Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Mwakoro 26 — Ara Mwakuri ni Mitinare n Aaba Tabeua

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“E koreaki, Ake a aki tuangaki taekana, a na nora; ao koraki ake a aki ongo a na kina.”1

GSAM 403.2E moanaki ara mwakuri ni mitinare i aaba i taari n te United States i te ririki 1874, ngke a tia karereaki Unimwaane J. N. Andrews nako Switzerland, ao e moanaki te mwakuri ikekei.

GSAM 403TE TABO N MWAKURI N EUROPE I TENGAAN

GSAM 403.3I te tai anne e ikotaki i nanon te mwakuri ni mitinare aaba aika 8: Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal, ao Greece; te aono anne e mwaiti iai 140,000,000 te aomata.

GSAM 403.4E kona ni kakawaki ni taekina ikai bwa tera ae kairiira ara koraki bwa a na moana te mwakuri ni mitinare n te aono ae rangi ni bubura, i te tai ae e uarereke iai mwaitin kaain te bootaki.

GSAM 403Unimwaane Czechowski

GSAM 403.5I te ririki 1865, Unimwaane M. B. Czechowski, te unimwaane ni katoliki n Poland ae e a bitaki ao e a onimaki te koaua ibukin te tai aei, e tangiria bwa ara koraki a na karereia ni mwakuri ni mitinare nako Europe i tengaan. Ngke e aki kona ni karaoaki te tiaaki anne i te tai anne, e kawaraia Taan Kantaninga Kauaokin Iesu aika kawakina te moan bong n te wiki i Boston, Mass., aika a kona n iangoia bwa e bon aki reitaki ma ara koraki. Ma e ngae n anne, a karekea te mwane ae kainnanoaki, ao a karereia nako ana mwakuri ae e tangiria.

GSAM 404Koraki Aika Tia Kawakin te Taabati i Switzerland

GSAM 404.1I te ririki 1866, e reireinaki te koaua ibukin te Taabati ao ana rongorongo te anera ae te kateniman i Tramelan, Switzerland, ao mwin te mwakuri anne bon reken te koraki aika kawakina te Taabati. Ngke e a tai riki, e kitanaia bwa e na reireinaki te rongorongo i Hungary. E aki taekina nakoia koraki aika i Tramelan ara mwakuri i America, ma Albert Vuilleumier, ae temanna mai buakoia, e kona n wareka te taetae n Ingiriti. E nooria n te tai ae e aki kantaningaaki te pepa ni wareware ae Te Rinano ibukin Kauaokin Iesu. N te aro anne e moanaki te taetae ni karere i marenan aono aikai ni uoua.

GSAM 404Unimwaane Erzenberger e Karereaki Nako America

GSAM 404.2I te ririki 1869, James Erzenberger, te tia Tramelan, e karereaki nako America ibukin te reirei n te taetae n Ingiriti ao bwa e na ata riki raoi ana reirei ao ana mwakuri ni mwakuri n te kaain te Itibong. E roko i Battle Creek i te 18 n Tuun, ao e tiku i America n te ririki ae teuana ma te iterana. E kitana New York n ana oki nako ana aaba n te 9 n Tebetembwa 1870. I Tuun n te ririki anne, Ademar Vuilleumier e etawi te aono aei, ao e tiku iai n aua te ririki ke e kaania. Ngke e okira ana aaba, e nako ma Unimwaane Andrews. A roko i Neuchatel i te 16 n Okitobwa 1874.

GSAM 404.3I te ririki 1875, Unimwaane D. T. Bourdeau ao ana utu a kitana America nako France, ike a tia ni rineaki iroun te komiti bwa a na mwakuri iai.

GSAM 404E Moanaki te Pepa n te Taetae n France

GSAM 404.4I te ririki ae e nako mai, i Turai 1876, e moanaki i Basel, Switzerland, te boreti n te pepa n te taetae n France, ae e aranaki Les Signes des Temps (Taian Kanikinaean Taai). I te 13 n Meei 1882, onoua te ririki imwina, Unimwaane Haskell e etiaki mai New York City nako Europe. Ngke e mwakuri n te mwakuri ni mitinare aei, e tiku i Switzerland n tabeua te tai.

GSAM 405Unimwaane Whitney e Nako Basel — Maten Unimwaane Andrews

GSAM 405.1I te 26 n Turai 1883, Unimwaane B. L. Whitney ma ana utu a roko i Basel; e tia ni rineaki iroun te Komiti n te Maungatabu ni Kabutaa bwa e na tararua te mwakuri ni mitinare anne, bwa e na karikirakea Unimwaane Andrews, ae e a tiritiri marurungina. Ngke e a roko tabeua te namakaina, i Okitobwa n te ririki anne, e mate.

GSAM 405.2Unimwaane Andrews e aki reke n te tai ni kairakeina mairoun te reirei ae teitei ao taian karawa n reirei, ma e rangi n rabakau, ao e aranaki n te aonnaba bwa te aomata ae e a tia ni karekea ana rabakau n ana reirei i bon irouna. N ana kabwarabwara n reirei e a riki bwa e ata raoi te taetae n Latin, Greek, ao Hebrew, ao n taian ririki imwina te taetae n France. E reiakina te taetae n France bwa e na buokia n tibwaaki ao n karikirakeaki te mwakuri i te Mwakuri ni Mitinare n Europe i Tengaan, ike e mwakuri iai n onoua te ririki aika kaitira ni maiuna, ni boreti ao ni tibwai Taian Kanikinaean Taai n France, ao ni taetae n te taetae anne. Ngke e mwakuri n aron anne, e a boni bwara i aan te taeka n te mate.

GSAM 405Dr. Kellogg i Europe

GSAM 405.3I te moan te ririki 1883, Dr. J. H. Kellogg e etawi Europe ibukin te kakae ni maiu. E tiku n te bong tabeua i taian mwakuri ni mitinare ni kabuta, ao ana etawi e riki bwa kabwarabwara ma te kukurei ibukin taan mwakuri; riki n ana reirei ibukin te mwakuri i Basel e rangi n taekinaki raoi iroun Unimwaane Andrews.

GSAM 405Unimwaane Butler e Etawi Europe

GSAM 405.4I te Maungatabu ni Kabutaa ae e karaoaki i Okitobwa 1883, e baireaki bwa e na moanaki, n te tai ae e a kona, te boreti n te pepa i England. N te rekean te boto n te Maungatabu anne, Unimwaane Geo. I. Butler, M. C. Wilcox, ao A. C. Bourdeau a nako n ibuobuoki n te mwakuri i Europe ao England. Unimwaane Butler e roko i Glasgow, Scotland, i te 27 n Beberuari 1884. Teuana mai buakon ana kantaninga n te etawi iroun Unimwaane Butler nako taian mwakuri ni mitinare n aaba tabeua bon bwa e na ata n ana matan te kanganga n te mwakuri i aaba tabeua, ao bwa e na ata te aro ni bitakiia. E tiku n te tai ae e aki tai i Basel ao i te tabo n mwakuri n Europe i Tengaan. A. C. Bourdeau e mwakuri i nanon te koraki n France i nanon taian waeroro n te Alps, i nanon te Waldenses; ao M. C. Wilcox e ikotaki ma te boreti ao te mwakuri ni korea te pepa i England, n tiku ni karokoa te toki ni 1886.

GSAM 406E Tia ni Kateaki te Auti ni Boreti Booki i Basel

GSAM 406.1I te ririki 1884, e tia ni kateaki i Basel te auti ni boreti booki ae Imprimerie Polyglotte (te aran anne e nanona bwa te boreti n taetae aika mwaiti). I te Maati 1885, e tia ni kariaiakaki H. W. Kellogg iroun te Maungatabu ni Kabutaa bwa e na etawi Basel ao ni karekea taian bwai ni mwakuri aika kainnanoaki ibukin te auti ni boreti booki. E karaoa anne, ao n te aro anne e a kateaki i te tabo ni moto ae Basel te mwakuri ni boreti booki ae e a bane ni mwaiti bwaaina, ae e ana te kaain te Itibong.

GSAM 406.2I te tai ae e etawi Unimwaane Butler i Europe, e boretiaki i te auti i Basel te pepa n te taetae n Germany ae e aranaki Herold der Wahrheit. I te ririki anne naba, e boretiaki n te auti anne te pepa n Roumania ae Adevărulu Prezentu (Te Koaua ibukin te Tai Aei). Ao e a boretiaki riki te pepa n Italy ae L’Ultimo Messagio (Taian Rongorongo aika Toki). Pepa aika uoua aika kaitira n taekinaki a boretiaki aua te tai n te ririki, ao 16 iteraniba n te pepa teuana. I te Bootakin ekaretia n te aono n Switzerland, i Okitobwa 1884, e taekinaki bwa i nanon te ririki anne e boretiaki ao e tibwaaki 146,000 te kopi n aikai aika aua te pepa. N rikiia 1895, i te tai ae e a tia ni bitaki te auti ni boreti booki (ibukin te bwainikirinaki i Basel) mairoun anne nako Hamburg, Germany, e tia ni boretiaki booki ao taian pepa ni reirei n taetae aika 11; ae boni: France, Germany, Italy, Roumania, Spain, Bohemia, Russia, Holland, Hungary, Armenia, Turkey, ao Turkey-Greece. Ngaia are, n aron te nanon te aranna, e boni riki bwa te tabo ae e “boreti n taetae aika mwaiti.”

GSAM 407Nei White e Etawi Europe

GSAM 407.1I te 3 n Tebetembwa 1885, Nei White, natina W. C. White, ma ana utu a roko i Basel. A tiku i aaba aika riorio n te ririki ae teuana ma te iterana, ni etawiia taian mwakuri ni mitinare aika i te tabo n mwakuri n Europe i Tengaan, ike e a karaoaki iai te mwakuri ae e aki kona ni kabwarabwaraki ibukin taian mwakuri ni mitinare aika kakaokoro.

GSAM 407E Baireaki te Bootakin Ekaretia n Switzerland

GSAM 407.2I te 10 n Tebetembwa 1885, e baireaki te bootakin ekaretia n Switzerland. I te rongorongo ae e taekinaki n te tai anne e a taekinaki bwa te bootaki e boni kabonganaki iroun te minita ae katabuaki ae teuana, taian tia reirei aika itera 7, ekaretia 10, ao taan kaaina 224. A kabwianibwai n te ririki ae nako $1,645.11. Irarikin anne, a tia n anganaki te mwakuri taian karea n te mwakuri ae $2,041.22.

GSAM 407Unimwaane Waggoner i Europe

GSAM 407.3Nei White ma W. C. White ao ana utu a okira America i te ririki 1887. I te ririki anne naba e kaoaki Unimwaane J. H. Waggoner bwa e na ikotaki ma te Mwakuri ni Mitinare n Europe i Tengaan. E mwakuri i te tabo aei n riao n te ririki ni uoua, ni karaoa ana auti i Basel i te tai anne. I te aono aei naba e mate iai, i te 20 n Eberi 1889, n aron are e a tia n taekinaki rimoa.

GSAM 407.4Te tiritiri ni marurungin Unimwaane Whitney, ao maten imwina (9 n Eberi 1889), e riki bwa te bwain te nano ae rangi n rawawata ibukin te mwakuri ni mitinare aei.

GSAM 407Unimwaane Robinson i Europe

GSAM 407.5Unimwaane D. A. Robinson, ae e mwakuri i England, e tia ni rineaki bwa e na onea Unimwaane Whitney. E mwakuri raoi i te tabo aei n te ririki aika 6, ngke e karereaki iroun te Maungatabu ni Kabutaa, e kitana te tabo anne nako India i te ririki 1895. E kainnanoaki n ana kitana rinean te tia tararuana riki.

GSAM 408Unimwaane Holser te Tia Tararua n te Tabo N Mwakuri

GSAM 408.1Unimwaane H. P. Holser bon te aomata ae e tia ni rineaki ibukin te mwakuri aei, ao i tarekeman te mwakuri aei e tia ni rineaki bwa te tia tararua n te Mwakuri ni Mitinare n Europe i Tengaan. Iekei e mwakuri n aki toki ao n te aro ae raoi ni karokoa 1901, ngke e boni kainnanoaki naba bwa e na bwaka i aan te aoraki. E mate i Canyon City, Colorado, i te 11 n Tebetembwa 1901.

GSAM 408.2Ma e ngae ngke a riki kanganga aikai, e a rikirake te mwakuri ni mitinare ao e a nako imwaina te mwakuri, n aron ae e kaotiaki n te rongorongo ae e anganaki te Maungatabu ni Kabutaa i te ririki 1895. E taekina bwa te Bootakin ekaretia n Europe i Tengaan e kabonganaki iroun ekaretia 19 ma taan kaaina 484, aika a kabwianibwai n te ririki ae nako $4,378.18. I te tai anne a mena iai minita aika katabuaki 4 ao tia reirei aika itera 5.

GSAM 408TE MWAKURI NI MITINARE N GERMANY-RUSSIA

GSAM 408.3I te ririki 1870, J. H. Linderman, te tia kawakina te ekaretia i kai n Elberfeld, Prussia, ma 40 mai buakoia taan kaaina, a moan kawakina te Taabati n te kaitiua n te bong n te wiki, ni karekea n te reirei n te Baibara, ni aki ataia bwa e mena i aon te aonnaba te koraki riki aika Kristian aika kawakina te bong anne bwa te Taabati. E roko te ataakin te koraki aei nakoia ara koraki n te aro ae kakaokoro. Te aomata ae bubutii bwai e etawi te auti ni mwakuri ni mitinare i Basel i te Taabati. Te utu e reirei n te reirei n Taabati ma taian Baibara ae e a kaiaki i matan aia matan. Te bwai ae e noori e a tangira te aomata anne, ao e kairiia ni bubuti.

GSAM 408Te Koraki n Elberfeld

GSAM 408.4Ngke e a ataia bwa a aki Iutaio, ma a Kristian aika tia kawakin te Taabati n te kaitiua n te bong n te wiki, e taekina te koraki aei i Elberfeld. Unimwaane Andrews e iangoa bwa e raoiroi ni kakaea te taeka anne; ngaia are, ma Unimwaane Erzenberger, e nako Prussia n te moan te ririki 1875, ike a bwate iai te koraki anne n aron ae e taekinaki. Unimwaane Erzenberger e tiku iai n te tai ae e taekanaki ni mwakuri i te tabo anne i Germany, ao i te 8 n Tianuari 1876, a bwabetitoaki aomata aika 8 i Elberfeld, aika moan te bwabetitoaki iroun te kaain te Itibong i Germany.

GSAM 409.1E a boni reke te koaua i Russia n te ririki 1882, n te ootiran te bwai ni wareware ae e karereaki iroun taari n Germany i America nakoia aia taari i nanon taian koraki n Germany i Russia.

GSAM 409Unimwaane Conradi i Europe

GSAM 409.2I te ririki 1885, Unimwaane L. R. Conradi e kitana America ibukin te mwakuri n te tabo n Europe i Tengaan, bwa e na mwakuri i nanon te koraki n Germany. I te 28 n Tuun 1886, e kitana Basel nako Crimea, Russia. Iekei, ma Unimwaane Perk, e tai nako Berdebulat, ike a bwabetitoaki iai taari aine aika uoua ao e baireaki iai te ekaretia ma taan kaaina 19; aei te moan ekaretia n te kaain te Itibong i Russia.

GSAM 409Unimwaane Conradi ma Perk a Kainaki

GSAM 409.3Imwina riki n te tai anne, Unimwaane Conradi ma Perk a tauaki ibukin te reirei ae e aki eti ma te onimaki n te Aro ae Orthodox, ao a kainaki n Perekop n te wiki aika 5. Ngke e a kanakoaki mai n te kainaki (n ana buoka te minita n te tautaeka n United States), Unimwaane Conradi e etawi Russia i mainiku, ao imwina e okira Switzerland.

GSAM 409Te Mwakuri i Rikoan Volga, Russia

GSAM 409.4I te ririki anne naba, Unimwaane Laubhan e moana te mwakuri i Russia, e kataia n ana auti ae e mena i Rikoan Volga. I te ririki 1880, Unimwaane Klein, mai Kansas, e moana te mwakuri i Germany-Russia, ao n te aro anne a a rikirake taan mwakuri ibukin te tabo aei ae e kangaanga ao e rawawata. Ma e ngae ngke a kairaki nako aaba tabeua ao a kainaki taan onimaki, e a rangi ni kakabwaiaa te mwakuri te Uea.

GSAM 409Te Tokanikai n Taan Kaboonako Booki i Germany

GSAM 409.5I te ririki 1888, a moana te mwakuri taan tia kaboonako booki n te aro n Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden, ao Alsace. A rangi n raoiroi taan mwakuri aika 8 ke 10, aika a marurung te nano ao a kakaonimaki, ngaia are i nanon te ririki ae teuana e kaboonaki booki aika a na bwain: Maiun Kristo, 3,000; Mairoun Eden nako Eden, 2,000; ao pepa ni reirei 12,000. N te mwakuri aei, i ngaia bwa i tabo aika mwaiti ike e kaboonaki ao e warekaki iai te booki, a bwaina te koaua aomata tabeua, temanna ke a mwaiti riki.

GSAM 410E Moanaki te Mwakuri ni Mitinare i Hamburg

GSAM 410.1I Meei 1889, e moanaki te mwakuri ni mitinare i Hamburg, Germany, iroun Unimwaane Conradi, ao n te tai ae e aki rangi n maan e a baireaki te reirei ibukin taan mwakuri. I Okitobwa ae e na mai, e baireaki te reirei n Taabati ma taan kaaina 28. I te ririki anne naba, Unimwaane Haskell e etawi te mwakuri ni mitinare ao e baireaki te ekaretia ma taan kaaina 20, ao e kateaki te tabo ni kawakin booki.

GSAM 410.2I te tai anne Unimwaane J. T. Boettcher e mwakuri i Barmen n te mwakuri n Germany. E anganaki te Maungatabu ni Kabutaa te rongorongo i te ririki 1890 bwa i nanon te mwakuri ni mitinare n Germany-Russia e mena iai ekaretia aika baireaki 9, ma taan kaaina ni kabuta 422, ma koraki aika tia kawakin te Taabati aika 75 aika tuai baireaki. I te 7 n Eberi n te ririki anne naba, a bwabetitoaki riki 12, ao a ikotaki ma te ekaretia i Hamburg. I Ritembwa e a rikirake te kaaina n te ekaretia aei nakon 40. Te mwane ae e reke mai n te kaboonakoan booki mairoun te tabo ni kawakin booki i Hamburg, Holland, Russia, ao taian tabo i Germany, e $5,000.

GSAM 410Te Tokanikai i Europe

GSAM 410.3N te aro ae e ririki n aron te tai, ma n te koaua, e a nako imwaina te mwakuri i te Mwakuri ni Mitinare n Europe i Tengaan, n aron ae e kaotiaki n te rongorongo ae e anganaki te Maungatabu ni Kabutaa i te ririki 1891. I te tai anne e mena i Germany ekaretia aika 5, ma taan kaaina 140, aika 64 mai buakoia a kaaina te ekaretia i Hamburg. Te kabwianibwai ae e angaaki bon $1,000. Taian booki aika a kaboonaki i aon taian kaipaariki, iroun te tia mitinare n te kaipaariki i Hamburg, a riki $500, ma te kaboonakoan taan tia kaboonako booki n te aro n te ririki, i te tabo ni mwakuri ni kabuta, e riki $6,000. E a tia ni bwaina te koaua aomata aika 150 i Austria, ao e mena i Russia ekaretia aika 13, ma taan kaaina 400.

GSAM 411Koraki Aika Tia Kawakin te Taabati aika 5 i Russia a Kairaki

GSAM 411.1I te tai anne (1891), a kainaki taan kaaina aika 5 n te ekaretia i Russia, ma te tia kairiiri i buakoia, ibukin te reirei n taeka aika a aki eti ma te ekaretia ae e a tia ni baireaki, ao a motikaki bwa a na kairaki n te ririki aika 5 nako Trans-Caucasus. A na kainaki ni katebetebea, ao a kainnanoaki ni mwae n te 500 te maero. I nanon te motikitaeka aei, aia onimaki e tabangakiia, ao a kukurei n te Uea. I nanon te ririki anne e tia ni baireaki te pepa ni reirei n aron taian wareware n te Baibara n te taetae n Russia, ibukin ana kangaanga Kristo, te matu n te maate, te bong raa ao bukin tera, ao ti kona ni kinaia?

GSAM 411.2I te tai n te Maungatabu ni Kabutaa i te ririki 1895, e a rikirake te kaaina i Germany nakon 368, ao te kabwianibwai n te ririki ae nako bon $2,327.43.

GSAM 411Riki riki Koraki Aika Tia Kawakin te Taabati i Russia

GSAM 411.3I Russia, e ngae ngke a rangi ni mwaiti koraki aika a nako n aaba riki tabeua, e a rikirake te kaaina nakon 467, aika a kabwianibwai $841.60.

GSAM 411.4Mai nanon te taeka ae e anganaki iroun te tia tararua ibukin taian mwakuri ni mitinare n aaba tabeua i nanon te wareware n te wiiki ni tataro n 1896, ti a ataia bwa

GSAM 411.4“n te mwakuri n Germany-Russia i nanon te ririki ae nako, aia mwaiti e a kaania n riki n uoua te mwaiti are mai mwaina; e a karikirakeaki n te koraki aika riki riki i riao n te 400. I Berlin, Germany, a mena 60 n te taromauri n Taabati ae e karaoaki n te tai ni kabane. Te katean te auti ni taromauri n te mwakuri ni mitinare i Hamburg e a kamatoa te mwakuri ikekei. I Munich, i Bavaria, e mena iai te koraki aika a tataninga te bwabetito. A mena taan onimaki i Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, ao taian tabo ni kaawa aika kakannato riki i Germany. E mena naba te koraki i Rotterdam, Holland.

GSAM 412.1“I Russia, taan tia kaboonako booki n te aro a karekea mairoun te tautaeka taian kariaaki ibukin te mwakuri. E a tia ni karaoaki te bitakin taian bwai ni wareware n taetae n Lettish ao Esthonian. E a tia ni bitaki te pepa n Germany mairoun Basel nako Hamburg, ao i te auti anne a boretiaki iai te koaua n taetae aika 14.”

GSAM 412Te Bwabetito i Hungary

GSAM 412.2I nanon te ririki anne e karaoaki te moan bwabetito i Hungary, ao te moan bootaki ibukin Ana Katairiki te Uea ao te tebokan wae i Bohemia. E a tia ni baireaki te mwakuri ni mitinare i aon te kaipaariki i Galatz, i Roumania, ibukin te Danube ao te Black Sea.

GSAM 412Te Kaboonako Booki i Germany

GSAM 412.3I nanon Home Missionary (Te Tia Mitinare n te Auti) ibukin Ritembwa 1895, Unimwaane Spies e taekina te mwakuri ni kaboonako booki i te tabo n Germany bwa,

GSAM 412.3“Koraki aika a tararua te mwakuri ni kaboonako booki, ngke e moanaki te mwakuri aei n te tabo aei, a aki toki n te kabwarabwaraa, e ngae ngke a tuangaki iroun tabeua taan boreti booki ao taan kaboonako booki aika kakannato i Leipsic bwa ‘te kaboonakoan booki n te aro ae a na moan berita aomata bwa a na kaboo e na aki tokanikai.’

GSAM 412.4“I Aokati 1887 e boretiaki te moan boreti n te Maiun Kristo n te taetae n Germany. Ngke e a tia ni kateaki te booki anne ibukin te tibwaaki, e karaoaki i Basel te bootaki ni reirei ibukin taan tia kaboonako booki n te aro; aei te moanakin te mwakuri ni kaboonako booki, tai moa i Germany ma i Europe ni kabuta. E a tia ni roko mai te boreti te kaitiua ni boreti n te booki aei n te taetae n Germany.

GSAM 412.5“Mairoun Tianuari 1, 1895, taan tia kaboonako booki n te aro aika boou 12 a a roko n te mwakuri. I Tuun 1895, e kaotiaki n te rongorongo te rikirake n te kaboonako ae 50 te rau. N te tai aei e karaoaki te mwakuri ae rangi ni kakawaki ma Herold der Wahrheit, ara pepa n Germany. Tabeua ekaretia aika aki rangi ni bubura a anaa 50 nakon 200 te kopi, aika a kaboonakoia. Ao a reke aia tai ni kukurei ma koraki aika a kaboonakoia. I nanon Te Rinano ibukin te 18 n Beberuari 1896, Unimwaane Conradi e taekina bwa, ‘Ti tia ni karokoa 1895 ma koraki aika tia kawakin te Taabati aika 1,500 i te mwakuri n Germany-Russia.’”

GSAM 413TE MWAKURI NI MITINARE I SCANDINAVIA

GSAM 413.1E moanaki te mwakuri ni mitinare ibuakoia kaain Scandinavia iroun te Unimwaane John Matteson n te ririki 1877. N 6 n Tuun e roko i Vejle, i Jyeland, Denmark. Ngke e nako n te aba anne, iai tabeman aika uarereke mwaitiia ake a tia ni moana kawakinan te Taabati rinanon warekan beeba ni rongorongo ao beeba n reirei aika kanakoaki nakoia irouia raoraoia i Amerika.

GSAM 413.2Ngkana ti kaea moanakin te mwakuri aei, ti noria bwa n 1850 a moana kawakinan ana Taabati te Uea aomata aika 4 ake a mwaing mai Norway nakon Amerika. A maeka i Oakland, Wisconsin. Uoman mai buakoia bon taman ao tinan te Unimwaane O. A. Olsen. N 1863 e moana kawakinan te Taabati n te 7 ni bong te Unimwaane John Matteson. E maeka i Poysippi, Wisconsin. Inanon namakaina aika 6 ake imwina, a butimwai aia reirei kaain te Itibong tao 40 kaain Denmark ao Norway rinanon ana mwakuri. Te moan tia uarongorongo ae e mwakuri korakora are e reitaki ma ngaia n te mwakuri ni minita bon te Unimwaane J. F. Hanson mai Minnesota.

GSAM 413Te Moan Boki ae Boretiaki n te Taetae ni Denmark ao Norway

GSAM 413.3N te ririki 1866, e bubutii te Unimwaane John Matteson nakoia taan tararua te auti ni boreti booki ae Te Rinano ao te Tia Katanoata, n titiraki ngkana a kona ni boretii booki aika uarereke ao beeba n reirei n aia taetae kaain Scandinavia ibukiia. E tuangaki bwa a aki kona ni karaoa anne ibukin uarereken te mwane n te auti ni boreti booki. Ma iai kaain abana i Wisconsin ao Minnesota ake a rangi ni kan noora te koaua ae boretiaki n aia taetae ni maneia. E ngae ngke a aki kaubwai ao a kee mwaitiia iaan 50, a ikoikoti $1,000 n te mwane ao n anganna nakon baina ibukin te mwakuri anne. E uota te mwane aei ao ana koroboki aika a katauraoaki raoi te Unimwaane Matteson nakon Battle Creek, ao e manga bubutii bwa a na boretiaki ana booki. Ngkai e a tauraoi ni kaekai bukin aia rawa n te moantai, e a kariaiakaki ana bubutii, ao n 18 n Maati, 1867, e moana warekan ana koroboki ake e katauraoi ibukin ana boki ae Liv og Død (Te Maiu ao te Mate), nakoirou ma te Unimwaane J. N. Andrews, ngaira ake ti kaain te komete ibukin te boreti n te tai anne. N taeka riki tabeua, e tuangira n te taetae n Ingiriti te bwai are e taekinaki n ana koroboki n te taetae ni Denmark ao Norway.

GSAM 414E Riki te Unimwaane Matteson bwa te Tia Boreti

GSAM 414.1N te tai anne akea te tia boreti ae kona ni katukaki mai ana mwakuri bwa e na bairei ana reta ni boreti. Mangaia are e bubutii bwa e na kariaiakaki ni reirei bwa e na bon karaoa anne. E reitinako n te mwakuri aei ni karokoa boretian tao 1,000 iteraniba ni booki aika uarereke ao beeba n reirei n oin ana taetae.

GSAM 414.2Ma te kawai ae boou aei ibukin tibwaakin te koaua ibuakoia kaain abana, e manga nako ma te nano ae ninikoria riki, ni karaoi bootaki n aono aika kakaokoro. Mai te bong anne e rikirake te mwakuri n te aro ae waekoa ibuakoia kaain Scandinavia.

GSAM 414Te Moan Beeba ni Rongorongo n te Taetae n Aaba Tabeua

GSAM 414.3E a rikirake te mwakuri ibuakoia kaain Denmark ao Norway ni karokoa are e a kaineti ni karaoaki te beeba ni katoa namakaina, bwa a aonga ni karekea te reirei ao te kaunga n oin aia taetae aomata n aaba aikai. Mangaia are n 1 n Tianuare, 1872, e kaotinakoaki man te auti ni boreti booki ae Te Rinano ao te Tia Katanoata te beeba ni katoa namakaina n te taetae ni Denmark, ae 24 iteranibana ao e karaoaki n aron te maekatiin, ae arana Advent Tidende (Rongorongon Kauaokin Iesu). N te ririki are imwina e karakaaki te mwaitin iteraniban te beeba aei nakon 32. Bon aei te moan beeba ni rongorongo ae kaotinakoaki irouia kaain te Itibong n te taetae n aaba tabeua.

GSAM 414.4N 1874 e korakora kan ongoraia taan onimaki ake a taetae n te taetae ni Sweden, mangaia are e moanaki n te taetae anne te beeba ni katoa namakaina ae 16 iteranibana, ae arana Svensk Härold (Te Tia Katanoata n Sweden).

GSAM 414.5N te tai are e moana iai ana mwakuri ni mitinare te Unimwaane Matteson ibuakoia kaain Scandinavia n aia aba (Tuun, 1877), a kanakoaki 266 katoton Advent Tidende mai Amerika nakon Denmark ni katoa namakaina, ao 60 nakon Norway. Rinanon warekan beeba ni rongorongo aikai, a tia tabeman ni kawakina te Taabati i Scandinavia. Man uaan ana mwakuri inanon 1 te ririki i Denmark, a kateaki botaki n taan onimaki n taabo aika kakaokoro.

GSAM 415Te Auti ni Boreti Booki i Norway

GSAM 415.1Imwin aei e nako te Unimwaane Matteson nakon Norway, ao ikekei n 7 n Tuun, 1879, e bairea te ekaretia ae 38 kaaina, bwa uaan ana mwakuri i Christiana. N te tai anne e reitaki ma ngaia n te mwakuri ni minita te Unimwaane J. P. Jasperson mai Amerika. N te ririki anne naba e kateaki te bootaki ni boreti booki i Norway, ao e kabooaki te auti ao abana i Christiana ibukin te auti ni boreti booki, te ruu ni bootaki ibukin ana taromauri te ekaretia, ao ruu ni maeka, ae $14,580 boona. Inanon tabeua te tai e kaotinakoaki ni katoa wiki man te auti ni boreti booki i Christiana te mwaiti ae uarereke n te beeba ae arana Tidernes Tegn.

GSAM 415.2N moan tain te bwaka n baa n 1880, e nako te Unimwaane Matteson nakon Amerika ni karekea te buoka ibukin karikirakean te mwakuri i Scandinavia. E ira te Maungatabu ni Kabutaa n te ririki anne, ao e manga okira Europe n Eberi, 1881, ma te nano ae rangi ni kaungaki. E aki maan imwin okina, ao e kabooaki te bwai ni boreti ae kamwakuraki n te wiira ae borotaka ao ni karinaki n te auti ni boreti booki i Christiana.

GSAM 415Beeba ni Rongorongo ibukin te Marurung n te Taetae ni Denmark ao Sweden

GSAM 415.3A waekoa ni moana boretian te beeba ni rongorongo ibukin te marurung n te taetae ni Denmark, ae arana Sundheds Bladet (Beeban te Marurung). N 1883 e kaotinakoa te beeba ni rongorongo ae ai aron n te taetae ni Sweden, ao te beeba ni rongorongo n te aro ae arana Sanningens Härold (Te Tia Katanoata n te Koaua). N 1884 iai aia bwai ni mwakuri n te auti ni boreti booki ae $2,563 boona. Inanon te ririki aei a tia ni boretiaki ao ni tibwaaki 115,000 beeba ni kabane, ma nga n nga beeba n reirei ao tabeua booki.

GSAM 415Te Unimwaane Haskell i Scandinavia

GSAM 415.4E rangi ni buokaki te mwakuri n aaban Scandinavia man ana kakawari te Unimwaane Haskell n 1882, ao n 1884 e rangi n ibuobuoki aia mwakuri Unimwaane George I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, ao E. G. Olsen.

GSAM 416E Rangi ni Buoka Scandinavia Nei White

GSAM 416.1N 1885 a kakawara Scandinavia Nei E. G. White ao natina te mwaane W. C. White, ao e rangi ni kakawaki aia kakawari nakon te mwakuri n te aono anne. Iai tabeman ake a iangoia bwa a aki kona ni kaboa aia kabwianibwai aomata aika maiu n aki kaubwai n te aba anne, ao e akea bonganan kataakin kaboonakoan booki n te aro. Te kakoaua ae anganaki iroun Nei White e roko n te tai ae riai, ao a butimwaea raoi aomata, n aron ae kaotaki n aia kaeka n taeka aikai, “Ti na karaoi bwaai ni kabane ake e a taekinna te Uea, ao ti na ongeaba.” Inanon te kakawari aei e bitaki ni kabane aron te mwakuri i Scandinavia, ae e riki moa man ana mwakuri Nei White ae aki toki.

GSAM 416E Kateaki te Auti ni Boreti Booki ae Boou i Norway

GSAM 416.2N 1886 a kakawari n aaban Scandinavia Unimwaane O. A. Olsen ao N. Clausen, ao e tiku ikekei te kauoman inanon te tai ae maan. N 1885 e kateaki te auti ni boreti booki ae boou i Christiana, ao ibukin te ririki are e toki n 1 n Tebetembwa, 1886, e karekea te auti ni boreti booki $5,386.68 man kaboonakoan booki ao beeba n reirei tii, ao $3,146.03 te mwane ae reke man kaboon beeba ni rongorongo aika kanakoaki n taai aika baireaki.

GSAM 41625 Ekaretia i Scandinavia

GSAM 416.3E taekinaki n te ribooti are anganaki te Maungatabu ni Kabutaa n 1889 bwa iai 25 ekaretia n te aono ni mwakuri i Scandinavia, ae 926 kaaina, ake a kaboa te kabwianibwai ae $2,548.75. Iai naba 6 minita, 4 minita aika kariaiakaki, ao 52 taan kaboonako booki n te aro. Te mwane ae reke man kaboonakoan booki i Norway ao Sweden inanon 3 te namakaina bon $2,161.26.

GSAM 416Te Reirei i Christiana

GSAM 416.4N te tai aei e a mwakuri te reirei i Christiana, ae 50 ana taan reirei. N 1891 e kairaki te reirei n te Baibara i Christiana irouia Unimwaane O. A. Olsen ao E. J. Waggoner, ao a ira 100 taan reirei. N te reirei aei e anganaki te reirei ae matata raoi ibukin te mwakuri ni kaboonako booki n te aro.

GSAM 41740 Ekaretia i Scandinavia n 1895

GSAM 417.16 te ririki imwina, n 1895, ti nora te ribooti ae anganaki iroun te Unimwaane D. A. Robinson, ae e bon tia tararua te aono ni mwakuri n aaba tabeua n te tai anne. E rangi ni mataata raoi kaotan te rikirake n te mwakuri inanon te tai aei n ana ribooti, mangaia are ti taekina ae kangai: “Iai 40 ekaretia ao 1,458 kaaina i Scandinavia. Te kabwianibwai n te ririki bon $5,585.55. Iai 15 minita aika katabuaki, 11 minita aika kariaiakaki, ao e roko kaboonakoan booki n te ririki n $40,000. Te mwane ae mwaiti aei e reke moa man aia kakorakora taan kaboonako booki n te aro, ao aei n te aba are a taku iai taan kaboonako booki ao naba minita n ara onimaki n 1885 bwa e aki kona ni karaoaki kaboonakoan booki n te aro.

GSAM 4173 Bootakin Ekaretia n te Aono i Scandinavia

GSAM 417.2N te tai aei iai 3 bootakin ekaretia n te aono i Scandinavia, ao aikai bongin kateakia: Denmark, 30 n Meei, 1880; Sweden, 12 n Maati, 1882; Norway, 10 n Tuun, 1887. Te Unimwaane John Matteson, are e moan katea te Mwakuri ni Mitinare i Scandinavia ao ni moana te mwakuri ma te nakoraoi ae korakora, ao e mwakuri ma te kakaonimaki ao te karea ibukin raoiroia aomata akanne, e roko irouna te aoraki ae kamamate ae te kangenge, ao e mate i El Monte, California, n 30 n Maati, 1896, ngke 61 ana ririki ni maiu.

GSAM 417TE MWAKURI NI MITINARE I BRITAIN

GSAM 417.3William Ings, ae bon kaain Hampshire, Engiran, ma e a ai kaain Amerika n ana iango ao ana reirei ibukina bwa e a maeka n te United States ma ngke e uarereke, e roko i Southampton mai Basel, Switzerland, n 23 n Meei, 1878. E aki maan ana tiku n te tai aei, tii 2 te wiki, ao e manga okira te aba ae bubura i Europe inanon te tai ae uarereke. Ma e aki maan imwina ao e manga nako nakon Southampton. Imwin 4 te namakaina n ana mwakuri man te auti teuana nakon teuana, ni tibwai beeba n reirei ao ni karaoa te mwakuri ni mitinare ae kona ni karaoaki, e ribootinna bwa iai 10 aika a kawakina te Taabati. N 30 n Ritembwa n te ririki anne, ti roko i Southampton ngai ao buu te aine, ike ti reitaki iai ma te Unimwaane Ings n te mwakuri, ni karaoi bootaki inanon tain te kamwaitoro n te umwa ni bootaki ae Shirley ao n te auti are ti kabooa kabonganaana. N tain te kabuebue n 1879, ti karaoi bootaki n taromauri n te umwanrianna i Southampton. N te tai ao te tabo aei e reitaki Nei Maud Sisley (ae ngkai Nei Boyd) ma te mwakuri, ni karaoi wareware n te Baibara ao ni mwakuri man te auti teuana nakon teuana. Man uaan te kakorakora aei a butimwaea te koaua tabeman. N tain te kamwaitoro are imwina, ti karaoi bootaki n te ruu ni bootaki n Ravenswood Villa, te auti are ti maeka iai ao n tararua iai ara bwai n tibwaaki.

GSAM 418Te Bootaki n Taromauri n te Umwanrianna i Engiran

GSAM 418.1N tain te kabuebue n 1880 e roko te Unimwaane Andrews mai Switzerland, e ngae ngke e aki marurung raoi, bwa e na ibuobuoki n te bootaki n taromauri n te umwanrianna i Romsey, ike a butimwaea iai te rongorongo tabeman riki.

GSAM 418.2N 11 n Tianuare, 1880, e kateaki te bootaki ibukin tibwaakin beeba n reirei. A rangi ni kan ira te mwakuri aei kaain te bootaki, ao a mwaiti booki ao beeba ake a tibwaaki.

GSAM 418.3N 8 n Beberuare, 1880, e karaoaki ara moan bwabetito ao a bwabetitoaki 6 aomata. Ni karokoa 2 n Tuurai, 1881, a tia ni bwabetitoaki ni kateboaki iaan te ran 29 aomata i Southampton.

GSAM 418A Karakaaki Taan Mwakuri i Engiran

GSAM 418.4Man ana motinnano te Maungatabu ni Kabutaa are e karaoaki n tain te bwaka n baa n 1881, a nako nakon Engiran te Unimwaane A. A. John ao buuna, Geo. R. Drew, ao Nei Jennie Thayer, ao ni reitaki ma te mwakuri n te aono ni mitinare anne. Inanon te ririki 1882, e kakawara te aono ni mwakuri i Europe te Unimwaane Haskell, ao e tiku inanon tabeua bong ma taan mwakuri n te mwakuri ni mitinare i Engiran, ni buokiia n ana reirei ao ana taeka n ibuobuoki aika kakawaki.

GSAM 418.5N Maati, 1882, e moanaki boretian te kaetieti ibukin Britain ae 2 iteranibana nakon Taian Kanikinaean Taai, ao e reitakaki ma 1,000 katoton Taian Kanikinaean Taai ake a kanakoaki mai Amerika. A kamanenaaki aikai n te mwakuri ni mitinare i Great Britain. E kaota te ribooti n te mwakuri n 1 n Okitobwa, 1883, bwa n te bong anne iai 100 taan kawakin te Taabati. Te kabwianibwai ae kabooaki mai moanakin te mwakuri ni mitinare bon $2,078.71.

GSAM 419Te Mwakuri ni Mitinare rinanon Kaibuke

GSAM 419.1Man akoiia taan tararua kaibuke, e kariaiakaki te Unimwaane Ings bwa e na kanakoi baekiti ni beeba n reirei ao beeba ni rongorongo n akea boona, nako n 80 moan taabo n tei n aia kaibuke te “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” i South Africa, East Indies ao West Indies, Central America, ao Bay Islands. Man korakoran bwaai n wareware ake a kanakoaki n te aro aei e moan riki kan ongoraia aomata n te ailand ae Demarara. Ti karekea te rongorongo aei rinanon reeta mai te ailand anne.

GSAM 419E Karinaki “Rongorongon te Taabati” n Auti ni Kawakini Booki i Engiran

GSAM 419.2E tia naba ni karinaki te katoto n ana boki te Unimwaane Andrews ae Rongorongon te Taabati n auti ni kawakini booki ao ruu n wareware aika akea booni kabonganaakiia, n taabo aika 60 n te botannaomata ni kabuta Great Britain. A bon tiku booki akanne ikekei ni karokoa ngkai, ni kaota te rongorongo nakoia ake a kan wareware.

GSAM 419.3N 1884 e kakawara Engiran te Unimwaane Butler, ao a raonna taan mwakuri tabeman ibukin te aono aei. A borau Unimwaane S. H. Lane ao Robert Andrews mai Boston n 9 n Meei, 1885, ni kaaina te mwakuri ni mitinare i Great Britain. Ana kakawari Nei White i Engiran e angan taan mwakuri te korakora ao te kaunga. Nei White ao natina te mwaane a tiku ikekei inanon tabeua wiki imwain okia nakon Amerika mai te aono ni mwakuri i Europe.

GSAM 419E Moanaki “Te Koaua ibukin te Tai Aei”

GSAM 419.4N moan te ririki 1884, e aki maan imwin rokon te Unimwaane Butler i Engiran, e motinnanoaki bwa e na moanaki i Grimsby te beeba ae arana Te Koaua ibukin te Tai Aei, ae 8 iteranibana ao e kaotinakoaki 2 tai n te namakaina, ma M. C. Wilcox bwa te tia tararua ana koroboki. Ngkai e a kaotinakoaki te beeba anne i London, Engiran, ni katoa wiki, ae 16 iteranibana, ao a boretiaki tao 18,000 katotona ni katoa wiki.

GSAM 420.1N 1889 e ribootina te Unimwaane Holser bwa iai 8 ekaretia n te Mwakuri ni Mitinare i Britain, ma 200 taan kawakin te Taabati, ao 65 mai buakoia a mena i London. Te kabwianibwai n te ririki are imwaina bon $1,244.58. Iai 2 minita aika katabuaki, 2 minita aika kariaiakaki, 2 mitinare ibukin kaibuke, ao 7 taan mwakuri n te Baibara. N tao te tai aei a kaaina te mwakuri ni mitinare i Engiran Unimwaane Wm. Hutchinson ao Francis Hope.

GSAM 420Te Auti ni Boreti Booki n te Betebeke i London

GSAM 420.2Inanon te ririki 1890 e katea ana mwaanga te Kamabane ni Boreti Booki n te Betebeke mai Oakland, California, n 48 Paternoster Row, London, ao te auti ni boreti booki n 451 Holloway Road, London, n te meang. Te mwane ae reke man kaboonakoan booki man te auti n te moan ririki, n booni kaboonakoan mwaitiia n te tai ae tii teuana, bon $9,556.89.

GSAM 420.3N Beberuare, 1895, e anga te ribooti ae imwina te Unimwaane Robinson:

GSAM 420.3“Iai 11 ekaretia i Great Britain, 363 kaaina, 5 minita, ao 1 minita ae kariaiakaki. Te kabwianibwai n te ririki are e a nako bon $5,077.20, ke $13.98 ibukin temanna te kaain te ekaretia ngkana e tibwaaki ni kabotauaki. Ngkai e a bwaibwai iai ao ni kaira te auti ni boreti booki te Bootaki n te Aonnaba ibukin Beeba n Reirei, Ltd, ae bon te kamabane n Engiran.”

GSAM 420.4N Ritembwa, 1895, e ribootinna te Tia Koroboki ibukin te Mwakuri ni Mitinare n Aaba Tabeua bwa 560 kaain te ekaretia i Great Britain. E a rikirake te kabwianibwai inanon te ririki n $1,000. N te bong anne, a bootaki 8 botaki n te Taabati n taabo aika kakaokoro i London.

GSAM 420.5Mangaia are e rikirake te mwakuri n te aono ni mitinare aei, ao n tabetai e kuri n aki kona n nooraki rikirakena. A aki waekoa n rikirake koraan aroka n aekan tano tabeua n ai aroia n tabeua riki. E remwe riki moan rikirakeia, ma e koaua riki ao e korakora riki rikirakeia. Ai aron naba te koaua n te rongorongo ae te kateniman n te tautaeka n uea aei. E tia ni unikaki korana, ni karika okana, ao n rikirake n te aro ae remwe ni karokoa ngkai e a roko n te mwaiti ae bubura ngkana e kabotauaki ma n te moantai.

GSAM 421TE MWAKURI NI MITINARE I AUSTRALASIA

GSAM 421.1N 10 n Meei, 1885, a borau mai San Francisco Unimwaane S. N. Haskell, J. O. Corliss ao ana utu, M. C. Israel ao ana utu, Wm. E. Arnold, ao Henry Scott, bwa a na moana te mwakuri ni mitinare n te aono i Australia. 11 te ririki imwain te tai aei, n 1874, n te bootaki are karaoaki i Battle Creek, e taku Nei White bwa a na bon butimwaea te koaua aaba aika mwaiti, ao bwa e a tia n noori bwai ni boreti aika a mwakuri, ao booki ao beeba aika a boretiaki n aaba aika kakaokoro. Ngke e titirakinaki bwa tera raoi aaba aika taekinaki, e kaeka bwa Australia bon tii te ara ae e kona n ururinga.

GSAM 421Kaokan Bwanaan te Baibara

GSAM 421.2Rinanon ana mwakuri te Unimwaane Haskell ma raona ae kakaonimaki ao e nakoraoi, e rikirake te rongorongo n te aro ae rangi ni waekoa, mangaia are e iangoaki bwa e riai ni boretiaki te beeba i Australia. Mangaia are a karaoaki babaire ibukin te boreti, ao n 1 n Tianuare, 1886, e kaotinakoaki i Melbourne te beeba ni katoa namakaina ae 16 iteranibana, ae arana Kaokan Bwanaan te Baibara ao Taian Kanikinaean Taai. N te moan kaotinakoaki a boretiaki 6,000 katoto, ma n kaotinakoaki aika iraki e mwaiti n tii 3,000.

GSAM 421E Baireaki te Moan Ekaretia i Australia

GSAM 421.3N te moan bongin te wiki, 10 n Eberi, 1886, e baireaki te moan ekaretia ni kaain te Itibong i Australia. Iai 18 ake a mena iai ao a tia n tiaainna te berita, ao 7 riki a bubutii bwa a na karinaki rinanon te bwabetito. A bwabetitoaki aikai n te Taabati are imwina, ao ni katoa Taabati inanon tabeua wiki a karinaki kaaina aika boou, ni karokoa 55 kaain te ekaretia. Ni karokoa Meei, 1886, te mwaiti ni kabane ake a koreaki araia bon 90. I rarikia aikai, iai tao 35 n taabo tabeua ake a kawakina te Taabati.

GSAM 421.4N te auti ni boreti booki iai 2 bwai ni boreti aika raoiroi ao te intiin, aika a tia ni kabooaki ni kabane ao a bwaibwai iai kaain te Itibong n te aba are rangi ni raroa anne—tao 7,000 te maere mai ara auti ni boreti booki ae bubura are mena i Oakland, California.

GSAM 422.1Inanon 1886 e a roko te rongorongo i New Zealand. E taekinaki n te ribooti mai te aono ni mwakuri i Australia bwa iai 50 taan kawakin te Taabati i New Zealand. Te mwane ae reke man kaboonakoan booki n te auti ni boreti booki bon $700. I rarikin aei, a tia taan kaboonako booki n te aro ni kaboonakoi 400 katoton Te Buaka ae Kakannato i New Zealand, ao 1,000 katoton Iango iaon Taniera i Australia.

GSAM 422Te Auti ni Boreti Booki i Australia

GSAM 422.2Mai te ribooti ae e karaoaki i te 19 noongon Tiurai 1889, ti ataia iai bwa: E oti te auti ni boreti booki i Melbourne, ma e mena iai te tabo ni taromauri ibukin bootaki n te ekaretia.

GSAM 422E Moanaki te Mwakuri i Tasmania

GSAM 422.3E baireaki te bootaki n ekaretia i Australia ao i New Zealand, ao e karikirakeaki te mwakuri, iroun Unimwaane Israel ao Steed, nakon Tasmania. I te tabo anne a baireaki ekaretia tenua, ma aia koraki aika 136. I arianna a mena bon tia kawakin te Taabati aika a maeka takai, ake a aki baireaki riki.

GSAM 422.4A bwaina te kabwianibwai ibukin te ririki i te tabo ni mwakuri i Australia, $9,371. A mena tia kaboonako booki n te aro ake 15, ao aia kaboonako booki e bon $19,500.

GSAM 422.5N ana kauoua ni mwananga Unimwaane Haskell ni katobibia te aonnaba, e manga kawara Australia, e tae n te bootaki n ekaretia i Aokati 1889, ao e buokiia n te aro ae kona n te aro aika mwaiti. E kakawaki riki te buoka anne iroun te bootaki ae e baireaki mobei. A tei mai i Amerika tabeua aomata n mwakuri ni kawara Australia n taai aika kakaokoro, ibukin te mwakuri teuana ae kakannato—te katikina ao te kakatongaana te mwakuri te Atua.

GSAM 422Nei White i Australia

GSAM 422.6I tain bwakan baanikai n te ririki 1891, Nei E. G. White, natina W. C. White, Unimwaane Geo. B. Starr, ao tabeman, a kitana California nakon Australia, ao a roko iai i Titembwa—te tai n te beti i aon te aba anne. Ana kakoaua Nei White, ma e aki kanga te aoraki ni maiana ae e makuri iai i nanon ruaiwa te ririki ni maeka i te aba anne, e buoki te mwakuri ni karaoia bwa e eti ma te taamnei ao te aroaro n ana rongorongo te anera ae te kateniman. I te tai are a mena iai i Australia, e manga reitaki Unimwaane J. O. Corliss ma te mwakuri i ikai, ao W. A. Colcord ao tabeman a roko n te tabo ni mwakuri bwa minita, tia reirei, ao tabeua riki.

GSAM 423Unimwaane Olsen i Australia

GSAM 423.1I te tai ae Unimwaane O. A. Olsen e kairi iai bwa te tia kairiiri n te Maungatabu ni Kabutaa, e kawara aia auti ni mwakuri aika kairaki i nanon te aba ni kabutaa. E riai iai te mwananga ae abwabwaki—te mwananga ni katobibia te aonnaba. E karaoa anne bwa e kona ni kina riki aia kainano ao aron mitinare aika kakaokoro, bwa e kona ni mwakuri ma ngaiia n te aro ae tau. I te etana anne, i te ririki 1893, e maeka wiki aika mwaiti i Australia.

GSAM 423Bootaki n Ikotaki i Australasia

GSAM 423.2I te tai anne e baireaki te Bootaki ni Kaitara i Australasian, ae e bonaki iroun aia bootaki i Australia ao New Zealand ao aia tabo ni mitinare i Australia. E bootaki te bootaki anne teuana te ririki ni rua, ao e kairaki n te babaire ae a kairaki iai bootaki ni kaitara i aaba tabeua. I te ririki 1893, a kabooia tia kaboonako booki n te aro ake a mena i te tabo anne te 5,000 n te boki Boraia Nakon Iesu, ao e boretiaki te kauoua ni boreti ae 5,000 riki. I te beti n 1894-95, a karekea 4,000 te kainano ibukin booki ni kabwarabwara i nanon te namakaina aika 4.

GSAM 423Unimwaane Prescott i Australia

GSAM 423.3I te ririki 1895, Unimwaane W. W. Prescott, te Tia Baire n Reirei n te bootaki, e maeka namakaina aika mwaiti i te bootaki anne, ni kabanea te tai ao te iango ibukin te mwakuri anne. I te tai n te aeka anne e kairi te bootaki ni reirei, ae e bon te buoka ae kakannato irouia.

GSAM 424.1Te ribooti ae e karaoaki nakon te Maungatabu ni Kabutaa ibukin te mwakuri n te ririki anne e kaotiaki iroun Unimwaane W. C. White, ao e kangai:

GSAM 424.1“E bonaki te Bootaki ni Kaitara i Australia iroun te ekaretia 17 ma 1074 te koraki, ake a kabwianibwai i te ririki nako $9,810.10. E mena i te bootaki anne minita aika katabuaki 12, minita ake a reke te raihana 2, tia mwakuri ni Baibara 3, ao tia kaboonako booki n te aro 50, ake a kabooia booki n te ririki anne ni mwaiti $28,731.11. I te ririki anne, te koloni n New South Wales, ma te ekaretia 6 ao te koraki 321, e kaokoroaki mai te Bootaki i Australia, ao e aranaki bwa te Bootaki i New South Wales.”

GSAM 424TE TABO NI MITINARE I AFRIKA I MAIAKI

GSAM 424.2I te Maungatabu ni Kabutaa ae e karaoaki i Battle Creek i te ririki 1886, e iangoaki te titiraki ibukin te moakina te mitinare i Afrika i Maiaki. E reke te babaire ibukin te mwakuri anne, ao i te moan beti n 1887 e karaoaki te kakorakora ibukin te kateimatoa te mwakuri i te aba ae raroa anne, ae a tang iai aomata tabeua ake a tia ni moana kawakin te Taabati, ibukin taan mwakuri.

GSAM 424Unimwaane Boyd ao Robinson i Afrika i Maiaki

GSAM 424.3Ibukin te aeka anne, i te 11 no Mei, Unimwaane C. L. Boyd ma ana utu, Unimwaane D. A. Robinson ma buuna, ma taan mwakuri tabeua, a mena i te waaki mai New York City, ni kawara Afrika, rinanon Liverpool ao London. I muriia ririki tenua, i te Maungatabu ni Kabutaa, Mwaane P. W. B. Wessels e taekina bwa ngke a roko taan mwakuri aikai i Afrika, a mena iai e ka 40 aomata ake a kawakin te Taabati n te tua ae te aua, n te bwai ae a wareka n te boki ao n te kakairi n te Baibara.

GSAM 424.4Unimwaane Robinson ao Boyd a moana te mwakuri ni mitinare i Cape Town, ao mai ikanne e rikirake nako meangimainiku, e ka 800 te maira, nakon Kimberley, i te tabo ni kelia taiman.

GSAM 424.5Ni karokoa te ririki 1889, a bon mena minita 2, minita ae e reke te raihana 1, ekaretia 4, ao koraki 80; ao a kabwianibwai $2,798.36. I te ririki anne Unimwaane Ira J. Hankins, ae e roko mai Amerika, e mwakuri i Cape Town ma uaana aika raoi, ao Mwaane ao Nei Druillard a roko mai Nebraska ni reitaki ma te mwakuri i te tabo anne, ao ni karekea te mwakuri ao te kangaanga ae e kona n roko i rouia ake a katoaki bwa a moanaki te mwakuri i te tabo ae boou. E bon te mwakuri a Nei Druillard i te auti ni kaboonako booki, are e tiku iai te mwakuri n te tabo anne i abana; ma Mwaane Druillard e bonaki n te mwakuri ni mitinare n te aomata ni kabutaa. I te ririki anne, i aon waaki ake a roko i te taabo anne, e kabooia booki aika $750.

GSAM 425Unimwaane Haskell i Afrika

GSAM 425.1I Aokati n te ririki anne, Unimwaane Haskell e roko i Cape Town. E kabanea namakaina aika 5 n te aro ae raoi, ni kawara ao ni mwakuri ma bootaki aika kakaokoro i Afrika i Maiaki. N te kawara anne e kakabwaia ao e kakatongaaki te mwakuri, ao e kakorakoraia ana nano ngke e noria uaaia ana mwakuri. E kaungaaki te iango ibukin te mwakuri ni reirei, ao a roko aomata ni reirei 12 mai Afrika nakon Amerika ni reirei n aia reirei te bootaki.

GSAM 425.2I te tai anne e karekea te iango ae tau te mwakuri ni kaboonako booki. E karaoaki te bootaki ni reirei ibukin te mwakuri anne i Cape Town, iroun Mwaane E. M. Morrison, ae e anganaki te mwakuri anne te maiu ao te korakora ae boou, te tabo ae kakawaki n te rongorongo. Ngke e oti reirei i te bootaki anne, tia kaboonako booki n te aro 13, i nanon te namakaina 6, a kabooia ao a angan booki aika $5,621.28. E bon mwaiti rawa te kainano, ao a “buburaki” te auti ni boreti booki i London, ba a aki kona ni kanakoraoa booki ni karokoa te kainano.

GSAM 425.3I te ririki 1892, Unimwaane A. T. Robinson e reitaki ma te mwakuri i Afrika i Maiaki. I te tai anne e rikirake te mwakuri ni karokoa e kainanoaki te auti ni kaboonako booki ae boou bwa e na onea mwin te auti ni kaboonako booki are ngkoa. Ngaia are e kateimatoaaki te auti ae boou, ae e bubura ni karekea te tabo ibukin aia bootaki te ekaretia.

GSAM 426Te Auti ni Reirei i Afrika

GSAM 426.1Ngaia are e rikirake te mwakuri tebakina tebakina, ni karokoa i Claremont, teuana te tabo i rarikin Cape Town, e kateimatoaaki te auti ni reirei ae e kabanea $35,000. Te buoka ae a tangia mai irouia taari i Amerika bon te kanakoraoaia tia reirei aika a kona n reirei n te reirei ni kangaanga, ao ngaiia a na kabanea te mwane. Ngke e karaoaki te taeka anne, e moana te reirei i te 1 no Beberuari 1893.

GSAM 426Te Bootaki i Afrika i Maiaki

GSAM 426.2E baireaki te Bootaki i Afrika i Maiaki i te ririki 1892. I te Maungatabu ni Kabutaa i te ririki 1893, e motikaki bwa e na bonaki n te Maungatabu ni Kabutaa. I te tai anne e mena ekaretia 5, ma te koraki 138, ake a kabwianibwai i te ririki nako $34,077.32. I te bootaki anne, e tei te Bootaki i Afrika i Maiaki iroun Peter Wessels, ae e angan te Maungatabu ni Kabutaa te karea ae $16,000, ae riki nakon te mwane ae e kabanea te Maungatabu ni Kabutaa ni moana te mwakuri i Afrika i Maiaki. I arianna ma temanna ana taari a angan $40,000 ni moana te mwakuri n te tabo ni kamarurung ae akea boona i Chicago.

GSAM 426.3I te Maungatabu ni Kabutaa i te ririki 1895, te Tia Taeka ibukin te Mitinare n Aaba Tabeua e taekina te tabo ni Afrika:

GSAM 426.3“Ti ririki 2 ngkai mani baireakin te bootaki i Afrika i Maiaki, ma i nanon te tai anne e kanakaki iroun te Maungatabu ni Kabutaa taan mwakuri 12 nakon te tabo anne. Irouia 2 a nako nanon te aba bwa taan mitinare ake a tauia, ma irouia a roko n te mwakuri i nanon tabo aika kakaokoro. E mena i te bootaki anne te reirei ae e rikirake raoi, te auti ibukin ataei aika a mate aia karo, ao te auti ni marurung ae e tabe ni kateaki. A kaotaki n te kairake bwa aia koraki bon 184.”

GSAM 426Beeba aika Boretiaki i Afrika i Maiaki

GSAM 426.4Te taeka ibukin te inaaomata n te aro i Afrika i Maiaki e kaungaia ara aomata i nanon te namakaina aika e a nako, ni boreti beeba 2, teuana n te taetae n Holan ae aranaki De Wachter; te kauoua n te taetae n Ingarangi ae aranaki The South African Sentinel and Gospel Echo. Te kauoua e bwaina te kairake 4,000.

GSAM 427Te Bootaki ni Kaitara i Afrika i Maiaki

GSAM 427.1I Tianuari 1903, e baireaki te Bootaki ni Kaitara i Afrika i Maiaki, ae e bonaki iroun te Bootaki i Cape Colony ao Natal-Transvaal, ma mitinare i Basutoland ao Matabeleland ake a kairaki iroun te Bootaki ni Kaitara. I nanon te bootaki anne e mena ekaretia 15 aika a baireaki ma koraki 595, bootaki 9 aika a aki baireaki ma koraki 90, ao tia kawakin te Taabati 30 aika a maeka takai—ni kabutaia 715, ake a kabwianibwai $7,850. A mena taan mwakuri 39, ma irouia 21 a kabooaki n aia mwakuri bootaki aika kakaokoro.

GSAM 427TE TABO NI MWAKURI I POLYNESIA

GSAM 427.2I te ririki 1876, Unimwaane James White ao te tia korei a kanakaa te boki ae Taian Kanikinaean Taai ma booki ni reirei tabeua, ma te reta, nakon Pitcairn Island. A baireaki beeba aikai i aon te waaki ae e na katobibia te Cape Horn nakon New York. E kakoauaaki iroura bwa e na tu te waaki i Pitcairn, ao e na anganaki iai te boboto. Ti aki kina te aomata teuana i te motu anne, ao ti aki ataa te motu anne, ma ti te rongorongo bwa a mena iai aomata aika a tangira te Atua ao a taua te mou. E kanakaki beeba aikai n te onimaki.

GSAM 427Te Kawara i Pitcairn

GSAM 427.3Ti aki ongo rongorongo mairouia aomata anne ke ibukin ara booki ni karokoa Mwaane John I. Tay e kawara te motu i te ririki 1886, ririki 10 tokina, ngke ti ataia bwa n te warewarea te boki ae Taian Kanikinaean Taai ao booki ni reirei, e a kaoti te nano ni kabuta n te motu anne ni bitaki aia bong ni taromauri mai te moan bongin te wiki nakon te kaitiua n te wiki, ao ni kawakin te Taabati te Uea. Ma e aki karaoaki anne ni karokoa te kawara a Mwaane Tay. E a maan ni kairaki korakora ana nano bwa e na kawara te motu anne, ma e aki kinaia aomata ikanne, ao e aki ataa bwa e a tia ni kaungaki aia kan ongora n te koaua.

GSAM 428.1Ngke e okira Amerika, e tangi n te nano ae korakora bwa e na kateaki te waaki ae a kona iai mitinare ni mwananga mai te motu teuana nakon teuana i te Moana ni Baretiko. E tae n te Maungatabu ni Kabutaa ae e karaoaki i te ririki 1889, ma te iango anne e kakannato n ana nano, ao i ikanne e kawakina te mwakuri ibukin motu aika Polynesia. Te bootaki, ni noria te kakawaki n te mwakuri anne, e motikaki bwa e na ikotaki n te karea te mwane ae $12,000, ibukin te kateaki ke te kabooaki te waaki ae e na mwakuri i buakon motu n te Moana ni Baretiko.

GSAM 428Te Kateaki te Pitcairn

GSAM 428.2Ni boraia te babaire anne e kateaki te waaki Pitcairn, i te beti n 1890, e tatai Benicia, e ka 30 te maira mai Oakland, Cal., ma te mwane $12,035.22. I nanon namakaina aika ruaiwa e ikotaki te mwane anne, ao e anganaki irouia reirei n Taabati ibukin te mwakuri anne ti ngaia, ao akea te karea ae e karaoaki ma te kukurei ao te korakora n te nano ae riki nakon aei. E katabuaki te waaki i Oakland, Cal., 25 no Setembwa 1890. Aomata aika e ka 1,500 a bootaki i aon te waaki ao i te taabo ni tu bwa a na noria te taromauri.

GSAM 428Te Moan Etana a Pitcairn

GSAM 428.3E waaki te waaki n ana moan etana mai San Francisco nakon ana tabo ni mwakuri ae raroa, 20 no Oketobwa. I aon te waaki bwa mitinare a mena Unimwaane E. H. Gates ma buuna, Unimwaane A. J. Read ma buuna, John I. Tay ma buuna, ma taan mwakuri n te waaki aika mitinare ake a kairaki iroun Kapitena Marsh. E moan nako te waaki nakon Pitcairn Island, e 4,000 te maira i maiaki mai San Francisco, ao e roko iai 25 no Nobembwa. Ngke e kitana te motu te waaki, 17 no Titembwa, aomata aika a ikawai 82 a tia n te bwabetito, ao a baireaki bwa te ekaretia ni kaain te Itibong. N te ikao e nako te waaki nakon rooro ni motu aika Society, Hervey, Samoan, Friendly ao Fiji, ni kitana booki ni taromauri ao booki ni reirei ibukin te marurung ao te taubaang ma aomata ake a taetae n Ingarangi. I nanon namakaina 8, ni karokoa Setembwa 1891, a kabooia booki taan mitinare aika $1,900, ma a tibwaia booki aika mwaiti n aki kabooa.

GSAM 429.1A baireaki taan mitinare aikai: Unimwaane Read i Tahiti; Unimwaane Gates e tiku i Pitcairn ni kakoroa bukin te mwakuri ae e moanaki iai; ma Mwaane Tay e rineia bwa e na mwakuri i te motu Fiji. I nanon Te Rinano ao te Tia Katanoata, 14 no Eberi 1904, Unimwaane Fulton e taekina te mwakuri i Fiji: “Iai ngkai tia kawakin te Taabati aika e raka i aon 150 i te tabo ni mitinare anne.” Mai Fiji, e waaki te waaki nakon Aukland, New Zealand, ibukin te kanakoraoa ao te bitaki ae kainanoaki, ao ibukin te karekea booki.

GSAM 429Te Mateia Taan Mitinare

GSAM 429.2Ngke e nako ririki 1, namakaina 11 ao bong 18, e okira San Francisco te Pitcairn, ao e roko iai 9 no Oketobwa 1892. I nanon te tai anne e mate Kapitena Marsh, ao e taunaki i te motu New Zealand. Mwaane Tay e buanaki n te pneumonia, ao e aki kona ni marurung riki. E mate raoi ni kukurei, ao e taunaki i te aba ae raroa Fiji; ao anne te ikarekareka ni maiu 2 ake a anganaki n te tai ae e aki maan ibukin te Mitinare n Polynesia.

GSAM 429.3Taan mitinare ake a maeka i te motu Tahiti, i Papaete, a kairaki ni kukurei ngke a noria uaaia aia mwakuri, n te tai ae e rangi ni waekoa. A kona ni kanakaa nakon te aba te rongorongo ae e kakukurei, bwa aomata 40 a bitaki ao a baireaki bwa te ekaretia ni kaain te Itibong.

GSAM 429Te Kauoua n Etana a Pitcairn

GSAM 429.4E waaki te waaki mai San Francisco n ana kauoua n etana, 17 no Tianuari 1893, ma taan mitinare aikai: B. J. Cady ma buuna, J. M. Cole ma buuna, E. C. Chapman ma buuna, ao M. G. Kellogg, M.D. Aine Hattie Andre, ae mai Ohio, e etana ma ngaiia bwa tia reirei i Pitcairn Island. I tain bwakan baanikai n 1893, Mwaane Cady e moana te reirei i Raiatea, n rooro ni motu Society, ma ataei ni reirei 60. Ngke e toki te moan tai n reirei, e karikirakeaki te koraki nakon 105. Ngke e moana te kauoua n tai n reirei, a mena ataei ni reirei 120.

GSAM 430Te Kateni n Etana a Pitcairn

GSAM 430.1E karaoaki te kateni n etana n te ririki 1893-94. Taan mitinare ibukin te etana anne bon G. O. Wellman ma buuna ao Lillian White, aomata ni Michigan, ake a na nako Raiatea ni buoki Unimwaane Cady i ana mwakuri. Mwaane Stringer ma buuna a nako bwa mitinare ake a tauia. A tu i Rurutu. I Raratonga (are a kawakina te kaitiua n bongin te wiki ma a iangoia bwa te moan bongin te wiki), Taokita Caldwell ma buuna a baireaki iai; ma Unimwaane Buckner ma buuna, ake mai California, a tiku i Pitcairn. I nanon ana maeka ma aomata aikai, a karikirakeaki mwakuri ni kakai aika boou aika a buokiia aomata n te aro aika mwaiti. Te moan, e kateaki te miin ae e mwakuri n te korakoran te ang ibukin te karaoan te korna ae e karikirakeaki ngkai i te motu bwa te burawa, ao mai te korakora anne e kairaki te mwakuri ni miinia ae a marau, ae e kairi nako nakon mwakuri tabeua ake a aki ataaki mai mwain irouia kaain te motu.

GSAM 430Te Kaaua n Etana a Pitcairn

GSAM 430.215 no Titembwa 1895, te Tia Taeka ibukin te Mitinare n Aaba Tabeua e taekina:

GSAM 430.3“Te Pitcairn e mena ngkai i te taabo ni tu mai ana kaaua n etana.... E a teiaki te mwakuri i nanon rooro ni motu 9 aika kakaokoro, ao a mwakuri iai taan mwakuri aikai:—

GSAM 430.4“I Pitcairn Island, tia reirei E. S. Butz ma buuna, ao Hattie Andre. I Norfolk Island, a mwakuri i ikai mitinare ake a tauia, ake a roko mai Australia. I rooro ni motu Society, minita B. J. Cady; mitinare ni aoraki Mwaane ao Nei R. A. Prickett. I Raratonga, mitinare ni aoraki Taokita J. E. Caldwell ma buuna, Aine aika Lillian White ao Maude Young; tia reirei G. O. Wellman ma buuna, Unimwaane J. D. Rice ma buuna. I Fiji, Unimwaane J. M. Cole ma buuna. I Friendly Islands, Unimwaane E. Hilliard ma buuna. I Rurutu, Mwaane ao Nei Stringer, mitinare ake a tauia. I Hawaii, Unimwaane E. H. Gates ma buuna; tia reirei H. H. Brand ma buuna. I Samoa, Taokita F. E. Braucht ma buuna. Unimwaane D. A. Owen ma natina mwaane ao natina aine, mitinare ake a tauia.”

GSAM 431.1“Te Pitcairn e kabooia ao e angan booki n te rongorongo aika mwaiti i nanon ana etana 4. N te bwai anne, a moan roko tia kawakin te Taabati i tabo aika mwaiti. A baireaki ekaretia i Pitcairn Island, Norfolk, ao Tahiti.”

GSAM 431Kaboonakoan te Pitcairn

GSAM 431.2Ngkai a a reke kawai n roko n te aono n mwakuri i Polynesia aika a aki reke ngke e kateaki te kaibuke, e a kaboonakoaki te kaibuke, ao a a kabonganaaki kawai tabeua ibukin reitinakoan te mwakuri. Ngkai bon Unimwaane E. H. Gates te tia tararua te aono n mwakuri i Polynesia, ao e ribotina rikiraken te mwakuri n taian botaki n aaba aika kakaokoro.

GSAM 431TE INDIES MAEAO

GSAM 431.3N tain te mwaitoro n 1889, e moana ana mwakuri bwa te tia kaboonako booki n te aro i te Indies Maeao te mwaane ae Wm. Arnold, mai Aamerika. Ngke e tabe n te mwakuri aio, e kona ni karekei araia ao ateretiia aomata aika 1,200, ake a kanakoaki nakon te Bootaki ni Kabuta Aaba ibukin Beeba n Reirei bwa e na kabonganai n te mwakuri ni mitinare. Man te kororeitaki ao kanakoan bwaai ni wareware nakon atereti aikai, e a kaungaki te kan reiakina te koaua, ao n te aro aei e a kaukaki te kawai ibukin kabutaan te euangkerio rinanon tataekinan te Taeka.

GSAM 431.4Ibukin kaekaan te bubutii ibukin aia mwakuri minita, e a nako ni mwakuri Unimwaane D. A. Ball i Barbados ao n taabo tabeua n Nobembwa 1890. A butimwaea te koaua tabeman aomata man uaan ana kekeiaki. N 1892, e kawari aaba te mwaane ae Patterson, mai California, ni kaboonakoa te boki ae Wareware n te Baibara, ao e nakoraoi ana mwakuri. N 1893, e nako B. B. Newman mai Florida nakon Jamaica bwa e na tararua te mwakuri ni kaboonako booki ngke e aki mena iai te mwaane ae Arnold. A nako naba nakon te Indies n te ririki anne te mwaane ae Evans ao te mwaane ae Hackett, bwa a na beku n te itera n mwakuri aio. N te namakaina ae Meei, e roko n te aono n mwakuri aio Unimwaane Haysmer ma buuna bwa a na mwakuri n aron kaukakin te kawai. N te tai ae aki maan imwina, e a oki te mwaane ae Arnold, bwa e na kaboonakoi booki ibukin te marurung n te tai aei. Ni karokoa Tuurai 1895, e a roko boon booki n te aeka aei ake a kaboonakoaki i Jamaica n ti ngaia n $8,200, ao boon booki n te aro e a roko n $7,654, ae $15,854 ngkana a ikotaki. Tibwaakin booki aika a rangi ni mwaiti aikai e rangi ni buoka katean te ekaretia ae baireaki raoi i Kingston, ae 75 kaaina, ao kaukan kawai ibukin aia mwakuri minita n iteran te aba tabeua.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1E moanaki te mwakuri ikai n te aro ae titeboo ma are i Jamaica. N te ririki 1889, e kaoaki te mwaane ae F. B. Grant ma buuna bwa a na kawara te aba ibukin moan tibwaakin ana booki ara ekaretia, ao n te tai ae aki maan a a nako imwiia Unimwaane Flowers ma buuna, ake a kaoaki naba, bwa a na mwakuri n aron kaukakin te kawai. E nakoraoi aia mwakuri ni karokoa aorakin Unimwaane Flowers n te aoraki ni kabuebue, are e karika matena n Tuun 29, 1894. E rineaki Unimwaane E. W. Webster bwa e na onea mwiina, ao e mwananga n te kaibuke mai New York n Aokati 1895.

GSAM 432.2N 1896, aikai taan mwakuri i te Indies Maeao: i Jamaica, Unimwaane A. J. Haysmer ao W. W. Eastman, ao a mena n aaba n Bahama tabeman taan kaboonako booki n te aro. I Antilles aika Uarereke, a mena iai Unimwaane E. Van Deusen ma buuna, ao C. F. Parmlee ma buuna bwa taan mwakuri n te Baibara, ao te mwaane ae Bean ao te mwaane ae Hackett bwa taan kaboonako booki n te aro. I Trinidad, Unimwaane E. W. Webster ma buuna, ao te aine ae Stella Colvin bwa te mitinare n te mwakuri ni kuakua. Uaaia bon taan kawakin te Taabati aika 110 i Jamaica, ao taan kawakin te Taabati aika 50 i Trinidad, ake a botaki ni kaania Couva; teuana te ekaretia i Barbados, ao teuana te botaki n aomata i Antigua, n Antilles aika Uarereke.

GSAM 432NUKAN AAMERIKA

GSAM 432.3E kitana Aaba aika a Iteuana i Aamerika Unimwaane F. J. Hutchins ma buuna n nako nakon aaba n Bay n Nobembwa 16, 1891. N te tai aei, iai tao 20 aomata, angiia i Ruatan, ake a kawakina te Taabati n te tua ae te kaua, ni kaineti ma Tua aika Tebwina. E moan kaotaki nakoia te koaua aei man bwaai ni wareware ake a kanakoaki nakoia n te meeri. Imwin 3 te ririki, n 1894, e kitana California W. A. Miller ma buuna n nako nakon Bonacca, ike a a ira iai te mwakuri n reirei bwa taan angareirei n te reirei are kaukaki n Tuurai 4, 1894, n te auti n reirei are kateaki irouia kaain te Itibong. Katautauan mwaitiia naake a nakon te reirei n te moan tai n reirei bon 34. N 1895, e a taekinaki bwa e a kona te reirei ni bon tabeakini boona, ngkai e a rikirake mwaitiia ataein te reirei nakon 45.

GSAM 433.1N te Maungatabu ni Kabutaa are karaoaki n 1895, e ribotinna Unimwaane Hutchins bwa iai 100 aomata n aaba ake a ongeaba nakon te rongorongo, ao e taekinna naba bwa a tia ni kateaki uoua auti n taromauri ake a bwaineaki irouia kaain te Itibong. Ngkai e karako te aba ao e rangi ni kakaawaki ibukin te ununiki, e kateaki teuana mai buakon auti n taromauri aikai iaon te ran. A koreaki n te beeba n aba auti aika uoua aikai ao te auti n reirei bwa ana bwai te Bootaki n te Maungatabu ni Kabutaa. E katautauaki boon ana bwai te Maungatabu ni Kabutaa iaon te aba bwa $1,789.60. Boon booki ake a kaboonakoaki ni karokoa 1895 bon $2,243.

GSAM 433Te Kaibuke ae Uarereke ibukin Nukan Aamerika

GSAM 433.2Ngke e a kaotaki nakon te Maungatabu ni Kabutaa bebetean ao raoiroin karekean te kaibuke ae uarereke ibukin uotaia mitinare man te aba teuana nakon teuana, e a motikaki n te ririnerine bwa e na kateaki te kaibuke n te aeka aei ibukin te mwakuri i buakon aaba n Bay, n te boo ae e na aki raka iaon $3,000.

GSAM 433.3N 1896, tii aman taan mwakuri i Nukan Aamerika: Unimwaane F. J. Hutchins ma buuna, ao Unimwaane J. A. Morrow ma buuna i Honduras ae taetae n Spain. I Belize, te kaawa n tautaeka n Honduras i aan Britain, iai te botaki n aomata aika onimaki ake a kawakina te kaitibong ni kaineti ma te tua ae te kaua. Angiin te mwakuri n te aono aio e karaoaki n aaba n Marawan Caribbean. Ikai a kaboonakoaki booki n te boo ae tabeua te nga n taara, ao a kimwareirei aomata aika 60 n te koaua n ana rongorongo te anera ae te kateniman.

GSAM 434Maten Unimwaane Hutchins

GSAM 434.1E mwakuri Unimwaane F. J. Hutchins n te kakaonimaki ao te ingaingannano ae korakora i Nukan Aamerika i nanon tao 12 te ririki. N tokina, e a toki korakorana n nanomwaaka, ao e a mate n te aoraki. Ngkai e a motirawa n te matu, ni katantanga ana wete te Uea—te wete are e na kautia naake a kakaonimaki.

GSAM 434AAMERIKA MAIAKI

GSAM 434.2Rinanon beeba aika boretiaki e moan kaotaki aia reirei kaain te Itibong i Aamerika Maiaki. N Okitobwa 1891, a moana aia mwakuri bwa taan kaboonako booki n te aro i Argentine mwaane aika Snyder, Stauffer ao Nowlin. N 1893, ni kaineti ma ana moti n ririnerine te Maungatabu ni Kabutaa, e a ira te mwakuri n te aono ni mitinare aio Unimwaane F. H. Westphal, mai Illinois, ae te minita n Tiaman. Ao n 1894, e nako Frank Kelley, mai California, nakon Aaba aika a Iteuana i Colombia, bwa te mitinare ae e bon tabeakina boona. Tabeua te namakaina imwina, a a nako imwiia taan mwakuri tabeua, ao e a moanaki n te aro aei te mwakuri ni mitinare ae boou aio. N 1896, e anganaki te riboti aei ibukin te mwakuri n te aono aio: I Chile iai temanna te minita, Unimwaane G. H. Baber, are e roko n Okitobwa 19, 1895; ao uoman taan kaboonako booki n te aro, F. W. Richards ao F. H. Davis. I Argentine iai naba uoman minita, F. H. Westphal ao Jean Vuilleumier; ao uoman taan kaboonako booki n te aro, O. Oppegard ao C. A. Nowlin. I rarikiia aikai, iai aman taan mwakuri n te Baibara, Lucy Post, te mwaane ae Snyder ma buuna, ao John McCarthy. I Brazil iai uoman minita, Unimwaane W. H. Thurston ao H. F. Graf; ao teniman taan kaboonako booki n te aro, A. B. Stauffer, J. F. Berger ao J. A. Berger. I Guiana i aan Britain iai uoman minita, Unimwaane W. G. Kneeland ao Unimwaane P. Giddings; ao uoman mitinare n te mwakuri ni kuakua, te taokita B. J. Fercoit ma buuna.

GSAM 435.1N 1896, a tia ni kaboonakoaki booki n te boo ae 1,000 taara i Chile, ao taan kawakin te Taabati aika 30 a butimwaea te Taabati ao koaua ake a irekereke ma ngaia, rinanon warekan booki ake a kabwaia irouia taan kaboonako booki n te aro. I Brazil ao Argentine a kaboonakoaki booki n te boo ae 10,000 taara; ao te bwai ae e raoiroi riki, iai 100 aomata ake a kawakina te Taabati. E a tia ni baireaki teuana te ekaretia ao nimaua reirei n Taabati. I Argentine iai teniua ekaretia aika baireaki, ae teuana i Buenos Ayres, teuana i Crespo, ao teuana i San Cristobal. Iai naba teuana te ekaretia ae baireaki i Guiana i aan Britain, ao taan kawakin te Taabati aika 50, ngaia are te mwaiti ni kabane bon 150 kaain te Itibong i Aamerika Maiaki.

GSAM 435TE BOOTAKI NI MITINARE N TE MAIAKI

GSAM 435.2Ngkana ti taetae ni koaua, e aki kona n aranaki te bootaki aio bwa te bootaki n aaba tabeua, e ngae ngke e tataekina te euangkerio nakoia aomata n aaba tabeua (kaain Africa) n oin abara. Ibukin uaa ake a tia ni karekeaki, e riai n rangi ni kamoamoaaki te kekeiaki ae teimatoa iroun Unimwaane J. E. White, i aan ana kakabwaia te Atua.

GSAM 435.3N tain te mwaitoro n 1893, ngke I beku bwa te beretitenti n te bootakin ekaretia n te aono i Illinois, e roko nakoiu Unimwaane White ma te tabeaianga ae korakora ibukiia aomata aika roroo n Aono n te Maiaki. Ngke e mena i Chicago i nanon tabeua te wiki, e bubutii bwa e na kariaiakaki ni mwakuri ibukiia aomata aika roroo ake a maeka n te kaawa. E butimwaeaki ana bubutii ma te kimwareirei ae korakora, ao e bon moana ana mwakuri ikanne ibukiia aomata aika a kabotauaki n te kangaanga aikai.

GSAM 435Ana Tima ni Mitinare Unimwaane White

GSAM 435.4Mai n te tai anne e tataro ao ni babaire ibukin te aono n mwakuri n te Maiaki. Ngke e tabe ni kakaaea, a rikirake n matoa ana babaire, ni karokoa katean te tima ae kaan ma te roto ae Michigan, are e aranaki bwa Te Itoi n Ingabong. Ngkai e a iai irouna te “Betera” ae beibeti aio, e nako nakon Chicago, ao mai ikanne e ruo ni karini karaanga aika Illinois ao Mississippi, ni roko i Vicksburg, Mississippi, n Tianuare 10, 1895. Ikai, ma tabeman raona, e moana ana mwakuri n te tabo ae e tuai ni mwakuriaki.

GSAM 436Ana Mwakuri te Bootaki ni Mitinare n te Maiaki

GSAM 436.1Ti katotonga te riboti are e karaoia Unimwaane White n te Maungatabu ni Kabutaa n Eberi 9, 1903, are e kaoti uaan te mwakuri ao aron te mwakuri ni mitinare n te Maiaki n te tai anne:—

GSAM 436.2“E a tia ara Bootaki ni katea ao ngkai e tararua nimaua reirei i Mississippi.... A mena reirei aikai i Vicksburg, Yazoo City, Columbus ao Jackson.... A reitinako naba ara taan mwakuri n aia kekeiaki i Nashville, Memphis ao Edgefield Junction, i Tennessee, ao i Louisville ao Bowling Green, i Kentucky.

GSAM 436Taan Mwakuri n te Maiaki

GSAM 436.3“N te tai aei iai 27 taan mwakuri n iteran te Bootaki aika kakaokoro. A kataneiaaki n ana mwakuri te Bootaki ni Mitinare n te Maiaki niman minita aika katabuaki.... A katauraoaki n aanga aika kakaokoro taan angareirei aika 13 ibukin aia mwakuri.... Temanna te kairake e reireinaki iroun te Bootaki bwa e na riki bwa te taokita, n te Kareti n Reirei ni Kuakua ae Meharry i Nashville, ao temanna e buokaki n ana reirei n te reirei naba anne.... A kataneiaaki tabeman taan mwakuri n te Baibara aika raraoi. Tabeman taan angareirei a rikirake naba ni rabakau n te itera n mwakuri aei.

GSAM 436Te Tima ae “Te Itoi n Ingabong”

GSAM 436.4“Te Itoi n Ingabong bon oin au bwai, ae kateaki n oin au mwane. I rarikin aei, boon reitinakoan ana mwakuri te tima aei ni kabane a tia ni kabooaki man oin au mwane ni kareke. N na taekinna naba bwa boon te maeka iaon te tima a kabooaki irou n taainako. N taai aika bati e roko mwaitiia kaaina n 10 nakon 18.... E ngae naba ngkai boon aia mwakuri taan mwakuri ni kabane ake a kabonganaaki iroun te Bootaki i nanon ririki a aki kabooaki man bwaintituaraoi, ma man oin au mwane ni kareke.

GSAM 437Aron Karekean te Mwane ibukin te Mwakuri ni Mitinare n te Maiaki

GSAM 437.1“E kona n titirakinaki, ‘Ko karekea mai ia te mwane aei?’ E anganira te Uea. A kaotinakoaki tabeua booki aika uarereke. Te moan boki bon Te Moan Reirei n te Euangkerio, are moan iangoana bwa e na kabonganaaki ibukin reireinia aomata aika roroo. E kantaningaaki bwa a na kaboonakoaki tabeua te nga te boki, ma ti mimi ngkai e a kaan n roko n teuana te mirion te boki.

GSAM 437.2“E buokira Tinara [Nei E. G. White] n te boki ae Kristo Ara Tia Kamaiu, are a kaboonakoaki 300,000 ke 400,000. A kaboonakoaki 200,000 ke 300,000 booki aika Te Kabanea n Raoiroi n Karaki. E katautauaki bwa mwaitin booki aika Te Uea ae E na Roko ake a tibwaaki a tau ni katei te boua ae 4 te maaire rietana. N te mwane are e reke irouia taan koroboki man booki aikai, i rarikin boutokaan mwakuri ao waaki tabeua aika bati, ti katea Te Itoi n Ingabong.”

GSAM 437N AABA AIKA BATI

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3E moanaki ara mwakuri n te aba aei n te ririki 1894, n katean te tabo ni mitinare n te mwakuri ni kuakua i Guadalajara. N 1896, e ribotinaki mwaitiia taan mwakuri n te aro aei: Unimwaane D. T. Jones ma buuna, ake a tararua te mwakuri ni mitinare. Taan angareirei bon Ora A. Osborne, Nei A. Cooper, Kate Ross, ao temanna te tia buobuoki ae kain te aba. Mitinare n te mwakuri ni kuakua bon te taokita J. A. Neal, A. Cooper, Nei A. J. Rice, Nei Bartlett ao Nei Rachel Flowers. Aomata aika aoraki aika 40 ni katoabong a karekea te kuakua n te tabo ni mitinare, ao ataein te reirei aika 40 a nakon te reirei ni mitinare. E tabe ni kateaki n te tai aei te tabo ni kamarurung ae boou, n te boo ae $12,000.

GSAM 437Nukan Africa

GSAM 437.4N 1893, e a rikirake te mwakuri ibukin ana rongorongo te anera ae te kateniman n te aro ae e namakinna iai ana Komete te Maungatabu ni Kabutaa bwa e a riai ni kaunga katean te tabo ni mitinare i Nukan Africa. Ngaia are e motikaki n te ririnerine, “Bwa n te moan tai ae e kona iai, e na kaukaki te mwakuri ni mitinare i Matabeleland.” Ni kaineti ma te babaire aio, iai te botaki n aomata mai buakoia kaain te Itibong ake a rin n te aba anne n 1894, ao ni rinea te tabo n ununiki ae 12,000 te eka. N te maungatabu n 1895, a rineaki Unimwaane C. B. Tripp ma buuna, W. H. Anderson ma buuna, ao te taokita A. S. Carmichael bwa mitinare ibukin te aono n mwakuri ae raroa aei. A waekoa ni moana te katauraoi ibukin te mwananga ae maan, ao imwin te mwananga n taari ae nakoraoi, a roko n aia tabo n Tuurai 26, 1895.

GSAM 438Te Mataniwin te Koura

GSAM 438.1I nanon tabeua te ririki e roko te bubutii ni buobuoki ae ai aron aia takarua kaain Makedonia nakoia kaain te Itibong, mai mataniwin Africa n te maeao. E kaungaki te kan reiakina te koaua rinanon warekan aia booki taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ma e aki kanakoaki te ibuobuoki ni karokoa te ririki 1894 ke tao n te tai anne. Ngkanne, e kaoia Unimwaane Sanford ao te mwaane ae Rudolph ana Komete te Maungatabu ni Kabutaa bwa a na moana te mwakuri are e a maan n tataningaki. A rin n te aono n mwakuri ma te ingaingannano ao te ninikoria. Ma n te tai ae aki maan imwina, e a aoraki Unimwaane Sanford n te aoraki ni kabuebue, ae e rangi ni butanako ikanne ngaia are e aranaki te aba bwa “ruaia I-Matang.” E aoraki teniua te tai, ao imwina e a riai n oki nakon Aamerika bwa e na maiu. A kanakoaki tabeman nakon te mataniwi n te maeao, ao mai buakoia bon Unimwaane D. U. Hale, Geo. F. Kerr ma buuna, ao G. P. Riggs. Ma e rangi ni mamaara te kabanea n aomata aei n te aoraki, n te aro are e a bua te kantaninga ibukin maiuna, ao e biri nakon Engiran n te kantaninga bwa e na buokaki n bitakin kanoan te bong. A bwarannano iai ngaia ma raona, bwa e karaurau ni kerikaaki korakorana, ao n tokina e a mate, ao e taunaki ikanne. Ngaia naba e katantanga rokon te Tia Anga te Maiu.

GSAM 438India

GSAM 438.2N Tianuare 12, 1890, e mwananga n te kaibuke Unimwaane Haskell mai Port Durban, n te mataniwi n te mainiku-maiaki n Africa, nakon Calcutta, India, China ao Tiaaban. Imwain te bong aei, e a tia n ira ngaia ana tia koroboki ae Percy T. Magan. Nanon te mwananga aei nakon India bon te “kakae” ibukin karekean rongorongo ake a na buokiia n anga reirei ao kaetieti ngkana a na moanaki aia mwakuri ni mitinare kaain te Itibong n te aono anne. Ma te iango ni katea te tabo ni mitinare i India, e kaunga te Maungatabu ni Kabutaa n 1893 bwa e na nako Wm. Lenker nakon te aba anne bwa te tia kaboonako booki n te aro. Ni kakoroa bukin te kaungaunga aei, e nako nakon India ao ni moana tibwaakin aia booki kaain te Itibong. Imwina, e ribotinna te mwaane ae Lenker bwa ngaia ma tabeman aomata aika aman a tia ni kaboonakoi booki n taabo aika kakaokoro i India ni karokoa 1896, ao a tia ni kaboonakoi booki n te boo ae $10,000. Ibukin kaotan te kan reiakina te koaua are e reke man booki ake a kaboonakoaki, e taekinna riki bwa ngke e tabe ni kaboonakoi booki ni kaania Madras, n te mataniwi n te maeao n India, “e nakonako te tia tataekina te euangkerio ae kain te aba i nanon 60 te maaire bwa e na kabwaia teuana te boki ae Iango iaon Taniera ao Te Kaotioti.”

GSAM 439Georgia Burrus i India

GSAM 439.1N 1895, e kitana California te aine ae Georgia Burrus n nako nakon India. Ngke e roko ikanne, e waekoa ni moana reiakinan te taetae n Bengali, ao n te tai ae aki maan e a ira te mwakuri ni mitinare. Ni karokoa 1896, a a tia tabeman aomata ni moana kawakinan ana Taabati te Uea rinanon aia iraorao ma ara taan mwakuri.

GSAM 439.2Taan mwakuri n te aono n 1896 bon Unimwaane D. A. Robinson ma buuna. Te aine ae May Taylor ao te aine ae Georgia Burrus bon taan mwakuri n te Baibara. Te mwaane ae Lenker ao te mwaane ae Masters bon taan kaboonako booki n te aro. E a tia ni karekeaki te auti ae riai ibukin aia mwenga mitinare, ao a kanakoaki bubutii nakon oin abaia ibukiia taokita, neeti ao te ibuobuoki riki, ibukin kaitaraan kainnano ake a rawata i aoia. E kaeka te bubutii aei Unimwaane Brown, ma tabeman riki. Ngaia ao Unimwaane D. A. Robinson a mate ni kauoman i Karmatar, Bengal, India, n tokin Ritembwa 1899.

GSAM 439Hawaii, Aaba n Sandwich

GSAM 439.3N te ririki 1884, a nako bwa mitinare nakon Hawaii te mwaane ae La Rue ao Henry Scott, n aia mwane i bon irouia. A moana aia mwakuri n te mwakuri ni mitinare nakoia aomata n tatabemaniia ao n te kaboonako booki. E karekea aei te kan reiakina te koaua ae korakora n te aba, ngaia are n Nobembwa 1885 e motikia te Maungatabu ni Kabutaa n te ririnerine bwa e na nako Unimwaane Wm. Healy nakon Hawaii n te tai are imwina bwa e na mwakuri, ao bwa e na bubutiaki te bootakin ekaretia n te aono i California bwa e na anga ni karewe te umwanrianna ibukin aei. Ngkai e a reke te bwai ni mwakuri aei, a karaoa te bootaki n taromauri n te umwanrianna Unimwaane Healy ao naake a kaman mena n te aba, n tain te kabuebue n 1886. Man uaan te kekeiaki aei, a butimwaea te rongorongo tabeman aomata. E tiku te mwaane ae La Rue i Honolulu ni karokoa te ririki 1889, ngke e mwananga n te kaibuke nakon Hong Kong, China.

GSAM 440Te Mwakuri i Buakoia I-China i Hawaii

GSAM 440.1E rangi ni karako aia mwakuri minita are anganaki nakon te aba ni karokoa bootakin te Maungatabu ni Kabutaa n te namakaina ae Maati 1895, ngke e motikaki n te ririnerine bwa “Unimwaane Gates ma buuna, ao te mwaane ae Brand ma buuna bwa taan angareirei ibukiia I-China, a na nako nakon Honolulu bwa a na ira te mwakuri ni mitinare.” E waekoa ni moanaki te mwakuri n reirei, ao e ngae ngke e aki marurung Unimwaane Gates, e karaoa ae e kona n te karikirake n mwakuri. N te tai ae aki maan, a a nako imwiia mitinare te taokita ao neeti, ao e a moanaki raoi te mwakuri n te itera aei n te rongorongo.

GSAM 440Kabwarabwaraan Ara Mwakuri ni Mitinare ni Kabane, Tianuare 1, 1903

GSAM 440.2Ana riboti te Tia Koroboki ibukin te Mwakuri ni Mitinare n Aaba Tabeua, ae anganaki n Ritembwa 31, 1902, e kaota te mwakuri n te rongorongo ae karaoaki i tinanikun Aaba aika a Iteuana i Aamerika n te aro aei:—

GSAM 440.3Te Bootaki ae Iteuana n Ekaretia n Aono i Aotiteria, ae e karaoaki man bootakin ekaretia n te aono i Victoria, New South Wales, Nu Tiran, Queensland, Aotiteria Maiaki, Tasmania ao Aotiteria Maeao.

GSAM 440.4Te Maungatabu ni Kabutaa i Eurobe, ae iai inanona te Bootaki ae Iteuana n Ekaretia n Aono i Tiaman, Tiaman Maeao, Tiaman Mainiku, Tiaman Maiaki, Holland ao te itera n Belgium ae taetae n Flemish, Aotiria-Hungary ao Aaba n Balkan, te itera n Switzerland ae taetae n Tiaman, Rutia Maiaki, Rutia Meang ao Nukan Rutia.

GSAM 440.5Te Bootaki ae Iteuana n Ekaretia n Aono i Scandinavia, ae iai inanona Denmark, Norway, Sweden, Finland ao Iceland.

GSAM 441.1Te Bootaki ae Iteuana n Ekaretia n Aono i Britain, ae e ikotiai Engiran Meang, Engiran Maiaki, Ireland, Scotland ao Wales.

GSAM 441.2Te Bootaki ae Iteuana n Ekaretia n Aono n Buranti-Latin, ae iai inanona te itera n Switzerland ae taetae n Buranti, Buranti ao Itare.

GSAM 441.3Te Mwakuri ni Mitinare n te Mainiku, ae iai inanona Aikubita, Turia ao Take.

GSAM 441.4Te Bootaki ae Iteuana n Ekaretia n Aono i Africa Maiaki, ae iai inanona te Aono i aan te Tautaeka ae Cape, Natal-Transvaal, Basutoland ao Matabeleland.

GSAM 441.5Taabo tabeua: Bermuda, Brazil, Guiana i aan Britain ao i aan Holland, Nukan Aamerika (Maiaki), China, Bitii, India, Jamaica, Tiaaban, Antilles aika Uarereke, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, te Karaanga ae Plate, Raratonga, Taamoa, aaba n Society, Sumatra, Tonga, Trinidad, te Mataniwi n te Maeao (Aamerika Maiaki), ao te Mataniwi n te Maeao (Africa).

GSAM 441.6Mwaitiia taan mwakuri aika a beku n aono aika kakaokoro aikai, n ikotaki ma minita, naake a kariaiakaki ni minita, taan mwakuri n te Baibara, taan kaboonako booki n te aro ao taan kaboonako booki n te aro, bon 754.

GSAM 441A Kateaki Taabo aika Kakaawaki ibukin te Mwakuri

GSAM 441.7Man kabwarabwaraan ara mwakuri ni mitinare aika kimototo aikai, ti kona n taetae n aron ana taeka te Tia Koroboki ibukin te Mwakuri ni Mitinare n Aaba Tabeua n te ririki 1896:

GSAM 441.7“Ngkai e a mena te rongorongo n taabo aika kakaawaki aikai n te aonaaba ae e kaan ni kabane, e kona te Atua, n ana mwaaka ae akea tokina, ni karaoa te mwakuri ae kakannato ao ni korakora i nanon te tai ae e rangi ni kimototo. E na kakimototoa ana mwakuri n te raoiroi.”

Notes

  1. Roma 15:21. ↩

Note

Back