Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
19 / 31
19 / 31

Mwakoro 16 — Ana Rongorongo te Anera ae te Kateniman

John Norton Loughborough

GSAM 247.1“Ao e rimwiia te anera ae te kateniman, n taetae n te bwanaa ae korakora, Ngkana e taromauria te man ae tiritiri ao te boua ae tamneina te aomata temanna, ao e karekea kanikinaeana i matana ke i baina, ao e na moi naba n te wainin unin te Atua, ae e kabwaroaki n akea ae baireaki ma ngaia nako n te kabun ana un; ao e na kamarakiaki n te ai ao te turebura i mataia anera aika tabu, ao i matan te Tibutetei; ao e nako i eta bubun aia maraki n aki toki: ao ake a taromauria te man ae tiritiri ao te boua ae tamneina, ao ane e karekea kanikinaean arana, a aki motirawa n te bong ao n te ngaina. Aio aia taotaonakinnano aika tabu: aikai ake a kawakina ana tua te Atua, ao ana onimaki Iesu.”1

GSAM 247Te Kauring ae Kakannato Riki n te Baibara

GSAM 247.2Aio te kauring ae kakannato riki mai buakon kauring ni kabane n te Baibara, ao e koaua bwa akea te kakoaua n rongorongon taai ake a nako n ara aonnaba bwa e a tia n ongoaki te rongorongo aei imwaina. E a tia ni kakoauaki bwa te moan anera ao te anera ae te kauoman n te rinan aei a kain te roro n te tai aei; ao e kaota raoi te koaua anne bwa te rongorongo aei e aki kain taai ake a tia ni waerake.

GSAM 247.3E taku Unimwaane J. V. Himes n 1847:—

GSAM 247.4“Te mwakoro 14 [n Te Kaotioti] e kaota te takarua ae kamimi, ae e na bon taekinaki imwina, bwa te kauring nakoia aomata n te aua n kariri ae korakora anne. Kiibu 9-11. Akea riki n ana boki te Atua te katanoata ibukin te un ae kamamate n aron aei. Tiaki e kaota aei bwa e na riki te kariri ae korakora, bwa e kainanoaki te kauring ae kamamate n aron aei?”2

GSAM 248E Uki te Tembora—E Noraaki te Aake

GSAM 248.1E taku J. N. Andrews ibukin te rongorongo aei, “Ukin te tabo ae tabu riki ni kabane n te tembora i karawa, ae e kona iai n noraaki te aake, e riki n te tai ae e tang ana bwai ni katangitang te anera ae te kaitiman. Ao ngkai e a bitaki ana mwakuri ara Ibonga ae Rietata ae kakannato nako n te ruu anne n tokin 2300 te bong, ti ataia bwa ukin te tembora e kaetaki n tokin te tai anne, n aron ae e kaotaki n ana katanoata te moan anera. Rin ara Ibonga ae Rietata nako n te tabo ae tabu riki ni kabane bwa e na mwakuri i matan ana aake te Atua, e kairi aia iango kaain te ekaretia nako n ana tua te Atua ake a mena inanoni te aake anne. E a tia ana tua te Atua n oota nako man te tabo ae tabu i karawa ma ngke e roko te tai anne.

GSAM 248Bitakin te Taabati

GSAM 248.2“Te koaua ae e aki kona n aki kakoauaki bwa n taai ake a tia ni waerake, e bitaki te tua ae te kaaua man ana bong ni motirawa te Uea nako n aia bong ni botaki taan taromauria boua, ae te moan bongin te wiki. Te bitaki aei e riki n te aro ae e kaitaraa raoi te Koroboki ae Tabu, ae n taabo ni kabane e kinaa te kaitibong bwa tii ana Taabati te Uea n te wiki. E karaoaki iroun te tia kakeaa te onimaki ae kakannato, ane e taetae ni burabetinna Taniera bwa e na ‘iangoa bitakin taai ao tua.’ Te mwaaka aei e ti tebo ma te man ae tiritiri ane e na taromauriaki iroun te aonnaba ni kabane. Ao te koaua ae e rangi ni kakannato bwa te tua aei, ae e a tia n takatakaaki i aani wae n te tai ae maan, e a manga kateimatoaki ngkai, ao a moana kawakinana ana aomata te Atua ma ake ruaiwa riki. Ti kakaitau nakon te Atua bwa e katauraoia koraki ake a tiku ibukin aia kabane ni buaka ma te tarakona, ao ibukin rinia n mataroa nako n te kaawa ae tabu. Te Kaotioti 12:17; 22:14. Kateimatoan te tua ae te kaaua n te kaitara ma te Taabati n te kakeaa te onimaki, ao tataekinan ana tua te Atua ni kabane, bon te kakoaua ae mataata bwa te tai aei bon tain aia taotaonakinnano aika tabu, ao tain ana kauring te anera ae te kateniman.”3

GSAM 249.1N mwakoro ake imwaina e a tia ni kaotiotaki te moan rongorongo ao te kauoman mai buakon rongorongo aikai, ngke a kakoroaki bukiia n te katanoata ae kakannato ibukin kauaokin Iesu ni karokoa Okitobwa 22, 1844. E warekaki n te koroboki n moan te mwakoro aei, “E rimwiia te anera ae te kateniman,” ae nanona e rimwin te moan anera ao te anera ae te kauoman. Tao e na kakawaki n te itera aei bwa ti na iangoa moanakin ana rongorongo te anera ae te kateniman.

GSAM 249Taan Kantaninga Ana Kauaoki Iesu Ake a Moan Riki bwa Taan Kawakin te Taabati

GSAM 249.2N te tai n te “takarua n te nukanibong,” n 1844, e moana kairan aia iango ana aomata te Uea nako ni kawakin te Taabati n te kaitibong. E moan riki te reirei aei i buakoia taan kantaninga ana kauaoki Iesu n te aro aei: e mwaing Rachel Preston, te aine ae kain te aro ni Babetitio n te Kaitibong, nako Washington, N.H., ike e mena iai aia ekaretia taan kantaninga ana kauaoki Iesu. E butimwaea te reirei ibukin ana roko Iesu, ao n ana mwakuri ni mitinare e butimwaea te Taabati n te tua ae te kaaua te ekaretia anne, ae tao 40 kaaina.4 E a karika te kakae ibukin te bwai anne te aei. N Te Takarua n Tebetembwa 5, 1844, ti wareka, “A rangi ni tabeaianga aia iango aomata aika bati ibukin te iango bwa a tuaaki bwa a na kawakina te kaitibong.” E mena te taeka aei n ana koroboki te tia babaire n te nuutibeeba, ae e kataaki iai ni kamatoaki, n te kataaki ae mamaara, te reirei ibukin kawakin te moan bongin te wiki. E reitinako te reirei anne n te kaotinako n Tebetembwa 12, ike ti kunea iai te taeka ae kakawaki aei, ae e kairiia aomata aika bati bwa a na kakae n te wanawana ao n te taraakina:—

GSAM 249Tii te Kaitibong te Bong ae Baireaki n te Tua

GSAM 249.3“N te wiki are e a nako ti a kairaki nako n te iango aei: akea te tai ae onoti ae a tuaaki kaain te aro ni Kristian bwa a na kaokoroia bwa te tai ae tabu. Ngkana e kairua te iango aei, ao ti iangoia bwa tii te kaitibong te bong ae iai te tua ibukin kawakinana.”

GSAM 250Ana Koroboki n Reirei T. M. Preble

GSAM 250.1A kairaki aia iango taan kantaninga ana kauaoki Iesu ni kabane nako ni kanen te Taabati n ana koroboki n reirei T. M. Preble ibukin te bwai anne, ae korobokiaki n Beberuare 13, 1845, ao e boretiaki n Ana Kantaninga Iteraera, i Portland, Maine, n Beberuare 28, 1845. Imwin kaotan taekan kawakin te Taabati n te Baibara, ao te koaua bwa e bitaki nako n te moan bongin te wiki n te kakeaa te onimaki ae kakannato, e taku: “N te aro aei ti nora kakoroan bukin Taniera 7:25, ngke e bitii ‘taai ao tua’ te bwaa ae uarereke. Ngaia are e noraki irou bwa aomata ni kabane ake a kawakina te moan bong bwa te Taabati bon ana taan kawakin te moan bongin te wiki te bobe, ao taan uruua ana Taabati te Atua.”5

GSAM 250Ana Taeka J. B. Cook Ibukin Kanen te Taabati

GSAM 250.2E aki maan imwin aei ao e kaotinakoaki n te boreti ana koroboki J. B. Cook, ae e kaota iai bwa akea te kakoaua n te Koroboki ibukin kawakin te moan bongin te wiki bwa te Taabati, ao e kabongana te taeka ae kimototo aei: “N te aro aei e a kai ni katoka te ang man aia ie naake a ieie, tao n aki ataia, i aan ana buraki n Taabati te bobe.”

GSAM 250.3E ngae ngke e aki maan aia kawakin te Taabati mwaane aika uoman aikai, ma a a tia ni moana te waaki ae e aki kai ni katokaki. A taekinaki taeka aika “ana taan kawakin te moan bongin te wiki te bobe,” “taan uruua ana tua te Atua,” ao “te ieie i aan ana buraki n Taabati te bobe,” irouia aomata aika tebubua ma tebubua ake a ingainga n ata te koaua ibukin te bwai aei. E kairaki ana iango Unimwaane Joseph Bates, mai Fairhaven, Mass., n te aro aei, ao e butimwaea te Taabati n 1845.

GSAM 250E Butimwaea te Taabati Joseph Bates

GSAM 250.4E riki ana kaangaanga n te aro aei: ngke e ongo rongorongoia te koraki i Washington, N.H., ake a kawakina te Taabati, e motika nanona bwa e na kawara te ekaretia anne ao n nora nanon te bwai anne. Ao e karaoa, ao ngke e reiakina te bwai anne ma ngaiia e nora bwa a eti, ao e butimwaea n te tai naba anne te oota ibukin kanen te Taabati. Ngke e okira New Bedford, Mass., e kaitiboo ma te Tari te mwaane ae e kinaaki irouia aomata, n te buriti i marenan New Bedford ao Fair Haven. E kamauria n taekina, “Te Kabeteni Bates, tera te rongorongo?” E kaeka Unimwaane Bates, “Te rongorongo bwa te kaitibong bon ana Taabati te Uea ae Atuara.” “Eng,” e taku te mwaane, “N na nako n mwengau n wareka au Baibara, ao n kakae ibukin anne.” E karaoa, ao ngke a manga kaitiboo te Tari te mwaane aei e a tia ni butimwaea te koaua ibukin te Taabati ao n ongeaba iai.

GSAM 251Te Moan Boki Ibukin te Taabati

GSAM 251.2E waekoa ni moana tataekinan te koaua aei Unimwaane Bates, n nakonako man te aono teuana nako n te aono teuana riki. E waekoa n nora bwa te boki, ke e ngae tii te beeba n reirei, ibukin kanen te Taabati e na rangi ni buokia n ana mwakuri, ao e kairaki nanona iroun Taamnein te Atua bwa e na korea ao ni kaotinakoa te bwai ibukin te reirei aei. Ma te titiraki bwa e na kanga ni karaoaki ngkana akea te mane, bwa tii ana mane ae e mena irouna te tiring n York teuana (te tienti ae tebwina ma uoua ao te iteran tienti). Tao e na kakawaki nakoia taan wareware bwa n na taekina ana kaangaanga n te bwai aei, n aron ae e bon tuangai iai n 1855.

GSAM 251Aua te Baun n te Burawa

GSAM 251.3E taku bwa ngke e tataro i matan te Atua, e motika nanona bwa e na korea te boki, ao e onimakina bwa e na uki te kawai ibukin kaotinakoana. Ngaia are e tekateka n ana taibora ni koroboki, ma te Baibara ao te boki ni kakaei taeka n te Baibara, bwa e na moana ana mwakuri. I nanon teuana te aua e rin Nei Bates nako n te ruu ao e taku, “Joseph, e aki tau au burawa ibukin kabanean te urun,” ao n te tai naba anne e taekini riki bwai aika uarereke ake e kainanoi. “Iraua te burawa ae ko kainanna riki?” e titiraki te Kabeteni Bates. “Tao aua te baun,” ana kaeka. “E raoiroi,” e taku. Imwin nakona man te ruu, e nako te mwaane nako n te titooa ae uakaan, e kabooa aua te baun n te burawa ao bwai ake tabeua riki, e uotii nako n mwengana, ao e manga tekateka n ana taibora ni koroboki. E aki maan ao e rin Nei Bates ao e nori bwai ake i aon te taibora ao e taku n te mimi, “E roko mai ia te burawa aei?” “Bukin tera,” e taku te kabeteni, “e aki tau? Ko taku bwa ko kainanoi aua te baun.” “Eng,” e taku te aine, “ma ko karekea mai ia?” “I kabooa,” e taku; “tiaki anne ae ko kainanna bwa e na tau iai am urun?” “Eng,” e reitaki Nei Bates, “ma ngkoe, te Kabeteni Bates, te mwaane ae e kairii kaibuke mai New Bedford nako n itera ni kabane n te aonnaba, ko a bon nako ni kabooa aua te baun n te burawa?” “Eng, tiaki anne ae ko kainanna bwa e na tau iai am urun?” “Eng,” e taku Nei Bates, “ma ko a bon kabooa aua te baun(!) n te burawa?”

GSAM 252E Kabongana $11,000 Ibukin te Koaua

GSAM 252.1E waekoa n riki riki te kataaki teuana. Ngke e katoka te nakonako i tari te Kabeteni Bates, e kaboonakoa ana itera n te kaibuke n te boo ae $11,000, ma ngkai e a kabanea ana bwai ni kabane ibukin butinakon te mwakuri ibukin te koaua. Ni karokoa te bong aei e tuai n ataia Nei Bates bwa tera aron ana mane, ma e namakinna bwa e a riai ngkai n tuangnga, ao e taku n te rau, “Nei buna, I kabongana au kabane ni mane n te aonnaba ibukin bwai akekei.” E titiraki Nei Bates ma te tang ae korakora, “Ti na kanga?” E teirake te kabeteni, ao ma te karineaki ae tau ma te kabeteni ae kairiia ana kaibuke, e taku, “N na korea te boki; N na tibwaia, ao ni katabaua te koaua ibukin te Taabati aei nako n te aonnaba.” “Ma,” e taku Nei Bates, ae e bon aki kona n noraba n ranimatana, “ti na maiu n tera?” “E na kauka te kawai te Uea,” ana kaeka te Kabeteni Bates ma te moangare. “Eng,” e taku Nei Bates, “e na kauka te kawai te Uea! Anne am taeka n taai ni kabane,” ao e tangirake ao e nako man te ruu.

GSAM 252Te Buoka ae E Aki Kantaningaaki

GSAM 252.2Imwin reitinakon ana mwakuri te Kabeteni Bates n iteran te aua, e roko te iango nakoina bwa e na nako n te aobiti ni mwere, bwa iai ana reta ikekei. E nako, ao e bon koaua bwa iai te reta. N taai akekei te boo ibukin kanakoan te reta bon nimaua te tienti, ao e a mena n ana iango te tia kanakora ngkana e na kabwaka imwain kanakoana ke e na aki. Ibukin te bwai teuana, e aki kabwaka booia te reta aei te tia korea. Ao e manga karakoaki te Kabeteni Bates ikai, bwa e a riai n tuanga te tia babaire n te aobiti ni mwere, Ten Drew, ane e kinaa raoi, bwa e aki kona ni kabwaka booia, bwa akea ana mane; ma e taku, “Ko kona n kariaia bwa N na nora te tabo ae e roko mai iai?” “Uotia ma ngkoe,” e taku te tia babaire n te aobiti ni mwere, “ao ko na kabwaka n te tai teuana.” “Tiaki,” e taku te kabeteni, “N na aki uota te reta man te aobiti ni karokoa te tai ae e a kabwakaki booia.” Ngke e taua te reta i baina, e taku, “I iangoia bwa iai te mane n te reta aei,” ao e rairaki nako n te tia babaire n te aobiti ni mwere n titirakinna, “Ko kona n kauka? Ngkana iai te mane iai, ko kona ni katoka man te mane anne booia te reta; ngkana akea, N na aki warekia.” E karaoa ana bubutii te tia babaire, ao noria! e mena iai te beeba ni mane ae tebwina te taara. N warekana, e ataia bwa e roko te reta mairoun te aomata ae taku bwa e rangi ni kairaki ana iango iroun te Uea bwa e kainanoa te mane Unimwaane Bates, ao e waekoa ni kanakoa nakoina; ao tao ibukin waekoana e mwaninga ni kabwaka booia te reta.

GSAM 253.1Imwin kabwakan booia te reta, e nako n te titooa n amwarake, ao e kabooa te bareera n te burawa n te boo ae $4, ao bataati, te tioka, ao bwai riki tabeua ake e kainanoaki. Ngke e tuanga te tabo ae a na uotaki nako iai, e taku, “Tao e na taku te aine bwa tiaki ana bwai aikai, ma tai tabe ma ana taeka; katukii bwai n te bata ni maei n te auti.”

GSAM 253.2Imwina e nako n te aobiti ni boreti booki ao e babairea kaotinakoan tenga te beeba n reirei ae tao tebubua iteranibana, ma te kaetieti bwa ngkana e a angaaki te koroboki nakoia taan boreti, ao a na kabonganai taian mataa ni boreti ibukina n te tai ae waekoa ae kona, n angaaki nakoina taian katoto bwa e na taraia. E na booia te mwakuri ngkana e a karekea te mane, ao a na aki uotaki booki man te aobiti ni karokoa te tai ae e a kabwakaki booia ni kabane.

GSAM 253.3E ataa raoi te Kabeteni Bates bwa akea te aomata ae iai ana kaitara nakoina, ma e namakinna bwa ana mwakuri ae riai bwa e na korea te boki aei, n onimakina bwa e na kairii nanoia aomata te Uea bwa a na kanakoa te mane ngkana e kainanoaki. Imwin kaboan te beeba, beeni, ao bwai riki tabeua, ae e a karekea iai te tai ibukin rokon aia bwai kaain ana utu imwaina, e nako ni karokoa moan te kawai ae nako n ana auti. Ngke e nora bwa a mena bwai ikekei, e rin n ana auti rinanon te mataroa mai imwi, ao e manga tekateka n ana taibora ni koroboki. E rin Nei Bates ao e taku n te bwanaa ae ingainga, “Joseph, tara n te bata mai mae! A roko mai ia bwai akekei? E roko te tia uotabwai n ana kaa n uotabwai ao e a bon katuui. I tuangnga bwa tiaki ara bwai, ma e bon katuui.” “Ao,” e taku te Kabeteni Bates, “I iangoia bwa e raoiroi.” “Ma,” e taku Nei Bates, “a roko mai ia?” “Ao,” e taku te Kabeteni, “e kanakoi te Uea.” “Eng,” e taku Nei Bates, “e kanakoi te Uea; anne am taeka n taai ni kabane.” E a anga te reta nako ni buna, n taku, “Wareka aei, ao ko na ataia bwa a roko mai ia.” E warekia, ao e manga nako n tang riki, ma e kaokoro te tang aei ma are te moan; ao ngke e manga oki, e bubutii n te nanorinano bwa e na kabwara ana bure ibukin karakoan ana onimaki.

GSAM 254E Roko te Mane Ibukin te Boki

GSAM 254.1Ngke e reitinako te koroboki ao te boreti, e karekea te mane te Kabeteni Bates n taai nako rinanon te mwere ao n kawai riki tabeua, ao n taai tabetai mairouia aomata ake e tuai n kaitiboo ma ngaiia. Ngkana e a karekea te mane, e anganaki nakoia taan boreti, ao e kabwakaki iai taben booia te boki. N tokina e roko te bong ae e a tia boretiia booki ni kabane, ao man te tabo ae e aki kantaningaia Tari te mwaane Bates e booaki iai te toenga ni kaitara; ngaia are e aki rumwi tibwaakin booki e ngae tii teuana te bong.

GSAM 254E Booaki te Kabane ni Kaitara

GSAM 254.2E tuangai H. S. Gurney, mai Memphis, Mich., n Maati, 1884, bwa n te moaningabong are e a tia iai ana boki Unimwaane Bates, e karekea $100 ibukin te beeba ni kaitara ae e a nako taina n te tua, mairoun te mwaane ae e a tia n taetae bwa e na aki booia n aki toki. Ngke e karekea te mane aei, e kukurei ni kabongana tabena ni kabwaka te kabane ni kaitara ibukin ana beeba n reirei Unimwaane Bates ibukin te Taabati. “Ma,” e taku Ten Gurney, “e aki ataa Tari te mwaane Bates ni karokoa bongin matena bwa antai ae e kabwaka te toenga ni kaitara ibukin te boki.” Ana kaangaanga aei Unimwaane Bates n boretiakin te koaua ibukin te Taabati e taraa n aron te taeka nakoia ara aomata mai moan kaotinakoan te koaua ibukin kanen te Taabati, “Butinako n te mwakuri aei, ao kam na kantaningaia bwa e na kauka te kawai ana tararua te Atua ngkana kam a butinako.”

GSAM 255E Nanououa Unimwaane Bates Ibukin Taian Miitara

GSAM 255.1Te rongorongo ae imwina, ae kakimototoaki man Rongorongon te Maiu, e na kaota bwa a kanga ni ikotaki te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti ao te manga kaetaki ibukin te Taabati:—

GSAM 255.2Ngke e kawara New Bedford, Mass., n 1846, e kinaa Unimwaane Joseph Bates Nei Harmon. E a tia ni butimwaea te onimaki ibukin ana roko Iesu mai moana, ao e ingainga n te mwakuri anne. Bon te mwaane ni Kristian ae koaua, ae tatabe ma te akoi. E akoi Nei Harmon n aron ae bon natina. N te moan tai ae e ongo ana taetae, e kaota te tabeakin ae korakora, ao imwin tokin ana taetae e teirake ao e taku, “Ngai te Toma ae nanououa. I aki onimakini taian miitara. Ma ngkana I kona n onimakina bwa te kakoaua ae e taekinna te Tari te aine n te tairiki aei bon bwanaan te Atua nakoira, ao N na riki bwa te aomata ae kukurei riki mai buakoia aomata ni kabane aika a maiu. E rangi n rotaki nanou. I onimakinna bwa e koaua nanon te tia taetae, ma I aki kona ni kabwarabwaraa aron kaotaki nakoina bwai aika kamimi ake e a tia n tuangira.”

GSAM 255Nei Harmon e Butimwaea te Taabati

GSAM 255.3Unimwaane Bates e kawakina te Taabati ao e kaotia kakawakin te Taabati. N te tai anne, Nei Harmon e aki namakina kakawakin te Taabati, ao e iangoia bwa Unimwaane Bates e bure ngke e taetae riki ibukin te tua ae kaaua nakon tua ake ruaiwa riki. Ma te Uea e kaotaki iai te tabo ae tabu i karawa. E kaukaki te tembora te Atua i karawa, ao e kaotaki ana bwae te Atua ma te baboana ni mamaaunga i rungaia. Anera uoua a tei, temanna n te tabo teuana n te bwae ao temanna n te tabo are i iterana, ma baia a raranga i aon te baboana ni mamaaunga ao mataia a kaitaraa. Ana anera ae kairiiri e tuanga bwa e teiaki aei ana taamnei te karawa ni kabutaa, a mataki ma te makawaki ae tabu nakon te tua te Atua ae e koreaki n te rimwan te Atua. Iesu e kauka te baboana ni mamaaunga, ao e noria taian tebe n atibu ae a koreaki iai tua aika tebwina. E kaberekareka ngke e noria te tua ae kaaua i nukan te tua aika tebwina, ma te teimwana ni marama ae e karawaki. Te anera e reeti, “Aei ti te tua teuana i buakon tua aika tebwina ae e kaotia te Atua ae maiu, ae e karaoi karawa ao te aba ma bwaai ni kabutaa aika iai. Ngke e karaoaki taian boto n te aba, e karaoaki naba te boto n te Taabati.” E kaotaki iai bwa ngke e a tia ni kawakinaki te Taabati ae koaua, ao e na bon tuai n iai te aomata ae aki onimaki ke ae aki kakoaua bwa iai te Atua. Te kawakinan te Taabati e na kamanoa te aonnaba man te taromauri n atua aika kewe.

GSAM 256.1E a tia n takatakakinaki te tua ae kaaua, ngaia are ti weteaki bwa ti na kaetia te kabuakaka i nanon te tua, ao ti na tei ibukin te Taabati ae e a tia n takatakakinaki. Te aomata ni bure, ae e kakannatoa i bon irouna i aon te Atua ao e iangoia bwa e na bitaki taian tai ao taian tua, e karaoa te bitakin te Taabati mai te bong ae kaitiua n te wiki nakon te bong ae te moan n wiki. N te karaoan aei e karaoa te kabuakaka i nanon te tua te Atua.

GSAM 256.2N te tai ae kaan riki imwain ana bong ae kakannato te Atua, e kanakoaki te rongorongo ni kauringiia aomata bwa a na okiri nakon aia kakaonimaki nakon te tua te Atua ae e kabuakakaa te Anti-Kristo. E riai ni kaotaki te kabuakaka i nanon te tua n te reirei ao n te katoto. E kaotaki naba iai bwa te anera ae te kateniman n Kaotioti 14, ae e taetae ibukin ana tua te Atua ao ana onimaki Iesu, e teiaki koraki aika a karekea te rongorongo aei, ao a kabwarabwaraa te taeka ni kanikina nakoia aomata n te aonnaba bwa a na kawakina ana tua te Atua ao ana tua n aron te bwai ni matan te mataki, ao n te kaekean te taeka ni kanikina aomata aika mwaiti a na butimwaea te Taabati te Uea.6

GSAM 256.3Te bwai aei ae e riki nakon Nei Harmon ao Unimwaane Bates e boraoi ma aron mwakurin te Uea. Nei Harmon ao Unimwaane White a na kaotiaki aia iango ibukin te Taabati n te taeka a Unimwaane Bates, ae e kaotia nakoia mai nanon te Baibara kakawakin ana tua te Atua ae e aki bitaki. E ngae n anne bwa Nei Harmon e kakabwaiaaki n taian kaotioti aika riai mai te Uea n te tai ae kaania namakaina aika tebwi ma waniua, akea te bwai n te iango aei ae e kaotaki nakon iai. Ngkai e a roko ana tai te Uea, ngke a kautaki te koraki aika a kawakina ana tua, bwa e na anganaki te marama n te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti; ngaia are, n ana aro n mwakuri, ana rongorongo te anera ae te kateniman, “ana tua te Atua, ao ana kakoaua Iesu Kristo,” a na ikotaki.

GSAM 257Moanakin Ana Rongorongo te Anera ae te Kateniman

GSAM 257.1Mai te tai anne, ana rongorongo te anera ae te kateniman, n aron te ikotaki ma rongorongo aika uoua, e moanaki n taetae. Te koaua ibukin te Taabati, n aron te ikotaki ma ana bwae te Atua ao te marama ae e rikirake ibukin te tabo ae tabu, e kamatoaa te bwai ae e kaotaki mai mwina—bwa te waaki ibukin kauaokin Iesu ae nakoina e bon raoi ao e tei n te babaire te Uea. Iai ngkai a kona n ataia riki, nakon te tai nakoina, nanon “taian teke aika tenua ni kaikawarake nakon te kawai nakon ana taoni te Atua.”

GSAM 257Unimwaane Bates e Butimwaea Taian Miitara Bwa Mai te Atua

GSAM 257.2N te namakaina ae Nobembwa, 1846, e karaoaki te bootaki n Topsham, Maine, ao Unimwaane Bates e iai iai. N te bootaki anne Nei White (te marean Nei Harmon ma Unimwaane James White e a taetaeaki mai mwina) e karekea te miitara ae e karaoa Unimwaane Bates ni kamatoaa raoi bwa a mai te Atua. Bon te aomata ae e a tia n mwakuri i aon te taari n te ririki aika nimabwi, n taabo ni mwakuri ni kabane mai te ataei ni mwakuri n te kaibuke nakon te kabitani ao te tia bwaibwai n taian kaibuke. Ana rabakau ibukin itoi e rang kakannato, bwa e tuangai bwa e kona n ata raoi te tabo i karawa n te taari, n aron raroana nako meang ke maiaki mai te ekueta ao raroana nako mainiku ke maeao mai te meridian ae te moan, n te noria ana bwaai te karawa. Aomata n aron aei a na kukurei n taetae ibukin itoi.

GSAM 257.3N te taetae ma ngaia, e tuangai bwa e riki raoi bwa e onimaki bwa taian miitara a mai te Atua. E reeti bwa e karaoa te taetae ma Nei White n te bong teuana ibukin itoi, ma e waekoa n ataia bwa akea ana atai ibukin itoi; ni koaua, e tuanga bwa e aikoa n noria te boki ae e taetae ibukin te bwai anne. E aikoa kukurei ni taetae ibukin te iango anne, ao e kairaki te taetae nakon te taetae ibukin te aba ae boou, ao ibukin te bwai ae e kaotaki iai n te miitara.

GSAM 258“Karawa ae E Kaukaki”

GSAM 258.1N te ririki ae nakoina, Eprel 19, 1845, te Boreti ni Rongorongo ae Taamnei n London e boretiaki iai te bwai ae kakannato ibukin taan rabakau ibukin itoi mai Ariki Rosse, ibukin taian bwai aika kakannato ae e karekea n ana tae ni mataki ae rangi ni kakannato, ao e aera riki te noria n te bwai ae taan rabakau ibukin itoi a aranai bwa “te bwangabwanga i karawa.” N te tairiki teuana, n te bootaki ae e taetaeaki ma ngaia, i autin Mwaane Curtiss ao i matan Unimwaane Bates, ae e aikoa bwaai raoi ibukin taian kaotioti aikai, Nei White, ni miitara, e moana n taetae ibukin itoi, ao e kabwarabwaraa ma te namakin bauna aika te roti uroia ake e noria i aon te itoi ae mwamwananga teuana, ao e reeti, “I noria namakaina aika aua.” “Ao,” e reeti Unimwaane Bates, “e noria Jupiter!” Imwin anne, ngke e karaoa te angaanga n aron te aomata ae e mwananga i nanon karawa, e moana naba ni kabwarabwaraa bauna ao taian teimwana n aia kakannato ae e bitaki, ao e reeti, “I noria namakaina aika itiua.”7 Unimwaane Bates e kabwarabwaraa, “E kabwarabwaraa Saturn.” Imwin anne e reeti, “I noria namakaina aika onoua,” ao ni kabuta e moana ni kabwarabwaraa “karawa ae e kaukaki,” ma ana kakannato, ao e aranai bwa te kauka nakon te tabo ae marama riki. Unimwaane Bates e reeti bwa ana kabwarabwara e rangi ni korakora riki nakon te taetae ni kabwarabwaraa ibukin karawa ae e kaukaki ae e a tia n reirei iai mai te tia boreti tabeua.

GSAM 258.2Ngke e taetae ao e bon tiku naba n te miitara, e tei Unimwaane Bates ao e kabwarabwaraa, “Ao, I rangi n tangiria bwa e na mena ikai Ariki John Rosse n te tairiki aei!” Unimwaane White e titiraki, “Antai Ariki John Rosse?” “Ao,” e reeti Unimwaane Bates, “bon te tia rabakau ibukin itoi ae kakannato mai England. I tangiria bwa e na mena ikai ni ongo te aine anne ni taetae ibukin itoi, ao e na ongo ana kabwarabwara ibukin ‘karawa ae e kaukaki.’ E a nakoina riki nakon te bwai ae e a tia n reirei iai.” Mai te tairiki anne Unimwaane Bates e kamatoaa raoi bwa taian miitara a Nei White a mena i tinanikun ana atai ao ana mwaaka ni kairiiri. Aei ao aron te reitaki ao te reirei ae e anganaki, e kamatoaa iai bwa a mai te Atua.

GSAM 259.1Te bwai aei i karawa ae e kabwarabwaraaki n Nei White n te miitara, e taekinaki n ti tai aika uarereke n taian boki ibukin itoi. Huygens, te tia moan n nora, e anga te kabwarabwara aei:—

GSAM 259Marama ae Kakannato i nanon te Tarei n Orion

GSAM 259.2“Taan rabakau ibukin itoi a kaotia itoi aika tenua ni kaan ni ikotaki i nanon te tarei n Orion; ngke I noria te ae i nanon ma te tae ni mataki n te ririki ae 1656, e kaotiaki i nanon te tabo anne itoi aika tebwi ma uoua; i buakoia, itoi aika tenua aika a kaan n rotaki i marenaia, ao itoi aika aua riki a kaotiaki, a mimia n aron te marama n te karawa, ngaia are te tabo ae e mena iai a bon maramara riki nakon te karawa ni kabutaa, ae e kaotaki bwa e roro ni kabutaa, n te tai ni karawa ae e raoi, ao e noriaki n aron te kaaro ae e kaukaki, ma te noria ae n onei nakon te tabo riki ae e marama riki.”

GSAM 259.3William Herschel e taetae ibukin te bwangabwanga aei i karawa:—

GSAM 259.4“Ngke mai te raroa aei e noriaki ana raba bwa 10°, ae e kaan n tebo ma anne, ana raba e na bon aki kona ni kabwarabwaraaki. E a tia n iangoaki bwa ana raba e na tebo ma ana raba te taai n tai aika uoua te tiriona.”

GSAM 259E Marama Riki Nakon te Taai

GSAM 259.5Thomas Dick, te tia iango, e taetae n aron aei ibukin te nebula ae marama:—

GSAM 259.6“Ngke ti na mena ni kaan nakoina n te raroa ae ti iteran raroan te itoi ae kaan riki, ma te rine anne e rangi ni maan, mai te tabo anne e na kaotiaki te marama ae e aera ma ana marama te taai; ao nakoia aomata aika a mena n te rine ae e aera riki, e na kabota te itera ae te bangi n karawa, ao e na kaotiaki ma te kakannato ae akea te taeka ni kabwarabwaraa. Ma te kairiiri ni kabanea ibukin te bwai anne, n ana aro ni mwakuri ao n ana irekereke, e kona naba n tiku ni kabwarabwaraaki n taian ririki aika a na roko n te maiu ae akea toki; ao n aron taian bwai riki n taabo aika rangi ni maan n te karawa ae e karaoaki, e kamatoaaki i nanon te aomata te iango ae e tangiri ni noria riki taian bwai aika tamaroa ao ni karabai n te karawa ni kabutaa, bwa a na kaotaki riki.”8

GSAM 260.1Unimwaane Bates, ngke e kabanea te boki ni taetae ibukin te bwai aei, e reeti:—

GSAM 260.2“N te katoa n te kakoaua ae e anganaki (ao ti kona n anganaki riki, ngke e na riai), ti noria bwa aei te bwai ae kakannato ao ae aki kona ni kabwarabwaraaki i karawa; te bwangabwanga i karawa ae e raka riki nakon 11,000,000,314 te maile n ana raba ni katobibi. E reeti Huygens ae e rangi ni kinaaki, ‘I aikoa n noria te bwai ae arona i buakon itoi aika aki mwaing—te noria ae mwaiti nakon te tabo riki ae e marama riki.’”

GSAM 260Kakoaua Riki Ibukin te Miitara n Taian Bwai n Karawa

GSAM 260.3Ti na bwainanako naba te taeka mai Nei Truesdail, ae e iai n te tai ae e anganaki te miitara aei. E reeti:—

GSAM 260.4“Tari White e aoraki raoi, ao ngke e karaoaki te tataro ibukina, te Taamnein te Atua e tiku i aora. Ti a tia n noria bwa e aikoa n ataia te bwai n te aonnaba. Aei ana moan noria ibukin te aonnaba n itoi aika mwamwananga. Imwin ana kairi te taeka ni kabwarabwaraa namakaina aika a Jupiter, ao imwin tabeua n taian Saturn, e kabwarabwaraa raoi ana ringi te ae imwina. Imwin anne e reeti, ‘Aomata ake a mena ikai bon aomata aika rangi n ananau ao ni kakannato aroia, a rangi ni kakaokoro nakon aomata n te aba. Te bure e aikoa roko mai ikai.’ E kaotaki raoi n ana nimaeaea Unimwaane Bates bwa ana nanououa ake rimoa ibukin te tabo are a roko mai iai ana miitara, a a waekoa ni bua mai iai. Ti kabutaa a atai bwa Kapiteni Bates e tangiria riki te rabakau ibukin itoi, bwa e iai naba ana aro n kabwarabwaraa taian bwai n karawa ibukin ara reirei. Ngke Tari White e kaekea ana titiraki imwin te miitara, ao e reeti bwa e aikoa n reirei ke n karekea te atai n te aro aei, e kabwabwa Unimwaane Bates ma te kukurei. E bakae te Atua, ao e kabwarabwaraa ana onimaki bwa te miitara aei ibukin itoi aika mwamwananga e anganaki bwa e na aki manga nanououa.”9

GSAM 261Te Aoti ae Moaanti e Kamananaaki n te Tai naba Anne

GSAM 261.1Imwin te bootaki aei n Topsham, e riki te bwai riki ae kakannato n te irekereke ma taian miitara, ae I na taetae iai n aron te bwai ae e tuangai Unimwaane Bates:—

GSAM 261.2Unimwaane White e kona ni kabongana te tein te aoti ae e a tia n reirei tabeua ao te kaa ni kaboonako ae uoua taabo ni kateketeka iai, ae e karaoaki ma akea te taabo ni kairiiri i matana, ma iai te teke i matan te kaa, ao te teke ae te maitai mai nanon taian kairiiri. E riai ni kawakinaki raoi te tein te aoti ngke e kairaki, bwa ngke taian kairiiri ke te bwai tabeua e rine i aon ana itera, e na kaboo te waaki n ana ni bwai, ao e riai n teimatoa n kabooaki ma te kairiiri ae e raoi ni kawakinaki bwa e na aki buti. Te tein te aoti aei bon ana bwai te aomata are a tangiria ni nako nakon ana kaainga, ao bwa Unimwaane White e a tia n teimatoa n kairi tein aoti aika aikoa n reirei, e iangoia bwa e na akea te kangaanga ae kakannato ma te tein te aoti aei. Ma ngke a na ataia bwa n ana kaboo aika a na rangi ni kiba e a tia ni kamateiia mwaane aika uoman, temanna ngke e taonaki nakon atibu i rarikin te kawai, e na bon aki onimaki raoi.

GSAM 261.3N te tai aei aomata aika aua a mena n te kaa, Unimwaane White ma ana aine n te tei i matana, ao Unimwaane Bates ma Israel Damon n te tei i muri. Ngke Unimwaane White e angan te iango ni kabanea bwa e na kawakina te aoti, Nei White e taetae ibukin te koaua, ngke te mwaaka te Atua e roko i rungaia, ao e kairaki i te miitara ni tekateka i nanon te kaa. N te tai riki ae e kabwarabwaraa “Kakannato!” ngke e roko n te miitara, te tein te aoti e tii tei n aki mwaing n te tai anne, ao e kabwakaa atuna. N te tai anne Nei White e tei n te miitara, e noria n ikotaki nakon karawa, e teke i runga n te itera i matan te kaa, e nako nakon taian kairiiri, ma baina i aon ana taikoro te tein te aoti. Unimwaane Bates e kabwarabwaraa nakon Unimwaane White, “Te tein te aoti e na kaboo te aine anne ni mate.” Unimwaane White e kaeka, “Te Uea e kawakina te tein te aoti ngkai; I aikoa tangiria ni kabuakaka.” Te tein te aoti e tei ni manana n aron te aoti ae e kara. I rarikin te kawai e rikirake te tano ae rietata ni kaania 6 te butu, ao i rarikin te bwaa e iai te tabo ae e rikirake iai te uteute. Nei White, ma matana i runga ni karawa ao akea te tai ae e noria ana teiaki, e nako i runga n te tano ae rietata nakon te tabo ae e rikirake iai te uteute, ao e nako ma mwamwa n tabeua, e taetae ao e kabwarabwaraa taian bwai ni kakannato ibukin te aba ae boou. Imwin anne, ma ana ubwi ni tei n te aro anne, e nako mai i aon te tano ae rietata, e nako nakon te kaa, e teke nakon taian teke, ma baina n ana taikoro te tein te aoti, ao e tei nako i runga n taian kairiiri, ao e roko manga n te kaa. N te tai ae e tekateka i aon te tei, e otinako mai te miitara, ao n te tai anne te aoti, ma akea te kairiiri mai te tia kairiiri, e moana ni buti ao e nako n ana tai.

GSAM 262.2Ngke Nei White e aikoa n te kaa, Unimwaane White e iangoia bwa e na kataia te aoti, bwa e na ataia bwa e bon manana raoi ke e aikoa. N te moan, e tii rinea ma te kai ni oro; n taian tai riki te tein te aoti e na kaboo, ma ngkai akea te waaki. Imwin anne e kaboo n te mwaaka, imwin anne riki, ao imwin anne riki. Te tein te aoti e aikoa ni kabwarabwaraa taian kaboo, ma e tei n aron taian raian ake a kaina wiia taian anera n te tairiki are e mena iai Daniela n aia rua. “Bon te tabo ae tabu,” e reeti Unimwaane Bates, “ao e kaotiaki bwa te Mwaaka ae e karaoa taian miitara, n te tai anne, e kabanea te aro ni kiba n te tein te aoti.”

GSAM 262.3Ngke te miitara aei e bon te bwai ae e roko mai nanon taian aoraki ni katawan Nei White, te titiraki e roko n te iango, E aoraki naba te aoti n aron anne?

GSAM 262Ana Kakoaua Israel Damon

GSAM 262.4I na anganai ikai, bwa e kamatoaa ana taeka Unimwaane Bates ae e tuangai, te taeka aei:—

GSAM 262.5“Ngkai e aera te ririki aika uabwi, imwin au moanakin kawakinan te Taabati, Israel Damon e tuangai te bwai ae riki ngke Tari White e karekea te miitara n te tai ae ngaia, Unimwaane Bates, ao Unimwaane White ma ana aine a kairaki n te kaa ae mama i murin te tein te aoti ae aki kawakinaki. I a tia n wareka ngkai te kabwarabwara ae i runga, ae e koreaki n Unimwaane Loughborough, ao e bon irekereke raoi ma te bwai ae e tuangai Unimwaane Damon.” E koreaki, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., Feb. 9, 1891.”

GSAM 263Ana Kakoaua Unimwaane Bates Ibukin Taian Miitara

GSAM 263.1Unimwaane Bates e taetae n aron aei ibukin ana bwai ni maiu:—

GSAM 263.2“Ngke I aikoa n noria te bwai tabeua i nanon iai ae e kabuakaka te taeka, ma I a tia n riraki ao ni kangaanga riki, ao n te tai ae maan I aikoa tangiria ni onimaki bwa e a bon riki nakon te bwai ae e karaoaki n te tai ae maan n te aoraki ni katawanina.

GSAM 263.3“Ngaia are I kabongana taian tai n tei i matan aomata riki, ngke ana iango e bon aki kabwakaka (i tinanikun te bootaki), ni titiraki ao ni manga titiraki iai, ao naba aia taeka ana aomata aika a kairiia, riki riki tariina ae karimoa, bwa I na karekea te koaua ngke e kona. N te mwaiti n taian tai ae e roko ia New Bedford ao Fairhaven mai imwini, ngke ti bootaki, I noria n te miitara ni tai aika mwaiti, ao naba i Topsham, Maine; ao aomata aika a iai n tabeua n taian tai aika a kakannato a ata raoi ma te kukurei ao te korakora ae I ongo iai taeka takai, ao I tarataraa mwaingana nako bwa I na kunea te mwamwanaa ke te mwaaka ni mesmerism. Ao I bakae te Atua ibukin te tai ae I karekea ma taian aomata riki bwa ti na noria taian bwai aikai. I kona ngkai n taetae n te onimaki ibukin au. I onimaki bwa te mwakuri aei bon ana mwakuri te Atua, ao e anganaki bwa e na kabanea ni kakukurei ao ni kamatoaia ana aomata aika ‘a maenako,’ ‘a raeaki,’ ao ‘a anaanaki aia bwai,’ imwin te kabanean ara mwakuri ... n Oketopa, 1844. Te aro ae e rangi ni karabwarabwaraaki n te ‘Ikai!’ ao te ‘Ikanne!’ mai te tai anne e kabuakakaa riki ana aomata te Atua aika koaua ao aika tangira te Atua, ao e karaoa te kangaanga riki ibukin te koraki aika aikoa kona ni kabwarabwaraa taian taeka aika kakaokoro ae e kaotaki nakoia. I kakoaua bwa I karekea te marama ao te reirei ibukin taian taeka aika mwaiti aika I aikoa kona ni kabwarabwaraa raoi mai mwina. I onimaki bwa ngaia bon te ataei n te Atua ae e karea ana maiu, ae koaua ao ae tangira te Atua.”10

GSAM 263.4“Te tia kore e aikoa ‘karekea ana iango’ ibukin taian miitara ‘mai nanon taian reirei ke reirei.’ Ngke e karekea ana moan miitara, Titemwa, 1844, ngaia ma te koraki ni kabutaa i Portland, Maine (i bon tiku iai ana karo n te tai anne), a a tia n tangaakina te ‘takarua n te nukanibong’ bwa e a tia n nako. N te tai anne te Uea e kaotaki iai n te miitara te bure ae ngaia ma te koraki i Portland a karekea. Imwin anne e taetae nakon te koraki ibukin ana miitara, ao a kakoaua bwa aia tai n te kaitiua n namakaina bon te mwakuri te Atua.”11

GSAM 264N Aroia Ana Rongorongo Aika Teniman n 1847

GSAM 264.1Te taeka ae e a tia n koreaki iroun Unimwaane James White n Eprel, 1847, e na kaotaki n aron aia iango n te tai anne ana rongorongo aika teniman:—

GSAM 264.2“Aomata ni kabutaa aika onimaki ibukin kauaokin Iesu a reke n te iango bwa te anera ae e kaotaki n taeka aika te 6 ma te 7 n te mwakoro aei (Kaotioti 14), e teiaki ana rongorongo kauaokin Iesu nakon te ekaretia ao te aonnaba.... Ana mwakuri te anera ae te kauoman bon ni kaotaki nakon te koraki ibukin kauaokin Iesu bwa Babulonia e a tia ni bwaka. Ao bwa te tabo ae rangi ni mwaiti i maiana a aikoa ataia te bwai aei ni karokoa te mwaaka n te ‘takarua n te nukanibong’ e kabwakeaia n te tai ae e na riai bwa a na taningaanako mai nanon ekaretia ni karokoa te bong ae te tebwina, ngaia are imwin te kaitiua n namakaina, 1844, ana rongorongo te anera ae te kateniman bon, ao e bon teimatoa, te taeka ni kanikina nakon taian aomata ae a na ‘kawakin raoi,’ ao a na aki manga nako, ao a na aki ‘butimwaea’ taian kanikina ake e a tia ni kaakea te koraki n ataeinnaine n te tai n ana takarua te anera ae te kauoman.”

GSAM 264.3“Ao e aikoa bon te rongorongo ae koaua ibukin ana aomata te Atua, imwin te kaitiua n namakaina, 1844, bon te taeka ni kanikina ae arona anne?—E bon arona.... Te taeka ae te tebwina ma uoua e reeti, ‘Ikai te taotaonakinnano n aomata aika tabu: ikai a mena iai ake a kawakina ana tua te Atua ao ana onimaki Iesu.’ Ko noriia i ia, Ioane?—Ao, ‘ikai,’ n te tai ni rongorongo te anera ae te kateniman. Bwa te tai n tataninga ae e a tia n tiku mai te kaitiua n namakaina, 1844, ao bwa te koraki aika a kawakina te Taabati, ao taian bwai riki, a kaotiaki mai te tai anne, e bon marawaki bwa ti maeka n te tai ni rongorongo te anera ae te kateniman.”12

Notes

  1. Te Kaotioti 14:9-12. ↩
  2. Koaua ibukin te Aro ni Rooma, iteraniba 112. ↩
  3. Anera aika Teniman n Te Kaotioti 14:6-12. Iteraniba 131, 132. ↩
  4. E mate Rachel Preston i Vernon, Vt., n Beberuare 1, 1868, ngke 59 ana ririki. ↩
  5. Rongorongon te Taabati iroun Andrews, iteraniba 506, kaotinako n 1887. ↩
  6. Life Sketches of Ellen G. White, peeti 95, 96. ↩
  7. N te boki Rikiraken ao Rikirakena e taetae iai bwa e noria namakaina aika wanua ibukin Saturn. Te bitaki aei e karaoaki imwin are a a tia ni kanakoaki mai baiu taian beeba n tuoaki. E a tia n noriaki riki namakaina aika mwaiti ibukin Jupiter ao Saturn. ↩
  8. Dick’s Sidereal Heavens, peeti 96. ↩
  9. Ana reta Nei Truesdail, Jan. 27, 1891. ↩
  10. Te Taeka nakon te Koraki ae Uarereke, peeti 21. ↩
  11. N te boki anne, 22. ↩
  12. N te boki anne, 10, 11, Brunswick, Maine, Mei 1847. ↩

Note

Back