Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
14 / 31
14 / 31

Mwakoro 11 — Ana Rongorongo te Anera ae te Kauoman

John Norton Loughborough

GSAM 171.1“Ao e irana te anera temanna, n kangai, E a bwaka, e a bwaka Baburon, te kaawa are kakannato, bwa e karika bwa botannaomata ni kabane a na moia te wainin te un n ana wene ni bure.”1

GSAM 171.2“Ao e a un te toka n te auti, ao e taku nakon ana toro, Naako ni waekoa nakon kawai ao kawai aika uarereke n te kaawa, ao kairiia mai nakon te tabo aei te koraki aika aki kaubwai, ao aika maumau rabwataia, ao aika ngerengere waia, ao aika mataki.”2

GSAM 171.3E a kaman kautia kaain te aonnaba te Uea rinanoia ana minita n te rongorongo ae, “E a roko ana aua n motikitaeka,”—te rongorongo ae a kona ni kaai ni boutokaa ana aomata ni kabane ake a taekina bwa ana aomata, ngke arona bwa a tangiria. Aei te moan wete nakon te “baka n amwarake” ibukin te mare. E a katanoataki “nakon aomata ake a butiaki.”3 Ngke e a rawaaki te wete aei n taeka ni karika aika kakaokoro, ao e a anganaki te kauoua n wete, ae e boraoi ma ana rongorongo te anera ae te kauoman.4 N te wete aei e katannakoia ana aomata te Uea bwa a na waaki ni karokoa tokin te tai, ma te oota n ana koaua ae e teimatoa n rikirake.

GSAM 171Te Kauoua n Wete nakon te Baka n Amwarake ibukin te Mare

GSAM 171.4Te rongorongo ae te kauoua—ae e imwin te takarua ibukin te aua n motikitaeka—e kangai, “E a bwaka, e a bwaka Baburon, te kaawa are kakannato, bwa e karika bwa botannaomata ni kabane a na moia te wainin te un n ana wene ni bure.” Ao te kauoua n wete nakon te baka n amwarake e kangai, “Kam na naako ni waekoa nakon kawai ao kawai aika uarereke n te kaawa, ao kairiia mai nakon te tabo aei te koraki aika aki kaubwai, ao aika maumau rabwataia, ao aika ngerengere waia, ao aika mataki.” N taeka n te Baibara aikai, aomata ake a taekina bwa ana aomata te Uea a aranaki bwa te “kaawa.” Ibukin aia reirei n onimaki aika kaitara ao a kaboonganiko, a aranaki bwa “Baburon.” N te kibu riki ae taekini taai aika kaitira, ti noria bwa imwain rokon te Uea a weteaki ana aomata bwa a na nako mai “Baburon:” “E a bwaka, e a bwaka Baburon ae kakannato, ao e a riki bwa aia tabo ni maeka taimonio, ao te tabo ni katikua taamnei aika aki itiaki ni kabane, ao te kainikiriri ibukin mannikiba aika aki itiaki ao a riribaki ni kabane.... Nako mai i nanona, au aomata ngkami, bwa kam na aki ibuobuoki ma ngaia n ana bure, ao bwa kam na aki karekei kana kai ni katuaaki.”5

GSAM 172“Uringa Arom n Ongo”

GSAM 172.1N te taeka nakon te ekaretia i Sardis ti wareka aei, “Manga uringa arom ni butimwaea ao n ongo, ao taua raoi, ao rairannano. Ngaia are ngkana ko aki tantani, N na roko iroum n aron te tia iraa, ao ko na aki ataa te aua ae N na roko iroum iai.”6 E taraa n riki te ekaretia i Sardis rinanon te Bitaki n te Aro, imwin te tai ae roo ngke e mwakuri “Ietebere”—te ekaretia ae e kitana te koaua. E tuangaki te ekaretia i Sardis bwa te ekaretia ae maiu ngaia ngkoa; ma ngke e ongo ao e rawa te reirei ibukin rokon te Uea, e a katikua bon ngaia n te aro ae e kona n reke iai n te roko anne n aron rokon te “tia iraa n te bong.” Anne naba aron te koraki ake a takarua ni kangai, “Te rau ao te kamanoaki,” ngkana e a kaan rokon te Uea, n aron ae e taekinna te abotoro Bauro n 1 I-Tetaronike 5:1-5. Te koraki ake a ira te oota n te koaua a aranaki bwa “natin te ootabong,” ao e na aki roko irouia te Uea n aron te tia iraa.

GSAM 172.2N te kabwarabwara ni burabeti aei ibukia ekaretia aika itua, ti noria bwa e a waekoa n iraki bwakan te ekaretia i Sardis n te ekaretia i Philadelphia, are nanon arana bwa te tangira i marenaia taari. A bon aron anne taan onimaki aika 50,000 ake a kairaki nako mai buakoia ekaretia aika kakaokoro ni kabane n ana rongorongo te anera ae te kauoman, ao a kaai n te bo ae ti teuana n te tangira i marenaia taari, n te koaua ae kakannato ao e rangi ni kakawaki ibukin rokon Kristo ae e a kaan.

GSAM 173Aron Katanoan te Rongorongo ae te Kauoua

GSAM 173.1I nanon Te Takarua n te Nukanibong n te 12 n Tebetembwa, 1844, iai ana taeka Unimwaane J. V. Himes ibukin ana rongorongo te anera ae te kauoman, ao bwaai ake a karika katanoana. Bongin ana reta bon McConnelsville, Ohio, 29 n Aokati, 1844, ao e kangai:—

GSAM 173.2“Ngke ti moana te mwakuri ma Tari te mwaane Miller n 1840, e a uarongorongo i nanon ruaiwa te ririki. N te tai anne e kuri n titiku n ti ngaia. Ma ana mwakuri ake a aki toki a buoka kautakia te koraki ake a taekina aia onimaki n te aro, bwa a na ataa aia kantaninga ae koaua ana aomata te Atua, ao te katauraoi ae riai ibukin rokon te Uea; a buoka naba kautakia aomata n aroia nako ake a tuai n rairaki, bwa a na ataia bwa a bua, ao bwa a riai n rairannano ao n rairaki nakon te Atua n te tai anne, bwa katauraoia ni kaitiboo ma te Mwaane ae na Mare n te rau n ana roko. Aikai taian kantaninga aika kakannato n ana mwakuri. E aki kataia n rairiia aomata nakon te botaki ke te rabwata teuana n te aro.

GSAM 173.3“Ngke ti a kakoauaa bwa e koaua rokon te Uea ae e a kaan, ao ti a butimwaea te reirei aei i mataia aomata, ti a taua naba iango aikai, ao ti a mwakuri n te aro ae ti tebo i buakoia botaki n aro aika kakaokoro, ake ti weteaki nako iai ni mwakuri n ana babaire te Atua. Ti tuangia minita ao ekaretia bwa ti aki mwakuri ibukin kabuanakia, ke kaokoroaia ao kaboonganakoia: iai ara kantaninga ae ti teuana ao e mataata, bwa ti na katanoata te ‘takarua,’ te kauring ibukin te motikitaeka ae ‘e a roko n te mataroa,’ ao ni kaungaia raora n aomata bwa a na katauraoi ibukin te bwai ae na riki aei.... Minita ao kaain ekaretia ake a karekeia buokaia man ara mwakuri ma a aki butimwaea te reirei n te koaua n nanoia, a noria bwa a riai n ira te reirei, n uarongorongo ma n taua raoi, ke a na kaitaraa te kangaanga ma taan onimaki ake a kamatoaki nanoia ao a aki kona n bitaki, n te tai ni kataaki ae e a roko irouia. Ngaia are a motikia bwa a na kaitara te reirei, ao a motikia bwa a na katoka taekan te bwai anne, tabeman n te kawai teuana ao tabeman n te kawai teuana riki. Aei e katikuiia tarira ni mwaane ao ni aine ake a mena i buakoia n te aro ae rangi ni kangaanga. Angiia a tangiri aia ekaretia, ao a aki kona n iangoi kitanakia. Ma ngke a bwainingaki, a rawawataki, ao a katokaaki man bwaai ake a kona n karaoi ngkoa ao a kukurei iai, n aro aika kakaokoro, ao ngke e rawaaki te ‘amwarake n taina ae riai’ irouia, ao e tang te kun ae kamwane n taekin te ‘rau ao te kamanoaki’ n taningaia man te Taabati teuana nakon te Taabati teuana riki, e a waekoa n toki aia tangira ae onoti ibukin aia rabwata. Ao a teirake n te kakannato n aia korakora, a kabwakaa te amo, ao a takarua ni kangai, ‘Nako mai i nanona, au aomata ngkami.’

GSAM 174N te Aro ae Rangi ni Kangaanga

GSAM 174.1“Te aro aei e katikuira n te kangaanga, (1) bwa ti a roko n tokin te tai ae taekinaki n te taetae ni burabeti, are ti kantaninga iai bwa te Uea e na kabootia ana aomata ni kabane bwa a na kaai; ao (2) bwa ti uarongorongaa te reirei ae kakaokoro n taai nako; ao ngkai a a bitaki taian bwai, a na iangoia bwa ti aki koaua ngkana ti kaai n te takarua ibukin te kaokoro ao te kabuanako n ekaretia ake a butimwaera ma ara rongorongo. Ngaia are ti aki moa motikia, ao ti teimatoa n ira ara iango are mai moa, ni karokoa te tai are a waakinakoa te bwai aei ekaretia ao minita n te aro ae ti a bon riai, n te maaku n te Atua, n tei ibukin kamanoan te koaua ao natin te Atua ake a kaiaki i aani waeia aomata.

GSAM 174Aia Katoto Abotoro ibukin Ara Kawai

GSAM 174.2“‘Ao e rin n te tunako, ao e taetae ma te aki maaku i nanon tenua te namakaina, n maroro ma aomata ao ni kaungaia ibukin bwaai n ana tautaeka te Atua. Ma ngke a a kamatoa nanoia tabeman ao a aki onimaki, ma a taetae ni kabuakakaa te kawai anne i mataia te koraki ae uanao, e kitaniia, ao e kaokoroia taan rimwini, n maroro ma aomata ni katoabong n ana reirei te aomata are Tyrannus.’7 Ti ngke ‘a kamatoa nanoia tabeman’ ao ‘a taetae ni kabuakakaa te kawai anne [rokon te Uea] i mataia te koraki ae uanao,’ ao a a kaungaki tarira bwa a na nako ao n kaokoro ma ekaretia. A aki kona n taotaona te ‘taetae ni kabuakaka’ aei mairouia ‘toro aika buakaka,’ ao ekaretia ake a kona n teimatoa n te rawawata ao te ‘taetae ni kabuakaka’ nakon te koraki ake a kantaninga te ‘kantaninga ae kakabwaia,’ a iangoaki irouia bwa natin Baburon ni aine, are taekinaki n te karaba. A katanoata bwa ngaia anne aroia, ao a rin n te inaomata n te euangkerio. Ao e ngae ngkana ti aki kaai n te iango ae ti tebo ibukin bwaai ake a riki bwa Baburon, ti a kaai n te iango ibukin kaokorora n te tai aei ao n aki manga oki, ma te koraki ni kabane ake a kaitara te reirei ibukin te roko ao ana tautaeka te Atua ae e a kaan. Ti onimakinna bwa te bwai aei e irekereke ma te maiu ao te mate. Te mate te teimatoa n ikarekebai ma rabwata ake a taekina rokon te Uea n te aro ae aki karineaki iai ke a kaitaraa. Te maiu te nako mai aroia aomata ni kabane aika a tia n anga mairouia aia bakatibu, ao n tei i aon ana taeka te Atua, ao n tataninga kaotina te Uea ni katoabong. Ngaia are ngkai ti tuangia ni kabane ake a nanorinaki n te amo ni toro n te aro teuana ke teuana, ‘Nako mai i buakoia, ao kam na kaokoro, e taku te Uea, ao tai ringa te bwai ae aki itiaki; ao N na butimwaingkami, ao N na riki bwa Tamami, ao kam na riki bwa Natiu ni mwaane ao ni aine, e taku te Uea ae Moan te Mwaaka.’”8

GSAM 175Te Kaitara ae Aki Kona ni Kabwarabwaraki

GSAM 175.1E taekina William Miller te kaitara are iai n te tai anne i marenaia ekaretia ao taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ni kangai:—

GSAM 175.2“E rangi n aki boraoi ma te aro ae riai ao e aki kona ni kabwarabwaraki bwa a na katannakoa te reirei aei ekaretia ni Kristian, ao ni kaotinakoia kaain aia ekaretia ibukin te kantaninga ae kakabwaia aei. I ataia bwa ekaretia n te Babetito tabeua a taku bwa a aki kaotinakoia ibukin aia onimaki, ma ibukin aia kaai n amwarake n te Uea ma taan onimaki n rokon te Uea. Ao ngkana tiaki ibukin aia onimaki n te Tia Kamaiu ae na roko, bukin tera ngkai I kaotinakoaki man aia tabo n uarongorongo, ngkai I tuai ni kaai n amwarake n te Uea ma te ekaretia teuana irarikin te ekaretia n te Babetito? Te taeka ni karika ae kewe anne. Ma e aki kona n riki bwa aia taeka ni karika kaain te Metoriti ao te Baretibiterian; bwa a butimwaea te kaai n amwarake n te Uea ma kaain ekaretia tabeua riki. Tera bukin aia kaotinakoia aomata? I ongo bwa a kaotinakoaki tabeman ibukin ‘kunan’ taian kun ibukin kauaokin Iesu; tabeman ibukin te nanobaba, ngke e tii te bwai ae kakoauaki bwa aia nanobaba, bon aia tantani ibukin Kristo. O te Atua, ‘kabwarai aia bure, bwa a aki ata te bwai ae a karaoia.’”

GSAM 176Ana Taeka Storrs ibukin Aroia Ekaretia

GSAM 176.1E taekini aroia ekaretia George Storrs nakoia taan kantaninga ana kauaoki Iesu, n te aro aei:—

GSAM 176.2“Antai i buakoia ae e aki kangai n te tai aei, ‘I tekateka bwa te uea n aine’? Ao antai i buakoia ae e aki kukurei n te iango bwa n te bong teuana a na tokanikai i aon te aonnaba, ao bwa e na kaaki i aan aia onimaki? Antai i buakoia ae e na kariaia te aomata bwa e na tiku i buakoia n te rau, ngkana e kaota ana onimaki i mataia aomata ma te aki maaku, bwa e a roko n te mataroa rokon te Uea? Tiaki bwa kainetan tikum i buakoia ma te aki kangaanga, bon bwa ko na ‘toki ni kabane’ man kaotan am onimaki i mataia aomata ibukin rokon te Uea n te ririki aei, e ngae ngkana e kangaa korakoran am kakoaua ibukin te bwai aei, ao e ngae ngkana ko namakinna bwa e rangi ni kakawaki te takarua ae, ‘Maaka te Atua, ao anganna te neboaki, bwa e a roko ana aua n motikitaeka’?”

GSAM 176Ana Kakoaua Mansfield

GSAM 176.3E korea L. D. Mansfield mai Oneida, N.Y., n te 21 n Maati, 1844, te kakoaua aei:—

GSAM 176.4“E a mwakuri te Atua i nanoia natina aika tangiraki ake a tataninga te Uea mai karawa, ao e kairiia bwa a na ongo nakon te anera ae ‘iai irouna te euangkerio ae aki toki bwa e na uarongorongoakinna, ni kangai, E a roko ana aua n motikitaeka,’ ao naba bwa a na ongeaba n te tua ae e imwina, ‘Nako mai i nanona, au aomata ngkami!’ E a korakora riki au kakoaua nakon mai moa, bwa botaki n te aro n te tai aei a riki bwa te mwakoron Baburon ae aki uarereke, are e na kabwakaaki n te aro ae korakora ao e na aki manga kuneaki n aki toki.... Ma I iangoia bwa n botaki tabeua, e rangi ni kaoti aia aekan te koro ae uarereke. Katoto tabeua a na kabwarabwaraa te bwai aei.

GSAM 176Kaotan Nanoia te Botaki ae Tiritiri

GSAM 176.5“Te Tari te mwaane temanna ae e a tia n uaana raoi ana mwakuri n te aono aei n te katanoata ibukin rokon te Uea, e bairea bwa e na uarongorongo n te tabo teuana n te tai ae baireaki. E baireia te Uea bwa e na mena n te tabo ae katiana, ae 16 te maire raroana ma te tabo are baireaki, ma iai n te tabo are baireaki te minita n te _____, ae e kaira te botaki ae tiritiri, ma te taa ao bunniman, bwa a na kabwerea iai ana toro te Atua ae Moan te Rietata anne. Te minita naba aei e waakina te bootaki n taromauri ae maan manga imwin anne, ma bwaai ni kabane a mwaitoro ao a aiti n aron te aiti ae kakannato n te Meang—akea ae kautaki ke e rairaki. N tokina e a taku te minita bwa e iangoia bwa e na ‘riai n tekateka n te kaintekateka ibukia te koraki aika nanokawaki.’

GSAM 177.1“Te tia kaira te kurubu n reirei n te kaawa aei e a tia n tuanga ana kurubu, man te tai are ti moani karaoi bootaki ikai, bwa ngkana e na rin te mwaane temanna n ana auti ao e taku bwa e onimakinna bwa e na roko Kristo n te ririki aei, e na kaotinakoa mai n ana auti.”

GSAM 177Mwakuri ae riai ibukin taian Ekaretia

GSAM 177.2Ngkai ti na kaota te kakoaua mai n te taeka ni atureti nakon te bootaki ibukin kauaokin Iesu ae a bonako iai taan onimaki i Boston, Mass., n te 31 n Mee 1844, ao e tiaainaki irouia Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, ao J. V. Himes. A taetae ni kangai:

GSAM 177.3“Ibukin ara mwakuri nakon taian Ekaretia, ti kona n taetae riki tabeua. E taraa irouira bwa te kabuanibwai n te bwai aei, n ai arona n angiin bwaai riki, e mena n te riaoan te tia ae riai n itera aika uoua. Te moan aro n te kangaanga bon te aei: ti na kariaia ana mwaaka te Ekaretia ae ti kaaina bwa e na katokira n taetae n te bwai aei ibukin ara mwakuri ae riai. Ti aki nanououa bwa aomata aika ngaa a a tia ni karekea motikan taekaia bwa a bure i matan te Atua ibukin oin aia mwakuri, ni aantaeka n aia tua aia Ekaretia aika aki boraoi ma te Baibara, n te bwai aio, aika ngke arona bwa a teimatoa ni motinnano ao ni kakaonimaki, ao a na mano riki n te tai aei ao ni manena riki aia mwakuri, e ngae ngke a kona naba ni karawawataaki.

GSAM 177.4“Te kauoman n aro n te kangaanga bon te aei: ti na aantaeka n te nano ni kan irantanga nakon taian Ekaretia ibukin aia mwakuri aika aki riai nakoira, ao ti na buaka nakoia botaki aika aekaia aikai ni kabane n akea te kaokoro. Ibukin te mwakuri ae riai ibukin taan kantaninga ana kauaoki Iesu, n te itera n taian Ekaretia ae a reitaki iai, ti aki kona ni kaota te kairiiri ae kona ni kabonganaki irouia aomata ni kabutaa. A na mwakuri n te mataku ibukin te Atua, n ai aron ae e kainnanoaki iroun te bwai aio.

GSAM 178.1“Ma ti riai ni motinnano ni karaoa ara mwakuri ae riai, ni kakoaua te koaua n taai ni kabonganaki ao ni boraoi. Ao ngkana n te aro aio ti na kaunia te Ekaretia, ao a na kamaakuira bwa a na kairira nako ngkana ti aki toka n taetae (ngkana ti na bwara ara reitaki ma te Ekaretia n te rau, e kona ni riki n te aro ae tamaroa riki), ti na karaoa ara mwakuri ae riai, ao ngkana ti na kairaki nako, ti na nanawaki n te kangaanga ae aki riai, ao ti na kukurei ma ara Uea ni ‘otinako i tinanikun te mataroa, ni uota kamaamaeana.’”

GSAM 178.2Mai taian taeka aika aei ibukin te mwakuri n taian Ekaretia nakon koraki aika a taetaeakina ana rongorongo te anera ae te kauoman, e kona ni noraki bwa ngke e taetaeaki te kauoman n taeka ni boong nakon te ‘karekare,’ koraki ake a bootaki n te oo n tiibu ae tii teuana n te taamnei a taetaeakina bwa ‘koraki aika mwauku,’ ‘koraki aika turatura,’ ao ‘koraki aika mataki.’ E kaotaki iai te kangaanga ae e bon reke irouia mai te ‘oreaki’ irouia ‘taari ni mwakuri,’ ake a kararoaki iai.

GSAM 178Te Koraki ae Akeaiti ae E Rineaki ni Butimwaei Koaua aika Boou

GSAM 178.3E kona ni noraki n te ota ana babaire te Uea n te karekean te koraki ae akeaiti i aan te taetaeakina ana rongorongo te anera ae te kauoman—te kauoman n te taeka ni boong nakon te ‘karekare’—ao te ‘takarua n te nukanibong.’ Koaua aika raraoi ibukin taai ni kabomwi a riai ni kakairaki ao ni taetaeakina—te mwakuri ae e aki kona ni karaoaki n taian Ekaretia aika a kainaaki ni aia onimaki, n ai aron te taetaeakina te Euangkerio nakon te aomata ni kabutaa ae e aki kona ni karaoaki iroun te Ekaretia n taian abotoro ngke e tiku n te reitaki ma taian botaki n Iutaia. E tangiria te Atua te kararoaki ikai,9 ao e tangiria naba te kararoaki ibukin taan kantaninga ana kauaoki Iesu mai irouia koraki aika a na kan kateimatoaia i nanon aia onimaki.

GSAM 179Ana ‘Taetae n Reirei aika Onoua’ Storrs

GSAM 179.1N te tai ae e aki maan imwin te kararoaki aei, ti noria bwa te ota e roko nakon taan kantaninga ana kauaoki Iesu ibukin te rekenikai ae e na roko, n ai aron ae e kaotaki n te beeba, ‘Taetae n Reirei aika Onoua,’ ae e koreaki iroun George Storrs. E taetae iai bwa n oin arona e bon mamate te aomata; bwa te koraki aika a maate a aki kina te bwai n te iinaki ni matena ao te kautaki; bwa te kabanea n rekenikai ibukin koraki aika aki raraoi e na bon toki n te kamaateaki ni kabutaa; ao bwa te aki-maate bon te bwaintituaraoi mairoun te Atua, ae e riai ni karekeaki tii n te onimaki i ara Uea Iesu Kristo.

GSAM 179.2Taan kantaninga ana kauaoki Iesu aika ngaa a tia naba ni butimwaea te reirei aei ibukin oin aron te aomata, ma a aki karaoa naba te koraki ni kabutaa. Te aki-butimwaean te reirei aei e aki karekea te kangaanga i buakoia, ibukin bwa e iangoaki bwa bon tii te bwai ibukin te onimaki ao tiaki te bwai ni kataia aron maiuia n te raoiroi; ngaia are te mwakuri ae ikotaki ni kauringa te aomata ibukin ana roko Kristo ae e a kan roko e aki toki. Ma e kautia taian Ekaretia bwa a na rangi ni un nakoia.

GSAM 179E Aki Kona ni Kaekea ‘Taetae n Reirei aika Onoua’

GSAM 179.3Te minita n te Ekaretia ni Methodist n te taabo ae ngai ni maeka iai, ae e a tia naba n ikotaki ni taetaeakina te reirei ibukin kauaokin Iesu n 1843, e karekea ‘Taetae n Reirei aika Onoua,’ e wareki, ao e kabwarabwara nakon taan Ekaretia bwa e aki kona ni kaekea te reirei aei; ma ngke e noria bwa taan Ekaretia aika mwaiti a butimwaea, e reireiia taan riki bwa a na aki wareka te boki, ibukin bwa ‘a na onimaki te reirei ngkana a wareka.’ N te namakaina ae Tebetembwa 1844, imwin okin te minita mai te bootakin ekaretia n te aono ae katoa ririki, e tu n ana taabo ni taetae ao e kaotia i mataia aomata bwa e a rawa nakon te reirei ibukin kauaokin Iesu, ao e butia te Ekaretia n te nanorinano bwa e na kabwara ana bure ibukin ana kakao nakoia taan kabwarabwara bwa a na taetae n te auti.

GSAM 179A Motikaki Taekaia Ibukin te Reirei ae Kairua

GSAM 179.4Te mwakuri aei iroun te minita e bon karekea te mwakuri ni karaoa te motikitaeka nakon taan kantaninga ana kauaoki Iesu ibukin te reirei ae kairua; ma ibukin bwa a kariaaki n taetae ni kaotai aia kangaanga mai n te Baibara, te Ekaretia e aki tokanikai. Tabeua a kairaki nako mai n te Ekaretia aei ibukin bwa aia mwakuri e aki boraoi ma te babaire, ao te koraki riki aika mwaiti a kitana te Ekaretia ibukin te kairakinako aei, ibukin bwa aia onimaki e aki kona ni kaotaki bwa e kairua nakon taian Taeka ni Koaua. N te aro aei te reirei ibukin kauaokin Iesu e kairaki nako n aki toki mai n te Ekaretia ae a a tia iai aomata aika bubua ni kunea te Tia Kamaiu ao ni kakukureiaki n te Atua.

GSAM 180.1Te bwai ae e karaoaki n au kaawa e karaoaki naba n taian Ekaretia aika mwaiti n te aba ni kabutaa. Koraki ake a karaoaki iai te kangaanga irouia taariia ni moan tai a kunea te kabebetenano ae bati n ana taeka te burabeti Isaia: “Kamiaongoa te taeka n te Uea, ngkami aika kam ruru n ana taeka: Taariimi aika a ibuakakaingkami, aika a kairingkami nako ibukin arau, a taetae ni kangai, ‘E bia neboaki te Uea’; ma e na kaota nakoingkami te kimwareireingkami, ao a na maemane.”10

GSAM 180Te Bakatanoan Taan Buakaka e Kaotaki

GSAM 180.2Ngke e a kan roko te bong ae a kantaninga iai te Uea, taan onimaki a riki ni kakorakora riki n aia mwakuri, ao taan buakaka a rangi ni un ao ni kamanomano ni kabanea riki, n ai aron ae e na noraki n te taeka ae e koreaki iroun te tia boreti n te Takarua n te Nukanibong n te 31 n Oketobwa 1844:

GSAM 180.3“Te bwai ae e karekea te waaki aei iroun taan buakaka, e buoki naba ni kamatoaira n ara onimaki bwa te Atua e bon iai iai. Ngke taan rimwina te Atua a bootaki ni katukia ao ni kamaireireiia i matan te Atua, ao ni baireia ibukin ana roko, n ai aron ae e riai ni karaoa te bootaki n taan bure, ake a kona ni kamaiuaki tii n ana akoi te Atua, taan buakaka a kaota te ibuakaka ae kanikina. Ngke ti kaotii rongorongon ara bootaki tii n ara boki ni rongorongo, ao ti a aki taeria te aomata ni kabutaa nako iai, natin Belial a kaona te botaki, ao a karekea te kangaanga ae mwaiti. N te tairiki n te Kaonobong, te 12 n te namakaina aei [12 n Oketobwa 1844], ti aki karaoa te bootaki n te auti ni taromauri, bwa te tia kawakin [tia tautoru] e na kona ni kaitiaka te auti ibukin te Taabati [moan bongin te wiki]. Ma te bwakamobuka e urua te auti n rinnako iai, ao e aki kariaia naba te mwakuri aei. Ma te maire, e aki tabeaki iroun te aomata, e waekoa n roko n tibu, ao e kairiia nako.”

GSAM 181.1“N ara bootaki n te Taabati ae imwina, imwin ae e a on te auti ni taromauri, te koraki ae rangi ni mwaiti a kaona te kawai i matan te auti, ao te koraki iai a bakabaka ibukin bwa e iai te aomata ae e onimaki n ana roko te Uea. N te tairiki, ibukin te bakabaka n te aomata, ti aki karaoa te bootaki; ma te kawai e a bon on n te bwakamobuka n te moan tai; ma te buoki ae e bwaina te maire ma ana tia kawakin aika a kona n te mwakuri, e kaitiaka te kawai imwin te kairakinakoia tabeua nakon te auti ni kawakin. Ti kona ni kabwarabwara te mwakuri n te bwakamobuka n ai aron aia mwakuri te koraki ake a katobibia mataroan ana auti Lot n te tairiki ae e na toki iai Sodom.... Te waaki aei irouia e bon roko n te waere, n te tai ae tii teuana, ao n taabo aika mwaiti, ao e kaotaki n te moan bongin te kaitiua n namakaina ibukin Iutaia, ngaia are e kamatoaira n ara iango bwa namakaina aei bon te namakaina.”

GSAM 181Taan Kamanomano a Kunnikaini Kunnikai n Ararake Nako Karawa

GSAM 181.2N te 22 n Oketobwa 1844, te bong ae e toki iai te 2300 te bong, i Paris, Maine, ngke taan onimaki a bootaki n te auti ni taromauri, ni karaoa te tataro ae tabu nakon te Atua n aia kantaninga bwa te Uea e na roko n te bong aei, taan kamanomano a bootaki i aoma n te auti, ni anene n aia anene ni kamanomano. Aomata aika uoman mai buakoia taan kamanomano aikai a kunnikaini kunnikai aika mainaina ao ni ananau, ao a waerake i aon taubukin te auti, ni anene ao ni kamanomano koraki ake a tataro ao ni kantaninga te Uea.

GSAM 181.3E kona ni roko mai n te bwai aei taeka ni kewe aika a kabwarabwaraaki ibukin taan kantaninga ana kauaoki Iesu bwa a kunnikaini kunnikai n ararake nako karawa; ibukin bwa taian boki ibukin kauaokin Iesu a tia ni karaoa te taeka ni karekeaki te $500 ibukin te bwai ae moan te koaua ae e kaotaki bwa te tia kantaninga ana kauaoki Iesu e kunnikaina te kunnikai n ararake nako karawa n 1844 ao ni kantaninga te Uea, ma akea ae teuana ae e a tia ni kaotaki.

GSAM 182Ana Miitara Hazen Foss, 1844

GSAM 182.1N te tai aei e maeka n Poland, Maine, te ataeinimwaane ae aranaki bwa Hazen Foss, ae e onimaki ni koaua bwa te Uea e na roko n te 10 n te kaitiua n namakaina. E aomata ae raraoi te iterauna, ae e tamaroa ana taetae, ao ae e a tia ni karekea te reirei ae raoiroi. Tabeua te wiki imwain te toki n te ‘takarua n te nukanibong,’ te Uea e a roko ni kaota nakoina te miitara, ae e kaotaki iai aia mwananga taan kantaninga ana kauaoki Iesu nakon ana kaawa te Atua, ma aia kangaanga. Tabeua rongorongo ni kauringaki a taekinaki nakoina, bwa e na taekina, ao e kaoti naba nakoina taian kangaanga ao te kairakinako ae e na roko imwin ngkana e na kakaoa ma te koaua te bwai ae e kaotaki nakoina. N ai aron Foy, e kaotaki nakoina taian wae aika tenua, aika a na kairiia taan te Atua ni karokoa a roko n te kawai nakon te kaawa ae tabu. Ibukin bwa e onimaki n te Uea ni roko ‘n tabeua riki te bong’ (n ai aron aia anene n te tai anne), te itera n te miitara ae e taetaeakina taian wae aika tenua nakon te kawai e aki kona ni kabwarabwaraaki irouna; ao ibukin bwa e mwaiti ana nano ni kakannato, e maaku n uota te kaibangaki ao e aki taekina. Te miitara e taekinaki te kauoman n tai, ao e taekinaki naba nakoina bwa ngkana e na rawa riki n taekina te bwai ae e kaotaki nakoina, te kangaanga e na kanakoaki mairouna ao e na anganaki temanna mai buakoia natin te Uea ake a rangi n aki korakora, ae e na taekina n te koaua te bwai ae e na kaota te Atua. E rawa riki. Imwin anne, e karekeaki te miitara n te kateniman n tai, ao e taekinaki nakoina bwa e a kairaki nako te kangaanga mairouna, ao e a anganaki temanna mai buakoia ake a kabanea n aki korakora, ae e na karaoa ana taeka te Uea.

GSAM 182E Aki Taekina e Foss Ana Miitara

GSAM 182.2Te bwai aei e kamamatakua te ataeinimwaane, ao e baireia ni taekina te bwai ae e a tia ni kaotaki nakoina, ngaia are e taekinaki ana tai n taetae. Te koraki a bonako ni karekea te rongorongo ao ni karongoa. E taekina raoi te bwai ae e a tia ni rinanona, n ai arona ae e aki taekina te bwai ae e kaotaki iroun te Uea, ao te bwai ae e na riki ibukin ana aki-taetae. ‘Ngkai,’ e taetae, ‘I na taekina te miitara.’ Ma ai te aki-raoi, e a rimwi riki: e tu i matan te koraki n ai aron te taabo ae aki taetae, ao n te kabanea e taetae n te nano ae e rang kangaanga, ‘I aki kona n uringa te taeka teuana n te miitara.’ E minoti baina n te rawawata, ni taetae, ‘E a tia te Atua ni kakoroa ana taeka. E a tia ni kanakoia te miitara mairou.’ Ao n te kangaanga ae e rang korakora n te iango e taetae, ‘I aomata ae a tia ni bwara.’ Mai n te tai anne e bwara ana kantaninga i Kristo, ao e roko n te aro ni nanououa. E aki manga kaea te bootaki n taan kantaninga ana kauaoki Iesu n teuana te tai, ao e aki iai ana nano ibukin te taromauri. Ana aro n taetae ao ni karaoi n te itera aika mwaiti, e a riki n aron te aomata ae e a tia ni bwara te kairiiri ae tamaroa n te Taamnein te Uea, te aomata ae e ‘tiku n ana kawai, ni kabwaninaki n ana mwakuri.’ N te aro n te iango aei e mate n 1893.

GSAM 183Ana Miitara Foss e Taekinaki iroun te Aomata Riki

GSAM 183.1Tao tenua te namakaina imwin te tai ae e aki kona iai ni uringa ana miitara, e ongora n te ruuma ae e kaan ma te ruuma are e taekinaki iai te miitara iroun temanna riki. Te bootaki e karaoaki n te auti ni maeka ae e mena iai. A kauringia ni nako n te bootaki, ma e aki tangiria. E taetae bwa te miitara aei e a bon rangi n ai aron ae e kaotaki nakoina, n ai aron ae aomata aika uoman a na kona ni taekina te bwai ae ti teuana. N te aro aei e a kinaaki te bwai ae e noria ma e aki kona ni uringa ngke e taekina. Imwin te noria te aomata anne, e taetae, ‘Anne te bwai ni kabongana ae e a kateaki iai te kangaanga iroun te Uea.’

GSAM 183A Rangi ni Bwarannano

GSAM 183.2Te 10 n te kaitiua n namakaina n te tai ni Iutaia (22 n Oketobwa 1844) e a roko n te kabanea. E karekea taan riki aika mwaiti, aika mwaiti riki nakon te mwaiti, aika a tarai te tai anne ibukin te kakoroan aia kantaninga. A aki katauraoa te bwai teuana i aon te aba ibukin maiuia imwin te bong anne. A aki naba ni kakai te iango aei, ‘ngkana e aki roko,’ ma a a tia ni bairea aia mwakuri n te aba n ai aron ngkana a kantaninga bwa te bong anne e na toki iai aia tai n te maiu i aon te aba. A a tia ni kauringiia ao ni kauringa taan buakaka bwa a na nako mai te bakatano ae e na roko, ao te koraki aika mwaiti i buakoia a mataku bwa te rongorongo e kona n riki n te koaua. A a tia ni reirei ao ni tataro ma aia utu, ao a a tia ni taekina te ‘kam na nako’ nakon koraki ake a aki anganaki nanoia nakon te Atua. N te taeka ae kabanea, a a tia n taeka ni kaboo nakon bwaai ni kabane i aon te aba ma te karinerine n aron te aomata ae e iangoia bwa e a kan tei i matan te Tia Motikitaeka n te aba ni kabutaa. Ngaia are, n te mataku ae e a kan kamate te taetae, a bootaki n aia taabo ni taromauri, ni kantaninga n te tai teuana te tai ni karongoa ‘bwanan te mataniwi n anera ao ana buu te Atua,’ ao ni noria karawa ni ura n ana mimitong aia Uea ae e roko.

GSAM 184.1A riao taian awa n te aro ae waeremwe, ao ngke e a kabanea n ruo te taai i aan te tabo ae e kaitibo iai te aba ma karawa mai maeao, e a toki te 10 n te kaitiua n namakaina n te tai ni Iutaia. E a manga rabuna te aonnaba rotongitongin te tairiki n ai aron te kunnikai ae karawawata; ma mairoun te rotongitong anne e roko te nanokawaki n taian nanoia taan kantaninga ana kauaoki Iesu, ae e a bon rangi n ai aron te nanokawaki n aia nano taan rimwina ara Uea, ngke a na nako n te rau nakon autiia n te tairiki imwin taurakin te aomata are i aon te kaibangaki ao taunakina, are, tabeua te tai mai mwain, a a tia ni kairiia ni kakannato nako n Ierutarem n ai aron aia Uea.

Notes

  1. Te Kaotioti 14:8. ↩
  2. Ruka 14:21. ↩
  3. Ruka 14:17. ↩
  4. Ruka 14:21; Te Kaotioti 14:8. ↩
  5. Te Kaotioti 18:2-4. ↩
  6. Te Kaotioti 3:3. Ibukin te kabwarabwara ae bwanin ibukia ekaretia aika itua, tara te boki ae Taian Iango ibukin Taniera ao te Kaotioti. ↩
  7. Mwakuri 19:8, 9. ↩
  8. 2 I-Korinto 6:17, 18. ↩
  9. Mwakuri 13:46, ↩
  10. Isaia 66:5. ↩

Note

Back