Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Mwakoro 2 — Kaotakin te Babaire ibukin te Kamaiuaki

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Te kantaninga ae kakabwakaaki taiana e karawawataa te nano; ma ngkana e roko te bwai ae tangiraki, ao bon te kai ni maiu.”1 “Bwa e kangai te Uea n taanga: Ai ti teutana te tai, ao N na manga kamwaingii karawa, ao te aba, ao te taari, ao te aba ae mau; ao N na kamwaingii natannaomata ni kabaneia, ao e na roko Teuare Tangiraki irouia natannaomata ni kabaneia; ao N na kaona te auti aei n te mimitong, e taku te Uea n taanga.”2

GSAM 38.2Mai ngke e kakioaki Atam man te onaroka ae Eten ao man te kai ni maiu, ao taeka ake a taekinaki nakon Tatan ibukin karikin te aine—“E na kabwaka atum”—a a karekea te kantaninga ibukin kabwakaakin te riaboro n te toki, uruan ana babaire ni mwamwanaa, ao te manga okira te kai ni maiu. N te aro aei, ao Teuare kantaningaaki—te Kariki ae beritanaki—e a riki bwa “Teuare Tangiraki irouia natannaomata ni kabaneia.”

GSAM 38.3N te taeka are i eta mai iroun Akai, ao e oti bwa rokon Teuare Tangiraki aei e irekereke ma te tai ae e na kamwaingii karawa ao te aba te Uea. Ngke e koroboki Bauro nakoia I-Ebera, ao e kaota bwa e nang riki te kamwaing aei n te tai ae imwaia, ngke e kangai: “N na manga kamwainga te aba teuana riki te tai, ao tiaki tii te aba ma karawa naba. Ao te taeka aei ae, Teuana riki te tai, e kaota anaanakoakin bwaai ake a kamwaingaki, ake bwaai aika karikaki, bwa a aonga n tiku bwaai ake a aki kona ni kamwaingaki. Mangaia are, ngkai ti karekea te tautaeka n uea ae aki kona ni mwaing, ao ti na karekea te akoi, bwa ti aonga ni beku iroun te Atua n te aro ae e butimwaeia, ma te karinerine ao te maaku ae riai nakon te Atua.”3 Taeka aikai ibukin te kamwaing ae tii teuana ae e nang roko, a taraa n kaota bwa e kaan irekerekena ma katean ana tautaeka n uea te Atua n te toki, i aan Kristo, te Kariki ae beritanaki, “Teuare Tangiraki irouia natannaomata ni kabaneia.”

GSAM 39.1Te kaokabou ae e na kakoroaki bukina rinanon Kristo e kona n noraki raoi ni kabaneia te koraki ake iai te Baibara ae bwanin ae kaukaki i mataia n te kabane ni boong aikai. A aki aekaki aei aomata ake rimoa. E roko ana taeka te Uea nakoia n te aro aei: “te tua i aon te tua, te tua i aon te tua; te rain i aon te rain, te rain i aon te rain; teutana ikai, ao teutana ikekei.”4 Ngaia are kaotan te babaire ibukin te kamaiuaki nakoia e aeka kawain te aomata ae raoiroi, “ae ai aron te oota ae mainaina, ae e teimatoa n rikirake ootana ni karokoa te bong ae bwanin.”5 Mangaia are e rangi ni kakawaki bwa ti na rinanoa n te aro ae kimototo aron kaotan te babaire anne nakoia ana aomata ake rimoa, teuana te mwaneka imwin teuana.

GSAM 39E Aki Kaotaki te Tataninga n te Moantai

GSAM 39.2E aki waekoa te Uea ni karawawatai nanoia n te aro ni kararoa kakoroan bukin aia kantaninga, n tuangiia bwa a na nako ririki aika bubua imwain rokon te tai ae bwanin iai aia kantaninga iroun te Kariki ae beritanaki. Man bwaai ake a koreaki, ti iangoia bwa a kariaiakaki n iangoia bwa te moan teei ae e na bungiaki bon te Kariki anne; ao n te tai ae waekoa, n te aro teuana, e na manga kaokaki Eten, ao a na manga kona n roko nakon te kai ni maiu. Ngke e bungiaki Kain, ao e takarua Ewa ni kangai: “I a karekea te mwaane mairoun te Uea.”6 A kakoaua tabeman taani rabakau n te taetae n Ebera bwa ngkana e rairaki te kibu n te aro ae eti ao ni bwanin, ao e kangai: “I a karekea te mwaane, ae te Uea.” Nanon aei bwa, Aio te Kariki ae e na karaoa te mwakuri n uea aei ni kabwakaa Tatan. Akea te taeka ae aeka aei ae koreaki bwa e atongnga Ewa ngke e bungiaki Abera. E kona n iangoia, ao e bae ni bon iangoia, bwa te karimoa bon teuare e na kakoroa bukin te berita. Ai rawawatan nanona, ao tao ai maten naba ana kantaninga, ngke e rikirake ni kaotaki aroaron Kain, ao e nora ana aro ni mwakuri ae buakaka are e kairia n tokina nakon tiringan tarina. Imwain tiringan Abera, ao a bae n tia n anganaki teutana te oota ao te atatai ibukin te karea ae e na karaoaki n te tai ae imwaia ibukia; bwa e uota ana tiibutetei Abera bwa te karea n aron are e reireinaki iai iroun te Atua, ma Kain, are e a tia ni reireinaki n aron tarina, e uota ana karea ae man uaan te aba, ao e raonaki naba aei n te nano n un ao te bakantang. E butimwaeaki riki ana karea Abera nakon ana karea Kain, bwa e karaoaki “n te onimaki,” ao e korea Bauro ibukina ni kangai: “E a mate ma e bon teimatoa n taetae.”7

GSAM 40Bon Teta te Kariki?

GSAM 40.1Imwin maten Abera ao e bungiaki Teta, ao e a manga maiu te kantaninga; “bwa te Atua,” e taku Ewa, “e a rinea riki au kariki temanna bwa onean mwin Abera, are e tiringa Kain.”8 Imwina riki ao e a warekaki Teta n te karinan ibukin kanoan Atam. (Taraa Karikani Bwaai 5:3.) Kain, are bon te karimoa ni koaua, e aki warekaki n te karinan ibukin kanoana. E bae n iangoia Ewa bwa ai Teta ngkai te Kariki ae beritanaki. E oti n te rongorongo ae koreaki bwa imwin bungiakin Teta, ao a a moanna aomata n araniia i bon irouia n aran te Uea. (Taraa te taeka i rarikin te boki n Karikani Bwaai 4:26.) Tao a karaoa aei ibukin iangoan Teta bwa bon teuare e na riki bwa te tia tautaeka n te toki, ae te Uea, ao e na kabwakaa ana tautaeka Tatan are e anaa n aki eti.

GSAM 40E Botaki te Kantaninga iroun Noa

GSAM 40.2N te rongorongo ae kimototo ibukin bwaai ake a riki mai tain Atam ni karokoa bungiakin Noa, ao ai ti te karinan ibukin kanoan te botannaomata ao tii teutana riki ae anganaki. Ngke e bungiaki Noa (“te aomata ae eti,” n te taeka i rarikin te boki), ao e a manga rikirake te kantaninga, ao a taku aomata: “Teuaei e na kabebeteira man ara mwakuri ao te mwakuri ae rawawata ni baaira, ibukin te aba are e kamaraia te Uea.”9 E aki taekinaki n ana taeka te Atua bwa tera te aro, ke te kawai, ae a kantaninga iai te kabebete; ma a bon iaiangoa te kantaninga bwa e na kabebeteaki n te aro teuana te kamaraia i aon te aba. A aki tuangaki ibukin te buakaka ae e na riki n ana bong Noa, ngkana a na kaona te aonnaba aomata n te bure ao te iowawa, are e na kamaunaaki iai te botannaomata man aon te aba n te ieka, ao tii Noa ma ana utu aika a na kamaiuaki man te kamaunaki; ao a aki tuangaki naba bwa e na kauringiia kain te aonnaba i nanon te bubua ma uabwi te ririki ibukin te kamaunaki ae e nang roko.

GSAM 41Katean Babel

GSAM 41.1Imwin te ieka, ao a reireinaki aomata rinanon Noa bwa a na manga kaona te aonnaba; ma ngke a a moanna n rikirake mwaitiia, ao a rawa n ana babaire te Uea ibukin tautaekana i aoia. E katea te tautaeka n uea ae Babel Nimrote (are e aranaki imwina riki bwa Baburon, ae te moan tautaeka n te aonnaba).10 Imwin te tai ae kimototo, ao a moanna aomata ni katea te taua ae Babel, bwa a na karekea araia, ao ni katoka butinakoia n te aonnaba, ae e kaitaraa raoi are e reireinia iai te Uea rinanon Noa. A aki tataninga ma te taotaonakinnano bwa e na kakoroa bukin ana kantaninga te Uea, ma a a anaa te mwakuri nako i baia i bon irouia; ao e a kananououaa aia taetae te Atua, ao n te aro aei a a butinako.

GSAM 41Aberaam e na Riki bwa te Tia Bwaibwai n te Aonnaba

GSAM 41.2Ngkana ti kakairi n te rongorongo ae kimototo ni karokoa te katebwiman n roro mairoun Noa, ao ti a roko n wetean Aberaam, are e taku te Uea nakoina: “Te aba ni kabane ae ko noria, ao N na anganiko, ao N na angania am kariki n aki toki. Ao N na karaoa am kariki bwa ai aron te tano n te aba; ngaia are ngkana e kona n wareka te tano n te aba temanna te aomata, ao a na kona naba n warekaki am kariki. Teirake, ao nakonakoi nanon te aba n abwakina ao n rabana, bwa N na anganiko.”11 E ngae ngke e beritanaki nakon Aberaam bwa e na bwaibwai n te aba, ma e tuanga ni koaua te Uea bwa e na mate. E taku Bauro bwa e otinako nakon “te tabo ae e na karekea imwina bwa tibwangana.”12 Akea te nanououa bwa e kabwarabwaraaki nakon Aberaam n te miitara mairoun te Atua taekan kakoroan bukin te berita aei, bwa e “tataninga te kaawa ae iai aan, are te tia baireia ao te tia kateia bon te Atua.”13 N I-Rom 4:13 e taekinaki bwa te berita bon “bwa e na riki bwa te tia bwaibwai n te aonnaba;” tiaki n arona ngkai, ma n te tai teuana, imwin manga maiuna.

GSAM 42.1Ni kaineti ma ana iango te aomata, ao e aki kona Aberaam n ata aron te kariki ae beritanaki ni kona n riki bwa oin natina. Ngaia are e a iangoa bwa e na aranaki Erietere, ae te tia tararua ana bwai, bwa te kariki. E taku te Uea bwa tiaki ngaia; ma bon temanna ae “e na otinako man nanom ni koaua.” Ngkai e a moanna te Uea ni kaotia nakoina bwa te kabanea ni mwakuri ibukin ana kariki e na aki waekoa ni kakoroaki bukina. E taku nakon Aberaam: “Am kariki a na riki bwa iruwa n te aba ae tiaki aia aba, ao a na toro irouia kaain te aba anne; ao a na karawawataaki irouia i nanon aua te bubua te ririki.... Ao ngkoe ko na nako nakoia am bakatibu n te raoi; ko na taunaki n te kara ae raoiroi.”14

GSAM 42.2Buun Aberaam e iangoa te babaire ae akea te wanawana iai ibukin kawaekoan kakoroan bukin te berita; ma imwin bungiakin Itaaka, ae bon natin Aberaam ma Tara, are buuna ni kaineti ma te tua, ao e taku te Uea ibukin Itimaera ao tinana are Aka: “Kakioa te aine ae te toro aei ma natina.”

GSAM 42.3Ngke e kataaki ana onimaki Aberaam n te kareana Itaaka i aon te baonikarea, ao e reiakina te reirei ibukin te manga-uti man te mate. E taekinaki ibukina ni kangai: “E iangoia bwa e kona te Atua ni kautia [Itaaka], e ngae naba man te mate; ao n te aro ni kaikonaki e manga karekea mai ikekei.”15

GSAM 42Te Kariki ni Koaua

GSAM 42.4N te tai teuana ao e reireinaki Aberaam bwa te Kariki ni koaua, are a na kakabwaiaaki iai natannaomata ni kabaneia, e ngae ngke e na riki man kanoana n te rabwata, ma e na bon riki bwa ana Kristo te Atua; bwa e aki taku te Uea nakoina: “Am kariki nako, ae kaanga a bati; ma e taku n aron are tii temanna, Ao nakon am Kariki, are Kristo.”16 E taku te abotoro Bauro ibukin aei ni kangai: “Te Koroboki ae Tabu, ngkai e a kaman noria bwa e na karaoiia botannaomata te Atua bwa aomata aika raoiroi rinanon te onimaki, e a kaman uarongorongoa te euangkerio nakon Aberaam ni kangai, A na kakabwaiaaki natannaomata ni kabaneia iroum.”17 Te berita nakon Aberaam e manga kaokaki nakon Itaaka ao ana kariki,18 ao nakon Iakoba naba.

GSAM 42.5Ngkai iai natin Iakoba aika tengaun ma uoman, ao e bae n roko te titiraki aei: Antai i buakoia ae e na kakairi iai te karinan ibukin te Kariki ni koaua? N ana kakoaua Iakoba ibukin natina ae kairaki iai n taamnein te Atua, ao e a motikaki te taeka aei: “E na aki nako man Iuta te kai n uea, ao e na aki nako te tia anga tua man marenan waena, ni karokoa rokon Tiro; ao a na bootaki botannaomata nakoina.”19 Ibukin kakoroan bukin aei, ao e raoiroi bwa ti na noria ikai bwa e ngae ngke a tiku I-Iteraera i aan aia tautaeka natannaomata aika kakaokoro, ma a bon kariaiakaki bwa e na iai aia boowi ae rietata. N te aro aei, ao Iuta—ae aia baronga I-Iutaia are e aranaaki n aran Iuta—e bon iai tibwangana n aia tautaeka ni karokoa rokon Tiro (Kristo) ni koaua.

GSAM 43Te Tai ae Karabaaki

GSAM 43.1A bon iai aia atatai bakatibu ake rimoa ibukin te kaokabou ao te Kariki ae beritanaki; ma e boni karabaaki mairouia taekana bwa n ningai ke tainanoana imwain rokona. Ngke a rikirake ni mwaiti kanoan Iakoba i Aikubita, ao e karawawataiia te I-Aturia—ae Barao (Itaia 52:4)—are “e aki kinaa Ioteba,”20 ao a a manga okiri n aia iango te 400 (ae bon 430 ni koaua) te ririki ake a taekinaki nakon Aberaam bwa te tai ibukin rawawataia ao maekaia bwa iruwa, n te kantaninga bwa kainaomataia man baikai e na kairiia nakon te tibwanga ae beritanaki.

GSAM 43.2Ngke e bungiaki Mote, ao a noria ana karo bwa “bon te teei ae tamaroa.”21 A bae n tia n anganaki te oota bwa e na riki, i aan te Atua, bwa aia tia kainaomata Iteraera man tautoronakia ae rangi ni buakaka. Akea te nanououa bwa e anganaki Mote te atatai aei; bwa ngke ai abwina ana ririki, ao e a motinnanoia n te aro ae bwanin bwa e na iraia I-Iteraera ake a karawawataaki, ao e na rawawata ma ngaiia n onean mwin aranakin ngaia bwa natin natin Barao te aine ao te tia bwaibwai n ana nakoa n uea Aikubita,22 ao ngke e a moanna ni boutokaiia ana aomata, ao e tiringa te I-Aikubita n taekinaia, e rangi ni mimi ngke a aki kinaa ana mwakuri; “bwa e iangoia bwa a na ataia tarina bwa e na kainaomataiia te Atua n te kabongana ngaia.”23

GSAM 44.1Ngke e roko ana tai te Uea ibukin otinakoia I-Iteraera man Aikubita, ao a a otinako, ao n te bong are e a kaman taekinaki raoi. Te Otinako 12:40, 41. A aki kona n iangoa Mote bwa te kabanea n aia tia tautaeka ao te kariki are e anganaki te berita, bwa kaain te baronga ae Rewi ngaia; ao tiaki e a tia Iakoba ni kaotia n ana taetae ibukin taai aika imwaia ae kairaki iai n taamnein te Atua bwa Iuta e na riki bwa aia tia tautaeka ni karokoa rokon Tiro?

GSAM 44“N Na Noria, Ma Tiaki Ngkai.”

GSAM 44.2Ngke a a nakonako I-Iteraera nakon Kanaan, ao Baraka, ae ueani Moaba (ae kanoan Rota), e wetea Baraam bwa e na kamaraia Iteraera. E bita ana kamaraia te Uea bwa te kakabwaia, are a karekea iai te oota riki, bwa e na kamauna aia iango ae e na waekoa te kabanea n aia kainaomataaki man ana tautaeka Tatan ae e anaa n aki eti, ngkana a a rin nakon Kanaan. E kangai te rongorongo n te Koroboki ae Tabu ibukin aei: E taku Baraam n te miitara mairoun te Atua: “N na noria, ma tiaki ngkai; N na tarataraia, ma tiaki n te tai ae kaan; e na otinako te Itoi mairoun Iakoba, ao e na teirake te Kai n Uea mairoun Iteraera, ao e na orei rikin Moaba, ao ni kamauniia natin Teta ni kabaneia.”24

GSAM 44.3E taekinaki iroun Bauro te kariki ae mwaiti aei are e riki mairoun Aberaam n te aro aei: “Mangaia are a riki mairoun temanna, are e a kuri n aeka te aomata ae mate, aomata aika mwaiti n aron mwaitin itoi n te karawa, ao n aron te tano i aon te bike ae e aki kona n warekaki. A bane ni mate aikai n te onimaki, n aki karekei bwaai ake a beritanaki, ma a nori mai kiraroa, ao a kakoauai, ao a butimwaei, ao a kaotia bwa bon iruwa ao taani mwananga ngaiia n te aonnaba.”25

GSAM 44.4E aki riai n mamaara ke n bwarannano nanoia Iteraera ibukin ana taetae ni burabeti Baraam bwa kakoroan bukin aia kantaninga e na riki “tiaki ngkai,” ao tiaki n te tai ae “kaan”; bwa te Uea, n te tai ae aki maan imwain te taetae ni burabeti aei, e a tia n berita n oin maiuna bwa e na bon roko te aro ni maiu ae mimitong anne n te toki. Rinanon Mote e taku: “Ma n aron ae I boni maiu, ao e na kaonaki te aonnaba ni kabane n ana mimitong te Uea.”26 N ana bong te burabeti ae Abakuka, 863 te ririki imwina, ao e a manga taekinaki te koaua anne, ma e taekinaki bwa te bwai ae e nang riki n te tai ae imwaia: “bwa e na kaonaki te aonnaba n ataakin ana mimitong te Uea, n aron ran aika a rabuna te taari.”27

GSAM 45Te Mwakuri n te Tabo ae Tabu bon te Banna ni Katoto ibukin te Mwakuri ni Koaua

GSAM 45.1Ngke e kaira Iteraera te Uea man Aikubita, ao e katanoata nakoia kaain te maeka ni kabaneia ana tua ibukin te aroaro ae riai, ao e angania te katoton te tua anne i aon te atibu ae koreaki n oin tabon baina, bwa a aonga n teimatoa n kauringaki ibukin te Tia Kamaiu anne are e na kareana i bon irouna n te toki ibukia; ao bwa a aonga ni kaitiakaki aia bure n te mwaaka n raraana ae kakawaki, ao e kaunga katean te tabo ae tabu n te rereua. N katean te umwanrianna aei, ke te tabo ae tabu, n arona ni kabane, ao e tuangaki Mote bwa e na karaoia ni katotonga raoi te banna ni katoto are e kaotia nakoina te Uea i aon te maunga.28 Te mwakuri n te tabo ae tabu aei bon te taamnei ibukin ana mwakuri ni koaua Kristo n te tabo ae tabu i karawa.29 Ngke ana kantaninga te Atua n taian angakarea ao karea n te tabo ae tabu bon kawakinan i mataia aomata te taamnei ibukin “bwaai aika raoiroi aika a na roko,”30 ao ana kakorakora Tatan bon kairaia aomata bwa a na tabe n te karea i bon irouna, n onean mwin Kristo ao ana mwakuri ni koaua, are bon tii te banna ni katoto te karea aei ibukina. N te aro aei e kataia ni kairiia bwa a na onimakini oin aia mwakuri ibukin te kamaiuaki.

GSAM 45.2Bon ana kantaninga te Uea bwa e na riki bwa aia tia tautaeka ana aomata,—ake I-Iteraera,—ao e na buaka ibukia ao ni kabwakai natannaomata. Iai ana kawai ni tautaeka, n aron are e kaotaki n te kibu ae imwina aei: “Ngke e a tia ni kamauni natannaomata aika itiua n te aba ae Kanaan, ao e tibwaa abaia nakoia rinanon te rine n tibwanga. Ao imwin anne e angania taani motikitaeka i nanon tao aua te bubua ma nimabwi te ririki, ni karokoa te burabeti ae Tamuera.”31

GSAM 45E Bubutii Iteraera ibukin te uea

GSAM 45.3E teretere bwa a aki tangira ana aro ni tautaeka te Uea i aoia I-Iteraera. Ma bon ana kantaninga ao nanona bwa a na riki bwa aomata aika okoro, aika a kakaokoro ma aomata ni kabaneia ake a maeka i rarikiia. Ngke a irii raoi ana kaetieti, ao a na taku natannaomata ibukia: “Ni koaua, te natannaomata ae kakannato aei bon aomata aika wanawana ao n atatai. Bwa e nga te natannaomata ae kakannato, ae e kaan te Atua nakoia, n aron te Uea ae Atuara ni bwaai ni kabane ake ti weteia iai?”32

GSAM 46.1Ibukin aki rau nanoia, ao a bubutii nakon Tamuera bwa e na rinea te uea i aoia, ao e taku te Uea nakon Tamuera: “A a kaakeai, bwa N na aki tautaeka n uea i aoia.”33 Ao a manga taku nakon Tamuera, n te aro ae korakora riki: “Ngkai ao kaueaa temanna ibukira bwa e na motiki ara taeka, n aroia natannaomata ni kabaneia.”34 E kabwarabwaraa raoi Tamuera i mataia te rawawata ae e na roko i aoia ngkana iai aia uea, ma “e ngae n anne ao a rawa aomata n ongo bwanan Tamuera; ao a taku, Tiaki; ma e na iai ara uea i aora; bwa ti aonga n aeka natannaomata ni kabaneia; ao bwa e na motiki ara taeka ara uea, ao e na nako i moara, ao ni buaka ibukira.”35

GSAM 46.2Ngaia are iai aia uea ake a tautaeka i aoia i nanon tao nima te bubua te ririki; n te moantai ao bon teuana te tautaeka n uea i aan Tauro, Tawita, ao Toromon; ao imwina e a tibwaaki nako n tautaeka n uea aika uoua, ake Iteraera ao Iuta. A rangi ni karako aia uea ake a raoiroi ao n eti, ma a mwaiti riki ake a buakaka, n kairiia aomata nakon te taromauria bouannanti ao te buakaka ae korakora. Ngaia are a aki tii aeka natannaomata ake i rarikiia n te reke irouia te uea, ma a aekaia naba n te buakaka, n te kitana Atuani bakatibuia, ao n te taromaurii bouannanti ao taanga n te karawa.

GSAM 46.3E taku te Uea ibukin te tautaeka n uea aei rinanon winiwin te burabeti ae Otea: “Iteraera, ko a kamauniko i bon iroum; ma e mena irou buokam. N na riki bwa am uea; e nga temanna riki ae kona ni kamaiuko n am kaawa ni kabane? Ao a nga am taani motikitaeka ake ko taku ibukia, Anganai te uea ao mataniwi? I anganiko te uea n au un, ao I anaa naba n au un ae korakora.”36

GSAM 47Te Tautaeka ae Kainaki

GSAM 47.1E mwaatua te tautaeka n te kingi anne ngke a kamaanga Jerusalem taan Kaldea, a anai bwain te tembora, ao a bwarikoaki Iuta nakon Babironi, ike a tiku iai n te 70 te ririki, n aron ae taetae ni burabetiaki ibukia. Ngke e toki te tautaeka n te kingi, e taetae te Uea mairoun te burabeti Ezekiela nakon Zedekaia, aia kingi ae te kabane: Ngkoe te tia kangaanga ae buakaka, te tia kairiiri n Israel, e roko tain am toki ngke e na toki te bure. E taekea te Uea te Atua: Kabanea te karao ni kingi, ao koia te korona: e na aki tiku n aron aio. Karietataa te tia ae mangori [te tia tautaeka i Babironi], ao kamangoria te tia ae karietataaki [te tia tautaeka mai te baronga n Iuta ae e rangi ni karietataa boni ngaia]. I na kabwakaa, I na kabwakaa, I na kabwakaa; ao e na aki manga iai, ni karokoa e roko te tia ae ana bwai; ao I na anganna.37

GSAM 47.2Te tia tautaeka ae ana bwai, te Uaa ae koaua, bon Kristo. Ibukina, e korea te burabeti Mika: Ngkoe te taora ni biri, te tabo ni karerei ibukin te rooro, natin Zion ae aine, nakon am roko e na roko te tautaeka ae moan te bwai [te tautaeka i aon te aba, ae e na manga kaokaki i Kristo]: te tautaeka e na roko nakon natin Jerusalem ae aine.38

GSAM 47.3Ngke e bua mairoun Israel te tootoo ni tautaeka, e naano nakon ana bai te kingi i Babironi. Ngke a na tautaekaaki n taekan Medo-Persia, Kiriki, ao Roma n aron te tai, e kainaki te tautaeka 3 te tai. N ana tai Cesar Augustus, te emperaor ni Roma, e bungi Kristo, te tia riki ae te uea ae ana bwai te tikoro ni David—te Uaa ae koaua n te aine, n Abraham, ao n David—n aron ae taetae ni burabetiaki.

GSAM 47.4Ibukin aia ataia aomata bwa te Tia Tautaeka ae ana bwai, te Uaa ae koaua, e rangi ni bati riki nakon te aomata ae e na mate, ma ana tautaeka ae e aki maan, e kaira te Uea te tia korea taian areru bwa e na korea ae kangai: I na karaoia bwa au moanibung, ae e na teitei riki nakoia taian kingi n te aba. I na kawakin au nano ni tangira ibukina n aki toki, ao au berita e na kamatoaki ma iai. I na karaoa ana uaa bwa e na tiku n aki toki, ao ana tikoro n aron taian bong n te karawa. Ana uaa e na tiku n aki toki, ao ana tikoro n aron te taai i matau. E na kamatoaki n aki toki n aron te namakaina, ao e na tei n aron te tia kakoaua ae koaua i karawa.39

GSAM 48.1N te taetae ni burabeti a Isaia, araongo riki ibukin te Tia Tautaeka aio: E bungiaki te ataei ibukin iroura, e anganaki nakoira te nati ae mwaane; ao e na tei te tautaeka i aon ana ubu. E na aranaki bwa Tia Kakaewaki, Tia Reirei, te Atua ae Mwaaka, te Tama ae akea tokina, ao te Uea ni Mauri. E na aki toki te rikirake n ana tautaeka ao n te mauri, i aon ana tikoro David ao i aon ana tautaeka, ni baireaki ma te motikitaeka ao te tika, n te tai aio ao n aki toki. Ingaingan nanon te Uea ni taanaba e na karaoa aio.40

GSAM 48Kairakin Enoka ao Elaija

GSAM 48.2E koreaki bwa n taian tai ngkoangkoa a kairaki aomata tabeman nakon karawa n aki noria te maate. Ibukin Enoka, te kaitiua mairoun Atam, e taekaki bwa: E mwaaku ma te Atua; ao e aki manga bon iai, ba e kairaki iroun te Atua.41 N te onimaki e kairaki Enoka bwa e na aki nori te maate; ao e aki kuneaki, ba e kairaki iroun te Atua. Ba imwain ana kairaki, e a tia ni kakoauaaki bwa e kakukureia te Atua.42

GSAM 48.3N te tai riki, ngke a mwaaku Elaija ao Elisa ma ni mwaiti, e roko, ngke a mwaaku ma ni bwebete, bwa e kaotaki te tarewa ni ai ao taian aoti ni ai, ao a kaokoroia ni kauoman; ao e waerake Elaija nakon karawa n te ukeukenanti. E nora Elisa, ao e tangi: Tama, tama! te tarewa ni Israel ao ana taanga ni taubebe! Ao e aki manga noria.43

GSAM 48.4E taetae ni burabeti Enoka ibukin te rokoia Kristo bwa te tia motikitaeka ibukin te aba ni kabuta, n taeka aikai: Noria! E roko te Uea ma ana taan tabu aika tebwanga-ngaibu, bwa e na motikitaeka nakon te koraki ni kabuta, ao e na kabwarabwaraa te bureia te koraki aika aki raoiroi ibukin aia mwakuri ni bure ni kabuta, ao ibukin taian taeka ni kangaanga aika a taetae iai taan bure aika aki raoiroi nakon iai.44

GSAM 49E reirei Ioba ibukin te Rokoan te Uea

GSAM 49.1Ioba, ae a taku aomata bwa e maiu n ana tai Moses, e ata tabeua ibukin te rokoan Kristo ao te kautaki mai mate; ba e taekea: Aio, bwa e na koreaki au taeka n te tai aei! Aio, bwa e na boretiaki n te boki! Bwa a na kaaraki n te bwai ni koroboki ae te auri ao te buange i nanon te atibu n aki toki! Ba I ataia bwa e maiu au Tia Kamaiu, ao e na tei n te bong ni kabane i aon te aba; ao ngke a na kabanea te bwai aei taian io imwakin au kiri, n au tino naba I na noria te Atua; I na noria ma au mata, ao e na aki te tia riki.45

GSAM 49Ana Tikoro te Uea te Tikoro ae te Taotaona David

GSAM 49.2E aranaki ana tikoro David bwa ana tikoro te Uea. E tekateka Solomon i ana tikoro te Uea bwa te kingi n onean mwin David, tamana.46 E beritaki ma te kirin nakon [David] bwa e na kautia Kristo mai nanon ana kain, n aron te tino, bwa e na tekateka i ana tikoro; ba e nora imwainia ao e taetae ibukin te kautaki mai mate Kristo, bwa e aki tiku ana taamnei i te tabo ni mate, ao e aki mka ana tino.47 Ao e taekaki riki ibukin ana tautaeka Kristo ae e na roko, bwa e na tekateka i ana tikoro David. (Noria Isaia 9:7.) N te tai riki: A tei taian kingi n te aba ma aia babaire, ao a bureitaki taan tautaeka ma ni mwaiti ni kaitaraa te Uea ao ana Tia Kabakaia. ... Ma I a tia ni katea au kingi i aon au maunga ae tabu ae Zion. I na taekea te babaire: e taekea te Uea nakon au: Ngkoe Natiu; n te bong aei I a bungiko.48 Ao n te tai riki: E taekea te Uea nakon au Uea: Tekateka i abau ni matau, ni karokoa I karaoiia am kairiribai bwa te tabo ni katokan waem.

GSAM 49A kaririaki te Iutaia

GSAM 49.3A kaririaki te Iutaia n taian taeka aikai. Aio te kangaanga ae a aki kona ni kabwarabwaraa: ngke e aran David bwa ana Uea, e na kanga n riki bwa natina? E na riki n ai aron te ataei ae bungiaki mai nanon ana kain David, ao naba e riki bwa Imanuera—te Atua ma iroura? Ma e taekea Isaia, aia burabeti naba, bwa: E na bikoukou te teinnaine, ao e na bungia te nati ae mwaane, ao e na aranaki arana Imanuera.49

GSAM 50.1E ata raoi Kristo te titiraki ae e na kabutikaia Parisea aika a kangaanga n taetae, ngaia are e titirakiia: Ko namakina tera ibukin Kristo? Natin antai? A taekea nakon iai: Natin David. E taekea nakon aia: E na riki n ai aron tera bwa David n te taamnei e arana bwa ana Uea, ni taekea: E taekea te Uea nakon au Uea: Tekateka i abau ni matau, ni karokoa I karaoiia am kairiribai bwa te tabo ni katokan waem? Ngke e arana David bwa ana Uea, e na kanga n riki bwa natina?50

GSAM 50.2E taekaki riki te bwai aio n Taian Areru 45:6, 7: “Am tikoro, Atua, e tiku n aki toki; ana tootoo ni tautaeka am tautaeka bon te tootoo ni tautaeka ni tika. Ko tangira te raoiroi, ao ko kabuakakaa te bure: ngaia are e kanikina ngkoe te Atua, am Atua, ma te bwaa ni kukurei, ni karietatako riki i aoia raom.”51 Ma taian Koreanaki aikai imwaraan te nano, a na rangi ni teitei aia iango te Iutaia ibukin aroaron te Tia Tautaeka ao te Tia Manga Kaoka Bwaai ae e na roko. E na aki riki n te aro riki.

GSAM 50Te Uaa ae Moanibwai mai te Atua

GSAM 50.3E anganaki te reirei ae kabwarabwaraaki raoi ibukin Kristo ao ana bung, ba e kaotaki iroun te Uea mairoun Mika te burabeti te moanibwai mai te Atua, ao te kaawa ae uarereke ike e na bungiaki iai: Ma ngkoe, Betereem Eberata, e ngae ngke ko uarereke i buakoia taian ngaa ni Iuta, ma naba mairoumi e na roko nakon Au te tia tautaeka i Israel; ana roko e mai n te moan tai, mai n aki toki. (n te bara ni kore, Ibrania, “mai n taian bong n aki toki”).52

GSAM 50Kaotakin Ana Iai te Atua n te Kaotiota ni Kakannatoana ao n te Buraim

GSAM 50.4Imwina n rongorongoia kaain Israel, ngke e kabanea Solomon te kautakin te tembora, ae e taekea bwa e na “rangi ni kakannato,” e tekateka te kaotiota ni kakannatoan te Atua i buakon taian kerubim i aon rabunan te ati ni berita ae te tabo ni kabwarabure. E taekaki n te tai ni katabuiakin te tembora, ngke a otinako ibonga mairoun te tabo ae tabu: E kaonoa ana auti te Uea te buraim, ngaia are a aki kona ibonga n tei ni mwakuri ibukin te buraim; ba e kaonoa ana auti te Uea te kakannatoan te Uea.53 E kaotaki matan te aomata te iai te Uea n te tembora aio n te buraim ni kakannato. E kaeka te Uea ana tataro Solomon n te tai anne, ao e taekea nakon iai: I ongo am tataro, ao I rineia te tabo aio ibukiu bwa te auti ni karea.54

GSAM 51.1A bure te aomata, a taromauriia atua aika kewe, ao ngaia are a tiku n uruaki aia kaawa ao aia tabo ae tabu n te 70 te ririki. Imwina n aia bwaikorora, e kautaki te tembora iroun Zerubabela. E ngae ngke e ikai n rangi ni kakannato n ai aron ae kautaki iroun Solomon, ma e taekea te Uea mairoun ana burabeti: Te kakannatoan te auti ae te kauoua e na rangi ni bati riki nakon te moan.55 E kanakoraoaki te auti aio iroun Herota, ao n ana katawanang e reirei te Tia Kamaiu. N te moan auti e iai te buraim ni kakannato ae e tei ibukin te Uea, ma n te kauoua e roko te Tia Kamaiu naba, te tia karaoaia bwaai ni kabuta.

GSAM 51Te Tautaeka ae Kakannato n te Turu ni Jese

GSAM 51.2Ibukin taan tataninga ma ni kantaningaa n ana tai Isaia, aia kakabwaia ao aia taamnei ni kamatoaki bon taian taamnei n ana taetae ni burabeti ibukin taian bwai ni kakannato aika a na riki n te kamaiuaki ae te kabane. A kaotiota riki taian taetae ni burabeti aikai te utu ae e na roko mai iai te Tia Kamaiu ae kantaningaki: E na roko te bwebwe mai te turu ni Jese, ao e na rikirake te Mwanga mai wakaana; ao ana Taamnei te Uea e na tiku i aona—te taamnei ni kinaaki ao ni mataata, te taamnei ni babaire ao ni mwaaka, te taamnei n atatai ao ni maakan te Uea. E na karaoia bwa e na waekoa n ota ni maakan te Uea; ao e na aki motikitaeka n aron ae noria ma matana, ao e na aki karaoa te kabuakakaa n aron ae ongo ma tairana; ma e na motikitaeka te koraki aika aki kona ma te tika, ao e na kabwarabwaraa taan nanoangaaki n te aba ma te matoa. E na tebekaa te aba ma te tootoo n wiina, ao ma te ang ni taiana e na kabanea te tia bure.56

GSAM 52E reireiaki te Kautaki mai Mate iroun Taian Burabeti

GSAM 52.1E reirei naba te burabeti Isaia ibukin te reirei ni kautakiia taan mate, n taeka aikai aika a kamataata: N te maunga aei e na karaoa te Uea ni taanaba ibukin aomata ni kabuta te kamara ni bwaai aika a moa, te kamara ni wine ae e teimatoa, ao bwaai aika a moa ni boni, ma wine ae e teimatoa ao ae e itiaki raoi. Ao e na kabanea n te maunga aei te uakina ae e uakinaki i aon aomata ni kabuta, ao te buram ae e kaotinaki i aon taian aono. E na onga te maate n te tokanikai; ao te Uea te Atua e na kamaawa taian tangi mairouia aomata ni kabuta; ao e na kabanea te kabuakakaaia ana aomata mairoun te aba ni kabuta; ba e taekea te Uea. Ao e na taekaki n te bong anne: Noria, aio ara Atua; ti a tia n tataninga irouna, ao e na kamaiuira: aio te Uea; ti a tia n tataninga irouna, ti na kimwareirei ao ni kukurei n ana kamaiuaki.57

GSAM 52Te Tautaeka n te Aba ae Kakabwarakoaki

GSAM 52.2E taekea te burabeti anne bwa te tautaeka ni kabane e na kamatoaki i aon te aba ae boou: Noria, I karaoa taian karawa aika boou [taian karawa ni buraim] ao te aba ae boou; ao e na aki manga namakinaki te moan, ao e na aki manga roko i te nano [n te taetae n Ibrania, “roko i te nano,” ae nanona bwa e na aki manga tangiraki]. Ma kam na kukurei ao ni boou n aki toki n te bwai ae I karaoa; ba, noria, I karaoa Jerusalem bwa te kukurei, ao ana aomata bwa te boou n nano. Ao I na kukurei i Jerusalem, ao I na boou n au aomata; ao e na aki manga ongo iai te tangi, ao e na aki manga ongo iai te tangi ni kanganga. E na aki manga iai mai anne [mai te tai ngke e karaoaki te aba ae boou] te ataei ae e maurirake n te tai ae kimai [te ataei ae e aki maan maiuna], ao te unimwaane ae e aki kabanea ana bong [te unimwaane ae e mate imwain ana tai]: ba te ataei e na mate ma te 100 te ririki [n taian tai ngke a maiu aomata n te 900 te ririki, a kona ataei ni karekea 100 aia ririki]; ma te tia bure ae 100 te ririki [n te tai ae e mauri te aomata 100 te ririki] e na buakakaaki. [Aika a mate n te tai ngke e roko te aba ae boou bon taan mate n te “kamatean taan aki raoiroi.” 2 Petero 3:7.] Ao a na kauta auti, ao ni maeka iai; ao a na uniki aroka aika kureebe, ao ni kana uaaia. A na aki kauta auti, ao te tia riki e maeka iai; a na aki uniki aroka, ao te tia riki e kana uaaia: ba n aron taian bong ni kai [te kai ni maiu, Septuagint], a na aron taian bong au aomata, ao taan rineakiu a na kukurei n te mwakuri n aia bai ma ni maan.58

GSAM 53.1E noria Ezekiela i nanon te tai ae maan te kautakiia taan mate. Ma irouna e taekea te Uea: Noria, au aomata, I na kauki ami rua ni mate, ao I na karaoa bwa kam na teirake mai ami rua ni mate, ao I na uotingkami nakon te aba ni Israel.59

GSAM 53“E Bwaa Ara Nanokawaki”

GSAM 53.2E kaotaki raoi riki nakon Isaia, te burabeti ni rongorongo raoiroi, te motikitaeka, ana kangaanga, ao ana maate te Tia Kamaiu ibukin aomata. E taekea te burabeti: “Antai,” e onimaki ara rongorongo? ao antai e kaotaki iai ana bai te Uea? Ba e na rikirake i matana n ai aron te aroka ae e a tibwa bwebwe, ao n ai aron te waka mai te aba ae mwau: e aki iai te tara ao te kakannato; ao ngke a na noria, e na aki iai te bwai ae e tangiria. E kabuakakaki ao e tanakiaki iroun aomata; te aomata ni kangaanga, ae e ataia te nanokawaki: ao ara mata a kaboaki mairouna; e kabuakakaki, ao ara aki karineia. E bwaa ara kangaanga, ao e bwaa ara nanokawaki: ma ara namakinna bwa e kaakiaki, e kaakiaki iroun te Atua, ao e kangaanga. Ma e kamaeaki ibukin ara bure, e kamanatuaaki ibukin ara bure; e tei i aona te kaboan ara mauri; ao ti kamarurungaki n ikoakina.60

GSAM 53.3A na titiraki aomata ma te burabeti: A na riki n te tai aei taian bwai aikai aika rangi ni kakannato? E na taekaki bwa, E aki n te tai aei a na riki; e aki roko naba te tai ibukin te rokoan te Tia Kamaiu ae kakannato aei; ma e taekea te burabeti: Am mata a na noria te Kingi n ana kakannato; a na noria te aba ae e mamao.61

GSAM 54Taian Taetae ni Burabeti Daniel a Kaotiota te Tai ae e na Roko

GSAM 54.1Ma mairoun te burabeti Daniel e moan reirei te Uea ana aomata ibukin taian tautaeka aika a na roko n aron te tai, ao a na tautaeka ni karokoa e kateaki ana tautaeka ae akea tokina; ao e kaotaki te tai ae rineaki, mai n te bwai ae e aki riki riki n te tai anne, nakon te roko ae koaua ao te kabanean te Mesia. Te kabwarabwaraan ana miitara Nebukatnesara e kaotia bwa taian tautaeka aika 4 aika a na tautaeka i aon te aba a na karako riki mwaakaia ao kakannatoia n aron karakoan manena mai te koura, te siliba, te buraati, ao te auri; ao n te kabane, aia maeka aomata ni kainaki ma ni kabotaki e na aron te kai mwaoto n te auri ae e renganaki ma te tano ae mremre. Imwina e na roko te tautaeka n te karawa, ae e na roko imwina n te kabanean taian tautaeka aikai aika a na riki n ai aron te buru ni witi n te tai ni kamara, bwa e na aki manga kuneaki aia tabo, ma ana tautaeka te Atua e na kaonoa te aba ni kabuta.

GSAM 54.2Imwina, n te miitara n te kaitiua te mwakoro, n taian banna ni katoto aika maan aika kakannato aika 4, e manga taekaki te bwai anne, ao a kaotaki riki tabeua ibukin taian tautaeka aikai. N te mwakoro aio e kaotaki ana tai ao ana mwakuri te mwaaka ae “te rurun ae uarereke,” ae e na roko imwina n tibwatibwaan te kaaua te tautaeka n 10 te mwakoro, ao e na kainaki ma ni kabwai te 3 i buakoniia bwa e na tei n ai aron te tia tautaeka ni taamnei i aon aia kabuta. Te mwaaka ni pope aio e na teimatoa i nanon te kaaua te tautaeka ae tibwatibwaaki ao ae kai mwaoto, n te 1260 te ririki. N aron anne a kaotaki taian bwai ni karokoa te tai ngke e anganaki Kristo ana tautaeka iroun Tamana, ao e angania te koraki aika tabu n te Teitei Riki; te tautaeka ae e na tautaeka i aon te aba ni kabuta, ao e na tiku n aki toki.

GSAM 55Te 2300 te Bong

GSAM 55.1N te kawanua te mwakoro ni Daniel, i aan te miitara ni biri, te meme, ao te “rurun ae e rikirake ni kakannato riki,” e kairaki riki te burabeti nakon te kabanean te tai. N taekan 13 ao 14 e kairaki ana mata nakon te tai ae 2300 te bong, ae e roko nakon te motikitaeka. E maan te tai aio, ao e ataia naba te burabeti; ba e taekaki iroun te anera bwa te miitara e na tiku n te tai ae maan. E tuai n anganaki te bong ibukin te moanakin te tai anne, ngaia are e kabanea te mwakoro ni taekana: I rangi ni kaririaki n te miitara; ma akea te tia ae e ataia.

GSAM 55Te 70 te Wiki nakon te Mesia

GSAM 55.2Te karuaiwa te mwakoro e taekea te rokoan te anera nakon Daniel, n reke ma ana tataro, bwa e na anganaki te ata ao te kinaaki. E taekea te tai ae 70 te wiki. E 69 te wiki ni ririki [ae nanona te taeka shevooim, ae e kabwarabwaraaki bwa “wiki”] a na roko nakon te Mesia. Te moanakin te tai anne e na moanaki ma te “tua ni manga kaoka ao ni kauta Jerusalem,” ae e aki angaaki riki n te tai anne. E roko te titiraki, E na kanga n ataia Daniel te kabanean te 69 te wiki? N te 12 te mwakoro e manga taekaki te titiraki ibukin te tai, ao ngke e titiraki, Tera te kabanean taian bwai aikai? e taekaki nakoina bwa e na nako n ana kawai, ba taian taeka a “kainaki ao a kanikinaaki nakon te tai ni kabane,” ngke “a na ataia taan rabakau.”

GSAM 55.3E rangi ni koaua bwa te titiraki aio ibukin te tai bon te tiakiia tabeua aika e taekea te abotoro Petero ngke e taekea: Ibukin te kamaiuaki anne a titiraki ao ni ukoukora raoi taian burabeti, aika a taetae ni burabeti ibukin te nanoanga ae e na roko nakon ami. A kakairi bwa tera, ao te aro riki, te tai ae ana Taamnei Kristo i nanonia e kaotia, ngke e taetae n te moan tai ibukin ana kangaanga Kristo ao te kakannato ae e na roko imwina.62

GSAM 56Ana Toki te Koraki aika Aki Raoiroi

GSAM 56.1E tinai te burabeti Malakai, te kabane n taian burabeti n te Berita ae Moan, te kabwarabwara ae e kamarurung ibukin te kabanean te tia bure: Noria, e roko te bong ae e na kamaangaki n ai aron te oumu; ao taan kamoamoa ni kabuta, ao taan karaoa te bure ni kabuta, a na riki bwa te uteute ae mwau. Ao te bong ae e roko e na kamaangaia, e taekea te Uea ni taanaba, bwa e na aki tiku ibukia te waka ao te mwanga. Ma ibukimi aika kam karinea arangku e na rikirake te Tai ni tika ma te kamaiuaki i ana maura; ao kam na nako mai taikami, ao ni rikirake n ai aron taian kau ae a reireiaki n te auti. Ao kam na tebekaa taan bure, ba a na riki bwa te bu n aana anami n te bong ae I na karaoa aio, e taekea te Uea ni taanaba.63

GSAM 56.2Ma taian koaua ni kabuta aikai aika a koreaki n te Berita ae Moan, aika a a tia ni kaotaki iai nakon Israel taian bwai ni kabwarabwara aika mwaiti ibukin te babaire ni kamaiuaki, e na rangi ni korakora ingaingaia taan kakorakoraia n reiakina te taeka ngke a noria ao ni kinaa bwa a na roko n te tai ae e roko iai te Uaa ae beritaki. Ngke e aki ataia te rongorongo n te koraki, ao naba irouia aika a wareka taian Koreanaki n taian synagoga n taian Taabati ni kabuta (Mwakuri 13:27), ma taan karinea te Atua ao taan reirei aika a kakairi raoi n taian Koreanaki ma te kairiiri n te Taamnei, a tataro ni koaua n ai aron te abotoro Ioane n te tai aei: “Roko, Uea Iesu, ao roko n te waekoa.”

Notes

  1. Taeka N Rabakau 13:12. ↩
  2. Akai 2:6, 7. ↩
  3. Ebera 12:26-28. ↩
  4. Itaia 28:13. ↩
  5. Taeka N Rabakau 4:18. ↩
  6. Karikani Bwaai 4:1. ↩
  7. Ebera 11:4. ↩
  8. Karikani Bwaai 4:25. ↩
  9. Karikani Bwaai 5:29. ↩
  10. Karikani Bwaai 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Karikani Bwaai 13:15-17. ↩
  12. Ebera 11:8. ↩
  13. Ebera 11:10. ↩
  14. Karikani Bwaai 15:13-15. ↩
  15. Ebera 11:19. ↩
  16. I-Karatia 3:16. ↩
  17. I-Karatia 3:8. ↩
  18. Karikani Bwaai 28:13. ↩
  19. Karikani Bwaai 49:10. ↩
  20. Te Otinako 1:8; Mwakuri 7:18. ↩
  21. Ebera 11:23. ↩
  22. Taraa ana boki Josephus ae Rongorongoia I-Iutaia ma Rimoa, te boki 2, mwakoro 9, barakirabe 7; Taamnein te taetae ni burabeti, te boki 1, iteraniba 165, 166. ↩
  23. Mwakuri 7:25. ↩
  24. Warekaia Iteraera 24:17. ↩
  25. Ebera 11:12, 13. ↩
  26. Warekaia Iteraera 14:21. ↩
  27. Abakuka 2:14. ↩
  28. Te Otinako 25:40; 26:30; 27:8; Mwakuri 7:44. ↩
  29. Ebera 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Ebera 10:1. ↩
  31. Mwakuri 13:19, 20. ↩
  32. Te Tua-Kaua 4:6, 7. ↩
  33. 1 Tamuera 8:7. ↩
  34. 1 Tamuera 8:5. ↩
  35. 1 Tamuera 8:19, 20. ↩
  36. Otea 13:9-11. ↩
  37. Ezekiela 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Taian Areru 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Isaia 9:6, 7. ↩
  41. Jenesis 5:24. ↩
  42. Ebera 11:5. ↩
  43. 2 Kingi 2:11, 12. ↩
  44. Iuta 14, 15. ↩
  45. Ioba 19:23-27. ↩
  46. 1 Kronika 29:23. ↩
  47. Mwakuri 2:30, 31. ↩
  48. Taian Areru 110:1. ↩
  49. Isaia 7:14. ↩
  50. Mataio 22:42-45; Taian Areru 110:1. ↩
  51. Ebera 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Kingi 8:10, 11. ↩
  54. 2 Kronika 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Isaia 11:1-4. ↩
  57. Isaia 25:6-9. ↩
  58. Isaia 65:17-22. ↩
  59. Ezekiela 37:12. ↩
  60. Isaia 53:1-5. ↩
  61. Isaia 33:17. ↩
  62. 1 Petero 1:10, 11. ↩
  63. Malakai 4:1-3. ↩

Note

Back