Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
25 / 31
25 / 31

Mwakoro 22 — Te Babairean te Ekaretia

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Ibukin anne I kitanako i Kerete, bwa ko na babairei bwaai ake a tiku n aki karaoaki, ao ko na teki unimwaane i bukina n tabo ni katoa, n aron are I a tia n tuangko.”1

GSAM 343.2Ngke e rikirake ana rongorongo te anera ae te kateniman, a mwaawa te 12 te ririki (mai 1846 nakon 1858) ni karokoa ara aomata a kona n ataia bwa e na riai te bootaki ae babaireaki riki nakon tii te onimaki i te koaua ao te tangitangiri ni Kristian. E ngae ngkai te Uea e a tia n taetae nakon ana aomata i bukin te bwai aio rinanon te bwaintituaraoi n taetae ni burabeti, e riai naba te kangaanga tabeua ni kauti nanoia ni ataia te riai ni babairean taian bootaki ni ekaretia ao taian bootaki ibukin tararuan bwaai ni maiu n te mwakuri.

GSAM 343Te Kaitara nakon te Babaire

GSAM 343.3N te taeka ni kabwarabwara i te tabo 12 n te boki ae Supplement to Experience and Views, ae boretiaki n 1854, e taetae Unimwaane James White bwa:—

GSAM 343.4“I muriin te tai ae e a tia n nako i 1844, e iai te kangaanga ae bati, ao angiia aomata a kaitaraa te babaire, ni mutiakina bwa e aki tau ma te inaomata ae koro bukina n te rongorongo! Nei White e bon kaitaraa n taai nako aron te ingaingannano ae riao ni kabane, ao e a taetae mataki bwa e riai te aro tabeua n babaire bwa e na totokoaki ao ni kaetaki te kangaanga. A aki kona aomata aika bati ni boong aikai n otaia te korakora ae e riai n te tai anne bwa e na kawakina ana kairiiri i mwin te aniania ae e a bon riki.”

GSAM 344.1Te utu ae e a tia n iai i buakon kaain te Itibong e a bon rikirake ao e a tia n kawakinaki rinanon ana taeka ni kauring ao ana reirei Nei White n te tai ae e tau.

GSAM 344George Storrs i Bukin te Babaire

GSAM 344.2Te taeka aio mai i George Storrs, ae e koreaki n 1844, e na kaota te bwai ae e reireiaki i bukin te babaire nakon te koraki ake a a tia ni kaokoroia i bon irouia mai taian ekaretia n tain te rongorongo ibukin kauaokin Iesu:—

GSAM 344.3“Kawakinako bwa ko na aki booua n babairea te ekaretia teuana. Akea te ekaretia ae e kona n babaireaki rinanon ana iango te aomata, ma ngke e a babaireaki e a riki bwa Babulonia. Te Uea e a babairea ana ekaretia n ana tangitangiri ae korakora ae kabaeia. E aki kona ni karaoaki te kabae ae korakora riki nakon anne; ao ngke a aki kona ni kawakina te koraki aika a taetae bwa taan rimwini Kristo ngaiia, a a toki n riki bwa ana tia rimwi, ao a kona n nako mai te katawanoua n aron ae e riai.”2

GSAM 344Te Oota n Tain Aia Apositolo

GSAM 344.4Kaain te Itibong, n aron ae e a taetaeaki mai mwina, a bon aki babaireaki n te aro ae e reke n te ririki aika bati, ao e aki naba iai te babairean te ekaretia. Aomata ni katoa ake a teimatoa ni butimwaea te koaua ao ni kawakinia i tain te kangaanga ae e a bon iai i mwin, a iangoaki bwa aomata ni koaua ao a tau ni karekea te tangitangiri ao te bootaki ni Kristian. Ma e a roko te tai n tain aia apositolo ngke e riai n “babairei bwaai ake a tiku n aki karaoaki.”3 Kaania te ririki 65 n A.D., e reke i Taito te kairiiri bwa e na “teki unimwaane i bukina n tabo ni katoa” ake a iai iai te koraki aika onimaki, ao e reke naba i Timoteo taeka aika bati i bukin te bwai aio.4

GSAM 344Unimwaane White i Bukin te Babaire

GSAM 344.5Te taeka aio mai i Unimwaane James White i bukin te babaire ao te reirei n te ekaretia e a kaotaki n Te Rinano ao te Tia Katanoata i te 4 Jan. 1881:—

GSAM 345.1“E karaoaki te babaire bwa e na reke te utu n te mwakuri ao bwa e na tararuia mai te bwainikiraki. E aki karaoaki naba bwa te kai ni kaongeabaia aomata ma te korakora, ma ibukin te tararuaia ana aomata te Atua. Kristo e aki kabooia ana aomata; e tangaia. ‘A ongo au bwanaa au tiibu, ao I kinaia, ao a rimwiai.’ Ara Uea ae maiu e kairira, ao e tangaia ana aomata bwa a na rimwina.”

GSAM 345.2“Aia reirei aomata e aki kona ni karaoa te utu. Te korakora n te ekaretia e aki kona ni kabooa te ekaretia bwa e na riki bwa katawanoua teuana. Kristo e aki karaoa bwa aia iango aomata a na rabwataaki ibukin te karawa n te kairiiriia aia iango aomata. ‘Kristo bon atun te mwaane ni katoa.’ Ana mwakuri bon ni kairiiri, ni rabwata, ao ni kanikinaia ana taamnei i runga iaia ake a na riki bwa tia tabo ibukin te kakannato ae akea tokina. Ma n te aro ae e kakawaki te babaire ibukin te tararuaan te ekaretia ao ibukin te utu n te mwakuri, e aki riai n anaa te reirei ni kaetieti mai bain te Tia Reirei.”

GSAM 345Te Utu i Buakon Tokina aika Uoua

GSAM 345.3“I buakon tokina aika uoua, te korakora n te ekaretia ao te inaomata ae e aki katabuaki, e reke te bwai ae kakannato ni kabwarabwara ibukin te utu ao te kona n mwakuri n te minita ao n te ekaretia n te Atua. E a kaotaki iai ara iango i te taeka ae tabu n te apositolo Betero nakon unimwaane n ana tai: ‘I bubuti nakomi ngkami unimwaane ake i buakomi, bwa I bon unimwaane naba, ao tia kakoaua ibukin ana mamae Kristo, ao I bon te tia rinano n te kakannato ae e na kaotiaki: kam na kakanaa ana tiibu te Atua ae i buakomi, ni tararuia, ma e aki rinanon te kabooa ma e na bon mai i nanom; ma e aki ibukin te mwakuri ni mwamawa, ma i bon nanom; ao kam na aki riki bwa ueaia ana aomata te Atua, ma kam na riki bwa taamnei nakon te tiibu. Ao ngke e na kaotiaki te Tia Kawakin Tiibu ae te Moan, kam na karekea te korona n te kakannato ae e aki kona n akiaki. N aron anne, ngkami aika tabonibwai riki, kam na ongeaba nakon te unimwaane. E ngae n anne, ngkami ni kabutaa kam na ongeaba temanna nakon temanna, ao kam na kunnikaingkami n te nanorinano; ba te Atua e kangaangaia te tia riaon, ma e anga te akoi nakoia aika nanorinano. Ngaia are kam na kabebetea ngkami i aan bain te Atua ae korakora, bwa e na kamaituaaki ngkami n te tai ae e riai.’5”

GSAM 346Te Bebete ao te Aro n te Babaire n te Nu Tetemanti

GSAM 346.1“Te koraki ake a tia n karaoa te aro n te babaire ae a butimwaea kaain te Itibong a mwakuri bwa a na tei n te aro ae e kona, n te bebete n taeka ao n te aro ae reke n te Nu Tetemanti. Ngkana e bati riki te taamnei n te rongorongo ae kaotaki iai ao e bebete riki, ao e kona riki te babaire.”

GSAM 346.2“Maungatabu ni Kabutaa e tararua te mwakuri ni kabutaa n ana tabo ni mwakuri ni katoa, n ikotaki ma bootakin ekaretia n te aono. Bootakin ekaretia n te aono e tararua taian tabo ni mwakuri ni katoa n te aono, n ikotaki ma ekaretia aika i te aono. Ao te ekaretia bon te katawanoua n Kristian aika a bootaki ma te beritaki ae bebete bwa a na kawakina ana tua te Atua ao ana onimaki Iesu.”

GSAM 346Taan Tia Mwakuri n te Ekaretia Bon Toro

GSAM 346.3“Taan mwakuri n te ekaretia n te tabo bon toroni te ekaretia anne, ao a aki ueaia, ni kairiiria ma te korakora. ‘Te tia ae kakannato riki i buakomi e na riki bwa ami toro.’6 Taan mwakuri aikai a riai ni kaota bwaai ni katoto n te nano ni kabebete, te tararua, te tataro, te tangitangiri, ao te buobuoki nakon taan te ekaretia; ao a riai naba ni kaota te mwakuri ae tau n te tangitangiri nakon te koraki ake a beku ibukia, ae e kaotaki n ana maiu ao ana reirei ara Uea.”

GSAM 346Te Moan Kakoaua ibukin te Oota

GSAM 346.4N te boki ae Supplement to Experience and Views, ae boretiaki n 1854, e reke te reirei ae riai i bukin te oota n te rongorongo. N te tabo 15, ti wareka te taeka aio:—

GSAM 346.5“Te ekaretia e riai ni biriraki nakon ana taeka te Atua, ao ni kateaki i runga i te oota n te rongorongo, ae e a tia n aki nooraki ao n aki tararuaki. E bon riai te bwai aio bwa e na kairaki te ekaretia nakon te utu n te onimaki.”

GSAM 347E Riai te Oota Ngke e a Kaan Tokin te Tai

GSAM 347.1N te kakoaua ae e anganaki n te 23 Dec. 1860, ti wareka:

GSAM 347.1“Ngke e a kan roko te toki n te tai, e roko Tatan ma te korakora ae bati, ni kinaia bwa e a uarereke ana tai. Ana korakora e na riki riki nakon te koraki ake a tiku. E na buaka ma ngaiia, ao e na kataia ni karaureia ao ni kanakoia nakon taabo aika kakaokoro, bwa a na riki bwa aomata aika akea te korakora ao a na bwainikiraki. Ana aomata te Atua a riai n mwakuri ma te ota, ao a riai n utu n aia mwakuri. A riai n riki n te iango ae teuana, ao n te motikitaeka teuana; ngaia are aia mwakuri e na aki tataaki, ma e na kona ni kairiiri n te katean ana mwakuri te Atua ibukin te koaua ibukin te tai aei. E riai ni kawakinaki te oota, ao e riai te utu n te kawakinan te oota, bwa Tatan e na aki karekea te mwakuri ni kabooaia.”7

GSAM 347Te Oota n Aia Anera e Riai Ni Katotoaki

GSAM 347.2N te Kakoaua ae 14, ae boretiaki n 1868, ti wareka: “Ngke e rikirake ara katotoaki n te utu ao te oota n te koraki n anera, e rikirake naba te kona n mwakuriia taan mwakuri aikai n te karawa ibukira. Ngke e aki reke ara iango bwa e riai te mwakuri n utu, ao ngke e aki ota ara mwakuri, e aki reke te reirei, ao e aki babaireaki ara mwakuri, ngaia are anera, aika a tia n babaireaki ma te korakora ao a mwakuri n te oota ae e tau, a aki kona n mwakuri ibukira n te aro ae kona. A tannako ma te nano ni mamae, ba a aki kariaiaki bwa a na kakabwaia te kangaanga, te iraraure, ao te aki babaire.”

GSAM 347Te Atua Bon Te Atua n te Oota n te Tai Aei Naba

GSAM 347.3“E a bitaki te Atua mai te Atua n te oota? Akea; e tii anne n te tai ae aei n aron ae e a tia n te tai ae nako. E taekina Bauro, ‘Te Atua e aki te tia karaoa te kangaanga, ma te rau.’ E bon tararuaia naba n taekan te bwai aei n te tai aei n aron ae e a tia. Ao e tangiria bwa ti na reiakina te reirei ibukin te oota ao te babaire mai te oota ae koro bukina ae e kateia n tain Mote ibukia natin Israel.”8

GSAM 348Ana Tataro Kristo ibukin te Oota

GSAM 348.1N te kakoaua ae e koreaki n 1882, e bon kaotaki te iango anne n taeka aikai,

GSAM 348.1“Bwa te utu ao te tangitangiri a na iai i buakon ana tia rimwi, anne bon te bwai ae e taekinaki n ana tataro n toki ara Tia Kamaiu ibukia, imwain ana kamateaki i aon te kaibangaki.... ‘I aki tataro ibukia aikai tii, ma ibukia naba te koraki ake a na onimaki i Au rinanon aia taeka; bwa a na bane n riki bwa teuana; n aron ae Ko, Tamau, i nanon Au, ao Ngai i nanom, bwa a na riki naba bwa teuana i nanora, bwa te aonnaba e na onimaki bwa Ko a tia ni kanakoai.’”9

GSAM 348Te Karuanikai n te Inaomata n te Aomata i bon Irouna

GSAM 348.2N 1885 e reke te kakoaua aio:

GSAM 348.2“Te bwai teuana ae ti riai n kawakinira mai iai, bon te inaomata n te aomata i bon irouna. N aron taan te buaka n ana taanga Kristo, e riai te mwakuri n utu n taian tabo ni mwakuri.”10

GSAM 348E Kukurei Tatan n Urua te Oota

GSAM 348.3N te kakoaua ae okoro ae e boretiaki n 1895 ti wareka,

GSAM 348.3“E bon kukurei Tatan n reke i buakoia aomata aikai, ao n urua te babaire n te mwakuri n te tai ae e riai te babaire ae moan te korakora, ao e na riki bwa te korakora ae kakannato ibukin totokoan taian waaki aika boboto iaon te kewe ao ni kaotia bwa a kewe taeka aika a aki kakoauaki n ana taeka te Atua. Ti tangiria ni kawakina taian taanga n te aro ae tau, bwa e na aki uruaki te babaire n te tararua ao te oota.”

GSAM 348Te Kakoauaia Minita

GSAM 348.4Te moan bwai ae e riai n iangoaki n te babairean te oota i buakoia ara aomata, n aron taian kakoaua aika e a tia n taekinaki, bon te aro teuana ni kinaia ake a taekina te rongorongo. Mai 1850 nakon 1861, te babaire ae e butimwaeaki bon ni anga te minita ake a tia n kaota aia bwaintituaraoi, ao a bon kakoauaki n te Uea, ao a utu ma te mwakuri ni katoa, te kaati ae e kakoauaia nakon te bootakiia ana aomata te Uea i taabo ni katoa, ni taekina tii bwa a kakoauaki n te mwakuri n te minita n te rongorongo. E a tia ni koreaki te bong i aon taian kaati aikai, ao a tia ni kainaaki irouia minita aika uoman mai buakoia ake a kairiiri, aika e kinaia ara aomata bwa a kairiiri n te mwakuri.

GSAM 349Te Buobuoki ibukin te Minita

GSAM 349.1N tain te maitoro n 1858-59, e reke te reirei bwa te Baibara e mwakuri ma te babaire ae tau ibukin te buobuokiia te minita, ao ngke ara aomata a na reiakina te bwai aio n te aro n te Baibara, a na kunea te babaire anne. Ngaia are e karaoaki te bootaki ni reirei n te Baibara i Battle Creek, ao e kairiiraki iroun Unimwaane J. N. Andrews. I muriin te reirei ae matata ao te tataro n taekan taian Taeka ni Koaua, e karaoaki ao ni boretiaki te taeka teuana n Te Rinano ao te Tia Katanoata n te 3 Feb. 1859, ni kaotaki iai te babaire ae e kabaeaki ma te kabwianibwai. E kabwarabwaraki te bwai aio nakon te bootaki ae bati n ara aomata, ae a bootaki n te bootaki ni kabutaa i Battle Creek, Michigan, n te 6 June 1859, ao e butimwaeaki ma te iango teuana rinanon te boto irouia aomata ni kabutaa.

GSAM 349Te Kakoauaan te Babaire ae E A Tia N Kateaki

GSAM 349.2N te Kakoaua ae 6, 1861, e taetae te Uea rinanon Nei White i bukin te babaire ae e a tia ni butimwaea kaain te Itibong:

GSAM 349.2“Kam na aki rawebwaia te Atua n aki anganna ami kabwianibwai ao ami bwaintituaraoi. Te moan mwakuri ae tabu bon ni anga nakon te Atua te mwakoro ae tau. Kam na aki kariaia te aomata temanna bwa e na uota ana bubuti ao ni kairingkami bwa kam na rawebwaia te Atua. Kam na aki kariaia natimi bwa a na iraa ami bwaintituaraoi mai ana tebwaro te Atua ibukia i bon irouia.”

GSAM 349Te Babaire n Kabwianibwai ibukin Karikirakean te Aroaro

GSAM 349.3“I noria bwa te babaire n kabwianibwai aei e na karikirakea te aroaro ao ni kaota te aro ni koaua n te nano. Ngkana e kabwarabwaraaki te bwai aei nakoia aomata ni kaineti ma nanona ni koaua, ao a kariaiaki bwa a na baireia i bon irouia, a na nora te wanawana ao te babaire ae raoiroi n te babaire n kabwianibwai.”

GSAM 349.4N te aro aei e kateaki te babaire ibukin te mwane i buakoia kaain te Itibong, ibukin boutokaan te mwakuri ni minita, ao e a kabonganaki ngkai irouia ara aomata ni katobibia te aonnaba.

GSAM 350.1N Te Rinano ao te Tia Katanoata n Turai 21, 1859, ni bwa uaan te reirei are e a tia n anganaki rinanon Taian Kakoaua ibukin te Ekaretia, e moan tuangaki bwa aono nako a na karaoa te bootaki n te ririki teuana ma teuana, ae e na baireaki iai te mwakuri ma te karaurau. N te aro aei e na totokoaki te raranako are e rangi n toki n riki n aroia minita ni mwakuri, ao e na karaoaki ara mwakuri n te aro ae baireaki raoi. Te iango aei e boni kaota kaman te baire ibukin katean bootakin ekaretia n te aono.

GSAM 350Tauan Ana Bwai te Ekaretia

GSAM 350.2Ngke e butinako te rongorongo ao e rikirake mwaitiia aomata, a a bati riki naba bwaai ake a tauaki. E a karika aei iangoan tauan ana bwai te ekaretia ni kaineti ma te tua. N te kaongora are e korea Unimwaane White, are e kaotinakoaki n Te Rinano ao te Tia Katanoata n Beberuare 23, 1860, ti wareka ae kangai:—

GSAM 350.3“Ma ti kantaningaia bwa e aki raroa te tai are a na roko iai aomata aikai n te aro ae e kainnanoaki bwa a na kona ni karekea te babaire n te kaboomwi ibukin uruan ana bwai te ekaretia, ao ni taua raoi aia auti n taromauri. A na kona naba te koraki ake a katauraoi aia taeka ni kabanea ibukin tibwaakin aia bwai, ao a tangiria, n anga tibwan aia bwai nakon te tabo ni boreti booki. Ti bubuti nakoia ara taan uarongorongo ao taari aika taan kairiiri bwa a na tabe ni iangoa te bwai aei. Ngkana iai ake a totoko ara iango aikai, a kona ni korea te babaire are ti kona ni karaoia bwa te botannaomata?”

GSAM 350Boutokaan te Babaire ni Kaineti ma te Tua

GSAM 350.4N tain te kabuebue n te ririki aei, iai te maroro ibukin te bwai aei n Te Rinano ao te Tia Katanoata, ae n angiin te tai e karaoaki n te iraorao. Ao n te bootaki ni kabutaa ake a iriia taan tei ibukiia ara aomata mai Michigan ao aono riki tabeua, are e karaoaki i Battle Creek man Tebetembwa 28 nakon Okitobwa 1, e iangoaki te bwai aei ma te aki karabaa te iango. E karaoaki te maroro ae bwanin ao n inaomata ibukin te babaire ni kaineti ma te tua, bwa e na kona n tauaki te auti ni mwakuri ao ana bwai riki te ekaretia, n aron auti n taromauri ao bwaai riki tabeua. E kona n warekaki bwaninin te maroro aei n Te Rinano ao te Tia Katanoata, boki 16, nambwa 21, 22, ao 23, ake a kaotinakoaki n Okitobwa 9, 16, ao 23, 1860.

GSAM 351.1Ni bwa uaan te iango n te bootaki aei, a bane ni kariaia n te rinerine bwa e na kateaki te bootaki ni boreti booki ni kaineti ma te tua. Ao bwa e aonga ni kateaki te bootaki aei n te tai ae waekoa ae kona n karaoaki iai, a rineaki niman bwa kaain te komete irouia ake a bootaki n te maungatabu.

GSAM 351Aran te Ekaretia

GSAM 351.2E iangoaki naba n te maungatabu aei te ara are a na aranaki iai ara aomata. E a manga karika aei iango aika kakaokoro, ngkai tabeman a bubuti ibukin te ara teuana ao tabeman ibukin teuana riki. Ngke e tuangaki te ara ae “Ana Ekaretia te Atua,” e totokoaki bwa e aki kaota bwaai ake a kaokoroa ara onimaki. Ma te ara ae “kaain te Itibong” e na kaota ara onimaki bwa e a kaan rokon Kristo, ao naba bwa ti kawakina te Taabati n te kaitiua n bong. A a rangi ni boraoi aia iango ake a bootaki ibukin te ara ae te kabanea aei, n te aro are ngke e rinerineaki ao ti temanna te mwaane ae e totokoia, ao e aki maan imwina ao e a kaoka ana totoko.

GSAM 351E Kariaiaki te Ara

GSAM 351.3N te Kakoaua ae te nambwa 6, ti wareka ae kangai:

GSAM 351.3“Akea te ara ae ti kona n anaa ae e na riai iroura, ma ti te ara are e boraoi ma ae ti kaotiotia, ae e kaota ara onimaki ao ni kanikinaeira bwa te botannaomata ae okoro....

GSAM 351.4“Te ara ae kaain te Itibong e katerei bwaai ni koaua ake a irekereke ma ara onimaki, ao e na anaa nanon ane e ukoukora te koaua. N aron kanoan te kainikatebe man ana tabo ni kawakin kanoan te kainikatebe te Uea, e na ewari nanoia ake a urua ana tua te Atua, ao e na kairiia nakon te rairannano imatan te Atua ao te onimaki n ara Uea Iesu Kristo.”

GSAM 351.4Mwiniin te kakoaua aei bwa e a bane n motikaki te titiraki aei n nanoia taan onimaki n aki manga kaokaki.

GSAM 351Taben te Bwaintituaraoi ae Koaua

GSAM 351.5Tiaki ngaia aei te mwakuri ae onoti n kaotiotan ana bwaintituaraoi Taamnein te Atua? E taku Bauro bwa a karinaki n te ekaretia “ibukin kakororaoaia aika tabu, ibukin te mwakuri ni minita, ibukin kateimatoaan rabwatan Kristo: ni karokoa te tai ae ti na bane ni katiteuanaaki n te onimaki,” ao bwaai riki tabeua.11 Ai riaira te bwai aei, bwa imwiniia taan onimaki n tataro ao n nanorinano n ukoukora te oota, e na taetae te Taamnei n taku, “Aio te kawai; a eti ami moti;” ao imwina e na “kateimatoa” riki te ekaretia, n aron n te bwai aei, ni tuangia bwa tera manenan te titiraki aei n te mwakuri, ao n tuangiia tabeua uaa aika raoiroi ake a na reke man aia moti.

GSAM 352Babairean te Ekaretia

GSAM 352.1N ana kabwarabwara Unimwaane White imatan te Maungatabu ni Kabutaa i Battle Creek, n Eberi, 1861, are e boretiaki n Te Rinano ao te Tia Katanoata n Tun 11, 1861, e kaota te iango ibukin babairean ara ekaretia n te aro ae bwanin riki. A kaoaki ruaman minita bwa a na karaoa te reirei n te Baibara ibukin ukoukoran te oota i aon te bwai aei, ao e bubuti te maungatabu nakoia bwa a na kaotinakoa n Te Rinano ao te Tia Katanoata uaan te kakae aei. Imwin kaotakin ana kakoaua te Koroboki ae Tabu ibukin babairean te ekaretia ao taben taan mwakuri n te ekaretia, e iangoaki te baire bwa a na boraoi mwaitiia taan tei man aono aika kakaokoro n te Maungatabu ni Kabutaa, ao naba te baire ibukin aia taan tei ekaretia n bootakin ekaretia n te aono, bwa e na riai ao ni boraoi. Ni koauana, bon aei moan kaotakin te iango bwa iai taan tei ake a rineaki raoi nakon bootaki ni kabutaa, ni kaineti ma te mwaiti ae e boraoi ae a na kona ni kaetietia.

GSAM 352Katean Bootakin Ekaretia n te Aono ae Michigan

GSAM 352.2N Okitobwa 6, 1861, e kateaki bootakin ekaretia n te aono ae Michigan, n rinean te tia babaire, te tia koroboki, ao te komete ni kairiiri ae teniman kaaina. N ana rinerine bootakin ekaretia n te aono, e tuangaki bwa a na baireaki ekaretia, ao a na butimwaea aei bwa aia berita te ekaretia:—

GSAM 352.3“Ngaira ake ti tiaina arara i nano, ti a ikotaki n te tai aei bwa te ekaretia, ao ti anaa te ara ae kaain te Itibong; ti berita bwa ti na kawakina ana tua te Atua ao ana onimaki Iesu Kristo.”

GSAM 353Beeba ni Kakoaua ibukiia Minita

GSAM 353.1N bootakin ekaretia n te aono aei, e moan motikaki bwa a na anganaki beeba ni kakoaua minita ni kabane ake kaain te Itibong n te aono aei, ake a raoiroi teiia, ao bwa a na uoti aia beeba minita, ae te beeba ni kakoaua ibukin katabuakia ao beeba ni kakoaua ake a tiainaki iroun te tia babaire ao te tia koroboki n bootakin ekaretia n te aono. A na manga kaboouaki beeba ni kakoaua aikai n te ririki teuana ma teuana.

GSAM 353.2E motikaki naba n aia rinerine kaain bootakin ekaretia n te aono bwa e na rineaki te komete bwa e na katauraoa te kabwarabwara nakoia ara aomata, ae e na kaota te kawai ibukin babairean ekaretia. E boretiaki te kabwarabwara aei n Te Rinano ao te Tia Katanoata n Okitobwa 15, 1861.

GSAM 353Beeba ni Kakoaua ibukiia Taan Tei

GSAM 353.3N te namakaina ae Tebetembwa, 1862, e karaoa ana moan bootaki bootakin ekaretia n te aono ae Michigan i Monterey. Ikai e moan kaotaki te iango bwa a na butimwaeaki ekaretia bwa kaain bootakin ekaretia n te aono, n aron butimwaeakia aomata bwa kaain ekaretia rinanon te rinerine. Ngkai a a tia ni baireaki 17 ekaretia n te aono, a a butimwaeaki aikai n te rinerine bwa kaain bootakin ekaretia n te aono; ao a butimwaeaki bwa taan tei kaain ekaretia aikai ni kabane ake a mena iai.

GSAM 353Booia Minita

GSAM 353.4N bootakin ekaretia n te aono aei naba, e butimwaeaki te babaire ibukin kabooaia minita n te mwaiti n te mwane ae baireaki n te wiki teuana ma teuana ibukin aia mwakuri ae karaoaki. Irouia minita, a riai ni karaoa te ribooti ibukin te tai are a kabanea n te mwakuri n bootakin ekaretia n te aono, ma mwane ake a karekei ao ake a kabanei; ao e na baireaki raoi kabooaia iroun bootakin ekaretia n te aono are e butimwaea te ribooti aei.

GSAM 353Moan Kaotakin Aia Beeba ni Kakoaua Taan Tei

GSAM 353.5N Mei 20, 1863, e karaoaki te Maungatabu ni Kabutaa i Battle Creek, Michigan. Bon te moan bootaki n te rabwata anne ae a uotii iai aia beeba ni kakoaua taan tei mai aia aono. Ma e tuai n tei rineakia taan tei i aon mwaitiia aomata. Aono ake iai aia taan tei n te tai aei bon Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, ao Ohio.

GSAM 354Tuan te Maungatabu ni Kabutaa ao Bootakin Ekaretia n te Aono

GSAM 354.1N Mei 21, e butimwaeaki tuana iroun te Maungatabu ni Kabutaa, ao n te bong anne naba e tuangaki te tua ibukin bootakin ekaretia n te aono bwa a na butimwaea. E butimwaeaki n te bootaki ae karaoaki iroun bootakin ekaretia n te aono ae Michigan. Tua aikai a kaota te babaire ibukin mwaitiia taan tei ni kaineti ma mwaitiia aomata, n bootakin ekaretia n te aono ao n te Maungatabu ni Kabutaa. Te tua ibukin bootakin ekaretia n te aono are e tuangaki ikekei, e kuri n ti te arona ma te tua are e kabonganaki ngkai irouia ara bootakin ekaretia n te aono aika 72 ni katobibia te aonnaba.

GSAM 354.2N tain te Maungatabu ni Kabutaa n tain te rikirake n aroka n 1864, e moan tuangaki nakon bootakin ekaretia n te aono bwa e na rineaki te Komete ni Rinanoi Mwane mai buakoia kaain te ekaretia ake tiaki minita, ake a aki mwakuri ni kabooaki iroun bootakin ekaretia n te aono n te ririki anne. A na raonaki ma te komete ni kairiiri ni rinanoi mwane ao ni bairei raoi taian kaboomwi ma minita. N te aro aei, n te mwaing teuana ma teuana ni kaineti ma te kainnano, e kateaki te babaire ae raoiroi n ana mwakuri te Atua.

GSAM 354.3N te aro aei ti a tia ni kabwarabwarai n te aro ae kimototo mwaing ake a kairira nakon babairean te mwakuri ae kamatoaki. E karaoaki aei ngke e bon uarereke ara ekaretia ni kaibotauaki ma te arona n te tai aei.

GSAM 354.4Ngke e bwanin babairean te Maungatabu ni Kabutaa n 1863, mwaitiia taan tei ni kabane a uarereke nakon mwaitiia ake iai ngkai n te ririki teuana ma teuana n ara bootakin ekaretia n te aono aika uarereke tabeua.

GSAM 354Kantaningan te Babaire

GSAM 354.5Kantaningan te babaire bwa e na kona te rabwata n taua ana bwai ao ni bairei ni kaineti ma te tua; ao bwa a na kona ni mwakuri taan mwakuri n te boraoi, n akea te raranako, ngkai a mwakuri rinanon te maroro ni baire, ao n te aro anne a na aki raranako nanoia. Boto n reirei akanne ake a butimwaeaki n ara babaire ni karokoa 1864, a a kabonganaki n te mwakuri ngke e rikirake ao ni butinako nakon aaba ao botannaomata tabeua.

GSAM 355Katean Bootaki ni Kabutaa

GSAM 355.1Ngke e butinako te rongorongo, a kateaki bootaki ni kabutaa aikai, ao a rineaki aia taan mwakuri n bootaki aika katoatai n te Maungatabu ni Kabutaa:—

GSAM 355.2Ana Bootaki te Maungatabu ni Kabutaa—te rabwata ae kinaki n te tua, ae 21 kaaina, bwa e na taua beeba ni kakoaua ibukin tauan aia bwai taian tabo ni mwakuri aika kakaokoro i Amerika ao aaba tabeua.

GSAM 355.3Te Komete ibukin te Mwakuri ni Mitinare n Aaba Tabeua—bwa e na tararuaa ao ni karikirakea te mwakuri ni mitinare i tinanikuia bootakin ekaretia n te aono aika a baireaki.

GSAM 355.4Te Bootaki ibukin Beeba n Reirei i Buakon Aaba—ae tabena tibwaakin bwaai ni wareware ao te reitaki n reta, n ukoukoran kawain kaukan tabo ni mitinare aika boou.

GSAM 355.5Te Bootaki ibukin te Inaomata n te Aro—ae tabena ae onoti bon buokaia ake a bwainikirinaki ibukin ana taeka nanoia, ao tibwaakin bwaai ni wareware ibukin boto n reirei i aon te inaomata n te aro.

GSAM 355.6Te Bootaki ibukin te Reirei n Taabati i Buakon Aaba—ae kantaningana kateimatoaan ao karikirakean te mwakuri n reirei n Taabati n taabo ni mwakuri ni kabane.

GSAM 355.7Te Bootaki ibukin te Mwakuri ni Mitinare n te Katoki Aoraki ao te Ibuobuoki—ae ana mwakuri e irekereke ma reireinaia taan katoki aoraki ao taan tararua aoraki, ao kairan taabo ni marurung, mweengaia ataei ake akea aia karo, mweengaia unimwaane ao unaine, ao bwaai riki tabeua.

GSAM 355Te Aono ae Mwakuriaki iai ni Karokoa 1868

GSAM 355.8Ni karokoa 1868, ara tabo ni mwakuri e mena n te tibwa n United States ae mena i mainikun te Karanga ae Missouri, ao i meangin te rain n te rietaai ae boraoi ma tokin Missouri i maiaki. N te tai anne ti teniman kaain ana Komete te Maungatabu ni Kabutaa, ao temanna mai buakoia bon te beretitenti n te maungatabu. Bootakin ekaretia n te aono aika wanua ni kabane a mena i aan ana tararua te Maungatabu ni Kabutaa, are e mena ana tabo ni kairiiri i Battle Creek, Michigan.

GSAM 356Bukina ae E Kainnanoaki Manga Babairean te Mwakuri

GSAM 356.1Ngke e butinako te rongorongo nakon aaba tabeua, e a kainnanoaki manga babairean te tabo ni mwakuri ni kabane. Mangaia are a karaoaki mwaing ibukin aei n 1897; ma te mwakuri ni manga babaire e a karaoaki n te aro ae bwanin riki i nanon ririki aika aua ake a nako. N te tai anne e a kateaki te Maungatabu ni Kabutaa i Eurobe, ma ana komete ni kairiiri ae 14 kaaina; ao te Maungatabu ni Kabutaa are e moan kateaki, are e mena ana tabo ni kairiiri i Washington, D.C., iai ana komete ni kairiiri ae 28 kaaina, ake a tei ibukin mwakuri aika kakaokoro ni kabane n te rongorongo. E a taua naba te komete aei tabeia bootaki ni kabutaa tabeua ake a katokaki.

GSAM 356Tein te Babaire n Tianuare 1, 1903

GSAM 356.2Te rongorongo aei man te Boki n te Ririki n te Maungatabu ni Kabutaa n 1904 e kaota koaua aika kakaongora ibukin te mwaiti ni karokoa Tianuare 1, 1903:—

GSAM 356.3N te tai anne, ara mwakuri ae baireaki iai uoua Maungatabu ni Kabutaa, ake a bane iai 14 bootaki n ikotakin ekaretia, 72 bootakin ekaretia n te aono, ao 42 tabo ni mitinare. A tibwaaki n te aro aei: bootakin ekaretia n te aono i Amerika Meang, 49; i tinanikun Amerika Meang, 23. Bootaki n ikotakin ekaretia i Amerika, 8; n aaba tabeua, 6. Taabo ni mwakuri ni mitinare i Amerika, n ikotaki ma Alaska, Hawaii, ao Newfoundland, 5; taabo ni mitinare i tinanikun Amerika, 37, ake a mena n taabo aikai: 12 i Eurobe; 4 i Aberika; 3 i Atia; 2 i Amerika Maiaki; 2 i Aberika Maiaki; ao ake nikira a mena i Amerika i Nuuka, Mexico, West Indies, ao taian abamwakoro n te Betebeke. A irekereke ma taabo ni mitinare aikai 67 minita aika katabuaki ao ake a anganaki te kariaia ni mwakuri, ao 131 ekaretia.

GSAM 356Te Katiteuana i Buakon te Kaokoro

GSAM 356.4E kaunga te nano ataakin ae bootaki aika kakaokoro aikai n aaba ao botannaomata aika kakaokoro, a bane ni katiteuanaaki ni karikirakea te mwakuri ae kakannato ae ti teuana ibukin te koaua ao kamaiuakia aomata. Ti aki onimakina ti te babaire n te bootaki, ma ti onimakina te Atua, ae te tia karika te babaire ae raoiroi. Ngkana e kakabwaiaa aia mwakuri ana taan mwakuri ake a katiteuanaaki ao ni boraoi, ti kona n ataia bwa ai raoiroira ao kakukureira aron te baire ae “a na karaoaki bwaai ni kabane n te aro ae riai ao n te aro ae baireaki raoi.”

Notes

  1. Taito 1:5. ↩
  2. Te Takarua n te Nukanibong, 15 Feb., 1844. ↩
  3. Taito 1:5-9. ↩
  4. 1 Timoteo 3:1-15. ↩
  5. 1 Betero 5:1-6. ↩
  6. Matiu 23:11. ↩
  7. Taian Kakoaua ibukin te Ekaretia, Mwakoro 1, tabo 210. ↩
  8. Ibid., tabo 649, 653. ↩
  9. Taian Kakoaua ibukin te Ekaretia, Mwakoro 5, tabo 236, 237. ↩
  10. Ibid., tabo 534 (e raonaki te katuruturu). ↩
  11. I-Ebeto 4:12, 13. ↩

Note

Back