Taeka n Moaniboki ibukin te Kaotinaki n 1992
GSAM -[Taeka n te tia kore n te CD-ROM: Ba te kaotinaki n te ririki 1992 e a ikotaki ma taeka a Loughborough aika a tuai ni kaotinaki (n Mwakoro A), e iangoaki bwa e tau ni kairaki naba te rongorongo aei ae boou riki ao taian rongorongo ao noria aika a ikotaki ma iai.]
GSAM 5Kamatata ni Maiura
GSAM 5.1John Norton Loughborough bon te tia noria ni moanakin te Ekaretia a kaain te Itibong. Te kabwarabwara ae kimototo n ana taeka ibukin ana maiura ao ana mwakuri ni mitinare (e boaki mai n Mwakoro A) e na kaotaki te baire ibukin te kaotinaki ae boou aei n ana boki.
GSAM 5.2I bungiaki i Victor, Ontario County, N.Y., n Tianuare 26, 1832. Te kaawa aei ae iai 200 ke riki riki taan maeka e a otabwaniniaki n te aono ae a kaman maeka raoi iai taan ununiki, ae e raababa n taian maire aika bati. E iai i aon te ara ni taeka ni marewa mai Albany nakon Buffalo. Iai te kaawa aei ae I reirei iai n te reirei n te Taabati ao n te taromauri ni kabuta nakon tain te abue imwin te kamwaitoro n 1848, ngke te aono n Rochester, N.Y. e a riki bwa au tabo ni maeka. Tamau ao tibuu te mwaane a bon taan minita n aia tabo n te Ekaretia ni Methodist, ma a mwakuri ibukin maiuia i bon irouia....
GSAM 5.3... N te wiki ae kabanea n Titembwa 1843, I ongo au moan taeka ni kabwarabwara ibukin te taetae ni katanoata ibukin kauaokin Iesu. E roko mai iroun Tari te mwaane James Barry, n te bwaran te “Tai ni Motikitaeka E a Roko.” Ana korakora te Atua e a kaoti te koaua ae e taekinna. E riki bwa ti a tei i mata ni motikitaeka te Atua. N te kaungaunga ae e a roko imwina iroun te unimwaane, I ma ma aomata riki a bati I a nako nakon te moa ni kabwarabwara bwa ti na tataro ibukinaki. Ao ikanne e moan au kamatata ni tataro ao ni kakairi nakon te Atua....
GSAM 5.4N te otinako n 1852, ao I tuai n moan taetae n te rongorongo a te anera ae te kateniman, ngke I reirei bwa I na taetae n te rongorongo, ke I na kateimatoa au maiura ma au aine n te mwakuri n te eu, e a kaotaki te miitara nakon Nei White n ara bootaki i Rochester n te Taabati, ao e a kanakoaki te kakoaua ae rangi ni mataata ibukina bwa I aki na tataninga riki, ma I na nako n taetae n te rongorongo, ao te Uea e na katoka te ara ibukin au mauri....
GSAM 6.1Ngke I a tia n roko ni mwakuri n te aro ae e bon koaua, n taian tai akanne, e a kaotaki te bwai ae e riki bwa te bwai ni mwamwa i nanou. Bon aei: n taian bootaki ni kakawaki nako n taian aono aika a kakaokoro ake Tari te mwaane ao Tari te aine White a a roko iai, a na kaokoroia bwa I na nako ma ngaiia. I a taekinna n au nano, “Bukin tera a aki tataia unimwaane aikai, ma a a titiraki ngai n taai nako?”
GSAM 6.2Ao naba, ngke a riki karitei aika tenua mai n 1853 nakon 1865, ao a moanaki nuutibeeba aika kakaokoro aika tenua, teuana ibukin te karitei teuana ma teuana, bukin tera I a mena iai ao I nora moanakin te karitei teuana ma teuana? Ao naba, bukin tera I a riki ikai ni noria Nei White n ana miitara aika a uti te aomata n te tai aika bati riki nakon 40, ni noria ngke e tuoaki irouia taan takarua, ni ongo ana taeka ni burabeti ibukin bwaai aika a na riki—bwaai aika a bon mwaningina nakon taan ongo, ma a a tia ni kona n te koaua? I taekinna n te koaua, taian tai akanne a aki riki bwa taian tai ibukin te kanikinaaki, ma bon te bwai ni mwamwa. I a taekinna n au nano, “Bukin tera aei ni kabane?”
GSAM 6.3... N 1890, te Maungatabu ni Kabutaa e a tataroia bwa I na mwakuri i mainikun te Rocky Mountains. Imwina e roko te kakoaua aei, e koreaki nakon Unimwaane O. A. Olsen, ao e a kanaki naba te kooti nakon ngai: “I taekinna bwa kaia Unimwaane Loughborough e na karaoa te mwakuri ae e tataninga ni karaoaki n taian ekaretia. Te Uea e na tangira bwa ana taetae e na ongo n aron ana taetae Ioane, ni taekin bwaai aika e bon noria i bon ibukina n te moanakin ao rikiraken te rongorongo a te anera ae te kateniman. Kaia Unimwaane Loughborough e na tei n ana tabo ae tau, n aron Kareb ae e roko nakon te moa, ao e wuwou te kakoaua ae e bon nnena, n te aro ni aki onimaki, ao te aki koaua, ao te aki iango, ‘ti kona ni waekoa ni karawaaki n te aba ae raoiroi.’ Akea te tabo ae ko na kainaki iai Unimwaane Loughborough. Akea te bootaki n te aono ae ko na kainaia iai. Kaia e na nako mai ikai ao ikai, ao nako ni kabane, ni taekin bwaai aika e noria, ao e ataa, ao e a tia ni ringi ni baina i te moanakin ao rikiraken te rongorongo a te anera ae te kateniman.”
GSAM 6.4(Noria Mwakoro B ibukin taian tai ni kakawaki n ana maiura Loughborough.)
GSAM 7Te Kaungaunga ae Onoti ibukin Tibwaakin te Boki a Loughborough
GSAM 7.1N te moanakin te ririki 1900, imwina ngke Tari te mwaane Loughborough e korea Moanakina ao Rikiraken Ana Rongorongo te Anera ae te Kateniman ae e moanaki mai iai Te Waaki ae Kakannato ibukin Kauaokin Iesu, Ellen White e korea taeka aikai:
GSAM 7.2I a bong n nano n tei n ara tai aei. Tabeua mwakuri aika a riai ni karaoaki mai moan a riai ni karaoaki ngkai. Ti riai ni karaoa n aron te Uea ae e kairi Mote ni karaoa, ngke ana aomata Iteraera, imwina ngke a a tia ni waekoa i aon te aba, a maeka i rarikin te karaanga ae Ioretan. Mote e a tuangaki bwa e na kabwarabwara riki nakon iai taian mwakuri ni kairi n te Uea nakon iai n aia nako nako ni kabane n te aba ae e aki maaka. E kuneaki te rongorongo n te kabwarabwara aei n te boki ae Te Tua-Kaua.
GSAM 7.3Te rongorongo ibukin te nako nako a te aomata a te Atua n te moan rongorongo n ara mwakuri e riai ni kaotinaki riki. Aomata aika bati ake a a roko nakon te koaua mai imwina a aki ataa te ara ae te Uea e a tia ni mwakuri iai. Te nako nako a William Miller ao ana taan mwakuri, a Captain Joseph Bates, ao taan moan waaki riki n te rongorongo ibukin kauaokin Iesu, a riai ni kawakinaki i matan ara aomata. Te boki a Unimwaane Loughborough e riai ni tararuaaki. Taan kairiiri nakon te mwakuri a riai ni noria bwa tera ae kona ni karaoaki ibukin tibwaakin te boki aei.
GSAM 7.4Ti riai ni reirei ni kunea te ara ae raoiroi riki ibukin te kabwarabwara n ara nako nako mai moanakin ara mwakuri, ngke ti a nako mai taian ekaretia, ao ti a waekoa n te mwaneka teuana imwin teuana n te oota ae te Atua e a tia n anganira. N te tai anne ti a tia ni tei n te tabo bwa te Baibara, ao te Baibara teuana, e na riki bwa ara tia kairiiri; ao ti na aki kitana te tabo aei n taai nako. A tia ni kinaaki bwaai aika kakannato ni kaotiotakin ana korakora te Atua. A tia ni karaoaki bwaai ni mwamwa. N taai aika bati, ngke ti a roko n taian tabo ni kangaanga, ana korakora te Atua e a kaotaki ibukin ara buoka.—Reta 105, 1903 (CWE145) (e raonaki te kaatuu).
GSAM 7Bukin Tera Te Kaotinaki Riki?
GSAM 7.5N te kabanea n taeka ni kakoaua aika a taekinaki i mwaina, ti na iangoa bukin tera Tari te mwaane Loughborough e a tuaaki bwa e na kabwarabwara riki ara rongorongo, ao bukin tera ti a iango bwa ti a kairaki bwa ti na kaota riki ana taeka.
GSAM 8—Kaungaunga ibukin Uritinga
GSAM 8.1E moan riki, te rinano n taian bwaai ni rongorongo e anganira te tai ni kakairi nakon mwakurin bain te Atua, ni noria taian kakoaua ibukin ana nano ni tangira ao ni tararuaira. Aei e kakorakoraki te onimaki, ao e reireiira taian reirei n taian tai aika a nako, aika a raoiroi ao aika a aki raoiroi. E rinanona taian boboto ni Baibara ibukin ara ekaretia, ao e kaotaki te nano ni karea a taan moan mwakuri. E uringa ara moan mwaneka n te taamnei. N aron ae Tari te mwaane Loughborough e taekinna i te taraa 33, “Ngkana e raoiroi ibukin Israel bwa a na uringa aia kairi te Uea ma ngaiia, e aki raoiroi naba ibukira? N te kimwareirei ae rangi ni korakora, te tia areru e taekinna riki, ‘Ko na katannanoa te Uea, au nano, ao ko na aki mwaninga ana bwai ni buoka nako.’”
GSAM 8—Te Tai ae Onoti n te Rongorongo
GSAM 8.2Taian ririki ni moanakin te mwakuri a kaain te Itibong bon taian tai aika rangi ni kakawaki n te rongorongo. Iai te tibo teniman bukin aika a boni roko nakon te iango.
GSAM 8.3(1) Ngke te taetae ni burabeti ae kakannato e a kona ni waaki. N angiin te tai, a aki ota aomata aika bati n te bwai ae riki anne, ao e aki ataaki raoi n te tai anne. Ngaia are e rangi ni kakawaki ao ni buoka bwa ti na rinanoa riki ma te taratara n murina ni ataa raoi nanon te taetae ni burabeti ni kabane—taian rongorongo ake te Uea e a baireaki bwa koaua ibukin te tai anne n te rongorongo n te aba.
GSAM 8.4(2) Ngke a a karaoaki taian boboto ibukin te mwakuri ae rangi ni kakawaki ae te Uea e baireaki ni karaoa. Ibukin te atatai n taian tai akanne, e rangi ni kakawaki ni noria te ara ni karaoaki iai taian pou, taian kakoaua mai n te Baibara ao taian bwaai ni kairi a te Atua aika a a kairi n te moa n te moaia taan moan mwakuri, taan katei aika a weteaki ibukin te tai anne, nakon te iango ae e tau ao ni babaraki ibukin te rongorongo ao te mwakuri ae te Atua e a tia ni angania.
GSAM 8.5(3) Ngke a riki taian bitaki aika kakannato n te mwakuri ae koaua n te tabo ae tabu i karawa, ae e kaotiotaki n te tabo ae tabu i aon te aba. Ba ana aro te Atua “e iai n te tabo ae tabu” (Areru 77:13), e rangi ni kakawaki ni ataa ao ni kakairi n te onimaki te bwai ae te Atua e karaoa ibukin te kangaanga n te bure. E rangi ni buoka te karako n te bitaki ae rangi ni kakawaki ae e nako n te moan tai ao te bitaki ae n te waaki ibukin kauaokin Iesu. Te Uea e tangira bwa ti na iangoa te bwai ae e riki ngke e bitaki te mwakuri mai n te tabo ni karea nakon te tabo ae tabu (mai n Calvary nakon waeraken Iesu nako karawa), ao n aron taan aomata aika a tabu n te tai anne a aki ataa n te moan tai te bwai ae e riki, ao a a bwara n te nano, ma imwina a a roko ni noria aia tabo n ana babaire te Atua. Aia nako nako e kaota te marama nakon aia nako nako te koraki aika a onimaki n 1844 ao imwina, ngke e bitaki te tabo ae tabu nakon te tabo ae tabu riki (mai n te Buokanibwai nakon te Motikitaeka ae ibukin te Buokanibwai).
GSAM 9.1Taian bukin teniman akanne ni kabane ti a noria n te tai ni moanakin te mwakuri n ana taeka Tari te mwaane Loughborough. Ti tangira bwa ti na ataa ao ni uataboa te taamnei ae titeboo ma taamneiia aomata ake a kakaea te koaua “n aron kakaean te kaubwai ae karabaaki”, a kunea, ao a anga bwaai ni kabane nakon ana katanoata.
GSAM 9—Kamatoan Taamnein te Taetae ni Burabeti
GSAM 9.2Te bukin riki ibukin te kaotinaki riki a Loughborough bon bwa ti na kamato riki n ara tai aei te tabo n te rongorongo ao n te Baibara a ana mwakuri Ellen White n te tia kore, tia taetae, ao tia karekea te bwaintituaraoi ae rangi ni kakaokoro n te Taamnein te Taetae ni Burabeti, ae e taekinaki irouna n ana taeka n moaniboki.
GSAM 9—Rongorongo n te Tia Noria ibukin Taian Koaua ni Moanakin
GSAM 9.3Taian kakoaua a kaotaki nakon tibo bukin teniman ibukin ae Ellen White e a anga te tua n te ririki aika 90 a nako bwa te boki aei e na riki bwa te boki ae e kinaaki n aomata ni kabane, ao bwa taeka ao nako nako a taan ake a a karaoa taian boboto n te mwakuri a na rinanaki ao ni kaotinaki riki. (1) Taan noria aikai a a maate, ao aia kakoaua ni taeka n aia nako nako e a toki. (2) Nga ma nga aomata aika a rikirake mwaitiia ake a a kaaina te ekaretia ma ake a aki ataa te moanakin bwaai ke taan moan mwakuri, a na kairi te ekaretia ae e aki ataa ana moan mwaneka ae te Atua e a tia ni anganaki. (3) Taian mwakuri ni reirei aika a rangi ni kamatoa n taian reirei ni mwamwaka a na tiriaki te ekaretia, riki n ana aro ae e mataki ma e kaotaki n te nako nako n Minneapolis. Ngaia are te onimaki aomata aika bati iai bwa te Uea e a tia n kairi n te waaki aei e na boni kataaki n taian aro aika a kakaokoro ao ni mwamwaka. E na rangi ni kakawaki bwa taian kakoaua ibukin mwakurin baina e na kabwarabwaraaki n te aro ae e mataata ao ni korakora.
GSAM 9Taeka ibukin Mwakoro A
GSAM 9.4Te titiraki, te aki onimaki, ao te aki atatai iroun taan ake a aki noria a a kaotaki n ana tai Loughborough. Iai te mwakuri ae e a anganaki bwa e na koreaki te bwai ae e taekinaki ikai bwa Mwakoro. Ti iango bwa e rangi ni kakawaki ao ni beku bwa ti kona ni ikotaki ana kibu n te kaotinaki aei, ba aei bon te moan tai ae e a kaotinaki iai. Ti a ataa ana iai mai n te taeka iroun L. E. Froom n ana boki ae Karekean Taan Noria ni Burabeti Ake A Bua. Ti kabwarabwara mai ana taeka Froom ibukin te rongorongo ni karekean te boki ae e karaoa Mwakoro A:
GSAM 10.1Te bwai ni kakaawaki riki ae e roko bon te boki ae e a koreaki n te tai n te masini ni koreaki, ae e a kamanoa iroun J. N. Loughborough n te masini ni koreaki Blick, n taian reta aika bubura ni kabane. Bon ana taeka ni kaeka, e baireaki n 1918, i moan te maateana, nakon taian taeka ni bure, bitaki, ao aki mataata aika a taekinaki iroun taan aki tuai n te tai ae kimototo i mwaina ibukin ana boki ake e korea i mwaina ibukin moanakin te Waaki ibukin kauaokin Iesu. Ngke e a anganaki te tabo ni kaotinaki n te auti ni boreti booki aomata, e a mataata bwa e aki rangi ni kakawaki n te kabuta bwa e tau ni kaotinaki. Ngaia are e a kanaki riki nakon te tia kore.
GSAM 10.2N ana ririki aika a a rikirake, Unimwaane Loughborough e a anganna nakon H. A. Washburn, ae e riki bwa te tia reirei n te rongorongo i Pacific Union College, ae e tangira ao e a kawakinna. N te bong teuana te umwanrianna a te tia reirei e a maiaki nakon te aba, ao ana boki ae raoiroi e a nako ma iai. Taian boki ake e tiku iai a a tei i ana teebwa n te reirei. I nanon iai te boki aei, ae e tauaki “Tabeua Nako Nako.” Ngke e a tia au moan kabwarabwara ibukin te Waaki ni Miller, ae I a tauaki bwa I na kabwarabwara n te moanakin te Reirei ni Baibara ae Rangi ni Bwaakuaki n te ririki anne i Pacific Union College, te tia reirei Washburn e a kairi te boki aei ao e a bwabetina i baiu ma te taeka, “Ngkai I a ataa bukin tera te boki aei e riai ni riki bwa teuana mai taian bwai aika a kakawaki ake a kamanoaki mai n au boki ni kabane ibukin ae e mena i aon au teebwa n te tabo ni reirei. Te Atua e tangira bwa e na kawakinaki ibukin te mwakuri aei. Kaina n te Kobwanibwai ibukin te Moan Mwakuri ni Kauaokin Iesu.”—taraa 48, 49
GSAM 10Te Buokan te Uea ma Aomata
GSAM 10.3Ni kabwarabwara tabeua ibukin te aroia aomata n aron ae e kaotaki n ara nano, ti a ataa raoi te bwai ni banga ae te Uea e a tia ni kainaia n te tai nako ibukin te mwakuri. Ti a kaota te boki aei bwa e na kamatoa te onimaki n ana mwakuri te Uea, ao ti aki karaoa te onimaki ae e bure n te aki korakora aomata aika E a kairi bwa a na karaoa ana kantaninga. Ti aki kakaei bukin kabwaran mamaaraia aomata aikai aika mwaane ao aine aika a tabu, aika a kona n noraki n aro nako iroun te tia kakaea te koaua n ara tai aei, ngke e wareka te boki aei ke te nako nako riki ibukin taian tai akanne. Te Atua e a tia ni mwakuri ma aomata n te buokan te aomata ma te Atua (Epereso 2:20). Ti na bon ongo n ana taetae, naba ma taian taeka aika a a kanaki iroun taan riki. “Kam na aki kamaraoa taian taetae ni burabeti; kam na katai bwaai ni kabane; kam na kawakina te bwai ae raoiroi.” (1 Tesaronika 5:20, 21). (Noria Taeka Aika A Tia ni Koroaki 3:342-347)
GSAM 11Te Tai ni Moanakin ae te Bwaibwai
GSAM 11.1Ti noria bwa te bwai ae rangi ni kakawaki n te boki aei bon te kaeka n taian titiraki aika bati (a tabeua a aki naba ni titirakiaki) ibukin ara tai ni moanakin ao taian ririki ni moan. Taian titiraki riki aika a tau ibukin te nako nako n te ekaretia n te kabanea n te tienture ae ka-19 ao mai imwina, a riai ni kuneaki n taian tabo riki. Te tia karere te Uea e a kabwarabwara n taian kakoaua te aro n te ekaretia n te tai anne, te oota ae te Uea e a kataia ni kaota n 1888, ao taian bwai aika a roko ibukin te tai anne ao taian ririki aika a roko nakon ara tai, ibukin te ekaretia ae e a rawa ni butimwaea te rongorongo anne.
GSAM 11.2E rangi ni kakawaki ni noria te kakaokoro i buakon te tataninga n aia kantaninga aomata, ae e a riki bwa aia bwai ni nako aomata a te Atua n taian tai nako, ake a kantaninga bwa a a tataninga n te roko n te Uea ma a karekea te kakoaua bwa e aki n te taiia, ao te tataninga n ana kantaninga te Uea, ngke n aron Israel n te tai ni moan E a kairira bwa ara aomata nakon rarikin Kanaan ao E a taekinna, “Kam na roko ni karawaaki”, ma ti a aki roko iai ibukin te aki onimaki. Ti na noria ara tabo ngkai, ao bukin tera ti iai ikai. Ti na reirei n taian reirei ni karoro aika a nako, ni kabwarabwara te kakabwaia ao te taotaonakinna te Uea, ao ti na kariaia bwa E na karaoa i nanora ao rinanora bwaai aika E aki kona ni karaoa 100 te ririki n nako.
GSAM 11.3(Noria Mwakoro C)
GSAM 11Te Kangaanga nakon te Ekaretia n Ara Tai
GSAM 11.4N ana taeka n moaniboki Tari te mwaane Loughborough e taekinna bwa kaain te Itibong 100,000 aika a boboto n te ekaretia n te tai anne a kaota te korakora ao te nano ae e a kaitiakiia bwa a 2,000,000. Ni kabonganaa te kabotau ae titeboo, ti kona ni taekinna ngkai bwa ara 6,000,000 a a kaitiakiia bwa 120,000,000? Taian kangaanga tera ae ana nako nako ibukin taian ririki ni moan e a anganaki te ekaretia n ara tai aei?
GSAM 12.1Ti a tiku ma kam taian titiraki aika a tuai ni kaekaki, aika ti tataro bwa te kaotinaki aei e na kaotaki:
GSAM 12.2(1) E a nako ia te “waaki”?
GSAM 12.3(2) E a boni koaua nakon ana moan boboto?
GSAM 12.4(3) N te mwaiti raa e kona ni kabwarabwaraaki taian bitaki aika ti noria n te ekaretia mai n ana tai Loughborough iroun taian bitaki n te botanaomata ke iroun te Uea ae e mwakuri i buakora?
GSAM 12.5(4) Bukin tera ti a tiku ikai n te tibo 150 te ririki imwina ngke te waaki a moanaki ni katanoata bwa e a kaan rokon Kristo?
GSAM 12.6N te rinano n ara rongorongo ni nako, imwina ngke I a nako n taian mwaneka ni kakairi nako nakon ara tabo ngkai, I kona ni taekinna, Kamoamoa te Atua! Ngke I noria te bwai ae te Uea e a tia ni karaoa, I a rangi ni mwamwa, ao I a kairaki ma te onimaki i Kristo bwa te tia kairi. Akea te bwai ae ti na maaku ibukin te tai ae e roko, ma ngkana ti na mwaninga te ara ae te Uea e a tia ni kairira, ao ana reirei n ara rongorongo ni nako.—Taeka ni Maiura a Ellen G. White, 196
GSAM 12.7Ko na aki kamwainga te kanikina ni moan, ae a a kateia tamam.—Taeka ni Wanawana 22:28 Te Komiti a Adventist Pioneer Library Loma Linda, California, Maati 1, 1992