Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
06 / 31
06 / 31

Mwakoro 3 — Rokon te Kariki ae Beritanaki

John Norton Loughborough

GSAM 57.1“NGKE e a koro taina, ao te Atua e kanakoa Natina, ... are e riki i aan te tua, bwa e na kabooa nako te koraki aika mena i aan te tua, bwa ti aonga n reke te bongaaki bwa naati.”1

GSAM 57.2“Ngkai, nakoina ae e kona ni kamatoai ngkami n aron au euangkerio, ao te uarongorongo ibukin Iesu Kristo, n aron kaotakin te bwai ae karabaaki, are e raba man moanakin te aonnaba, ma e a kaotaki ngkai, ao n taiani koroboki aika aia burabeti, n aron ana tua te Atua ae akea tokina, e a kaongoraaki nakoia botannaomata ni kabane bwa a na ongeaba n te onimaki: nakoina te Atua ae tii ngaia ae rabakau, te mimitong rinanon Iesu Kristo n aki toki.”2

GSAM 57.3“E kaota nakoiu te bwai ae karabaaki n te kaotioti; n aron ae I kaman korea n taeka aika uarereke, ... are e aki kaotaki nakoia natin aomata n taai ake rimoa, n aron kaotakina ngkai iroun te Taamnei nakoia ana abotoro ao burabeti aika tabu.... E anganai te akoi aio, ngai ae I uarereke riki nakon te aomata ae te kabanea n uarereke i buakoia ana aomata aika tabu ni kabane, bwa N na uarongorongo i buakoia aika tiaki I-Iutaia ibukin ana kaubwai Kristo aika aki kona n tikiraoiaki; ao ni kaota nakoia aomata ni kabane bwa tera aia iraorao n te bwai ae karabaaki, are e raba man moanakin te aonnaba iroun te Atua, are e karikii bwaai ni kabane rinanon Iesu Kristo.”3

GSAM 57.4E a tia n taekinaki bwa e raba te euangkerio n te Otetemanti; e a kaotaki n te Nu Tetemanti. N aron ae e taekinna temanna, “Ngke a a kaotinako I-Iutaia mairoun te Atua, ao a a kabatiaa ni mwaninga reirei ake a kaotaki n aia mwakuri n taromauri. E katea te mwakuri anne Kristo i bon irouna. N mwakorona ni kabane bon te kanikina ibukina; ao e onrake n te maiu ao te tamaroa n te taamnei. Ma a a bua man aia mwakuri n taromauri I-Iutaia te maiu n te taamnei, ao a a taua raoi tii aroaro aika akea maiuia. A onimakini karea ao tua i bon irouia, n onean mwin onimakinan teua are a kaotiotia.

GSAM 58Kantaningaan te Tautaeka i Aon te Aba

GSAM 58.1“E ngae ngke a tangiria I-Iutaia bwa e na roko te Mesia, ma a aki oota n ana mwakuri ae e kanakoaki bwa e na karaoia. A aki ukoukora kabooanakoia man te bure, ma kamaiuaia mairouia I-Rom. A kantaninga te Mesia bwa e na roko bwa te tia tokanikai, ni kabwaka ana mwaaka te tia kammaraki, ao ni karietata Iteraera bwa e na tautaeka i aon te aonnaba ni kabane. N te aro anne e a katauraoaki te kawai bwa a na kaakea te Tia Kamaiu.

GSAM 58.2“Aomata, n aia rotongitong ao n te kammaraki, ao taan tautaeka, aika a kan reke te mwaaka, a nanonimwaaka ni kantaninga rokon temanna ae e na tokanikai i aoia aia kairiribai ao ni manga kaoka te uea nakon Iteraera. A a tia n reiakini taetae ni burabeti, ma akea otaia n te taamnei. Ngaia are a aki tarai koroboki ake a kaotia te kananorinano n ana moan roko Kristo, ao a rairai ni kairua koroboki ake a taekina te mimitong n kauaokin Iesu. Aia kainikatonga e kauri mataia; a kabwarabwarai taetae ni burabeti n aroia aika a bon tangiriia i bon irouia.

GSAM 58.3“E raka i aon 1,000 te ririki te aomata n I-Iutaia n tataninga rokon te Tia Kamaiu. Aia kantaninga aika kakannato riki a boboto i aon te bwai ae na riki aio. A karinea arana n anene ao taetae ni burabeti, n mwakuri n taromauri n te tembora ao n aia tataro utu. Ma ngke e roko a aki kinaa. Teuare e tangiraki i karawa e riki nakoia ‘bwa te waka ae oti man te tano ae mau’; ‘akea arona ke tamaroana’; ao a aki nora te tamaroa irouna bwa a na tangiria iai. ‘E roko nakoia kaaina, ao a aki butimwaeia kaaina.’”4

GSAM 58Man Ana Kariki Tawita

GSAM 58.4Ngke e a kaan te tai are e taetae ni burabetinna Taniera, are e na kaoti iai “te Mesia te Uea”—teuare e kabiraki—ao a kona I-Iutaia n iango ni kangai, ao akea te nanokokoraki bwa a karaoa: Te Mesia, n te rabwata, e na riki man ana utu ao ana kariki Tawita, ngaia are e riai n bungiaki man te kariki anne; ao n aron aia tua ao aroia I-Iutaia, e riai ni kabiraki ibukin te mwakuri i mataia aomata ngkana e a 30 ana ririki; ao ngkana e na kaoti bwa te kabiraki ngke ai 30 ana ririki, e riai ni bungiaki 30 te ririki imwain tokin wiki n ririki aika 69, aika a na toki n rokon te Mesia.

GSAM 59Aia Taetae ni Burabeti Timeon ao Anna

GSAM 59.1N te tai anne Iteraera ni kabane e tataninga. Taan reiakina te Koroboki ae Tabu ma te kakaonimaki ao te kabanea nanoia a kantaninga bungian teuare e na riki bwa aia Uea ao aia Tia Kairiiri. E kaotaki nakon Timeon ae e a kara ao e maaka te Atua “iroun te Taamnei ae Raoiroi bwa e na aki nora te mate imwain noran ana Kristo te Uea.”5

GSAM 59.2Ngke e a uotaki te Tia Kamaiu ae e tei n te teei nakon te tembora, ao Timeon e ataa bwa te teei aio bon teuare e taekinaki—te Kristo. “Ao e a rababaia n baina, ao e karaoiroa te Atua, ao e kangai, Te Uea, ngkai Ko a kariaia am toro bwa e na nako n te rau, n aron am taeka; bwa matau a a nora am kamaiu, are Ko a tia ni katauraoia i mataia aomata ni kabane: te oota bwa e na kaootia aika tiaki I-Iutaia, ao te mimitong ibukiia am aomata Iteraera....

GSAM 59.3“Ao Timeon e kakabwaiaia [Ioteba ao Maria], ao e kangai nakon Maria tinana, Taraia, e a baireaki te teei aio ibukin bakaia ao manga teirakeia aika bati i Iteraera; ao bwa te kanikina ae e na taetae ni kaitaraaki (eng, e na katerea naba tamneim te kabaang), bwa a aonga ni kaotaki iangoia nano aika bati.

GSAM 59.4“Ao e mena Anna, te burabeti ae aine, natin Banuer, man te baronga ae Atera.... Ao ngke e roko n te tai naba anne, e a katituaraoa naba te Uea, ao e taekina te teei nakoia te koraki ni kabane ake a kantaninga te kabooanako i Ierutarem.”6

GSAM 59A Kawaia Taan Kawakin Tiibu Anera

GSAM 59.5Imwain aei, a a tia n uarongorongoa anera te rongorongo ae kakukurei ibukin bungian te Tia Kamaiu nakoia taan kawakin tiibu i aon tawaanga n Betereem. A anenea anera taekan te anene ae kamaiu aio nakoia taan kawakin tiibu ake a kakauongo:—

GSAM 60.1“Te mimitong nakon te Atua i karawa aika rietata riki: Te rau i aon te aba, te nano ae raoiroi nakoia aomata.”

GSAM 60A Kawa Betereem Mwaane Aika Rabakau

GSAM 60.2Ao a roko mwaane aika rabakau mai Mainiku ake a a tia n nora “otinraken te itoi,” n aron ae e taetae ni burabetinna Baraam. Ngke a irira ana kairiiri a a roko i Ierutarem, ike e a riai bwa a na titiraki ibukin te Uea ae e a tibwa bungiaki. Ngke a a tuangaki bwa Betereem bon te tabo ae e na bungiaki iai Teuare e Tangiraki, ao a a buti riki n aia mwananga; ao a kairaki nakon te tabo anne iroun te itoi are e a manga kaoti, ni karokoia n te tabo ae nanorinano are e wene iai te Tia Kamaiu. Ikai a taromauria te Teei ae tabu, n anganna bwaintangira aika te koora, te ribano ao te mura, ao imwina a a kaoka n te mwananga ae maan nako abaia.

GSAM 60Te Tia Kamaiu Ngke E 12 Ana Ririki

GSAM 60.3Man ana tai n te teei ni karokoa 12 ana ririki, a uarereke rongorongon Kristo te Tia Kamaiu ake a koreaki, ma tii rikiraken ana rabakau ao rabwatana, ao ana ongeaba nakoia ana karo. Ma ngke e a 12 ana ririki, ao e raonia Ioteba ao Maria ni kaaei Ierutarem ibukin te toa n te ririki, ao e kamimiia ibonga ikekei n te atatai are e kaotaki n ana titiraki ao n ana kaeka nakoia aia kangaanga aika rawawata. Man te tai aio ni karokoa moanakin ana mwakuri i mataia aomata, e karinea te mwakuri ae nanorinano ae te katabenta ngke e mwakuri ma Ioteba, buun Maria.

GSAM 60Ana Mwakuri Ioane te Tia Bwabetito

GSAM 60.4I nanon 6 te namakaina imwain moanakin ana mwakuri i mataia aomata, e katanoataa ana mwakuri Kristo Ioane te Tia Bwabetito. A roko aomata n te koraki ae bati bwa a na ongora iroun Ioane ao ni bwabetitoaki irouna. Ngke a “tataninga [ni kantaninga rokon te Mesia] ao aomata ni kabane a iango [‘a iango ke ni maroro iai,’ n te tibu n iteran te boki] n nanoia ibukin Ioane, bwa ngaia te Kristo ke tiaki; ao Ioane e kaeka nakoia ni kabane ni kangai, I bwabetitoi ngkami ni koaua n te ran; ma e na roko temanna ae e korakora riki nakoiu, are I aki tau ni kabwara te kaai n ana kau: e na bwabetitoi ngkami n te Taamnei ae Raoiroi ao n te ai: e taua n baina te kai ni kabei, ao e na kaitiaka raoi ana tabo ni kabei witi, ao e na ikoti te witi nakon ana auti ni katano witi; ma e na urui ninin te witi n te ai ae aki kona ni kunaki.”7

GSAM 61Bwabetitoan Iesu

GSAM 61.1Ngke e karaoa te bwabetito Ioane, e nora Iesu n roko nakoina bwa e na bwabetitoaki, ao e kangai, “Taraia ana Tiibutetei te Atua, are e katoka ana bure te aonnaba.... Ao Ioane e kakoaua ni kangai, I nora te Taamnei n ruo mai karawa n ai aron te taobe, ao e tiku i aona. Ao I aki kinaa: ma teuare e kanakoai bwa N na bwabetito n te ran, ngaia ae e tuangai ni kangai, Teuare ko na nora te Taamnei n ruo i aona ao n tiku i aona, ngaia ae e bwabetito n te Taamnei ae Raoiroi. Ao I a tia n noria, ao ni kakoaua bwa ngaia Natin te Atua.”8

GSAM 61Te Bwanaa Mai Karawa

GSAM 61.2E kakoauaki bwa Kristo bon te Mesia n ruon te Taamnei ae Raoiroi are e noraki n te rabwata n ai aron te taobe, ao naba n te bwanaa mai karawa. N ana Euangkerio Mataio ti wareka, “Iesu, ngke e a tia ni bwabetitoaki, e a otirake naba ngkekei man te ran: ao taraia, a a kaukaki karawa nakoina, ao e nora Taamnein te Atua n ruo n ai aron te taobe, ao n roko i aona: ao taraia te bwanaa mai karawa, ni kangai, Ngaia aei Natiu ae I tangiria, are I kukurei iai.”9

GSAM 61.3E ngae ngke “e aki karaoa te kakai Ioane,” ma ngke a nora aomata te mwaaka ae korakora are e raona ana mwakuri Kristo, a a kairaki bwa a na kangai, “Bwaai ni kabane ake e taekin teua aio Ioane a bon koaua.”10

GSAM 61E Kabiraki Kristo n Aron te Tua

GSAM 61.4Ni kaineti ma ana koroboki Ruka ibukin te bwabetito ao te kabiraki naba anne iroun te Taamnei ae Raoiroi n aron te taobe, ti wareka, “Ao Iesu i bon irouna e a moana n te tai are tao 30 ana ririki.”11

GSAM 62.1Imwin ana aki mamarake ara Uea i nanon 40 te bong, ao ana kataaki aika korakora iroun te riaboro n te aba ae mwau, aika a riki naba ngkekei imwin bwabetitoana, e “roko i Natareta, are e kaikawaaki iai; ao n aron ana katei, e rin n te tinakoka n te bong ae te Taabati, ao e teirake bwa e na wareware.... E mena i aou Taamnein te Uea, bwa E a kabirai bwa N na uarongorongoa te euangkerio nakoia aomata aika kainnano.... Ao e a moana n taetae nakoia ni kangai, N te bong aei e a koro bukin te koroboki aio n ami tai n ongora.”12

GSAM 62E a Koro te Tai

GSAM 62.2Mareko, n koreana te bwai naba anne ae e riki, e kangai, “E a koro te tai, ao e a kaan uean te Atua: kam na rairi nanomi, ao n onimakina te euangkerio.”13 E a roko te tai are e taetae ni burabetinaki iai kaotin te Kabiraki. E a tia ni kabiraki n te Taamnei ae Raoiroi n ana bwabetito, ao ngkai e a moana ana mwakuri ni minita, n te tai ao te aro naba are a taetae ni burabetinna burabeti aika tabu ake rimoa.

GSAM 62Te Kakoaua ae Noraki bwa Kristo bon te Mesia

GSAM 62.3E raonaki ana mwakuri Kristo n te karaoan kakai n taai nako, aika a riki nakoia aomata bwa te kakoaua ae noraki bwa ngaia te Imanuera, aika a riki nakoia aomata, e ngae ngke a aki kona n oota raoi n ana parabebora ao ana taeka, bwa te kakoaua ae noraki bwa ngaia te Imanuera, ke bwa “e mena te Atua irouna.”14 N taiani kakai aikai e kaota Kristo nakon te aonnaba te kakoaua ibukin ana mwaaka te Atua i nanona, ao naba e kaota n ana mwakuri aron te Atua ao ana tangira ae akoi. Ngke e a 3 te ririki Biribo n raonia Kristo n taai nako, n nori ana kakai aika mwaaka, ao e kangai, “Te Uea, kaota te Tama nakoira, ao e a tau nakoira anne,” ao Iesu e kangai nakoina, “I a mena i buakomi n te tai ae maan aio, ao ko tuai naba ni kinai, Biribo? Teuare e a noriai e a nora te Tama; ao tera ngkai ko a kangai, Kaota te Tama nakoira? ... Onimakinai bwa I mena i nanon te Tama, ao te Tama i nanou; ke ngkana tiaki, ao onimakinai ibukin taiani mwakuri i bon irouia.”15

GSAM 63E Nanokokoraki Ioane

GSAM 63.1E ngae ngke Ioane e a tia n nora ruon te Taamnei ae Raoiroi n bwabetitoan Kristo, ao ni ongo te bwanaa mai karawa n taekinna bwa ngaia Natin te Atua, ao e a tia naba i bon irouna ni katanoataia bwa ngaia “ana Tiibutetei te Atua are e katoka ana bure te aonnaba,” ma a kakaokoro aroia bwaai ake a riki ma baike e kantaningaia, ngaia are e a raraoma ao ni mangaongo n ana karabuuti ae rotongitong.

GSAM 63.2“N ai aroia taan rimwin te Tia Kamaiu, e aki oota Ioane te Tia Bwabetito n aron uean Kristo. E kantaninga Iesu bwa e na tekateka i aon ana kaintokanuea Tawita; ao ngke e a buti te tai, ao e aki anganano te Tia Kamaiu ibukin te mwaaka n uea, e a nanokokoraki ao n raraoma Ioane.”16 “Ngke e a weteia ana reirei aika uoman nakoina, [e] kanakoia nakon Iesu, ni kangai, Bon Ngkoe ae e na roko? ke ti na kantaninga temanna riki?” “N te aoa naba anne e kamaiuia [Iesu] aika bati man aorakia ao marakia, ao man taamnei aika buakaka; ao e angan aia taratara nakoia aomata aika mataki aika bati. Ao Iesu e kaeka nakoia ni kangai, Kam na nako, ao n tuanga Ioane bwaai ake kam a tia n nori ao n ongo.”17

GSAM 63.3E kangaanga nakoia I-Iutaia, ao naba taan rimwina, bwa a na nori raoi koaua aika bati ake e taekini te Tia Kamaiu, bwa a a bon kamatoaaki n te onimaki bwa ngkana e roko te Mesia e na kabwaka aia tautaeka I-Rom, are e kammarakiia n te aro ae korakora, ao ni manga kaoka naba ngkekei ana uea Tawita, ao ni tautaeka bwa te uea i aon te aba.

GSAM 63.4E moana ana uarongorongo Iesu n taekina, “Kam na rairi nanomi, bwa e a kaan uean karawa.”18 Ngke a kanakoaki ana abotoro aika 12, a uota te rongorongo naba anne, “E a kaan uean karawa.”19 Imwina riki n ana mwakuri ni minita, ngke a kanakoaki te koraki aika 70, e kangai n taeka, “E a kaani ngkami uean te Atua.”20

GSAM 64A Mimi Aomata n Ana Mwakuri Kristo

GSAM 64.1Ana taeka ao ana reirei Kristo aika kamimi a kairiia aomata bwa a na kangai, “E tuai taetae te aomata n ai aron teua aio.”21 Ao ngke e kamaiua te mwaane ae mataki ao ni momo, “A mimi aomata ni kabane, ao a kangai, Tiaki natin Tawita aei?”22 ke n taeka tabeua, Tiaki ana kariki Tawita aei, te Tia Kamaiu ae beritanaki? “Ngke e a roko n abana, ao e reireinia n aia tinakoka, ao a mimi, ni kangai, E reke maia iroun teua aio te rabakau aei, ao taiani mwakuri aika mwaaka aikai? Tiaki natin te katabenta aei? tiaki Maria aran tinana? ao tarina, Iakobo, ao Iotete, ao Timon, ao Iuta?”23

GSAM 64.2Tao n te katenua n ririki n ana mwakuri Kristo, ngke e mena n te tembora ni kaea te toa ni katabu, a roko I-Iutaia ni katobibia, ao a kangai nakoina, “Ko na karokoa ningai am katikuira n te nanokokoraki? Ngkana Ngkoe te Kristo, ao tuangira n te aro ae mataata.”24 N te ririki are imwaina, ngke e a karaoa te kakai ae mwaaka n amwarakeaia 5,000 n “bereti n te bare aika nimaua ao ikana aika uarereke aika uoman,” e “ataa bwa a na roko n tauaia n te kairoro, bwa a na karikia bwa te uea, [ngaia are] e a manga nako nakon te maunga.”25

GSAM 64E Reireinia Taan Rimwina Kristo Ibukin Matena

GSAM 64.3N ana reirei nakoia taan rimwina, e kakawaki iroun Kristo bwa e na kamauna te iango ibukin te tautaeka i aon te aba ae e na moanaki naba ngkekei, ao ni kaotia nakoia bwa e riai n mate ao ni manga uti, n nako ao ni manga roko. Ngaia are e titiraki nakoia, “Ao tera ngkana kam nora Natin te Aomata n aerake nakon te tabo are e mena iai rimoa?”26 Imwin tuangaia “bwa a na aki tuanga te aomata temanna bwa ngaia Iesu te Kristo,” ti wareka: “Man te tai anne e a moana Iesu ni kaotia nakoia ana reirei bwa e riai n nako i Ierutarem, ao ni kammarakaki n bwaai aika bati irouia unimwaane ao mataniwi n ibonga ao taan koroboki, ao n tiringaki, ao ni kautaki n te katenua n bong. Ao Betero e a kairia nako itinaniku, ao e a moana n kaetia, ni kangai, E na aki roko anne Nakoim, te Uea; e na aki riki Nakoim te bwai aei.”27

GSAM 65.1N te tai naba anne e tuangia bwa a mena tabeua ake a tei ikekei aika a na aki mate imwain noran Natin te Aomata n roko n ana uea.28 Tao 8 te bong imwina, e a koro bukin te taetae ni burabeti aio; ao te abotoro Betero e taekina te “miitara” anne ibukin Kristo n roko n ana uea bwa te kakoaua ibukin te kauaokin Iesu Kristo ae koaua, ae e nang riki n te tai ae na roko.29

GSAM 65.2N te tai teuana ngke a mena Kristo ao ana reirei i Kariraia, e kangai Iesu nakoia, “E na mwinibaiaki Natin te Aomata nako baina aomata; ao a na tiringa, ao e na kautaki n te katenua n bong. Ao a a bon nanokawaki n te aro ae korakora.”30 Ma a tuai naba n oota ao n ataa nanon ana taeka, bwa n te tai naba are e kakorakora n kamatoa n nanoia te koaua ae tabu ibukin matena ao mangautina, a a kabwarabwaria i marenaia bwa antai ae e na kakannato riki n uean karawa.31

GSAM 65.3N te tai teuana riki e kangai Betero nakon Iesu, “Ti a tia ni kitan bwaai ni kabane, ao n iririko; ngaia are tera ae e na reke iroura? Ao Iesu e kangai nakoia, I tuangngkami ni koaua, Ngkami aika kam a tia n iririai, n te manga karikaki, ngkana e na tekateka Natin te Aomata i aon ana kaintokanuea n ana mimitong, kam na tekateka naba i aon kaintokanuea aika 12, n motikitaekaia baronga aika 12 n Iteraera.”32 Ma e tei naba n iangoia te uea ae e na tibwa kateaki, ao n aroia aomata, a a moana n ukoukora te tabo ae rietata riki n te uea.

GSAM 65.4Ao e a roko tinaia Iakobo ao Ioane, natin Tebeteo, ae e tatangira te karietataaki, n onnonia Kristo bwa a na anganaki natina tabo aika rietata—temanna n angataia ao temanna n angamaingaia n ana kaintokanuea; ke tao, temanna bwa te Moan Minita n te tautaeka, ao temanna bwa te Tia Koroboki ibukin te Aba. Ma e taetae Kristo n te aro ae mataata, “Kam aki ataa te bwai ae kam bubutia.”33

GSAM 66Rinana i Ierutarem ma te Tokanikai

GSAM 66.1E aki raroa ma te tai aio te bwai ae kakannato ao ni kamimi are e riki. Bon kautan Rataro man te ruanimate, teuare e a tia n mate i nanon 4 te bong. Te kakai ae mwaaka n aron aei e kakorakora nanoia ao ni kamimiia aomata, n te aro are a a raraoma Baritaio, ao a a wetea naba ngkekei te boowi ma ibonga; ao n aia maroro a titiraki, “Tera ara karaoi? bwa e kakaraoi kakai aika bati teua aio. Ngkana ti kariaia bwa e na karaoa aei, a na onimakinna aomata ni kabane; ao a na roko I-Rom n anaa ara tabo ao ara botannaomata.”34 N te tai are e a taua te koraki ake a ukoukora kamaunan Kristo te mwaaka mairoun Tatan mai aano, e kairiia te koraki ae bati te mwaaka mai eta bwa a na karineia, ao ni kakoroa bukin baike a taetae ni burabetinaki ibukina.

GSAM 66.2N te tai are e taekinaki i eta, a a nako aomata n te koraki ae bati, bwa a na nora Iesu, ao naba bwa a na nora Rataro, are e kautia mai buakoia maate. Ngkai e taraa nakoia bwa e koaua ae Iesu bon aia uea ae a a tia n tataningaa n te tai ae maan, ao ngke a kaitiboa n roko nako Ierutarem, n toka i aon natin te atia, e a korakora rokon taekan te Koroboki ae Tabu n iangoia, “Tai maaku, natin Tion te aine: taraia, e roko am uea, n toka i aon natin te atia.”35 E a rietata te takarua n tokanikai mairouia te koraki ae bati anne, are e a kararaomaia n te aro ae korakora Baritaio ake a makariri nanoia ao a bairei aia aro. A taetae i marenaia ni kangai, “Kam aki noria bwa akea ami tokanikai? Taraia, e a iriria te aonnaba.”36 Ngke a bubuti nakon Kristo bwa e na katoka te takarua, e kaeka, “I tuangngkami bwa ngkana a na aki taetae aikai, a na takarua naba ngkekei atibu.”37 E a tia te Uea n taekina te tai aei, “Kam na takarua,” ao ngkana a aki kakoroa bukin ana taeka aomata, e na angan atibu n te kawai te bwanaa, ao a na takarua; bwa e riai ni koro bukin ana taeka.

GSAM 66Kristo e na Nako ao ni Manga Roko

GSAM 66.3Tiaki tii ae e kataia ara Tia Kamaiu ni kaira aia iango taan rimwini bwa e na mate ao aranga naba, ma e tangira naba ni reireiaia bwa te Tautaeka e na aki roko ni karawaia ni karokoa e na nako ao ni roko naba. Ibukin taurakina i aon te kaibangaki, e taetae nenei: “Ngke I na teberaki mai te aba, I na kairi mai ni karimwi aomata ni kabuta. E taetae tei ni kaotaki te aro ni maate ae e na maate iai. A taetae aomata, ‘Ti a tia n rekea i nanon te tua bwa Kristo e na tiku n aki toki; ao ko kanga ni kangai bwa e riai ni tabekaki Natin te Aomata? Antai Natin te Aomata aei?’”38

GSAM 67.1Ni kabwarabwaraa riki te iangoia taan rimwini bwa e na nako ao ni roko naba, imwain te Tautaeka ni kateaki i te aba, e taetae nenei: “Natiu aika uarereke, I na tiku ma ngkami n te tai ae uarereke riki. Kam na kakaaeai; ao n aron ae I taetae nakon Iutaia, ‘Te tabo are I na nako iai, kam aki kona ni roko iai’; ao n na taetae naba n anne nakon kam. E taetae Timon Betero nakon Iesu, ‘Uea, ko na nako ia?’ E kaeka Iesu, ‘Te tabo are I na nako iai, ko aki kona ni kakairi irou ngkai; ma ko na kakairi irou muri riki.’”39 Imwiina e karawaia nanoia aika a kangaanga ao a tangiaki ma taeka aikai: “Tai rawawata nanomi: kam onimaki te Atua, onimaki naba Irou. I nanon ana auti Tamau iai taabo ni maeka aika bati; ngke e aki aekanne, ao N na tia ni tuangingkami. N nako ni baireaki te tabo ibukin kam. Ao ngke N nako ni baireaki te tabo ibukin kam, N na roko naba, ao N na taua kam nakon Au; bwa i ara tabo are I mena iai, kam na mena naba iai.”40

GSAM 67Te Kaikonaki ibukin te Mwaane ae Kakannato Nakoana

GSAM 67.2N te tai teuana, e kataia te Tia Kamaiu ni kaetia te iango ae bure bwa te Tautaeka e na kaotaki n te tai naba anne, ni kabongana te kaikonaki aei ngke a mwananga nako Ierusalema ma taan rimwini: “Te mwaane temanna ae kakannato nakoana e nako n te aba ae raroa ni karekea nakoina te tautaeka, ao ni roko naba. E mwaiti ana toro tebwaina, ao e angan aia mwane tebwaina, ni taetae nakonia, ‘Kam mwakuri n tei ni karokoa I roko.’ ... Ngke e a roko naba, imwina are e a tia ni karekea te tautaeka, e tua bwa a na weteaki nakoina toro ake e a tia n angania te mwane, bwa e aonga n ataa bwa iraua te mwane ae e a karekea temanna ma temanna n te bitineti.”41 N te kaikonaki anne, e kaikonaka i bon irouna te Uea ma te mwaane ae kakannato nakoana. E na nako n te aba ae raroa—nakon Tamana—ao e na karekea iai te Tautaeka, imwain ana roko ni tautaeka.

GSAM 68.1Ni kaeka te titirakiia taan rimwini, “Tera te kanikinaean am roko ao te toki n te aonnaba?”42 e angania te Tia Kamaiu te korekore n taeka ibukin bwaai ake a na riki n te tai n te kangaanga ae kakannato are e na roko i aon te ekaretia, ao kanikina aika aronaki. Ngke a a kaotaki bwaai aikai, a kona ni kinaa bwa e a kaan ana roko, e mena naba i mataroa, ao bwa te roro are e na noria bwaai aikai e na aki toki ni karokoa ana roko.43

GSAM 68E Kitanaki Irouia Taan Rimwini Ni Kabuta

GSAM 68.2Ma n te reirei ni kabuta ae e anganaki taan apostolo iroun Kristo ibukin ana maate ao ana kaineti, a aki kona ni butimwaei te koaua are e a tia ni reireiia ibukin ana motikitaeka ao taurakina i aon te kaibangaki. E bon boong te iangoia ibukin te koaua, bwa ngke e roko te tai n te motikitaeka, e mate aia kantaninga, ao a “kitana ao a biri nako ni kabane.”44 Betero naba, Betero ae e bon korakora ana nano n te tai ni kabuta, are e taetae ni kakoaua bwa ngkana a kitana aomata ni kabuta, e na bon aki kitana ngaia, e a kakeaa ana Uea tabeua tii te aoa imwina, ao e taetae ma te taetae n tuea bwa e aki kinaa te aomata anne. A bon boong aia iango ibukin te taeka n te Uea bwa n te bong ae katenua imwin taurakina i aon te kaibangaki e na aranga mai n te maate, bwa a titiraki ao a mwakuri n te iangoia, “tera te aro are te aranga mai n te maate e nanona?”45 E bon aki onimakiia naba bwa imwina ana maate ao imwin katukan rabwatana n ana ruanimate ae boou Iotebwa, a a tia ni bairea te bwai ni kaburaki ibukina. Ngke e a mate aia kantaninga—ni kaburaki ma Kristo n te ruanimate—ai rawawatara te bong n Taabati anne nakoia taan rimwini! Ma nanoria a bon bobotaki n te tangi ao te bwaran te nano, ao e a aki mena te Tia Kamaiu ae n nano ni kawakinia, ae e a tia n menga te maiu i nanon mwakuri ni tangi ao te nanoanga, ni kabwarabwaraia ao ni korakoraia; tera te aki menaia!

GSAM 69Bwaai aika Kakannato n te Moan Bong n te Aranga

GSAM 69.1E a rikirake te moan bongin te wiki! Tera te riki ae kakannato i karawa ao i te aba! E roko anera ae korakora mai nanon te kororia nakon te ruanimate iroun Iotebwa, ma te rongorongo are e tua bwa te Natin te Atua e na aranga. “Ao nora, e riki te raruraru n te aba ae kakannato: bwa anera n te Uea e a ruo mai karawa, ao e a roko ni kabinoanakoa te atibu mai te mataroa, ao e a tekateka i aon te atibu. Ana mata e oota n aron te itirua, ao ana kunikai a mainaina n aron te tino; ao ibukin te makiutaki irouna a ruru taan kawakina, ao a riki n aron aomata aika a maate.”46 “A rangi ni bati aboroia taan tabu ake a matu a aranga, ao a nako mai nanon taian ruanimate imwina ana aranga, ao a roko n te kaawa ae tabu, ao a kaotaki nakon aomata aika bati.”47 Iangoa taan roko aikai i Ierusalema, i mataroaia tariia, ma te rongorongo bwa Kristo ae e a tauraki i aon te kaibangaki e a aranga mai n te maate, ao bwa aomata naba aikai a a kamaiuaki n ana korakora ni kaotiia ana aranga. Tera te mwakuri i buakoia taan rimwini ao aine aika tabu—a butiaki mai ikai ma ikai ni kabwarabwaraa te rongorongo ae boou, “E a aranga mai n te maate, bwa ti a noria ao ti a taetae ma irouna!”

GSAM 69Iesu e Mwananga Nako N te Aba

GSAM 69.2“Ao nora, aomata aika uoua i buakoia a nako n te bong anne nakon te kaawa ae uarereke ae aranaki bwa Emmaus, ae e raroa mai Ierusalema n 60 te furlong [7.5 te maile]. A taetae mairouia ibukin bwaai ni kabuta aika a riki. Ao e riki bwa ngke a taetae mairouia ao a tabe ni iango, Iesu i bon irouna e a kaan nakoia ao e a mwananga ma ngaiia. Ma a a kainaki matia bwa a aki kinaa. E taetae nakonia, ‘Tera te taeka ae kam maroroakinna i marenami ngkai kam mwananga ao kam nanokawaki?’ Ao teuana i buakoia, ae aranina Kireoba, e kaeka nenei, ‘Ko bon tei n aki kinaaki i Ierusalema, ao ko aki ataia bwaai aika a riki iai n te bong aikai?’ Ao e taetae nakonia, ‘Tera bwaai aikai?’ Ao a taetae nakonina, ‘Bwaai ibukin Iesu ae te I-Natareta, ae te burabeti ae korakora n ana mwakuri ao ana taeka i matan te Atua ao aomata ni kabuta; ao bwa mataniwi n ibonga ao ara tia tautaeka a a angania bwa e na motikiaki mate, ao a a tauraka i aon te kaibangaki. Ma ti a kantaninga bwa bon ngaia ae e na kamaiua Iteraera; ao n ikotaki ma bwaai ni kabuta aikai, e a riki ngkai te bong ae katenua imwin bwaai aikai. E ngae n anne, aine tabeua naba mai buakora a a kamimiira, aika a moantaai n roko n te ruanimate: ao ngke a aki rekea rabwatana, a roko ni taetae bwa a noria naba te miitara n anera, are e taetae bwa e a maiu. Ao aomata tabeua i buakoia taan rimwini a nako n te ruanimate, ao a rekea n aron are aine a taetae iai: ma irouna a aki noria.”

GSAM 70.1“Imwina e taetae nakonia, ‘Kam aomata aika nanobaba ao a waeremwe nanomi ni onimaki bwaai ni kabuta ake taan taetae ni burabeti a a taetae iai! E aki riai bwa Kristo e na kangaanga n te aro aikai ao ni roko n ana kororia?’ Ao e a moanaki mai Moses ao taan taetae ni burabeti ni kabwarabwaraa nakonia n taian Taeka ni Kabwarabwarai bwaai ni kabuta ibukina.”48 Ngke e a rangi n tatao te tai n amwarake mairouia, e kabwaa te berete ao e a karabwaa te Atua, “ao a a kaukaki matia, ao a kinaa. ... A taetae mairouia, ‘Tiaki e uramai te nano i nanora ngke e taetae mairoura n te kawai, ao ngke e kabwarabwaraa nakonira taian Taeka ni Kabwarabwarai?’”49

GSAM 70.2Ngkai, ni kabaeani, a kona taan rimwini ni noria, imwina bwa e a tia ni kaotaki te bwai ni kangaanga, bwa e a ikotaki te maate ao te aranga ma ana mwakuri te Tia Kamaiu. Ma tera aia iango ibukin ana Tautaeka?

GSAM 70.2“E a kaotaki bwa e maiu imwina ana kangaanga, ma taekan te kakoaua ae aki kona ni bure, ni kaotaki nakonia n te tai ae 40 te bong, ao ni taetae ibukin bwaai ake a rabakauaki ma te Tautaeka te Atua; ao ngke a a botaki mairouna, e tua nakonia bwa a na aki nako mai Ierusalema, ma a na tataninga te berita ae te Tama, are e taku bwa, Kam a tia n ongoa mai irou. Bwa e koaua bwa Ioane e bwabetito n te ran; ma kam na bwabetitoaki ma te Taamnei ae Tabu n aki maan imwina.”

GSAM 71Ko Na Kamaiua Naba Ngkai te Tautaeka?

GSAM 71.1“Ngke a a botaki, a titiraki irouna, ni taetae, ‘Uea, ko na kamaiua naba te Tautaeka nakon Iteraera n te tai aei?’ [ni nanonaki bwa, ti a tia n reirei bwa e riai bwa ko na tauraki i aon te kaibangaki ao ni aranga mai n te maate, n aron taian Taeka ni Kabwarabwarai, ma ko aki na kamaiua te Tautaeka ngkai?] Ao e taetae nakonia, ‘E aki bon ibukimiu ni kinaa taian tai ke taian tai tabeua ake e a tia te Tama ni katikui i aan oin ana mwaaka. Ma kam na reke te korakora imwina ngke e roko te Taamnei ae Tabu i ami aon; ao kam na kakoaua ibukin Au i Ierusalema, i Iutaia ni kabuta, i Samaria, ao ni karokoa te tinaniku n te aba.’ Ao ngke e a tia ni taetae aikai, ngke a taratara, e a tauaaki nako karawa, ao te nang e a taua mai matia. Ao ngke a tabe ni taratara n aki toki nakon karawa n ana mwananga, nora, aomata aika uoua a tei i taubena ma kunikai aika mainaina; a taetae naba, ‘Kam aomata n Kariraia, ibukin tera kam tei ni taratara nakon karawa? Iesu ae ni bon anne, ae e a tauaaki mai buakomi nako karawa, e na roko n aron tei ni kawai are kam a noria bwa e nako karawa.’”50

GSAM 71Iesu e na Tiku i Karawa ni Karokoa Kaokan Bwaai

GSAM 71.2Ngkai e a nako te Tia Kamaiu mai irouia, ao a bon tia n noria bwa e “teberaki nako are e a mena iai imwain”, a reke aia kakoaua bwa te Taamnei ae Tabu e na reireiia ibukin te tai are e na roko te Tautaeka. N te aro anne Betero n ana reirei nakon aomata, imwina are e a reke te Taamnei, e taetae nenei: “E na kanakoa Iesu Kristo are e a tia n taetaeaki nakoimiu imwain: ae karawa e riai ni butimwaea ni karokoa taian tai ni kaokan bwaai ni kabuta, aika e a tia te Atua ni taekini rinanon bwanaaia ana burabeti aika tabu ni kabuta, mai moanakin te aonnaba.”51

GSAM 71.3E anganaki naba te aposetolo Betero te koaua iroun te Taamnei ae Tabu ibukin aonnaba aika tenua: te moan, te aonnaba are i mua n te rian, ae e a bon tokiaki ma te ran; te kauoman, te aonnaba aei ae e kawakinaki ibukin te ai—te ai are e kawakinaki i nanon te aba, n aron ae e koreaki n te Revised Version—te ai anne ae e na kaotia te bwaran, te uruaki ao te tokiakiia aomata aika aki akoi; te katenua, te aba ae boou, “ae e mena iai te raoi”; ke, n aron aia kabwarabwara tabeua, “ae a na mena iai aomata aika raoiroi.”52

GSAM 72.1Te aposetolo Bauro e a kabwarabwaraa te arangaia aomata n te Atua, ao te bitakiia taan tabu ni kabuta mai te matekitaeka nakon te aki mate, “n teuana te ruberube ni mata, n tangin te kabanea n te bwai n uuki.” E a tuangaia Korinthia bwa Kristo e mena ngkai i aon ana kaintokanuea te Tama, ao e na tiku iai ni karokoa a na aantaeka nakoina ana kairiribai ni kabuta. Tei nanona, ni karokoa e a reke te Tautaeka—ana Tautaeka—ni kanikinaaki nakoina iroun te Tama, n aron te taetae ni burabeti i Daniel 7:13, 14; Psalm 2:8, 9. Nakon te ekaretia i Thessalonica e a kaotia te rokoia Kristo ao te aranga bwa aia kantaninga ae ti teuana, ao bwa e a bungi iai te kabwarabwara ae koaua ngke a a kairaki mai irouia aomata aika a tangiria iroun te maate.53

GSAM 72E Aki Ataaki Raoi te Tai n Ana Roko te Uea

GSAM 72.2E a aki rangi n ata te ekaretia te tai are e na roko iai te Uea. Ngke e taetae te aposetolo n ana reta ae moanibwai nakon taan Thessalonica, “Ti aika ti maiu ao ti tiku, ti na tauaaki nako,” a iangoa taari bwa Kristo e na roko n te tai are a mena iai tabeua i buakoia. N ana reta ae kauoman e a kabwarabwaraa te iangoia ae bure n ana reta imwain, ao e taetae bwa “te bong anne e na aki roko, ni karokoa e na riki te kitanan te onimaki imwain, ao te aomata n te bure e na kaotaki, te natin te tokiaki; ae e kaitara ao e karietataa i bon irouna i aon bwaai ni kabuta ake a aranaki bwa te Atua, ke a taromauriaki.”54

GSAM 72Te Kitanan te Onimaki

GSAM 72.3Ao naba ngkai e a tiku te ekaretia ni karaoa ana kawai n te roo ibukin te tai n ana kauaokin Iesu. A a tia taari ni kinaa bwa e na riki te kitanan te onimaki; ma e na maan n te tai ae aera, te titiraki anne. Imwina e anganaki Ioane te kaeka ngke e mena n te miitara i te motu ae Patmos, i nanon taian kanikina aika n te mwakoro 12 ao 13 n te Kaotioti—“te tai, taian tai, ao te karu n te tai,” “te namakaina aika 42,” “te bong aika 1260” (ririki); ma e a aki riki naba te bwai ae e na kaotia te moanakin te tai ae maan anne. N te aro anne e a tataninga ao e a kantaninga naba te ekaretia ana roko Kristo ma e aki ataa te tai ae eti ibukin ana kaoti; bwa ngke e a toki te tai n te kangaanga anne, e na tiku naba te tai ae uarereke ibukin te buaka ao te tokanikai ibukin te ekaretia ae “koraki ake a tiku.”55

GSAM 73.1Ngke e a tokiaki taekan te Berita ae Boou, e a kaotaki te taeka ibukin kauaokin Iesu ni kabanea ni mataata. Tao teuana te kiibu mai buakon kiibu aika 30, e taetae ibukin te kauaokin te Uea Iesu Kristo n te aro teuana. Ibukin tei, ao ibukin te tuangakiia te ekaretia n te kantaninga anne n taian ririki ake a nako ni karokoa ngkai, Robert Patterson, D.D., e taetae n te beeba ae aranaki bwa Interior, i nanon te taeka “Te Kantaninga ae Tabu,” n te aro aei:

GSAM 73Te Ririki ae Mano N te Aonnaba Aei—Patterson

GSAM 73.2“Ngke e a nako te Uea Iesu mai iroun ana ekaretia i te aba, ni nako nakon Tama, e a tikuia i nanon te tangi. Ana taan rimwini aika 500 a a karuruaki iroun aonnaba ni kabuta n taan buakaia, aika a a rabakauaki ni mwakuri n taian taromauri ao tautaeka aika a aki Kristo, ni kairaki iroun te iango ae rangi n teitei, ni kaonaki ma te nano ae rangi n tiritiri, ao ni reireiaki n aia kinaaki taian ririki n taekan te uruaki ae rangi ni kona. Te Uea e aki kangaanga n ata ara kangaanga; ao n ana taeka ni kabanea e aki kauarerekea te buaka n aonnaba ao te kangaanga n te ekaretia, ke ni berita bwa e na itiaki. Ma e berita bwa e na roko naba ni tokanikai i aoia ana kairiribai, ao ni kawakinira ni karokoa te bong ae tabu anne. ‘E ribaingkami aonnaba. I nanon aonnaba kam na reke iai te kangaanga. Kam na tangi ao ni kabwarabwara, ma aonnaba e na kimwareirei. Kam na tangiaki, ma ami tangi e na bitaki ni kimwareirei... Ngkai kam tangiaki, ma N na noria kam naba, ao nanomi e na kimwareirei, ao te kimwareireiami e na aki taua iroun te aomata. Ngke N nako, N na roko naba ao N na taua kam nakon Au, bwa i ara tabo are I mena iai, kam na mena naba iai.’”

GSAM 74.1“Tei te kantaninga ae tabu ibukin ana roko ni bon irouna ae e a karawaia iai ana ekaretia ngke e nako. N te tai ni kabuta are e aki mena iai, e taetae bwa ti riai ni maeka n te kangaanga; ao e a tia ni riki n aron anne. Ngke ti na reke n te tai teuana n te rau ae nooraki i nanon te tai are e aki mena iai, ngke ana ekaretia e na kamaiuaki mai taian buaka n aonnaba, ngke e na riki te tai n te maiu ae tabu are taian tarutaru a na aki rikirake i buakon te witi, ke ngke n ana roko e na butimwaeaki iroun aomata n te aba ae e a on n te kororia n te Uea, ke e kona naba ni rekea te onimaki i te aba, anne e na riki bwa te bwai ae e aki kantaninga irouna. Iesu e aki ataa te ririki ae mano. Ti taetae bwa e aki ataa, bwa e aki taetae n tei; ao e taetae, ‘I a aran kam bwa raoraou, bwa bwaai ni kabuta ake I a rongoa iroun Tamau I a tia ni kaota nakonimiu.’ Ma n ana taeka ni kabwarabwara ao ana kaikonaki ni kabuta, e a aki mena naba te kanikina ae uarereke bwa ti na kantaninga te tai n te rau ke te kororia imwain ana roko. A aki ataia naba taan apostolo te ririki ae mano ae akea Kristo. N ririki aika 300 imwin ana nako te Uea, te kantaninga ae tabu n te ekaretia bon te kantaninga ibukin ana roko naba.”

GSAM 74.2“Ma ngke, n rikirake ana kitanan te onimaki ae e a tia n taetae ni burabeti, te tia mare te aine ae buun Kristo e a moan ni karawaia i nanon ana aki mena ma te iraoraoia taan tautaeka n te aba, e a riki n aron tei bwa e a kaokoroa matana mai karawa ni tokana mai konaa, ao mai ana roko te Uea, are e na toki iai ana kororia n te aonnaba. Ngke taan bitaki a a kabanea te taetae ni kabwarabwarai n te mwamwawa n te rongorongo ... a a kamaunaaki n te tai naba anne taian kantaninga ibukin te ririki ae mano ae akea Kristo, ... ao e a moan naba te ekaretia ni taratara nakon ana roko te Uea ni kamateia te antikristo.... N aia reta, taetae ni kabwarabwara, ao taeka n onimaki, taan bitaki a a taetae ni kaoti aia kantaninga ibukin ana roko Kristo imwain te ririki ae mano.”

GSAM 74.3“Te botaki n Westminster e kabanea aia taeka n onimaki ma te kaotiaki n aia onimaki ibukin kauaokin Iesu, n taeka aika a kaota ni kabanea te onimakiia taan kantaninga ana roko Kristo imwain te ririki ae mano. A taetae n taeka aikai aika bon te bwai ni kabanea: ‘N aron ae Kristo e tangira bwa ti na onimaki ni koaua bwa e na roko te bong n te motikitaeka, ni buokia aomata ni kabuta bwa a na rawa ni karaoa te bure, ao ni karawaiaia aomata aika tabu n aia kangaanga, e tangira naba bwa e na aki ataa te bong anne iroura, bwa ti na teberaki mai taian kantaninga n te aba ao ti na taratara n aki toki, bwa ti aki ataa te aua are e na roko iai te Uea; ao ti na bon baireaki n taetae, ‘Ko na roko, Uea Iesu; ao ko na roko ni waekoa!’”56

GSAM 75.1“Ara karo taan bitaki a a korakoraia nanoria ni taratara nakon ana roko te Uea, ao a karawaia mairouia ni taeka, ‘Kawakin te tabo! bwa e roko ma te korakora n te buobuoki,’ te iango ae e a tibwa karinaki n te anene ni manga kakaungaa te onimaki ae butanako, ma e a tia n ataaki iroun taan Covenanter n Scotland ni boong nako.”

GSAM 75.2“Ma e a aki maan, ao te kitanan te onimaki ae kauoman e a riki i buakoia ekaretia aika a bitaki. I Scotland e aranaki bwa Moderatism; i England bwa Arianism, ao ni boong aikai bwa Broad Churchism; i America e aranaki bwa Unitarianism; ao i Germany bwa Rationalism. A kateia te iangoia aomata bwa te tia motikitaeka, ao ara taratara ae rangi n uarereke n te tai aei bwa te kakoaua, ao a taekina bwa e aki kona n riki te bwai teuana ma n aron taian tua n aonnaba ake a a noriaki, e a karinakoa Iesu nakon nakoan te rabii Iutaia ae rinano, e rangi n te moanibwai riki i nanon ana tai, ma e aki ataa te atatai ni karikaki n te tai aei. N te aro anne, te iango ibukin te aomata anne ni roko mai te aonnaba ae aki noriaki ni tautaeka i aon te aba e a kaokoroaki nakon aia karaki ni kewe Iutaia.”

GSAM 75Daniel Whitby ibukin te Ririki ae Mano

GSAM 75.3“Taian berita ibukin ana kauaokin Iesu ao ana tautaeka i aon te aba a a kabwarabwaraaki ni nanonaki bwa te rikirake n ana rongorongo, ao aia aantaeka kaain te mwakoro ae bubura n te aonnaba nakon te taromauri Kristo n te tai ae mano te ririki, ke, n aron aia iango tabeua, 360,000 te ririki; n te tai anne aomata a na rikirake n taian mwakuri ni kabwarabwarai aomata, ao a na reke n te rau ao te mauri ae akea te kariki. Ao n te toki n te tai ae maan anne, ae e bon rangi ni maan nakon ana kona te iangoia aomata ni noria, e kona n riki te raruraru ae kakannato n te bwai ni karikaki, ao e kona n taekinaki bwa te Uea e na roko ni tokiia te aonnaba, ao ni kaawaia aomata ni kabane nakon te motikitaeka. Te iango anne e a kabwarabwaraaki ao ni kaotiaki iroun te tia kabwarabwara ae te Inggeris ae aranaki bwa Whitby [Daniel Whitby e mate n 1726], ae e a kaotaki n ana reta ni kabwarabwara bwa e bon Arian, ma ana kabwarabwarai a a rangi n tangira iroun ana koraki, ao ana ririki ae mano ae kain te karaki ni kewe e a butimwaeaki ma te kimwareirei irouia aomata aika onimaki n te aro ae riai, te koraki ake a butimwaei aia mwane ni kamaiu n taai nako mai irouia ekaretia n te tautaeka n Europe ao raoraoia ekaretia akanne, aika e beritaia te tai ae maan ibukin aia kabwianibwai ao aia kororia. N aia korakora e a tauaaki nako America, are e a rangi ni kabonganaki ni karaoa iai taeka n te botaki ao taeka n te kabanea.”

GSAM 76.1Aikai aia iango n taabo aika kakaokoro n te aba ngke ti a kan roko n te tai are e a karere te Uea te taeka ae tabu ibukin ana roko, “i mataroa naba.”

Notes

  1. I-Karatia 4:4, 5. ↩
  2. I-Rom 16:25-27. ↩
  3. I-Ebeto 3:3-9. ↩
  4. Te Tangiraki n Taai, iteraniba 29, 30-34. ↩
  5. Ruka 2:26. ↩
  6. Ruka 2:28-38. ↩
  7. Ruka 3:15-17. ↩
  8. Ioane 1:29-34. ↩
  9. Mataio 3:16, 17. ↩
  10. Ioane 10:41. ↩
  11. Ruka 3:23. ↩
  12. Ruka 4:16-21. ↩
  13. Mareko 1:15. ↩
  14. Mwakuri 10:38; Ioane 3:2. ↩
  15. Ioane 14:8-11. ↩
  16. Te Tangiraki n Taai, iteraniba 215. ↩
  17. Ruka 7:19-22; Mataio 11:4. ↩
  18. Mataio 4:17. ↩
  19. Mataio 10:7. ↩
  20. Ruka 10:9. ↩
  21. Ioane 7:46. ↩
  22. Mataio 12:23. ↩
  23. Mataio 13:54, 55. ↩
  24. Ioane 10:24. ↩
  25. Ioane 6:15. ↩
  26. Ioane 6:62. ↩
  27. Mataio 16:20-22; Mareko 9:31. ↩
  28. Mataio 16:28; Ruka 9:27. ↩
  29. 2 Betero 1:16-19. ↩
  30. Mataio 17:22, 23. ↩
  31. Mataio 18:1; Mareko 9:33, 34. ↩
  32. Mataio 19:27, 28; Ruka 22:28-30. ↩
  33. Mataio 20:20-24. ↩
  34. Ioane 11:47, 48. ↩
  35. Ioane 12:15. ↩
  36. Ioane 12:19. ↩
  37. Ruka 19:40. ↩
  38. John 12:32-34. ↩
  39. John 13:33-36. ↩
  40. John 14:1-3. ↩
  41. Luke 19:11-15. ↩
  42. Matthew 24:3, ↩
  43. Matthew 24: Luke 21; Mark 13. ↩
  44. Mark 14:50. ↩
  45. Mark 9:10. ↩
  46. Matthew 28:2-4. ↩
  47. Matthew 27:52, 53. ↩
  48. Luke 24:13-27. ↩
  49. Luke 24:31, 32. ↩
  50. Acts 1:6-11. ↩
  51. Acts 3:20, 21. ↩
  52. 2 Peter 3:5-13. ↩
  53. 1 Thessalonians 4:13-18. ↩
  54. 2 Thessalonians 2:3, 4. ↩
  55. Revelation 12:17. ↩
  56. Taeka n Onimaki, Mwakoro 33, tekiona 3. ↩

Note

Back