Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Mwakoro 24 — Kakoroan Bukin Taetae ni Burabeti Riki Tabeua

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Kam na taratara mai te bong aei ao n nako, mai te bong ae uabwi ma aua n te namakaina ae karuaiwa, mai te bong ngke e katokaaki boton te tembora a te Uea—kam na taratara. E teimatoa n reke te koraa i nanon te auti ni kaikobwai? Eng, te wain, te kai ni fik, te kai ni pomeraneti, ao te kai ni oribi a tuai ni uaa: mai te bong aei N na kakabwaiaingkami.”1

GSAM 376.2Te rikirake ae koaua ao ae toka n ana rongorongo te anera ae te kateniman, mai moanakinana, e kona ni kabotauaki ma te nakoraoi are e reke iroun Zerubbabel mai te bong ngke e katoka atibun boton te tembora.

GSAM 376Te Titiro ae Kainano

GSAM 376.3Ngke a karakiaki aomata aika Iutaia, ma aia bwaeki ni mwane aika akea kanoia ao aia auti ni kaikobwai aika akea amwarake i nanoia, bwa a na kate te tembora a te Uea, e titiro n te aro ni aomata ae te mwakuri e na riki n te aro ae kainano. Ngke a onimaki ao a ongora te karaki, ao a moanna te mwakuri ma te kukurei, e kaotaki ana bai ni kakaubwai te Atua nakon irouia. Ngke ti rinanoia aia mauri n te rikirake n ana rongorongo aei te anera ae te kateniman, ti nora te bai ni kairiiri irouia te koraki ake a rinea ana kawai. E ngae ngke e riki te kangaanga bwa tibwaia, e kaotaki n taai nako te tararua a te Atua ibukin ana aomata ao ana mwakuri nakon te koraki ake a onimaki irouna.

GSAM 376Kakoaua ae Kaotiotaki te Aro

GSAM 376.4N te Nobembwa 24, 1862, a karaoaki te bootaki aika uoua n te tai teuana naba n te auti a William Wilson, i Greenville, Michigan, ibukin te babairean ekaretia aika uoua ibukin te koraki ake a butimwaea te koaua ibukin te Taabati i bukin te tabo anne. Te bootaki ibukin te ekaretia i Greenville e kairaki n Unimwaane White ma raonaine n te ruangan teuana, ao Unimwaane Byington ma ngai ti karaoi te bootaki n te ruangan teuana ibukin te ekaretia i West Plains. Ngke ti mwakuri n te mwakuri ni moanaki n te ruangan teuana, ti bonongo te taetae a Nei White ngke e taekinna ana kakoaua n te ruangan teuana. Ti tabe ni mwakuri ma tabeua kangaanga, ngke i te tai ae tau Nei White e karina te mataroa ao e tuangai, “Tari te mwaane Loughborough, ngke I taratara nakon te bootaki aei, I noria bwa iai au kakoaua ibukiia tabeman mai buakoia ake a roko ikai. Ngke kam tauraoi, N na roko ni taetae.” Ngaia are bon te tai anne ae ti kainnanoa iai te buobuoki, ao e roko. Irarikin Unimwaane Byington ma ngai, e kina tii araia aomata aika teniman i nanon te ruangan. A aomata riki aika tiaki ni kinaaki, ake e tuai n nooria, ma a kaotaki nakonina i nanon te miitara.

GSAM 377Te Maiun Pratt ae Kaotiotaki

GSAM 377.1Ngke e tu toka bwa e na taetae, e taku: “Kam na kabwaraai au bwa I taekinna te bwai ae I na taekinna, ngke I na kabwarabwarai aroaron rabwatami, bwa I aki kinaa ami ara. Ngke I noori matami, e roko i matau te bwai ae e tangira te Uea ni kaotaki nakon au ibukimi. Te mwaane anne n te ruangan ma te matan teuana [a taekinna te aomata, “Pratt arana”] e taekina te onimaki ae rangi n rietata ao e bon riaon te taromauri, ma e tuai ni bitaki. Kam na aki butimwaea nakon te ekaretia n ana aro aei, bwa e aki te Kristian. E kabanea ana tai n te mwamwaaki i buakon te tabo ni mwakuri ao taian auti ni kaboonako, n taetae ibukin te reirei ni koaua, ngke raonaine i autina e riai ni korei kai n urai, n tararua te onnaroka, ao n arora riki tabeua. E karaoa taeka n ana kaboonako bwai ake e aki koroia. Ana aomata ni kinaaki a aki onimakina ana taetae ibukin te taromauri. E na raoi riki ibukin te mwakuri ni taromauri, ao ibukina i ana aro aei, bwa e na aki taekina te bwai anne.”

GSAM 378Tari te Mwaane Barr e Kakukureiaki

GSAM 378.1E teimatoa n taetae, n taku, “Te unimwaane ae roro [ngke e kaotia ma tabonibaina, e taekinna te aomata, “Tari te mwaane Barr”] e kaotaki nakon au n te aro ae tei ni katotokai ma te mwaane teuana. E raoiroi riki ana mauri, e taratara bwa e na kamatoa ana taeka ni kabane, ao e katauraoi raoi kainnanoan ana utu. E aki ataaki n taetae ibukin te koaua nakon ana aomata ni kinaaki, bwa e na aki kangaanga te mwakuri ao e na aki karaoa te kangaanga. E aki kona ni kinaa bwa e na raoiroi rawa te Uea n kabwarai ana bure, ao e iangoa bwa e aki tau bwa e na tei n te ekaretia.” E taku nakonina, “Tari te mwaane Barr, e tuangai te Uea bwa N na taekina nakonim bwa ko a tia ni kaoti am bure ni kabane aika ko atai, ao e a kabwarai am bure ngkoa, ngke ko na onimakina.” E waekoa n bua te rawawata man matan te unimwaane. E taratara nako ma te nimai, ao e taku n ana aro ae tiaki n te mwamwaaki, “E a kabwarai au bure?” “Eng,” e kaeka Nei White, “ao I tuangaki bwa N na taekina nakonim, ‘Ko na roko, ao ko na ikotaki ma te ekaretia; ao ngke e roko am tai, ko na taekina taeka teuana ibukin te koaua; e na karaoa te mwakuri ae raoiroi, bwa am aomata ni kinaaki a onimakiniko.’” E taku, “N na karaoa.”

GSAM 378.2Imwiina e taku, “Ngke e kona Pratt ni bwaina n te tai teutana te aro ae ai aron are e bwainna Tari te mwaane Barr, e na buokaki iai.”

GSAM 378.3N te aro anne, e toki te buki teuana n ara kangaanga n te babairean te ekaretia. Imwain taekan ana kakoaua, ti aki kona ni karekea Barr bwa e na ikotaki ma te ekaretia; ma n te itera teuana, ti noria bwa a kaan ni kabane a aki tangira butimwaean Pratt; ma akea temanna ae e namakinna bwa e inaomata n taekina bukin ana aki tangira.

GSAM 378Te Bakantang n te Utu e Katokiaki

GSAM 378.4Imwiina e taetae nakon te mwaane ae uraura teutana kunina, ae e tekateka n te itera teuana n te ruangan; imwiina e tuoa te aine ae manne matana, ae e tekateka n te itera are i kaitarana, ao e taetae nakoia bwa taanga n buu. E kabwarabwarai tabeua bwai aika a riki n aia mauri ni moan, imwain ngke a karaoa te taetae ibukin te koaua. E taku bwa Tatan e kakaiaki bwaai aikai i nanon te aine, ni karokoa e riki ni mwamwaa. “I noria,” e taku Nei White, “bwa te aine aei e mena n te auti ni mwamwaa n te ririki teuana; ma imwiin te rikirake ni kona n iango, e kariaia te bakantang ae bon anne bwa e na kamaraka nanona, n te rawawata riki ibukin raonaine, ae e karaoa te bwaai ni kabane ni kona n kaotaki nakon raonaine bwa e bon kakaonimaki nakoina, ao bwa akea bukina bwa e na katikuia n raroa mairouna n te aro are e karaoa.”

GSAM 379.1N te tai teuana, e birinako te aine rinanon te ruangan, ao e katorobubua ni bubutii iroun buuna bwa e na kabwarai ana bure. A bon aomata aika tiaki ni kinaaki n te tabo anne n te aba, ao aia mauri ni moan e aki kinaaki. Ma koraki ake a kinaia raoi, a ataia bwa e mena te aki raoiroi i marenaia, ma a aki ataia te buki.

GSAM 379N ai aron Elisha ao Hazael

GSAM 379.2Imwiin Nei White n taekina ana kakoaua, e waekoa ni tia te mwakuri ni babairean te ekaretia. E roko Tari te mwaane Barr ma nanona ni kabane nakon te babaire, ma Pratt e tiku i taari. N te tai ae e toki te bootaki, e taku te tia aei ma te nano ae rangi n korakora, “I taekinna nakonimi, e aki iai te raoiroi n kakairi ma koraki aikai ao ni mwamwana te aba bwa te aomata ae raoiroi; ko aki kona ni karaoa.”

GSAM 379.3Te kabwarabwarai te aro, n ai aron te bwai ae n te karaki are i eta, e kauringira ma te korakora n te bwai ae titeboo ae e koreaki n taai aika Elisha te burabeti:2 Benhadad, te uea i Syria, e tauta Hazael ana toro nakon Elisha bwa e na titiraki ngke e na marurung mai ana maaki. Elisha e a bon nora te bwai ibukin Hazael, ao ngke e roko te mwaane i matana, ao e taratara nakon matana, e roko ni kaotaki i nanona bwaai ni kabane.

GSAM 379Unimwaane White e Kabooaki n te Baretai

GSAM 379.4N te Katenibong, Aukate 16, 1865, Unimwaane White, ibukin te mwakuri ae rangi n rietata ao te aki matu, e karekea te baretai. Bwa taian auti ni marurung i buakon ara aomata a tuai ni kateaki, e bwanaki nakon Dansville, N.Y., nakon te auti ni marurung ae aranaki, “Ara Auti n te Baike ae Eteaki.” Raonaine ma te tia kore e mena irouna ikai mai te Tebetembwa 14 nakon te Titembwa 7. Bwa e karekea tii te buobuoki ae uarereke mai taian mwakuri n te auti anne, ti nako nakon ana auti Bradley Lamson ae e butimwaaira iai ma te akoi, Lake View, Rochester, N.Y., ike ti mena iai n te wiki tenua. Ikaia ti boou n nooria Unimwaane J. N. Andrews, ae e a boou n okira te kaawa anne, imwiin ana mena n namakaina tabeua i Maine.

GSAM 380Te Tataro ibukin Unimwaane White

GSAM 380.1Aia utu Unimwaane Andrews ma Orton a ikotaki ma ngaira ni katoa bwakantaai n te tai ni tataro ma Unimwaane White ao ibukina. E teimatoa anne ni karokoa te Titembwa 25. Ngke te aomata i taari e taburoro n te kakukurei ao n te amwarake n te bongin Kirisimasi anne, te ekaretia i Rochester e tararuaia te bong anne bwa te bong n aki mamatam ao n tataro ibukin Unimwaane White. Ti karaoa te bootaki n te ingabong ao n te bwakantaai, n te auti a Unimwaane Andrews, New Main St.; ao n te tairiki koraki ake a a tataro ma Unimwaane White imwain, a ikotaki ma irouna n te auti a Lamson.

GSAM 380Te Miitara ae E Karakiaki n te Tairiki ni Kirisimasi

GSAM 380.2Te bootaki n te tairiki anne e bon rangi n korakora. Unimwaane White e rangi ni kakabwaiaaki, ao Nei White e karekea te miitara ae kamannano, ike a kaotaki iai bwaai aika mwaiti. I buakoia a mena iai taeka ibukin Unimwaane White bwa e na kangaa ni mwakuri bwa e na kaoti ana onimaki i te Atua, ae e a kaotaki n te aro ae rangi n tei bwa e a tia n arora baina nako nano ni mwakuri ibukina bwa e na boou ni karekea marurungina.

GSAM 380Te Buaka a Tatan e Taekaki Imwain

GSAM 380.3Nakon koraki ake a a tataro ibukin Unimwaane White, Nei White e taku:

GSAM 380.3“Ana iango Tatan bon te kamaunaan buu, ao ni kairiia nakon te maate. Ma n tataro aikai aika koaua, e a uruaki ana korakora. I kaotaki nakon au bwa Tatan e rangi n bwarannano ma te bootaki aei, ae e a teimatoa n tataro n te wiki tenua ibukin te toro a te Atua, ao e a baireaki n te tai aei bwa e na karaoa te buaka ae rangi n korakora nakon irouia. I tuangaki bwa N na taekina nakonimi, ‘Kam na maeka ni boong nako ni matan te Atua, bwa kam na tauraoi ibukin te bwai ae kona ni roko nakoimi.’”

GSAM 381Ana Iango Imwain te Bwai J. T. Orton

GSAM 381.1N te moan bongin te Tianuari, 1866, Unimwaane White ma ana utu a moana aia mwananga iaon te wa ae biri iaon te kawai ni biti nakon Battle Creek, Michigan. I tiku n iteran New York are i maeao ni karokoa tokin te tai ae maitoro. Mai te tairiki ae e karakiaki iai te miitara, J. T. Orton e a namakina bwa ana maiu e mena n te kangaanga, ma e aki ataia te tabo ae e na roko iai. E taekinna te iango anne nakon aomata aika mwaiti. N te tairiki n te moan bongin te wiki, Maati 4, e okira Rochester mai Parma, ike e mena iai n te bootaki ni bong uoua, ma E. B. Sanders (ae n te 1905 e maeka i San Jose, California), ae e bubutii irouna bwa a na kakairi n te kawai ae moan te oota ngke a nakonako rinanon te kaawa, “bwa,” e taku, “I bon iangoa n taai nako bwa e na roko temanna ni kataia ni kamateai.” Ma e bon aki ataia bwa antai te aomata ae e tangira ni kamatea.

GSAM 381.2I okira Rochester mai Parma n te Maati 7, ao I mena ma Lamson, ae buun natina Orton te aine. N te 8, e roko ma Nei Orton ni maeka ma ngai, ngke ti baire bwa ti na nako iaon te wa ae biri iaon te kawai ni biti n te ingabong nakon Lancaster, Erie aono, ike N na karaoa iai te mwakuri ni mare ibukin natina te mwaane ae ti teuana. Ti kabanea te bong n te kukurei, ma bon te bong ae tabu.

GSAM 381Te Kamateaki a J. T. Orton

GSAM 381.3A nako mai te auti a Lamson n te 5 P.M., ao n te 7:30 P.M. e roko te tia karere, ni kabwarabwarai nakon iroura te buaka ae rangi n tiritiri ae e karaoaki nakon Orton iroun temanna ae e aki kinaaki, n ana auti ni kawakin maan, ngke e tararuaia ana aoti. Ti kabiraki nako te tabo anne, ao ti noria bwa e a oreaki atun teuaei n te aro ae tiritiri n te kai ni boua ae kabaeaki n te biti ibukin te wa ni bwai ae iai wirana, ao e aki ata. E mate n te 12:35 n te tairiki anne. Ni karokoa te bong aei, e aki kinaaki antai ae e karaoa te mwakuri ae tiritiri anne. E bon aki karaoaki ibukin te mwane, bwa ana bwai ni taratara te tai ae i nanon ana bwaeki e aki rotaki, ao ana boki ni mwane ae e mena iai $45 e bon aki raoaki. Aei e rangi n rawawata Nei Orton, ao e aki boou ni marurung mai ana kangaanga. E waekoa ni mamaara marurungin rabwatana, ao e aki maan ni maiu imwiin raonaine.

GSAM 382Te Bwai ae E Taekaki n te Kirisimasi Anne e Koro

GSAM 382.1N te namakaina tabeua imwiin te tairiki ni Kirisimasi ae e aki kona ni bwariaki, a a mate onoua i buakoia aika ruaiwa ake a irekereke n te tataro n te wiki tenua. Ao n te aro anne, e koro n te aro ae kamannano te taeka teuana riki.

GSAM 382Te Buobuoki ibukin te Nano ae Akea te Kantaninga

GSAM 382.2N te moan tai n te ingabongin te Titembwa 12, 1866, Elias Stiles, mai North Liberty, Indiana, e roko nakon au auti, ni bubuti bwa N na nako ma irouna nakon te tabo anne bwa N na karaoa te buobuoki, ngke e kona, ibukin James Harvey, ae e mena n te nano ae a bon aki iai te kantaninga, ao e iangoa bwa e a tia te bwai ni kabane ibukina. N ataia bwa Nei White e a karaoa te miitara ae rangi n te rietata n te miitara ae e a tia ni karekea, ao bwa e kaotaki nakonina n te aro ni burabeti bwaai aika mwaiti, I taku nakonina, “E kona ni riki bwa Tari te aine White e a nora te bwai teuana ibukin ana kangaanga, ao ngke e na koreaki, e na rangi ni korakora riki nakon te bwai teuana ae N na kona ni taekinna nakonina.”

GSAM 382.3Ti nako n te tai anne nakonina, ao ngke e aki taekaki te taeka teuana nakonina ibukin aroaroia Harvey, I titiraki, “Tari te aine White, ko a karekea te ota n tabeua n taian miitara aika a karakiaki nakonim ibukin ana kangaanga Tari te mwaane James Harvey?” “Eng,” e taku, “I a karekea, ao I a bon iangoa n te bong tabeua bwa N na korea ao ni kanakoa nakonina.” Imwiina e moana n taekina nakon iroura te bwai ae e noria. I taku, “N na nako n te ingabong n nooria, ao ngke ko na korea te bwai ae e kaotaki nakonim, N na uota nakonina.” Ma te ota aei, ti kitana, ao n te tairiki ti boou ni nako. E a tia ni koreaki te boki, ao e kabwarabwaraaki iroura n te taetae ni kakoaua ngke e wareka n te taetae rietata.

GSAM 383Kakoaua ibukin James Harvey ngke e a tia nanona

GSAM 383.1E taetae riai te kakoaua bwa James Harvey e na mamaara ana marurung, ao bwa Setan e na kakai ni kairaki nanona nakon te aki kantaninga, ni karaoa bwa e na namakina bwa akea nanoanga ibukina ao akea kantaninga n ana kabeberetaki. Ma e kaotiaki nakon te tia kakoaua bwa e a tia ni karaoa bwaai ni kabutaa aika e kona ni karaoi ibukin kaetian ana kairua n te maiu ae nako, ao bwa te Atua e a tia ni kabwaraa ana bure. Ao ngkana e na kaririaki ni kan tiringa boni ngaia, e kaotiaki nakon te tia kakoaua bwa anera a te Atua a taratara i aona ao a kairiiria nakon te kantaninga i te Atua ao i karawa. Iai taeka aika mwaiti ni kabebetei ao ni kaberonorono n te kakoaua.

GSAM 383.2Ma te beeba aei i baiku, ti nako n te ingabong imwiina nakon North Liberty. N te ara, Stiles e tuangai bwa James Harvey e tangiria ni norai, ma e taekai bwa tiaki te taeka n kantaninga ae I na tibwai nakonina; bwa ngke I na noria, I na bon tuatua bwa ana kabeberetaki e a aki kona ni kamaiuaki, bwa e a tia ni bua. Ao n aron Eli ngkoa, ngke e tuangaki bwa te aaka are an te Atua e a tia n anaaki, e na bwaka nako imuri ao ni mate.

GSAM 383.3Kam roko n abaia James Harvey n 3 P.M. Ngke I noria, I taekinna, “Tari Harvey, ko uara?” N ana taeka ni nano ae riai te tangi, e arana, “I a tia ni bua! I a tia ni bua!! I A TIA NI BUA!!!” I taekinna, “Tiaki! Ko aki bua. E tiku te kantaninga ibukin am kabeberetaki!” Ngke e noria bwa I arana n aron anne, e taetae n te taeka ae bebete, “I a namakina i nanon teniman te wiki bwa akea kantaninga ibukiu ao I a tia ni bua; ao n te bong aei, ngke I nako nakon te kaawa mai te aba n ununiki, ao I a riki i runga i te tebetebe i te booto ni bwai, e kairaki nanou ni taekinna, ‘Ko a tia ni bua! Akea kantaninga ibukim! Ewe nako nanon te booto ni bwai ao ni bwabwa!’ I a bae ni karaoa anne, ma I namakina bwa e na kariki te kamaamaa nakon te mwakuri ni Kristo, ao anne e katikuai bwa N na aki tiringa boni ngai.”

GSAM 384Te Kamaiuaki E Roko ni Waekoa

GSAM 384.1I taekinna, “Tari Harvey, ko aki bua!” I taekinna, “Iai te kakoaua ae I a tia ni bwaina ae e roko mai karawa, ae taekinna bwa ko aki bua!” E arana, “Ao I na ongo iai.” I warekana te kakoaua nakoina, imwiin ae I moani taekinna bwa akea te taeka teuana ae e a tia n anganaki nakoiu ibukina. Ngke I a tia ni wareka, e a oota ubuna n te moangare ao e taekinna, “Ao e tiku te kantaninga ibukin au kabeberetaki. I onimakina te Uea.”

GSAM 384.2Imwiin te wareware, kam karaoa te tai ni tataro, ao ngke e tuai ni mwae e a riki te aomata ae bitaki ao ae kimwareirei. E tuangai bwa te korebannaki anne e kaoti riai riki te mwakuri n ana nano i nanon teniman te wiki ae nako, riki nakon are e na kona ni kaotina ma ana taeka. N aron anne, e kaotiaki te tangira a te Atua i te kamaiuakina te tari aei mai te aki kantaninga, i nanon te mwakuri aei.

GSAM 384E Rikirake te Tabo n Mwakuri

GSAM 384.3Tae n te ririki 1868, te tabo n mwakuri a te kaain te Itibong e a tauaki nakon United States, ao nakon te mwakoro are e mena i meang n tokin Missouri ae i maiaki ao i mainiku n te wai ni Missouri. N te bootaki ni rinanoakin taabo ao te tibwaakin mwakuri, i nanon te tai ni Maungatabu ni Kabutaa ae e karaoaki i Battle Creek, Mich., 28 n Mee, e baireaki bwa a na kanakoaki taan mwakuri uoua ao te umwanrianna ae onoua tebwina te wae nakon California. Unimwaane D. T. Bourdeau ma te tia kore a roko i San Francisco 18 n Tiurai n te ririki anne.

GSAM 384Moanakin te Mwakuri ni Mitinare i California

GSAM 384.4I tangiria ni kabwarabwarai te bwai teuana ae e taataki ma moanakin te mwakuri ni mitinare i California, ae e kaoti riai te buobuoki n te bwai ni bwaintituaraoi n taetae ni burabeti. Ngke Paulo e taetae ibukin bwaintituaraoi n taamnei, ma i buakoia te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti, e taekina bwa a bon “ibukin kakororaoaia te koraki aika tabu, ibukin te mwakuri ni minita, ao ibukin te kakatongaakin te rabwata a Kristo.”3 E koaua bwa te karaoan ae riai riki ibukin kakororaoaia te koraki aika tabu bon te kaotinakin nakon iaia aia bure, bwa a na kaotinakoia ao ni katabuaki mai aia bure i te rara ae kakawaki a te Uea Iesu Kristo. Ibukin te mwakuri aei, te buobuoki mai te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti i te mwakuri ni minita e a kaotiaki n katoa tai ma te mwakuri ibukin te koaua ibukin te tai aei, ni kaotiia nakon taan mwakuri a te Uea aia bure n aia mwakuri, ao aron te anga teuana ae a kona ni riki iai taan mwakuri aika nakoraoi riki n te kamaiuakin te taamnei.

GSAM 385Kakoaua Ibukin Aron te Mwakuri i California

GSAM 385.1I aki maan imwiin rokon taam i California, kam karekea te reta mai Nei White, ae e tuangai te miitara ae e kaotiaki nakonina i Battle Creek n te tairiki n te Kanimabong, Tiun 12—te bong ae kam a tia ni kabwai iai i Lancaster, N. Y., imwain ara mwananga nakon California. E a tia ni aki mena i California, ao e aki atai aroia aomata ikekei man ana kataneiai i bon irouna. Ao e a tia naba ni aki mena i te aba ae e maeao n te wai ni Missouri. Ana atatai ni bwaai aika mena i aana e roko bon mai te bwai ae e tauraoi te Uea ni kaotii nakoina.

GSAM 385.2N ana reirei i nanon te reta, e kaotii aroia ni tituaraoi kaain California, ao te bwai ae e na riki ngke e karaoaki te mwakuri i buakoia n te babaire ae matoa, ae kanga te tia kabonako n te mwane. N te taetae nakon te koraki i California, a na riai ni kaakaki n te taamnei n tituaraoi n aron are a mwakuri iai, ma tiaki n te anga ni kabwakaan te mwane.

GSAM 385E Roko te Tokanikai are E a Tia ni Burabetiaki

GSAM 385.3Ngke I taratara n oneaniwaki n te ririki 37 ae a nako mai te moanakin te mwakuri i California, ao I na kabwarabwarai te aomata ao aia aro, ao te anga are kam na karaoa iai ara mwakuri ngke e aki roko te kakoaua, ao ngke I noria ana kakoroa te reirei ae e reke, I kona ni taekinna bwa ara mwakuri e a rikirake riki n i nanon tenua te namakaina nakon are e na rikirake iai n te ririki teuana, ngke kam aki karekea te buobuoki “i te mwakuri ni minita” mai te reirei ae e roko n te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti. Tae n te tai ni kamataata n 1871, n te kakoroan aia mwakuri i Sonoma County, e a kaotaki ekaretia aika nimaua a tia ni kawakin te Taabati.

GSAM 386Moanakin te Bootaki n Taromauri n te Umwanrianna i San Francisco

GSAM 386.1N Tiun n te ririki anne, kam tekania ara umwanrianna n te moan tai i San Francisco. Ngke Unimwaane Bourdeau e a tia n oki nako mainiku, e kanakoaki te tia mwakuri teuana mai Michigan ni bukina. E roko 17 n Tiun, ao e tauraoi ni mwakuri ma ngai i te taabo. Imwiin wiki aika tabetai n mwakuri n te umwanrianna, kam teimatoa ara bootaki n taabo ni bootaki ae kam kirea, ni karokoa 1 n Titembwa 1871. N te kakoroan te mwakuri aei, e raka iaon 50 mwaitiia te koraki aika a onimakina te rongorongo i San Francisco.

GSAM 386Kangaanga i nanon te Mwakuri i California

GSAM 386.2Tae n te bong aei, ara kangaanga i California e roko riki mai te kaitara mai tinaniku, ma ngkai e riki te kangaanga ae kam aki kantaninga ibukin te onimaki a taam, ae kakaokoro arona. Te tia mwakuri ni buokira e teimatoa n ana anga ni mwakuri ae I onimakina bwa e na kakaraoa te kamaamaa nakonina ao nakon te mwakuri. Kam a tia ni karekea taan aki tangiria aika korakora i te taabo, aika a taratara i ara mwakuri ni kabutaa, ao a tauraoi ni kabwarabwarai te mwakuri n te anga ae aki riai, ni kaboiakina ara mwakuri. Ibukin anne, e a riai riki ni ongo te taeka ni kaberonorono a te aposetolo bwa “kam na kararoaa te bwai nako ae taraa ni buakaka.”

GSAM 386Te Bainiia ae Kabwakabwaka

GSAM 386.3I aki taekinna bwa te tari e a tia ni karaoa te bure ae koaua n ana anga ni mwakuri, ma I namakina bwa ara taan aki tangiria a na karaoa te bwai ae kakannato mai te bwai are e taekinna bwa e aki bure. E taekinna bwa e riai ni “karaoa te bwai are e tangiria” n te bwai anne, riki ngke e a tia ni kakoauaki bwa akea te bure i nanon ana mwakuri. N aron anne, a mwananga bwaai ni karokoa 23 n Tianuari 1872, ngke I nako mai Sonoma County nakon San Francisco ni noria bwa tera ae e kona ni karaoaki ibukin te katikan te kangaanga i aana.

GSAM 387.1N te tai anne, ara taan aki tangiria a a tia ni kabwarabwarai ana mwakuri n aron are I a tia ni maaku iai, ao e taekinna bwa e bon “aki bwain aia mwakuri,” bwa e na kaotia nakoia bwa e iai ana nano, ao e kona ni mwananga n te kawai n aron are e tangiria, ao ma te aomata are e tangiria, ao e aki riai ni ongo aia taeka. I karaoa te mwakuri ni kabwarabwarai ma ngaia n te ara ae karina, ni kaotina bwa e na aki kona ana anga ni mwakuri anne, ao bwa te taamnei ni bainiia anne e na toki n te bure. E iai raoraona aika a rang ni buokia, ao tabeman mai buakoia a moana n tabeka taabo aika a na kakaraoa te katotoaki ae korakora riki nakoina. Te mwakoro ae bubura n te ekaretia e noria te bure n ana bainiia, ao e tauraoi ni buoki te mwakuri are I karaoa ni kamaiuaki te mwakuri mai te kamaraia.

GSAM 387E Baireaki te Bootaki ni Kakae

GSAM 387.2N aron anne, a mena bwaai i Taabati 27 n Tianuari, ngke e baireaki bwa e na riai ni karaoaki te kakae ibukin te kabeberetaki, ao bwa te ekaretia e na karaoa te mwakuri ae riai ni kabutaa, ni kamaiuaia mai te katotoaki are te taamnei ni bainiia a na kariki. E baireaki te bootaki ni moanaki i te moan bongin te wiki 28 n Tianuari n 9 A.M., ibukin te rinanoakin te bwai ae e riki ao ara mwakuri n aron te ekaretia ibukina. N aron te taratara, te ekaretia e na bon tibwaaki. I kabwai te bukin te tairiki anne ni tataro nakon te Atua bwa e na mwakuri ibukira.

GSAM 387Te Taeka ni Kabwarabwara Bure ae Koreaki

GSAM 387.3N te ingabong 28, ngke I mwananga nakon te bootaki, I noria te tia mwakuri ni buokira i te ara i karibu ma te auti are I maeka iai, e tangi. E taekinna, “Tari Loughborough, I aki na nakon te bootaki n te bong aei.”

GSAM 387.4I taekinna, “Ko aki na nakon te bootaki? Te bootaki e taataki ma am kabeberetaki.”

GSAM 388.1E taekinna, “I ataia anne, ma I bure i bwaai ni kabutaa. Ko riai n am baire are ko a tia n tei iai ibukiu. Aikai te reta ni kabwarabwara bure ae I a tia ni koreia nakon te ekaretia; ko na uota ao ni warekia nakoia. E na riai riki ibukim ao ibukia naba akoi aika a na tangiria ni buokai, ngke I aki mena iai.”

GSAM 388.2I tuaia, “Tera ae e karika te bitaki ae korakora aei i nanom mai ngkoananoa?”

GSAM 388Te Miitara ae Kamimi e Reke

GSAM 388.3E arana, “I nako te auti ni karere n te tairiki ngkoananoa imwiin Taabati, ao I karekea te reta mai Tari te aine White, mai Battle Creek, Mich. E bon kakoaua ae e koreia ibukiu.” Ngke e a tia ni reke n au bai, e taekinna, “Warekia anne, ao ko na noria aron are te Uea e noria iai au kabeberetaki.”

GSAM 388.4E bubutiai bwa N na tuangia te ekaretia bwa e a tia ni karekea te kakoaua mai Tari te aine White, ae e kaetietia ibukin ana aro, ao bwa e a tia ni butimwaea, ba e bon koaua.

GSAM 388Te Kamatoan te Miitara

GSAM 388.5Aikai te tabo teuana n te miitara ae e kaotiaki nakon Nei White i Bordoville, Vt., 10 n Titembwa 1871. E moana ni kore te tabo ae taataki ma te kabeberetaki a te tari aei 27 n Titembwa 1871, ma ibukin te bwai teuana e a tataninga te kakororaoan te beeba anne ni karokoa 18 n Tianuari 1872, ngke e a tia ni kamatoa ao ni kanakoaki mai Battle Creek. E a kangaangaki n 9 te bong n rokoan reta mai Michigan nako California i te ara ni aba.

GSAM 388.6N te miitara, e kaotiaki nakoina bwaai aika mwaiti n aron te burabeti. E riki naba anne i te tai aei. N te tai n te miitara, e bon tii te banna n te bwai are e a bon riki ngke e roko te kakoaua i San Francisco. E na noria te aomata, n te kabotauakin aia bong, bwa te bwai ae e kakoroaki n San Francisco e riki imwiin te kakoaua ae koreaki e a tia ni mwananga mai te tabo are e koreaki iai. Ara tari i San Francisco a noria riai bwa akea te aomata ae e kona ni kore nakon Battle Creek ao ni kaotina te rongorongo nakon Nei White n te tai ae e na kona ni kore iai te reta aei, ba te aro anne e tuai ni mena n te tai anne.

GSAM 389.1Te bwai aei e a bwaina te mwakuri ae korakora ibukia taari i aana, ni kamatoaa bwa e iai te mwaaka n te Atua i te miitara anne. I aki kore te rain teuana nakon Unimwaane White ke nakon Nei White ibukin te aro i San Francisco, ao te tia mwakuri ni buokira e taekinna bwa e aki kore te bwai; ao taari a taekinna, “Ngke e a tia ni kore, e na aki tuangia bwaai aika a kaotaki n ana kabeberetaki.”

GSAM 389Aron te Korean te Miitara

GSAM 389.2Ngke kam a tia ni kinaia imwiin te tai, mai te tabo are e koreaki iai, ibukin te korean ao te kanakoan te kakoaua, e a riai riki ni kaotiaki bwa te Uea ae e anga te miitara e tararua te tai ae e koreaki iai ao e kanakoaki nakon ana tabo, bwa e na roko iai n te tai ae riai riki.

GSAM 389.3N te ingabong ae e mwaninga riai 18 n Tianuari 1872, Nei White e utiaki n te kakoaua are e a tia ni kaotiaki nakoina, ao e kamatoaki n ana nano. E riai riki te kaoti aei nakonina n aron te taeka ae e taetae n tangina, “Koreia ngkai te kakoaua aei ibukin California, ao uotia n te karere ae moanaki riki; e a kainnanoaki.” Ngke e a tia ni taekaki te taeka anne te kauoua n tai, e uti, e kabatia ana taia, ao e kamatoa te korean. Imwain te amwarake, e anganna te reta nakon natina te mwane ae Willie, n taekinna, “Uota te reta aei nakon te auti ni karere, ma ko na aki karinna n te baoki ni reta. Anganna nakon te tia tararua te karere, ao ko na angana bwa e na kamatoa ni bwaina n te bwai ni karere ae e nako n te ingabong aei.” Imwiina, e taekinna bwa e namakina bwa ana reirei e teutana ni kakaokoro, ma e aki titiraki, ao e karaoa te bwai ae e tuangaki, ao e “noria te reta e bwainaki n te bwai ni karere.”

GSAM 389Kakoauan te Kairiiri mai te Atua

GSAM 389.4Ngke ko ata ara aro i San Francisco n te tai anne, ko na noria riai te kakannato n te karekean te reta anne n te bwai ni karere anne. N aia bong anne, kam bon karekea te karere teuana n te bong n te ara ni aba. Ngke e roko te reta n te tairiki n te moan bongin te wiki 28, ma tiaki n te tairiki ni Taabati 27, e na bon riki te tibwaaki ae kananokawaki i nanon te ekaretia. Ngke e roko i nanon wiki aika mwaiti imwain, naba ngke e a tia ni kaotiaki te miitara, te ekaretia e na aki noria riai ana bwaai.

GSAM 390.1Aikai te kakoaua ae e kaoti riai ana bai te Uea, tiaki tii n te bwai ae e roko n te tai ae riai ni kaetii raoi kairua aika a mena, ma naba i te butimwaean ao te karaoan iai te tari, e a mwakuri ma te mwaaka ae korakora i nanon te ekaretia ae boou anne, ni kariki te katiteuanaaki ao te kamatoa.

GSAM 390Aron te Korean Taian Miitara

GSAM 390.2Te bwai aei e kaoti naba aron ana taeka Nei White ibukin te korean te bwai ae e a tia ni noria. Ibukin anne e taekinna: “I a tia ni utiaki mai au matu n te namakin ae mataata ibukin taeka aika a a tia ni kaotiaki i nanou; ao I a tia ni kore, n te nukanibong, reta aika a rinanon te aba ae bubura, ao ngke a roko n te tai ni kangaanga, a a tia ni kamaiua te mwakuri mai te kangaanga ae korakora.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. 2 Uea 8:7-15. ↩
  3. I-Ebeto 4:12. ↩
  4. Taian Kakoaua ibukin te Ekaretia, Mwakoro 5, p. 671. ↩

Note

Back