Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
17 / 31
17 / 31

Mwakoro 14 — Te Mataroa ae Kainaki

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“Ngke a nako ni kabooa, e roko te tia mare; ao a roko ma ngaia ni katoaki nako ni mare te koraki aika a tia n riai. Ma e kainaki te mataroa.”1

GSAM 214.2Te rokoan te Tia Mare ae taekinaki n te kabwarabwara aei, tiaki rokon Iesu nakon te aba, ma rokona nako ni mare. Te mare e bwai ae riki imwain rokoan te Uea. E taekinaki n te Rongorongo ae koreaki iroun Luka n aron aei: “Kam na kabaibwai amwae, ao kam na kaamaki ami taura; ao kam na riki n aron taan tataninga aia Uea, ngke e na okira mai te mare; ba ngke e roko ao e kororonga, a na bukia te mataroa nakoina n te tai naba anne.”2

GSAM 214Te Rekean te Tautaeka ae Aranaki bwa te Mare

GSAM 214.3Te rokoan te Tia Mare nakon te mare e taekinaki n Danieli 7:13, 14, ni roko Iesu nakoia Tamana ni karekea ana tautaeka. N taai ake rimoa, ngke e nako te king nakon ana tabo ni maeka ae te tabo n tautaeka, ni karekea ana kooti ao ana tautaeka, e taekinaki bwa mare. Te riki aei—te karekean te tabo n tautaeka bwa te aine ni mare—e bukamaruaki ma te mimitong ao te kaotioti n aron te mare ae koaua. Ngaia are ngke e karekea Iesu ana tautaeka mairoun Tamana i karawa, e taekinaki bwa e mare ma aine ni mare, ae te Ierusalema ae Boou (Kaotiaki 21:9); ao e taekinaki n te kabwarabwara aei bwa “te mare.”

GSAM 214.4Imwin te tiaootan 2300 te bong, n Oketopa 22, 1844, te koraki ni kauaokin Iesu, aika a kabotaua bwaai aika a riki nakoia ma bwaai aika a irekereke ma te mare i mainiku, a taetae n aron aei, “Iesu e a roko nako ni mare.” Ngke a karekea te ota ae rietata ibukin te bwai ae na riki n te mutia n 2300 te bong, aia onimaki e iria Iesu n te mwakuri ae e a moana; ngaia are, n te onimaki, a “roko ma ngaia ni katoaki nako ni mare.”

GSAM 215“N na Okira Mai”

GSAM 215.1N te miitara ae kaotiaki nakoia Nei Harmon n 1845, ibukin te bitakin Iesu mai te tabo ae moan te tabu nako te tabo ae te kauoman n te tabo ae tabu i karawa, ti kunea taeka aikai: “‘Kam na tataninga i nanon aei; I nako nakoia Tamau ni karekea te tautaeka; kam na kawakini ami kunnikai bwa a na itiaki n akea te bareka, ao n te tai ae kimai I na okira mai te mare ao I na butimwaingkami nakoiu.’ Imwin aei, e roko te kariki ni nang ma taian wira aika a nangananga n aron te ai, ao anera a rarakia, nakon te tabo ae Iesu iai. E roko Iesu nakon te kariki, ao e kairaki nako te tabo ae tabu riki, are e maeka iai te Tamana.”3

GSAM 215Te Nanoanga Imwin te Kainakin te Mataroa

GSAM 215.2Te mataroa ae kainaki n te kabwarabwara aei e kanga n irekereke ma te bwai ae riki imwain rokoan te Naati n te aomata n nang n karawa; ba imwin te kainakin te mataroa, a roko aine aika a tuai ni boo ma mwaane ake nikira ao a kororonga, ao a taekinaki bwa a na “taratara” ba a aki ata te bong ke te aua n rokoana. N te tai ae tiaki, e kainaki te mataroa imwin rokoan aine aika a tuai ni boo ma mwaane aika a ota ma te Tia Mare ni mare.

GSAM 215.3E kona n tei n te taeka n te kabwarabwara ibukin aine aika a tuai ni boo ma mwaane bwa imwin rokoan nako ni mare, e a tiku te tai ibukin aine aika a tuai ni boo ma mwaane aika “baba” ni karaoa te babaire ae kateimatoa ibukin te kaitibo ma te Tia Mare. A taekinaki bwa a na “taratara.” Te taratara ao te tataninga bon taekan te babaire ae koaua ibukin te kaitibo ma te Uea. Ngaia are e kona n iangoaki bwa te nanoanga e aki kamwaingaki ngke e kainaki te mataroa n te kabwarabwara aei.

GSAM 215Aki Mataroan Luka 13:25-28

GSAM 215.4N taai aika nako, a tia aomata ni bure n iangoa te mataroa ae taekinaki n te kabwarabwara aei bwa ai bon te mataroa ae taekinaki n Luka 13:25-28, ae wareka n aron aei: “Ngke e a uti te tia kawakin te auti ao e a kainaki te mataroa, ao kam moana n tei i taabo nakoa ao ni kororonga n te mataroa ma n taetae, ‘Uea, Uea, bukiaira,’ ao e na kaeka n taku nakoimi, ‘I aki ata taabo kam mairiai.’ ... Kam na nako mairoui, kam aomata ni bure. E na iai te tang ao te karukure n iango, ngke kam na noria Aberahamo, Aitika, ao Iakobo, ma burabeti ni kabane n ana tautaeka te Atua, ma ngkami, kam na kaotinakoaki nakoa.” E oti n te taeka aei bwa ngke e kainaki te mataroa aei, e a tia n reke te motikitaeka ibukin te koraki aika a tia n tei nakoa. Te tautaeka te Atua e a roko n te tai anne; ba a na noria te koraki aika a tia n kamaiuaki i nanona. N te tabo ae tiaki, n te kabwarabwara ibukin aine aika a tuai ni boo ma mwaane, te Uea e a aki roko ni karekea ana tautaeka, ma e a nako nakoia Tamana ni karekea ana tautaeka.

GSAM 216Te Mataroa ae Kainaki n te Mwakuri ae te Katoto

GSAM 216.1Te koraki aika a iria Iesu n aia onimaki n ana mwakuri, imwin te tiaootan 2300 te bong—Oketopa 22, 1844—a noria bwa ngke e roko te bong ni kabebete n te mwakuri ae te katoto, te ibonga ae rietata e kainna te mataroa n te tabo ae i taabo nako ao e bukia te mataroa nakon te tabo ae tabu riki, ni karaoa i nanona ana mwakuri ni kamwainga buure aika a tia ni kabwaraki n te tabo ae tabu; ao n aron anne Iesu, ara ibonga ae rietata, e a kainna te mataroa n te tabo ae i taabo nako n te tabo ni taromauri i karawa, ao e bukia te tabo anne are e kaotiaki iai “te bwai ni kawakinana ae taekan ana berita.”4

GSAM 216Antai Ake A Bure?

GSAM 216.2N te tai aei a iai taan onimaki ni kauaokin Iesu aika a tuai n reke te ota ae eti ibukin te mwakuri n te tabo ae tabu iroun Iesu, ba a aki moa n teimatoa n taekinaki nakoia ana rongorongo te anera ae te kateniman. A bure ni kabwarabwaraa te mataroa ae i taabo nako n te tabo ae tabu ma te mataroa ae kainaki n Luka 13:25-28. Ma a aki riki kaain te Itibong. Ma ti na kataia n kaotia bwa antai ngaiia, ao e moanaki n te aro raa te reirei anne, ao tera bwaai aika a kairiia nakon te iango anne.

GSAM 217.1Te koraki aika a kaotinakoia mai buakoia ekaretia aika tii aranaki bwa ekaretia n te tai are e tataekinaki iai te rongorongo ibukin kauaokin Iesu, ao te koraki ake a kaotinakoia mairouia, a taekinaki n te kakoaua nakoia te kanimaua ao te kaonoua n te koraki n ekaretia aika itiua n te Kaotiaki. Te reirei nakoia te ekaretia ae te kanimaua, Sardis, e wareka n aron aei: “Ngaia are ko na ururinga aron am karekea ao am ongo, ao ko na kawakin te bwai aei, ao ko na raira nanom. Ngke ko aki taratara, I na roko nakoim n aron te tia iraa, ao ko na aki ata te aua ra I na roko nakoim.”5 Mai te taeka aei e oti bwa te koraki aika a taekinaki nakoia a tia n ongo te rongorongo ibukin rokoan te Uea. A taekinaki bwa a a tia n rekea, ma n te tai aei a a kani kitana.

GSAM 217Te Ekaretia n Philadelphia

GSAM 217.2Te Ekaretia n Philadelphia, te mwakoro ae te kaonoua n te ekaretia n te Rongorongo, e taekinaki imwina. Te ekaretia aei e kabwarabwaraa te koraki aika a kairaki mai i raroan te taetae ni karawaki ibukin ana rongorongo te anera ae te moan ao ana rongorongo te anera ae te kauoman n Kaotiaki 14. Nakoia kaain te ekaretia aei e taetae te Uea n aron aei: “Noria, I na roko n te tai ae kimai; ko na kawakin te bwai ae ko a tia ni karekea, bwa e na aki karekea temanna am bara n uea.”6 A taekinaki riki nakoia n taeka aika a na mai imwina: “Taekan te aei e taetae iai te tia ae tabu, te tia ae koaua, ae iai irouna ana kii Tawita, ae e bukia te mataroa ao e aki kona temanna ni kainna, ao e kainna te mataroa ao e aki kona temanna ni bukia. I ata am mwakuri; noria, I a tia ni karaoa te mataroa ae bukua i matam, ao e aki kona temanna ni kainna; ba e uarereke am korakora, ao ko a kawakin au taeka, ao ko a aki kakeaa arau.”7

GSAM 217Te Mataroa Raa ae Kainaki n te Kabwarabwara Aei?

GSAM 217.3Tera ae riai n reke n te mataroa ae bukua ao te mataroa ae kainaki n te taeka n te Baibara ae a tia n taekinaki? Ti iangoia bwa e kona n reke te kaeka ae tau n te kabwarabwara ae taekinaki mairina: Ngke e iai te koraki i buakon tia kantaninga ana kauaoki Iesu aika a tia n reke te ota ae rietata, ao a reirei bwa e a tia te Tia Kamaiu ni bitia ana mwakuri mai te tabo ae moan te tabu nako te tabo ae te kauoman n te tabo ae tabu i karawa, ao a taekinaki n te aro ae eti tei ibukin te mataroa ae bukua ao ae kainaki nakoia te koraki aika a kan ongora, te koraki riki a kaitara te koaua aei, ao a kabwarabwaraa bwa te mataroa ae bukua e a kainaki ao te mataroa ae kainaki e a bukua. N te karaoan aei a tukia te kawai, ke a totokoa te mwakuri, irouia ana taan mwakuri te Uea i aba aei. Taian mataroa n te tabo ae tabu i karawa a bukua ao a kainaki iroun Iesu—“ae e bukia te mataroa ao e aki kona temanna ni kainna.” N te taeka nakoia kaain te Ekaretia n Philadelphia, te koraki aika a kawakin te bwai, a kawakin te taeka, ao a aki kakeaa arana, a bon tia n teimatoa ni kabane, ao a bukua te mataroa ae e aki kona temanna ni kainna. E bon taekinaki iai te mataroa ae kairi nakoia aomata, are aomata a kanga n tia n kainna n te aro ae kamatoaki (n aron ae ti na noria); ma ibukin aia kateimatoa, e karaoa te Uea te “mataroa ae bukua” i matan te koraki aika a kakaonimaki, ae e aki kona temanna ni kainna.

GSAM 218Te Mataroa ibukin te Taetae

GSAM 218.1A mwaiti n te Baibara a tia n kabwarabwaraa te mataroa n te aro aei. Ngke e kore Paul nakoia kaain Korinto, e taku: “E bukua nakoiau te mataroa ae te korakora, ao a mwaiti taan kaitara.”8 N ana reta ae te kauoua nakoia kaain Korinto, e taku riki: “Ngke I roko n Troa ni taetae ibukin te Rongorongo ae Raoiroi ibukin Iesu, ao e bukua nakoiu te Uea te mataroa, I aki reke n teimatoa i nanou, ba I aki kunea Taito, tariu.”9 E a tia ni bubutiia kaain Kolose n te aro aei: “Kam na teimatoa n tataro, ao kam na taratara n tataro ma te katituaraoi; ao kam na tataro naba ibukaira, bwa e na bukia nakoira te Atua te mataroa ni taetae, ni taetae ibukin te bwai ae raba ibukin Iesu, ibukina I a tia ni kabaaki.”10

GSAM 218.2Mai taian taeka n te Baibara aei e oti bwa taian bukin te taetae ni kaotiaki te koaua a taekinaki bwa taian mataroa aika a bukua; ao mai taekan te taeka ae taekinaki nakoia kaain te Ekaretia n Philadelphia e kona n riki bwa n te tai are e kaotiaki iai te koraki aei, a tia aomata ni karaoa te mwakuri ae korakora ni kainna te mataroa ni taetae nakoia. Ngke te Ekaretia n Philadelphia e a tia n rinanon te kataaki, ni kawakin ana “taeka” ao “arana,” te taeka te Uea nakoia bon bwa e na karaoa i matakia te mataroa ae bukua ae e aki kona temanna ni kainna.

GSAM 219Te Aro Imwin Oketopa 22, 1844

GSAM 219.1Ngke ti a tia n reke te bwai aei n aron taekan te taetae ni burabeti, ti na rinanoia te aro n te tai ae nako n aron a riki taian bwai. N aron ae a tia n taekinaki, ni karokoa Eprel 1844, a bukua ekaretia ibukin te taetae ni kaotiaki te rongorongo ibukin kauaokin Iesu, ao a mwaiti riki te bubuti ibukin taan mwakuri nakon te koraki aika a kona ni karekea irouia taan taetae aika a maiu. Imwin bwaran te nano n te ran aoa n 1844, te koraki aika a aki raraoma n reke te reirei, a raira n tei i rarona. Ngke n te tawanou n 1844 e taekinaki ana rongorongo te anera ae te kauoman n Kaotiaki 14 ao te “takarua n te nukanibong” (Mataio 25), e a riki te kamwane ae te korakora riki ibukin te koraki aika a teimatoa n ninikoria ni kaota aia onimaki bwa e a kaan rokoan te Uea. A tia taan kaitara n karaoi aro aika kakaokoro ni kabebetea te bwai aei, ao n te aro ni kabane ni totokoa te mwakuri irouia te koraki aika a taetae naba bwa “e a roko te aua n ana motikitaeka.” William Miller e taetae ibukin te kamwane aei, “E bon riki bwa te bwai ae e aki riai ao e aki kona n kabwarabwaraki.” E korakora rawa te kamwane n te tai ae e a roko te tiaootan 2300 te bong, bwa Geo. Storrs e taku ibukina, “Ti a tia n toki ma ekaretia aika tii aranaki bwa ekaretia ao aomata ni bure ni kabane, ma tii n te aro are te takarua a kona n kairia.”

GSAM 219.2Imwin te tiaootan te tai anne, ngke te kamwane ao te koroaki irouia aomata ni bure e a kakorakoraaki n uoua ao n tenua te tai, William Miller e taku ibukin te aro aei: “Ti a tia ni karaoa ara mwakuri ni kauringi taan bure, ao ni kataia ni kautia te ekaretia ae tei n te aro ni nganga. Te Atua, n ana tararua, e a tia ni kainna te mataroa.”11

GSAM 219Te Korakora ni Bure ni Kabane n Taan Bure

GSAM 219.3Te aro aei irouia aomata ni kabane aika a koroaki e a aki tii kamatoaa nanoia taan bure ni kaitara te reirei ibukin kauaokin Iesu, ma te kakoaua irouia te koraki n ekaretia aika tii aranaki bwa ekaretia e bon aei: “Ngke ti iangoia bwa a ‘kimai ao a aki mwaiti’ te koraki aika a raira n te koaua, ao te korakora ao te aki tau ni kaaitara irouia taan bure e bon riki bwa te bwai ae e aki kona ni kabwarabwaraki, ti a bon taetae n taabo nako n taku, ‘E a mwaninga te Atua n nanoanga? Ke e a kainaki te mataroa n nanoanga?’”12

GSAM 220.1Mai iroun te tia mwakuri teuana ti wareka riki te aro imwin te tiaootan te tai ni burabeti: “E a karika te bwai ae e a kuri n aki kona ni kunea te kawai ni roko nakoia taan aki onimaki, ba te bwaran te nano n 1844 e a karaoa bwa aomata a bon aki ota, ao a aki kan ongora te kabwarabwara ibukin te bwai anne.”13

GSAM 220A Kainaki Taian Mataroa ni Rokoia Taan Aki Onimaki

GSAM 220.2Te aro anne e a bon n aron e kainna te mataroa ni rokoia aomata nako, ma tii te koraki aika a teimatoa n kawakin aia onimaki ao aia kantaninga ibukin te roko ae kimai iroun Iesu. Ngke e kanga n tia n kainaki te mataroa ni taetae n te aro ni kabane, ao te koraki ni kauaokin Iesu a noria bwa e iai te mataroa ae kainaki n te kabwarabwara ae kairiia, e kona ni noria n te waekoa bwa a roko n te iango bwa e a bon aki tiku te nanoanga ibukin taan bure: ke, n aron taekan te koraki, bwa “te mataroa n nanoanga e a tia n kainaki,” ane rangi riki ngkana a iangoia bwa te mataroa ae kainaki n te kabwarabwara aei ao te mataroa ae kainaki n Luka 13 a bon tii te bwai anne. Ngke a aki kan ongora aomata n te aro ni kabane, ni kakorakoraia nanoia, e na kona raa ni rairaia?

GSAM 220Antai ae Moan n Reireia te Mataroa ae Bure?

GSAM 220.3E a roko te titiraki aei: Antai ae moan n reireia te reirei ibukin “te aki tiku te nanoanga ibukin taan bure”? Antai ae onimakina? Ao antai ae rawa? Ibukin te titiraki ae moan, ti na taekina te rongorongo ibukin te tai ae e a tia J. V. Himes ni kawara te Aono n Maine n te ran aoa n 1845. E taku n aron aei:

GSAM 220.4“Tari Joseph Turner ma taan mwakuri riki a kabwarabwaraa bwa ti a katorobweaki n te Taabati ae te kakannato—bwa a a tia n tiaootaki 6000 te ririki—ngaia are e na aki riai te tia kantaninga ana kauaoki Iesu ni karaoa riki te mwakuri n te limana. N aia iango, ngke e karaoa anne e na bon kabanea ni kamamateaki.”

GSAM 220.5“Ngke e tataninga n te aro aei, ni aki karaoa te mwakuri n te limana ibukin te aonnaba, te ota ae boou, n aron aia iango, e a kaotiaki n te iango iroun Tari Turner, ae aei: te Tia Mare E A TIA N ROKO—bwa e roko n te bong ae te katebwina n te kaitiua n namakaina n te ririki ni Iutaia ae a tia n nako—bwa te mare e a riki n te tai anne—bwa aine aika a tuai ni boo ma mwaane ni kabane a a roko n te aro teuana ma ngaia ni mare, ao te mataroa e a kainaki!—ake a bon aki kona ni bua, ao ake nakoa a bon aki kona ni kamaiuaki. N aron anne, a a tia ni kabanea taian bwai ni taamnei n te aonnaba ae te kakannato.”14

GSAM 221Antai ae Kaitara Korakora te Reirei ae Bure?

GSAM 221.1Unimwaane Turner e a moana n reireiia ana reirei ibukin “te aki tiku te nanoanga” i Paris, Maine, ao n te tai ae kimai e a reke irouna te koraki aika a mwaiti n te tabo anne. Ba e a bon kainaki te mataroa ni rokoia aomata aika a maeka i taabo nakoa, aika tiaki taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ke a taetae bwa a onimaki ke a aki, a mwaiti a waekoa ni kairaki n ana iango Turner ibukin te bwai aei.

GSAM 221.2Bwa e na aki kabureaki te taeka tia kantaninga ana kauaoki Iesu, ti na taekinia te koraki aei imwina bwa taan kantaninga ana kauaoki Iesu ake kaain te Moan Bongin te Wiki; ao a mwaiti te koraki n te mwakoro aei aika a reke n aia iango te tia Turner. A aki moa n noria ke n ongo te koaua ibukin te Taabati, ao a aki naba n ongo ana rongorongo te anera ae te kateniman. Te koraki aei ae taekinaki iroun Nei White n te beeba teuana irouna, n aron aei:

GSAM 221.3“Imwin te tiaootan te tai n kantaninga n 1844, taan kantaninga ana kauaoki Iesu a teimatoa n onimakina bwa e a bon kimai rokoan te Tia Kamaiu; a onimakina bwa a a tia n roko n te tai ni bitaki ae kakawaki, ao bwa ana mwakuri Iesu bwa te tia kawakina te aomata imatan te Atua e a tia n toki. Ngke a a tia ni karaoa te kauring ibukin te motikitaeka ae e a kimai, a iangoia bwa aia mwakuri ibukin te aonnaba e a tia ni toki, ao a mwaetia aia taamnei ibukin te kamaiuaki irouia taan bure, ni kabwarabwaraa bwa te koroaki ae korakora ao te taetae ni kamaraia irouia aomata ni bure e a riki nakoia bwa te bwai ni kakoaua teuana bwa te Taamnei te Atua e a tia n aeraaki irouia taan rawa ana nanoanga. Te aei ni kabane e a kateimatoaia n te onimaki bwa te tai ni kabebete e a tia n toki, ke, n aia taeka, ‘te mataroa n nanoanga e a kainaki.’ N aron ae a tia n taekinaki, taan kantaninga ana kauaoki Iesu a a tia ni tiku n te tai ae kimai n te onimaki bwa te mataroa n nanoanga e a tia n kainaki.”15

GSAM 222.1N te taeka aei Nei White e taekina tei ae a kabwarabwaraa irouia taan kantaninga ana kauaoki Iesu ake kaain te Moan Bongin te Wiki. E aki naba n taekinia bwa e onimakina te aei. N aron ae a tia n kaotiaki, te reirei aei e moan reireiaki iroun Joseph Turner i Paris, Maine. Nei White (n te tai anne Nei Harmon) e kaitibo ma Joseph Turner i te tabo ae taekinaki i moan tain bwebweraken aroka n 1845, ao e ongo ngaia ni taekinia ana reirei ibukin “te aki riki te mwakuri n te limana ibukin taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ao te aki tiku te nanoanga ibukin taan bure,” ao e taekinia n te aro ae eti nakoina bwa e “reireiia te reirei ae bure; bwa e a tiku riki te nanoanga ibukin taan bure, ao ibukin te koraki aika a aki rawa te koaua n ataia.”

GSAM 222E Kaitara te Reirei ibukin “Te Aki Tiku te Nanoanga”

GSAM 222.2J. N. Andrews, ae e maeka i Paris, Maine, n 1844 ao 1845, ao ae e a tia n ata te aro irouia aomata i nanona, ma naba ana mwakuri Joseph Turner, ae e reirei bwa e a aki tiku te nanoanga ibukin taan bure, e taetae ibukin tei Nei Harmon n te tai anne n aron aei: “E aki riki bwa taian miitara a kairia ni karekea te iango aei; ma e a tia ni bitia te iango irouia ake a teimatoa iai.”16

GSAM 222.3Nei Harmon e karaoa te kauoua n te kawara nako Paris, Maine, n te tawanou n 1845. Ibukin te kawara aei I na taekina taeka mairoun Nei Truesdail, ae e maeka n Paris n te tai anne. E taku n aron aei:

GSAM 222.4“N te kawara iroun Nei Harmon i Paris, Maine, n te tawanou n 1845, I taekina nakoina taekan te bwai ae riki ibukin raou ae I tangiria, are tamana e a tia ni katabuia ni kawara ara bootaki, ngaia are e a aki rawa te ota. E mwamwaaki ao e taku, ‘Te Atua e tuai n kaotia nakoiu bwa e a bon aki kona n reke te kamaiuaki ibukin aomata aika a aron anne. Bon tii te koraki aika a a tia n kaotiaki nakoia te ota ibukin te koaua ao a rawa n ataia.’”17

GSAM 222.5E taekina naba te katenua n te kawara iroun Nei Harmon nako Paris n 1846, n aron aei:

GSAM 222Te Kauring Teuana Riki ibukin te Reirei ae Bure

GSAM 222.6“Te bwai teuana riki ae riai ni taekinaki bon te miitara ae kaotiaki n 1846 i Paris, Maine. E kaotiaki nakoia Nei Harmon bwa ngke e aki kona Tatan ni katabuia te koraki aika a nanoia ni karaoa aia mwakuri ni kabane, e na kabonganai ana kabanea ni kona ni kairiia bwa a na karaoa ae riaon aia mwakuri ae riai. Te tari aine ae raoiroi e a tia n taekinia nakoia ekaretia bwa te Atua e a tia ni kitanaia ibukina bwa a rawa ana rongorongo ae e a karereaki mai karawa ni kamaiuakiia. E kaotiaki nakoia Tari Harmon bwa e a aki koaua ana rongorongo, ba a iai riki te koraki n ekaretia aika a na butimwaea te koaua; bwa anera aika raoiroi a na mwakuri riki ibukin taamnei n ekaretia anne, ao ngke a karaoa anne, a na kitana [taian anera] te tari aine aei, ma ana rongorongo [ae te rongorongo “ibukin te aki tiku te nanoanga”], i taabo nako te mataroa.”18

GSAM 223Akea te Bure ni Kabwarabwara

GSAM 223.1Ba a iai te koraki aika a kakorakora ni kataia ni kakoauaa bwa Nei White e a tia n reirei n te tai teuana te reirei ibukin “te aki tiku te nanoanga ibukin taan bure,” ma n te tai aei e reirei te bwai ae e tiaki, I na kaota taian kakoaua mairouia te koraki aika a ata ana mwakuri mai n 1845, ibukin ana mwakuri ibukin te rairaaki irouia taan bure. Aei te taeka iroun Ira Abbey, mai Brookfield, Madison County, New York:

GSAM 223.2“I buakon ririki 1846 ao 1850, Tari ao Nei White a roko n ara auti, ao a kakorakora ibukin ataei ao te koraki aika a aki rawa te koaua. A mwakuri ibukin taamnei aika a aki rairaaki, ao I aki ururinga n ongo Nei White n taku bwa e a aki tiku te kantaninga ibukin te koraki aika a raira mai te koaua ao te koraki aika a aki rawa te koaua.”19

GSAM 223Kakoauaakin te tia kantaninga ana kauaoki Iesu n te moan bong

GSAM 223.3Ibukin te mea ae a ataia tia kantaninga ana kauaoki Iesu n te moan bong i New England ibukin te reirei ae rangi n riao ibukin te mataroa ae kainaki, ti butimwaea taekan te reta ae imwawaki:

GSAM 223.4“N te 5–9 n namakaina n August 1891, I karaoa te maroro ma Unimwaane Miles Grant i Brookston, te tabo ae ana aomata aika 30,000. Te maroro e karaoaki n te umwanrianna ae bubura, ao Mwaane John Barbour, ae riki mai mwaina bwa te tia kairiiri n te kauntiri n te kaawa, e kairiirina. Te kaawa anne e maoto n 20 te maero mai Boston. Te maroro e angaanga i runga i te Taabati, ma Mwaane Grant e kaukina bwa e na teiaki te taeka ibukin te miitara ni mwakuri a Nei White. E takuia bwa ‘e kaotaki nakoina n te tai ae maan n te ririki 1844 bwa e a tia te tai ni kataaki, ao akea riki te nanoanga ibukin te koraki aika a bure.’”

GSAM 224.1“N teekinan anne, I takuia nakoina bwa tia kantaninga ana kauaoki Iesu n te moan bong, a kuri ni bane n tau n te aro anne n te tai teuana, imwain ae ti kaokoro ma ngaiia. Nei White e aki boutokaa te aro anne, ao teuana mai buakon taian moan bwai aika a kaotaki nakoina bon bwa te aro anne e ‘bure’, ao e a tiku n te nanoanga ibukin te koraki aika a bure. I takuia, ‘Aio te koaua, ao Unimwaane Grant e ataia bwa aio te koaua.’ Ngke I takuia anne, mwaiti te koraki aika tia kantaninga ana kauaoki Iesu n te moan bong i matau [te koraki aei bon te iterana ae bubura n te koraki n te umwanrianna ae e on n aomata] a kamwakura atuia nako eta ao nano ni kaota n te aro ae korakora bwa a nanoteuana ma te taeka anne. Akea riki te taeka ibukin te mea anne n te maroro a Unimwaane Grant.” E koreaki n te ingoa “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 n namakaina n December 1895.”

GSAM 224Nei White E Teimatoa n Ukera Aia Kamaiuaki te Koraki aika a Bure

GSAM 224.3Bwa Nei White e a tia n angaanga ibukin te bitakin te maiu n te koraki aika a bure mai te 1844 nakon te tai aei, e kaotaki riki n taekan baika aikai: E karaoa te bootaki ma Unimwaane White i autin Albert Belden i Rocky Hill, Conn., ao e moanakina n te 20 n namakaina n April 1848. N te bootaki anne e karaoaki mwakuri ibukin tabeua aomata aika a tuai n onimaki. Unimwaane White ma buuna a kaota te nano ae rangi n tangira ibukin taian taamnei aika a tei n te aro anne. Ibukin te mea anne, ti na anga te kakoaua n te tia n te koraki anne ae e kareke te bwabetitoaki i nanon te kairiiri ni mwakuri a Unimwaane White. John Y. Wilcox, ae e kore mai Kensington, Conn., n te 22 n namakaina n February 1891, e taku:

GSAM 224.4“I karakiaki nakon te koaua n te tai ae a karaoaki iai bootaki n te ruum ae e tuai ni bane kateana n autin Tari te mwaane A. Belden, Rocky Hill, Conn. I karekea te oota n te koaua ibukin te tai aei i nanon te mwakuri a Tari te mwaane ma Tari te aine White. I bwabetitoaki e a tia ni waekoaaki n te kairiiri a Tari te mwaane White. Ngke tiaki te kaungaunga ma te korakora aika I karekei mairouia, I aki ataia ngkana I na ninikoria n iangoia ke n namakinna bwa I butimwaeaki iroun te Uea. A rangi n tabeakinai, ao a angaanga ibukin te buokai.”

GSAM 225.1Unimwaane White e taku ibukin te bootaki anne n te reta nakon Stockbridge Howland, Topsham, Maine: “Tari te mwaane Bates e kaota ana tua te Atua n te oota ae rangi n eti, ao e katuruturuaki te kakawakiia n taian kakoaua aika a rangi n korakora. Te taeka e karaoa ana mwakuri ni kateakiia ake a tia ni mena n te koaua, ao ni kauringiia ake a aki tau n te motinnano.”

GSAM 225Mwakuri ibukin te Koraki aika a Bure i Oswego, N.Y.

GSAM 225.2N te 1849, Unimwaane James White ma buuna a angaanga i Oswego, N.Y. N taian bootaki anne, Hiram Patch ma te aine ae Benson, aika a tia ni beritaaki ibukin te mare, a bitakiia nakon te Atua ao te koaua ibukin te tai aei.

GSAM 225.3N te namakaina n March 1850, a karaoaki riki bootaki i Oswego. N Te Koaua ibukin te Tai Aei n April, Unimwaane White, ni taetae ibukin taian bootaki anne, e taku:

GSAM 225.3“E a karaoaki ngkai te mwakuri ae rangi n tangiraki i buakon ataei aika a mena i buakon koraki ake a tiku n te kaawa aei. Aia kamaiuaki bon te bwai ae moan te taeka i buakon ara bootaki n taian Taabati aika uoua ake a tia ni nako, ao te Atua e a tia ni kakabwaiaira n te aro ae kamimi. Te koaua e a tia ni karika te mwi ae raoiroi i aora ao i aoia naba natira. N te tairiki ae imwiin te moan bong ae e a tia ni nako, ti karaoa te bootaki ibukin aia buoka, ao e a tia ni bee te Taamnei te Uea i buakonira. Ataei ni kabane a bobaraaki i matan te Uea, ao a boni mataata n reke iai te kakawaki n te kawakina ana tua, riki te tua ae te kanimaua, ao te kairiira ni kamaiuaki iroun Iesu Kristo. Aio teuana mai buakon taian bootaki aika a rangi ni kakukurei ake I a tia n nori.”

GSAM 225.4N Te Koaua ibukin te Tai Aei n November 1849, Unimwaane White e boretiia te rongorongo ibukin te koraki aika a bitakiia ao a bwabetitoaki; ao n te kabanea n nambwa n te nuutibeeba anne n 1850 e a tia ni kabwarabwaraaki te bootaki ae e karaoaki i Waitsfield, Vt., ao te rokoan Heman Churchill, ae e a tia ni bitaki mai buakon te aomata. E taekinaki n te bwai ae “tari te mwaane.” E na kanga ni kona n riki anne ngkana akea riki te nanoanga ibukin te koraki aika a bure?

GSAM 226Kakoaua n te Koraki aika 21

GSAM 226.1N te bwai ae e rabakauaki aei ti anga te kakoaua ae e koreaki n 1888 irouia te koraki aika 21, aomata takai aika a mena n te waaki ibukin kauaokin Iesu n te ririki 1844, ao a ata te moanakin te rongorongo a te anera ae te kateniman. A mena i nanon te rongorongo imwain te 1851, ao angiia a tia ni ikotaki ma kaain te Itibong mai te moanakin te rongorongo:

GSAM 226.2“Ngaira aika a koreaki arara i nano, ti a tia ni kina te waaki ibukin kauaokin Iesu n te 1844 n te tai ae e a tia ni nako, ao ti a tia n butimwaea te koaua ibukin ana rongorongo te anera ae te kateniman n 1850 naba, ao ngkai ti kukurei ni korea arara i aani te katanoata ae imwina ibukin te mataroa ae kainaki, ae e kawakinaki irouia tia onimaki n ana rongorongo te anera ae te kateniman mai te moanakin nako te tai ae e taekinaki ao imwiina.

GSAM 226.3“A onimaki, n aron te Kaotioti 3:7, 8 ao taian kibu riki, bwa ngke e roko te toki n te 2300 te bong n Daniel 8:14, Kristo e a kainaki ana mwakuri n te tabo ae moan te moan n te tabo ae tabu i karawa, ao e bitaki ana mwakuri nakon te tabo ae moan te tabu, ao e tei n te mwakuri n te motikitaeka, ni bitaki ana anga n te bwai anne ibukin te babairean te kamaiuaki. Iai te mataroa ae e bukaki ao te mataroa ae e kainaki.

GSAM 226.4“A onimaki bwa a buakaki iroun te Atua aomata aika a karekea te oota ae mataata n ana rongorongo te moan anera, ao a tei ni buakana ma te kangaanga. Ma a aki onimaki bwa a na buakaki iroun te Atua aomata aika a tuai ni karekea te oota ke ake a tuai n roko n te roro ae a na baeaki iai ibukin aia mwakuri imwain te 1844, ngkana a na ukera te Atua ma nano aika koaua.

GSAM 226.5“Ngke a onimaki ma William Miller ma te koraki ae rangi n mwaiti n tia kantaninga ana kauaoki Iesu imwiin te tai ae e a tia ni nako, bwa a a tia ni karaoa aia mwakuri ibukin te aomata, ao te Uea e na roko n te tai ae rangi n uaa, ma imwiin te oota ibukin te tabo ae tabu ma ana rongorongo te anera ae te kateniman e kabwarabwaraa aia bwaran te nano, a aki onimaki bwa e a tia te nanoanga ibukin te koraki ni kabane, ma tii ibukiia ake a tia ni buakina te oota.”

GSAM 227.1E koreaki n te ingoa, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Nei R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Nei Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Nei L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Nei Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Nei F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Nei Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Nei Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Nei Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Nei Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Nei Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Nei R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Nei Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Te Miitara ae E Kabwarabwaraaki Bure

GSAM 227.2E a tia ni karaoaki te mwakuri ni kabwarabwaraa te miitara ae e anganaki Nei White i Topsham, Maine, n te 24 n namakaina n March 1849, bwa e reirei te reirei ae bure—akea riki te nanoanga ibukin te koraki aika a bure. Te miitara anne e anganaki n te tai ae te “tangitangin Rochester” (te Spirituala) e a moanaki iai. Nei White e nenera bwa taian kanikinaean ma ni kaotioti aika kamamaki ma taian bitaki ni taromauri aika a bure a na rikirake ao ni waekoa. Taian bitaki aikai a aki bitaki mai te bure nakon te koaua (e aki taku bwa e na aki riki n te tai tabeua te bitaki anne, ma boni baika a kaotaki nakoina are a kabongana iai ana kairiiri te aomata), ma mai te bure nako te bure riki; bwa ake a taku bwa e a tia ni bitaki te nano a a tia ni kaputiia ma te bwai ni taromauri ae e koua te bure n te nano ae tiritiri. Tabeua a tei n aron te bitaki ae koaua, ao anne e anganakiia te kona ni bureburea taian aomata n te Atua; ma ngke e na kona ni neneraki aia nano, a na boni taraa ni roro n aron rimoa.

GSAM 227.3Imwiina e taku: “Ana anera ae e kawakinai e taku bwa I na nenera te kangaanga n taamnei ibukin te koraki aika a bure n aron ae e a tia ni karaoaki. I nenera, ma I aki kona ni nenera; bwa e a tia te tai ibukin aia kamaiuaki.”20

GSAM 228.1E a tia ni takuaki bwa te miitara anne e reirei bwa akea riki te nanoanga ibukin te koraki aika a bure, ma ti titia, E na kanga ni kona n riki anne ngke e a tia ni buakana te reirei anne mai te tai ae Joseph Turner e moan reireiia n tain te spring n te ririki 1845, ao e a tia n angaanga n te nano ae korakora ibukin te bitakin te maiu ma aia kamaiuaki te koraki aika a bure?

GSAM 228.2N te Bwai ni Buoka nakon Te Kataneiai ao Taian Miitara, ae e boretiaki n 1854, Nei White e taku, “Taian ‘bitaki aika a bure’ aika e taekinaki a na bon neneraki riki n te aro ae kabutaa. Te miitara aei e taekinaki riki ibukiia ake a tia n ongo ao ni buakina te oota ibukin te reirei ibukin kauaokin Iesu. A kariaiaki bwa a na mwamwanaaki n te aro ae korakora. A na aki karekea te ‘kangaanga n taamnei ibukin te koraki aika a bure’ n aron rimoa.”21

GSAM 228.3Taan buakana a taku bwa a ata riki te bwai ae Nei White e nenera n te miitara anne nakon ni kabwarabwaraana. Ti na nenera te mea anne n te tai ae uarereke ma aia taeka; ae, e nenera te aroaroia te koraki aika a bure, e aki nenera taan kauringi. Ngaia are e nenera te koraki aika a bure bwa e na karekea “te kangaanga n taamnei ibukin te koraki aika a bure, ma e aki kona ni nenera.” Iai te tia ae e a tia ni karekea te kangaanga n taamnei ibukin te koraki aika a bure n te neneraakiia aomata aika a bure? Ma ti titia, tera te bwai ibukin aomata aika a taekinaki n te kakoaua ae i runga, aika a kabongana ana kairiiri te aomata ma te mesmerism ni karekea taan onimaki, ao a taku bwa a karaoa te mwakuri n te Taamnei te Atua? A na kona n taku taan buakana aikai, aika a tangiriia riki ni kaota bwa Nei White e reireiia te reirei ae rangi n riao ibukin te mataroa ae kainaki, bwa taan kauringi aikai aomata aika a tabu, ao a karekea taan onimaki aika koaua?

GSAM 228.4E mataata nakoia aomata ni kabane aika eti nanoia bwa te koraki aika a taetae nakoia n te bwai aei bon ake a taku bwa a karekea te kangaanga n taamnei anne, ma a a tia ni buakina te oota ma te koaua, ao a kabongana te mesmerism ni karekea taan onimaki. Akea te kangaanga n taamnei ae koaua ibukin te koraki aika a bure ibukin aomata aika a bure ni kabutaa, ngke a boni mena i aani te kabureaki; bwa “e a tia te tai ibukin aia [aia bon] kamaiuaki.”

GSAM 229.1Mai te miitara a Nei White n te 24 n namakaina n March 1849, tabeua a tia ni kakairi ni karekea te motinnano bwa e reirei bwa akea riki te nanoanga ibukin te koraki aika a bure; ma ti a tia ni kaota bwa n 1845, i Paris, Maine, e reirei bwa e iai te nanoanga ibukin te koraki ni kabutaa ake a aki buakina te oota ma te koaua ma te atatai ao te ota. N te miitara ae e anganaki n te tabo anne n 1846, e kaotaki bwa e iai te “koraki n te Ekaretia aika a aki buakina te koaua.” Ibukin te koraki ake a iangoa te bwai ae riki n te aro riki, a kaetaki, n taku bwa taian anera te Atua a na boni mwakuri ibukin aomata aikai, ao ngke a karaoa aia mwakuri, ake a taetae ni buakiniia a na tiku i tinaniku.

GSAM 229.2N te tai riki, n April 1848, Unimwaane White ma buuna a angaanga i Rocky Hill, Conn., ibukin te bitakin te maiu te koraki aika a bure. Aio ni kabutaa e kaota bwa te miitara n te 24 n namakaina n March 1849 e tau ma te miitara ae e anganaki i Paris, Maine, n 1846, ao ma te angaanga ae a kabongana taian toro aikai te Atua n April 1848.

GSAM 229Te Tia Kauringi ae Bure e Aki Kona

GSAM 229.3Te miitara aei e moanaki ni boretiaki i Connecticut n te ririki 1849. Te minita e angaanga n te nano ae korakora ni karekea taan onimaki, ao e taku bwa e karekea te bwaintituaraoi n taetae n taetae aika kakaokoro. E angaanga ni karekea te kairiiri i runga i te mwaiti ae uarereke n taan kawakin te Taabati i Rocky Hill. E arana te aine temanna mai buakoia bwa te “aomata ae tabu ae tangiraki iroun te Uea.” N te matan te mwaane anne Nei White e karekea te miitara, ni kaota te aroaro ae bure n ana mwakuri, ao bwa ana “aomata ae tabu ae tangiraki” e a tia ni kabongana te angaanga ae e aki tau ma te tua ae te kaitua. Te aine “ae tabu” anne e buakina te takuaki, ao te minita e karaoa te taeka ae rangi n korakora, ni karekea te tangira ibukin “te aine ae tabu ae tangiraki iroun te Uea,” n aron ae e taku. N te tairiki imwiina, te aine ae e rikirake e karekea te mate ae korakora n te biroto (cholera morbus), ao e iangoa bwa e na mate. E weteia Nei White, ao e taku bwa te bwai ae e kaotaki ibukina e koaua; e bure ni kabutaa n aron ae Nei White e a tia ni taku. Ngaia are te tia mwakuri anne e a aki kona ni bureburea te bootaki anne, ao e kaotaki te aroaro n ana mwakuri, ao e a toki n te tai ae waekoa ana mwakuri n te tabo anne.

GSAM 230Te Tia Kauringi ae Bure Riki i Oswego, N.Y.

GSAM 230.1Ibukin te kaotaki riki ibukin te babaire ae e taekinaki n te kakoaua ae i runga, ao ni kaota bwa Unimwaane White ma buuna a boni mwakuri n 1849–50 ibukin te bitakin te maiu te koraki aika a bure, ti anga taian bwai aikai, aika a taekinaki nakon ngai iroun Elias Goodwin ma taan mwakuri riki aika a moan riki n te Ekaretia i Oswego, n te aono n New York:

GSAM 230.2N te tai anne (1849) e mena i te tabo anne te mwaane ae e rikirake ae Hiram Patch. E a tia ni beritaaki ma te aine ae e rikirake ae e mare ma ngaia imwiina n te tai ae uarereke. A bon aki bitakiia, ma a tae n taian bootaki aika e kairiiraki iroun Unimwaane White ma buuna, ao a a tia n tauraoi ni bitakiia ni riki bwa Kristiano. N te tai anne e moanaki te mwakuri ni kauringa i nanon te Ekaretia teuana i Oswego, tiaki iroun te minita, ma iroun te tia te Ekaretia ae rangi n ataaki, ae te tia kawakin te mwane n te aono. Te mwaane anne e tei n te aro ae rangi n tangira, ao e taku bwa e rangi n tangira te koraki aika a bure. E ongira baina n te tai ae e tataro ibukin te koraki aika a aki bitakiia, ao e tei n te kangaanga ae kakannato ibukin aroia ni bua.

GSAM 230.3Mwaane Patch ma te aine ae e beritaaki ma ngaia a nako n taian bootaki ni kauringa aikai, ao a aki ataia bwa a na motinnano n te aro riki. A mena n te tai teuana ngke Nei White e karekea te miitara, ae e kaotaki nakon Hosea 5:6, 7, ae e taku: “A na nako ma aia nanai n tiibu ao aia nanai ni kao ni ukera te Uea; ma a na aki kunea; e a tia ni kitaniia. A a tia ni mwakuri n te aro ni burebure ni kaitaraa te Uea; bwa a a tia ni karikiia ataei aika a iruwa: ngkai te namakaina teuana e na kanaia ma tibwangaia.” E kaotaki nakon Nei White bwa akea aika a kairiiri n te mwakuri ni kauringa anne a tau ma te Atua, ao akea aia kangaanga n taamnei ae koaua ibukin te koraki aika a bure.

GSAM 231Te Kaotioti ibukin te Aki Kona

GSAM 231.1Imwiina e taku nakon Mwaane Patch, “I anganaki bwa I na taku nakoim bwa n te bwai aei te taeka n te kibu e na boni kakororaoaki n aron ae e koreaki. Tataninga te namakaina teuana, ao ko na ataia naba ibukim bon te aroaroia aomata aika a angaanga n te mwakuri ni kauringa aei, ao a taku bwa a boni karekea te kangaanga ae rangi n tangira ibukin te koraki aika a bure.” Mwaane Patch e taku, “N na tataninga.”

GSAM 231.2N te tai ae aki roko n te wiki uoua mai te tai ae e anganaki iai te miitara aei, te tia kawakin te mwane ae e taku bwa e rangi n kangaanga ibukin te koraki aika a bure, n ana kangaanga ae e karaoa n te bure, e a mwaoto te ia n raraa i nanon birotona, ao e riai n uotaki nakon ana kainiwene ibukin te mwaiti n raraa ae e bua. A riai ni tabeakinaki mwakuri n ana opiti te tia kawakin te mwane iroun te tia kairiiri n te aono, ae ma te tia taratara e nenera te mwane ae e taekinaki n te boki n te tia kawakin te mwane, ao imwiina a tiana te mwane ni baireaki ni kabane, ao ngke, e a aki tau te mwane, ao mwaitin ae e bua bon $1,000.

GSAM 231.3N matan te tia kairiiri n te aono ma te tia taratara, e rangi n aki kona bwa te mwaane ae e angaanga n te aro ae korakora n te mwakuri ni kauringa e na kona ni bure n anaan te mwane. A iangoa bwa e a tia ni kabwakaa te mwane, ao e a tia ni mwaninga ni korea n te boki; ke e a tia ni tabeakina n te tabo ni mwane, ao e aki kaotaaki n te taeka n te mwane n te bwai ni kawakina. Ma n te aro ni kabane, a riai ni karekea mairouna te kabwarabwara ae tau, ma a na karaoia ma te taratara; bwa ngke e mena i nanona te mwane, e na bon karaoa te mwakuri ni kamanoa. Ngaia are a baireaki bwa teia ngaia a na nako imwaina ao ni kamanoa i nanon te uma ni kakawakinbwai i bukin te auti, ni taratara te mataroa i bukin te auti ngke e na riki tabeua, ao te tia kairiiri n te aono e na roko n te mataroa n imwaina. Ngke te tia kairiiri n te aono e roko nakon te auti ao e tamaaki n te mataroa n imwaina, e nenera ana kunnikai te aine ae e a nako mai te mataroa i bukin te auti. Te mwaane i nanon te uma ni kakawakinbwai e nenera te aine e nako n te tai ae waekoa nakon te bwai ni uramanu, e kabwara te bwai i nanon te uramanu, ao e a tukea tabeua i rarona, e kaputiia ma te uramanu, ao e a roko riki nakon te auti.

GSAM 232.1Te tia kairiiri n te aono e roko nakon te taabo n te tia kawakin te mwane, ao imwiin ana titiraki ibukin ana marurung, e kaotaki ibukin aia kangaanga n te auti, ni taku bwa e kona ni kabwarabwaraa te kangaanga. Te mwaane, ae e rangi n bwara, e tabeka baina nakon karawa, ao e wetea te Atua bwa ana tia kakoaua, ni taku bwa e aki ata te bwai ibukin te mwane. N te tai anne te aine e tamaaki, ao e tangiriia bwa e na ata tera ae riki, ao ibukin tera e bwara riki buuna te mwaane. Te mwaane e taku, “A iangoa bwa e mena iroura aia mwane.” Te aine e tabeka baina n aron anne, ao e wetea te Atua bwa aia tia kakoaua, ni taku bwa akea irouia te mwane, ao n ikotaki ma anne, a aki ataia te bwai ibukina. Ngke e a tia ni toki ana taeka, te tia taratara, ae e a tia ni nako n te tai ae waekoa mai ana tabo ae e kamanoa nakon te bwai ni uramanu ngke te aine e tamaaki n te auti, e taku, “Nei, tera aio? I nenera ngkoe ngke ko nako n te tai ae waekoa mai te auti ao ni kabwara te bwai aei i te uramanu, ao aio te bwai anne, te boti n te mwane ae e bua, ao e koreaki iai $1,000.”

GSAM 232.2N aron ae e kona ni iangoaki, te mwakuri ni kauringa anne e a roko n te toki n te tai ae waekoa. Mwaane Patch ma te aine ae e beritaaki ma ngaia, imwiin aia ata te aroaroia te tia kairiiri n te mwakuri ni kauringa, a tei ibukin te koaua, ao a ikotaki ma kaain te Itibong, ae a tiku n taan Ekaretia aika a tau n te bong ni mateia.

GSAM 232.3Te miitara aei, n aron ae e mataata, e anganaki ibukin te buoka ae moan te rangi n tangira te koraki aika a aki bitakiia, ao e roko n te bitakin te maiu te koraki aika a bure, ngke ana mwakuri n te tai ae waekoa e angaanga i rungaia ake a boni bure ao ake e a tia ni buakaki iroun te Uea ibukin aia burebure. A a tia ni mwakuri n te aro ni burebure ni kaitaraa te Uea; a taku bwa a karekea te kangaanga n taamnei ae rangi n tangira ibukin te koraki aika a bure, ma a boni karikiia “ataei aika a iruwa.”

GSAM 232Te Tia Mwakuri ae Bure n Camden, N.Y.

GSAM 232.4I buakon taian tabo riki ake Unimwaane ma Nei White a kawara n te maruru n 1849–50, iai te kaawa ae Camden, N.Y., ae ana maoto n 40 te maero mai Oswego, te tabo are a boni mena iai. Ibukin te bootaki aei, Nei White e taku:

GSAM 232.4“Imwain te nako, I kaotaki te mwaiti ae uarereke n te koraki aika a taku bwa a onimaki n te koaua i konaa, ao i buakoia I nenera te aine ae e taku bwa e rangi n tabu, ma bon te tia burebure, ao e bureburea kaain te Atua.”22

GSAM 233.1N te namakaina n January 1884, n te tai ae I angaanga n te Aono n New York, I ata taekan baika aikai mairoun Mwaane Preston, ae e a tia ni mena i Camden n te tai n te bootaki ae e taekinaki i runga, ao ae Unimwaane White ma buuna a tiku i ana auti n te tai n te bootaki:

GSAM 233.2“Te aine anne e reireiia te iango ae rangi n riao ibukin te kaitiaki, ni taku bwa iai te aroaro ae kororaoi are e kona te aomata n roko iai ao e a aki baeaki riki ni kabane i aan ana tua te Atua; ao e taku bwa e a tia ni roko n te aroaro ae kororaoi anne. Ma te reirei aei ibukin te tabu, e karawawatai nanoia tabeua kaain te Ekaretia i Camden. Nei White e kaotaki bwa ma te tabu ae e takuakiaki n te aro ni kabane iroun te aine anne, boni e tiritiri riki ana nano ma te bure, ao n ana maiu e bure.

GSAM 233.3“N te tai ae ti mena n te tabo aei, e anganaki Tari te aine White te miitara teuana, i matan te aine anne, ae e tei n te aro ae e rangi n tangira te koraki aika a aki bitakiia; ma Tari te aine White e tuangia bwa bon tiaki te kangaanga n taamnei ae koaua ibukin te koraki aika a bure, ibukin ana maiu bon e aki tau i matan te Atua. ‘Ngaia are,’ e taku Mwaane Preston, ‘te bwai ae e aranaki bwa te miitara n Camden e taekinaki n te aro ae eti ao ni kabuta ibukin te aine anne, ao ti aki iangoa bwa e taekinaki ibukin te aroaroia te koraki aika a bure ni kabane, ao ti a ataia n te tai anne.’”

GSAM 233.4Imwiin Nei White ni kabwarabwaraa ana miitara, te aine e tei ao e taku, “Te Atua e ataia nanou, ao ngke ko na kona n nenera, ko na nenera bwa e itiaki ao e rangi n eti.” Ngaia are e toki te bootaki. Ma e a aki maan imwiina, te aine e karekea te mate ae rangi n uaana, ao e iangoa bwa e a kaan ni mate. E taku, “I riai ni nenera Tari te aine White; I riai ni karaoa te kabwarabwara nakon ngaia. I taku nakon ngaia bwa I bon te aine ae raoi, ao I itiaki. E aki eti anne. I bon te aine ae e bure. Te mwaane ae I mena ma ngaia e aki bon te taneu. I kitana te taneu ae raoi i England, ma te natin te aomata teuana, ao I nako ma te mwaane aei. Ti a aki mare. I a tia ni taku bwa I te taokita, ao I a tia ni kaboonako te bwai n aoraki ae I katabuaki n te auti ni motikitaeka bwa boona nakoiu $1 te botere, ma bon tii 12 te sent boona n te botere. I a tia naba ni katabuaki bwa te kao ae ti kaboonako nakon te aomata ae rawawaki boona nakoira $30, ngke bon tii $20 boona.”23

GSAM 234.1Aio te taeka a Nei White ibukin “te kangaanga n taamnei ibukin te koraki aika a bure” ae e tau nakon taan takuakiaki aikai, ma tiaki nakon te koraki aika a bure ni kabane. Ngke ti iangoa taian bwai aika a kaotaki i runga, aika a kaota bwa te reirei ibukin “akea riki te nanoanga” ibukin te koraki aika a bure e a tia ni buakaki ni kabane mai te moantai ae e tataekinaki iai n tain te spring n te ririki 1845; ao bwa Nei White e a tia ni angaanga n te nano ae korakora ibukin te bitakin te maiu te koraki aika a bure mai te tai anne, tera te aomata ae e na onimaki bwa n 1851, ngke e boretiaki ana mwakuri ae aranaki Te Kataneiai ao Taian Miitara, e nanona bwa e reirei bwa e “akea riki te kamaiuaki ibukin te koraki aika a bure”?

GSAM 234Te Mwaane ae Akea te Nanoanga

GSAM 234.2N te ririki 1848 naba, iai n te tabo teuana ma teuana te aomata ae e onimaki bwa akea riki te nanoanga ibukin te koraki aika a bure. Ma a bon aki kaain te Itibong. Te mwaane teuana n te koraki anne, ae aranaki Sweet, e mena i Rochester, N.Y. Imwiin te tai ae I kaota iai au onimaki i matan te botanaomata, ao I bwabetitoaki i buakon tia kantaninga ana kauaoki Iesu n te moan bong, I mena n te bootaki n umwanrianna i Canandaigua, N.Y., ae e kairiiraki irouia Unimwaane J. C. Bywater ma Geo. W. Burnham. Te mwaane aei ae Sweet e mena naba, ao e kaota nanououana ae rangi n korakora ibukin te koaua n au maiu ni taromauri, ibukin bwa e “iangoa bwa e a aki kona ngkai te koraki aika a bure ni bitakiia.”

Notes

  1. Mataio 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Taeka ni Moaniboki, te b. 55. ↩
  4. Kaotiaki 11:19. ↩
  5. Kaotiaki 3:3. ↩
  6. Kaotiaki 3:11. ↩
  7. Kaotiaki 3:7, 8. ↩
  8. 1 Korinto 16:9. ↩
  9. 2 Korinto 2:12, 13. ↩
  10. Kolose 4:2, 3. ↩
  11. Advent Herald, Titemwa 11, 1844. ↩
  12. Religious Telescope, Circleville, Ohio, 1844. ↩
  13. Nei E. G. White, n te Advent Review, Nobemba 20, 1883. ↩
  14. Te rongorongo ni mwakuri a Unimwaane Himes i Maine, n te Morning Watch, New York City, Tuun 6, 1845. ↩
  15. Taamnein te taetae ni burabeti, te boki 4, iteraniba 268, 271. ↩
  16. Reta iroun J. N. Andrews, Tebetembwa 1874. ↩
  17. Reta iroun Nei Truesdail, Aokati 17, 1875. ↩
  18. Reta iroun Nei Truesdail, Tianuare 27, 1891. ↩
  19. Reta iroun Ira Abbey, Maati 1885, ae taekinaki n Review and Herald, Eprel 7, 1885. ↩
  20. Taeka n Moaniboki, p. 45. ↩
  21. Nenera te kabwarabwara n Taeka n Moaniboki, p. 45. ↩
  22. Taekan te Maiu a Ellen G. White, p. 129. ↩
  23. Te rongorongo ae e anganaki iroun Mwaane Preston ibukin te bootaki i Camden e tau ma te taeka ae e koreaki n Taekan te Maiu a Ellen G. White, pp. 129–130, ma e a tia n anga riki taekan baika aikai aika a aki taekinaki i konaa. ↩

Note

Back