Uea. E rang ni aoraki n te aro are e namakina te rawawata n rabwatana, ao ni baika noraki ni kabane e taraa bwa e na tii uarereke ana tai n te maiu. E tii tengaun ma itiua ana ririki, e uarereke ao e mamara rabwatana, e tuai n taneiai ni maeka i buakoia aomata, ao n oin aroarona e rangi ni mamaa ao ni kararoa i bon irouna n te aro are e kangaanga irouna ni kaitiboo ma iruwa. E bubuti n tataro ma nanona ni koaua inanon boong aika bati, ao ni maan riki n te tairiki, bwa e na anaaki te mwioko ae rawawata aei mairouna ao n anganaki temanna riki ae e konabwai riki ni karaoia. Ma e aki bitaki ootani baike e riai ni karaoi, ao a teimatoa n ongora ana taeka te anera, ‘Kaotii nakoia tabemwaang baike I a tia n kaotii nakoim.’

GSAM 212.1Ngke e mena nanona n te kangaanga aei, e a manga nako Nei Harmon n te bootaki riki teuana n ana auti tamana. N te bootaki aei a bane ni katiteuanaaki aomata ake a mena iai n tataro ibukina ma nanoia ni koaua, ao e a manga katabua i bon irouna nakon te Uea, ao e a namakinna bwa e tauraoi ni kabonganaaki ibukin mimitongina. Ngke e tataro, e a katantanaki te roo ae matoatoa are e a kaman katobibia; ao n aron ae e karakinna imwina, e roko nakoina te oota ae iti, ae taraa n aron te booro n ai, ao ngke e ruo iaona, e a anaaki korakorana mairouna, ao e taraa bwa e mena i mataia Iesu ao anera. E a manga taekinaki, ‘Kaotii nakoia tabemwaang baike I a tia n kaotii nakoim.’ E kangai bwa e bubuti ma nanona ni koaua, bwa ngkana e riai ni nako ni karakini baike e a tia te Uea n kaoti nakoina, ao e na kamanoaki man te karietata. Ao e a tuanga te anera bwa e a kaekaki ana tataro, ao ngkana e na kaan ni bwaka n te karietata e na karawawataaki n te aoraki. E taku te anera nakoina, ‘Ngkana ko tataekina te rongorongo ma te kakaonimaki, ao n nanomwaaka ni karokoa te toki, ko na amwarake man uaan te aroka ni kamaiu, ao n moi man te karaanga n ran ni kamaiu.’

GSAM 212Ana Kawari Nei Harmon nako Poland, Maine

GSAM 212.2E a tia Nei Harmon ni kaotaki nakoina bwa e riai ni nako Poland, Maine, ao ni karakina ana miitara. N te bong imwin te katenua ni miitara aei, n te aro ae a aki kantaningaia aomata nako, e roko te buun tarina n te kaa n aoti i matan mataroan ana auti tamana, ao e taku bwa e na uotia nako Poland. Ngke e mena ikanne e karaoa te bootaki ae e karakina iai te miitara. E bon buara nanon Hazen Foss,15 ao e aki kona ni kairaki bwa e na kaea te taromauri, ma ngke e katina taningana ni kaan ma te mataroa mai tinaniku, e ongoia ngke e karakina ana miitara, ao e kangai, ‘Te miitara are e a tia ni karakinna e titeboo ma are e kaotaki nakoiu, n aron ae a kona aomata aika uoman ni kabwarabwaraa te bwai ae tii teuana.’ N te ingabong are imwina, e aki kantaningaaki kaitibooana ma Nei Harmon, ao e tuanga bwa e na ‘kakaonimaki n uotakin te mwioko ae rawawata, ao ni karakini kakoaua ake e na anga te Uea nakoina, ao e na aki kitanaki iroun te Atua.’ E tuangia tabemwaang ni kangai, ‘Anne te bwai ni mwakuri are e a katuka iai te mwioko ae rawawata aei te Uea.’ E bon riai n ataia, bwa e a tia n nora te aomata anne n te miitara are e tuangaki iai bwa e a ‘anaaki mairouna’ te mwioko ae rawawata.

GSAM 213.1Man te tai anne ana mwakuri Nei Harmon bon te nakonako man te tabo teuana nakon teuana n aono ake i New England, ni karakini baike a a tia n kaotaki nakoina. N tabetai e tuangaki n te miitara te tabo ae e na nako iai, ao e tuangaki naba kangaanga ake e na kaitarai. Ana rongorongo bon moarara riki kaetakin te koraki ake a a kairaki nako n te reirei ae kangai bwa rokon Kristo bon n te taamnei, ao ni kaungaia ni kabane bwa a na teimatoa n taua baike a a tia n rinanoni.

GSAM 213.2E taekini baike e rinanoni ni kangai: ‘A katoka raoi aia mwakuri tabeman, ao a kaotinakoia man aia iraorao n te ekaretia te koraki ni kabane ake a aki butimwaei aia iango ibukin te bwai aei.... E kaotii kairua aikai te Atua nakoiu n te miitara, ao e kanakoai nakoia natina ake a kairua bwa N na tataekini; ma a bati i buakoia ake a rawa raoi n te rongorongo, ao a bukinai bwa I katotonga te aonnaba. N te itera are teaina, a bukinai taan kantaninga ana kauaoki Iesu ake tii araia, bwa I baimatoa n aro n taromauri aika kairua, ao I kabwarabwaraaki n te aro ae kewe, ao tabeman a karaoa ma te buakaka, bwa ngai te tia kairiiri n aro n taromauri aika kairua ake I bon mwakuri ni kamaunai.’16 Ti na reiakina riki taekan aei n te mwakoro ae imwina.

Notes

  1. Te Tua-Kaua 4:34, 35. ↩
  2. Taian Areru 106:21, 22. ↩
  3. I-Ebeto 4:8-15. ↩
  4. Mareko 16:17, 18. ↩
  5. 1 I-Korinto 1:4-8. ↩
  6. Te Kaotioti 12:17. ↩
  7. Te Kaotioti 19:10. ↩
  8. 1 I-Tetaronike 5:5, 19-21. ↩
  9. Ibukin rinanoan ana kakoaua te Baibara ni kabane ibukin teimatoan bwaintituaraoi n te taamnei, nora Te Bwaintituaraoi n Taetae ni Burabeti inanon te Ekaretia n te Euangkerio, te boki ae 120 iteraniba, are e kona n reke man ara auti ni boreti booki nako. ↩
  10. N ai aron ae e kaotaki nakon Hazen Foss. Nora te Mwakoro 11. ↩
  11. Taian Moan Koroboki, iteraniba 14, 15. ↩
  12. Taniera 10:8, 17-19. ↩
  13. Mataio 8:29. ↩
  14. Taniera 10:7. ↩
  15. Nora te Mwakoro 11. ↩
  16. Taian Koroboki n Moantai, i. 22. ↩

Note

Back