Գլուխ 2 — Փրկության ծրագրի բացահայտում

GSAM 38.1«Հետաձգված հույսը սիրտն է հիվանդացնում, իսկ երբ ցանկությունը գալիս է, այն կյանքի ծառ է»։¹ «Քանզի այսպես է ասում բանակների Տերը. Եվս մեկ անգամ՝ մի փոքր ժամանակից, ես կցնցեմ երկինքը, երկիրը, ծովը և ցամաքը, և կցնցեմ բոլոր ազգերը, և բոլոր ազգերի Ցանկությունը կգա, և ես կլցնեմ այս տունը փառքով, ասում է բանակների Տերը»։²

GSAM 38.2Ադամի՝ Էդեմի պարտեզից և կյանքի ծառից վտարվելու պահից ի վեր, Սատանային կնոջ սերնդի մասին ուղղված խոսքերը՝ «Նա կխփի քո գլխին», հույս են տվել սատանայի վերջնական պարտության, նրա խորամանկ ծրագրերի տապալման և կյանքի ծառին վերադառնալու մասին։ Այսպիսով սպասվածը՝ խոստացված սերունդը, դարձավ «բոլոր ազգերի Ցանկությունը»։

GSAM 38.3Հագայի վերոհիշյալ մեջբերումից երևում է, որ այս Ցանկալիի գալուստը կապված է այն ժամանակի հետ, երբ Տերը կդողեցնի և երկինքը, և երկիրը։ Պողոսը, գրելով Հեբրայեցիներին, այդ դողը տեղադրեց ապագայում, ասելով. «Եվս մեկ անգամ ոչ միայն երկիրը, այլև երկինքը կդողեցնեմ։ Եվ այս Եվս մեկ անգամ բառը նշանակում է դողացող բաների հեռացումը՝ որպես ստեղծված բաների, որպեսզի մնան այն բաները, որոնք չեն կարող ցնցվել։ Ուստի, ստանալով մի արքայություն, որը չի դողում, եկեք ունենանք շնորհք, որով կարող ենք Աստծուն ընդունելի ծառայել ակնածանքով և աստվածավախությամբ։»³ Այս մեկ դողի մասին լեզուն, որը դեռ պետք է գա, կարծես այն սերտ կապի մեջ է դնում Աստծո արքայության վերջնական հաստատման հետ՝ Քրիստոսի՝ խոստացված Սերմի, «բոլոր ազգերի Ցանկության» տակ։

GSAM 39.1Քրիստոսի միջոցով իրականացվելիք վերականգնումը վերջին օրերում հստակ երևում է բոլոր նրանց համար, ովքեր ամբողջ Աստվածաշունչը բաց ունեն առջևում։ Հին ժամանակներում այդպես չէր։ Տիրոջ խոսքը նրանց հասավ՝ «դաս դասի վրա, դաս դասի վրա; գիծ գծի վրա, գիծ գծի վրա; մի քիչ այստեղ, մի քիչ այնտեղ»։⁴ Ուստի նրանց համար փրկության ծրագրի հայտնության մեջ այն նման էր արդարների ճանապարհին՝ «ինչպես շողշողացող լույս, որ ավելի ու ավելի է լուսավորում մինչև կատարյալ օրը»⁵։ Այսպիսով մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում կարճորեն հետևել այդ ծրագրի աստիճանական բացահայտմանը նրա հին ժողովրդի համար։

GSAM 39Սկզբում ուշացումը չի բացահայտվել

GSAM 39.2Տերը նրանց հույսը միանգամից չհետաձգեց՝ նրանց սրտերը հիվանդացնելով այն փաստի բացահայտմամբ, որ խոստացված Սերմով իրենց հույսերի իրականացմանը հասնելու համար անհրաժեշտ է լինելու հարյուրավոր տարիներ։ Գրանցված փաստերից ենթադրում ենք, որ նրանց թույլատրվեց մտածել, թե առաջին ծնված երեխան կլինի այդ Սերմը, և որ շատ շուտով, ինչ-որ կերպ, Էդեմը կվերականգնվի, և նրանք կրկին կկարողանան մուտք ունենալ կյանքի ծառին։ Երբ Կայենը ծնվեց, Եվան բացականչեց. «Ես Տիրոջից մարդ եմ ստացել»⁶։ Որոշ եբրայագետներ վկայում են, որ բառացի և ամբողջական թարգմանությամբ տեքստը կարդացվում է այսպես. «Ես ստացել եմ մարդ, Տերը»։ Այսինքն՝ ահա այն Սերմը, որը պետք է կատարի այս տիրական գործը՝ Սատանային հաղթելու համար։ Այդպիսի արտահայտության մասին ոչ մի նշում չկա Եվայի կողմից, երբ ծնվեց Աբելը։ Նա կարող էր, և բնականաբար, կմտածեր, որ առաջինածինն է, ով պետք է կատարի խոստումը։ Ինչպիսի հիասթափություն և նույնիսկ հուսահատություն պետք է զգացած լիներ նա, երբ Կայենի բնավորությունը բացահայտվեց և նա ականատես եղավ նրա չար ճանապարհին, որը վերջապես հանգեցրեց իր եղբոր սպանությանը։ Այն բանից առաջ, որ Աբելը սպանվեր, նրանք անշուշտ ստացել էին ինչ-որ լուսավորություն և գիտելիք իրենց փոխարեն մատուցվելիք ապագա զոհաբերության մասին, որովհետև Աբելը, աստվածային հրահանգով, իր գառն էր բերել զոհաբերության համար, մինչդեռ Կայենը, որը նույնպես եղբոր պես էր սովորել, բերել էր հողի պտուղներից զոհաբերություն, և դա անգամ խառնված էր բարկության ու նախանձի ոգու հետ։ Աբելի զոհաբերությունը ավելի ընդունելի էր, քան Կայենի զոհաբերությունը, որովհետև այն մատուցվել էր «հավատքով», և Պողոսն այս մասին գրում է. «Նա, մեռած լինելով էլ, դեռ խոսում է»։⁷

GSAM 40Սե՞թը սերմն է։

GSAM 40.1Աբելի մահից հետո ծնվեց Սեթը, երբ հույսը վերածնվեց. «Աստված», — ասաց Եվան, — «նշանակեց ինձ մեկ այլ սերմ Աբելի փոխարեն, որին սպանեց Կայենը»։⁸ Հետագայում Սեթը հաշվվեց Ադամի ժառանգական գծում։ (Տես Ծննդոց 5:3.) Կայենը, իսկական առաջին ծնվածը, չի հաշվվում ծագումնաբանական գծում։ Շատ հավանական է, որ Եվան կարծում էր, թե Սեթն է խոստացված սերմը։ Գրությունից երևում է, որ Սեթի ծննդից հետո մարդիկ սկսեցին իրենց անվանել Տիրոջ անունով։ (Տես Ծննդոց 4։26-ի ծանոթագրությունը։) Միգուցե նրանք այդպես էին վարվում այն ենթադրությամբ, որ Սեթն է լինելու վերջնական տիրակալը՝ Տերը, և տապալելու է Սատանայի ապօրինի իշխանությունը։

GSAM 40Հույսը կենտրոնացած էր Նոյի վրա

GSAM 40.2Ադամից մինչև Նոյի ծնունդը ընկած իրադարձությունների կարճ գրառման մեջ ներկայացվում է մարդկության տոհմածառից քիչ ավելին։ Նոյի («արդար»՝ ըստ եզրագրի) ծննդով հույսը կրկին ծագեց, և մարդիկ ասացին. «Սա՛ է մեզ մխիթարելու մեր գործի և մեր ձեռքերի աշխատանքի հոգսի մեջ, այն հողի պատճառով, որ Տերը անիծել է»։⁹ Աստվածային խոսքը լուռ է այն մասին, թե ինչպես կամ ինչ ճանապարհով էին նրանք հույս դրել մխիթարություն ստանալ; սակայն հույս կար, որ երկրի վրա գցված անեծքը ինչ-որ կերպ կթեթևանա։ Նրանցից թաքցվել էր Նոյի օրերում գոյություն ունեցող չարիքի մասին գիտելիքը, երբ մարդիկ մեղքով ու բռնությամբ այնքան լցրին աշխարհը, որ ցեղը ջրհեղեղով մաքրվեց երկրի երեսից, և միայն Նոյն ու նրա ընտանիքը փրկվեցին ոչնչացումից; ինչպես նաև այն փաստը, որ նա հարյուր քսան տարի աշխարհին զգուշացնում էր մոտեցող ոչնչացման մասին:

GSAM 41Բաբելոնի կառուցումը

GSAM 41.1Ջրհեղեղից հետո մարդկանց հրամայվեց Նոյի միջոցով վերաբնակեցնել երկիրը, սակայն երբ նրանք սկսեցին բազմանալ, մերժեցին Տիրոջ նրանց կառավարելու ծրագիրը։ Նիմրոդը հիմնեց Բաբելի թագավորությունը (հետագայում կոչվեց Բաբելոն, երկրային առաջին կառավարություն)։¹⁰ Մի փոքր անց մարդիկ սկսեցին կառուցել Բաբելի աշտարակը՝ իրենց համար անուն հանելու և չտարածվելու նպատակով, ինչը հակառակ էր այն բանի, ինչ Տերը Նոյի միջոցով էր նրանց սովորեցրել։ Փոխանակ համբերությամբ սպասելու, որ Տերն իրականացնի իր նպատակները, նրանք գործը վերցրին իրենց ձեռքը, երբ Աստված խառնեց նրանց լեզուն, և այդպես նրանք ցրված եղան։

GSAM 41Աբրահամը՝ աշխարհի ժառանգ

GSAM 41.2Նոյից տասներորդ սերնդի մասին կարճ արձանագրությունը մեզ հասցնում է Աբրահամի կանչին, որին Տերը ասաց. «Ամբողջ այն երկիրը, որ տեսնում ես, քեզ ու քո սերնդին հավիտյան կտամ։ Եվ քո սերունդը կդարձնեմ երկրի փոշու պես. եթե մարդ կարողանա հաշվել երկրի փոշին, ապա քո սերունդն էլ կհաշվվի։ Վեր կաց, շրջիր երկիրը երկարությամբ և լայնությամբ, որովհետև ես այն քեզ կտամ»։¹¹ Այս խոստմանը՝ որ Աբրահամը կտիրի երկրին, չնայած դրան, Տերը նրան վստահեցրեց, որ նա կմահանա։ Պողոսն ասում է, որ նա դուրս եկավ «այն տեղը, որը հետո պետք է ժառանգության համար ստանար»։¹² Այս խոստման կատարման հարցը անշուշտ պարզ դարձավ Աբրահամին Աստծո տեսիլքի միջոցով, քանի որ նա «սպասում էր հիմքեր ունեցող մի քաղաքի, որի հիմնադիրն ու կառուցողը Աստված է»։¹³ Հռոմեացիներ 4։13-ում նշվում է, որ խոստումը «որ նա պետք է լինի աշխարհի ժառանգը» էր՝ ոչ թե ներկայիս վիճակում, այլ շուտ թե ուշ, երբ նա կրկին ապրի։

GSAM 42.1Մարդկային տեսանկյունից Աբրահամը չէր կարողանում հասկանալ, թե ինչպես կարող է խոստացված սերունդը լինել իր սեփական զավակը։ Ուստի նա առաջարկեց իր տան կառավարիչ Ելիեզերին որպես այդ սերունդ։ Տերը պատասխանեց. «Ոչ այդպես. այլ նա, ով կծնվի քո սեփական փորիցդ»։ Հիմա Տերը սկսում է նրան հայտնել, որ իր սերնդի վերջնական գործը անմիջապես չի կատարվելու։ Նա Աբրահամին ասաց. «Քո սերունդը օտար երկրում օտար կլինի, ծառայելու է նրանց, և նրանք նեղելու են նրանց չորս հարյուր տարի… Եվ դու խաղաղությամբ կգնաս քո հայրերի մոտ. դու կթաղվես բարի ծերության հասակում»։¹⁴

GSAM 42.2Աբրահամի կինը առաջարկեց անհեռատես մի ծրագիր՝ խոստման կատարումն արագացնելու համար; սակայն երբ ծնվեց Իսահակը՝ Աբրահամի և նրա օրինական կին Սառայի իսկական որդին, Տերը ասաց Իսմայելի և նրա մայր Հագարի մասին. «Հանեք այս ծառայուհուն և նրա որդուն»։

GSAM 42.3Աբրահամի հավատքի փորձության ժամանակ, երբ նա պատրաստ էր զոհասեղանի վրա զոհաբերել Իսահակին, նա սովորեց մեռելների հարության մասին։ Նրա մասին ասվում է. «Հաշվելով, որ Աստված կարող է նրան [Իսահակին] հարություն տալ անգամ մեռելներից, որտեղից էլ նա նրան խորհրդանշական կերպով հետ ստացավ»։¹⁵

GSAM 42Իրական սերմը

GSAM 42.4Աբրահամին մի անգամ հայտնվեց, որ իսկական Սերմը, որի միջոցով բոլոր ազգերը օրհնվելու էին, թեև մարմնապես իր սերունդից, իրականում լինելու է Աստծո Քրիստոսը, որովհետև Տերը նրան չասաց «սերմեր՝ բազմության պես, այլ՝ ինչպես մեկի, և քո Սերմին, որը Քրիստոսն է»։¹⁶ Առաքյալ Պողոսն այս մասին ասում է. «Գրությունը, կանխատեսելով, որ Աստված հեթանոսներին արդարացնելու է հավատքի միջոցով, Աբրահամին նախապես ավետարանը քարոզեց, ասելով. Քեզանով պիտի օրհնվեն բոլոր ազգերը»¹⁷։ Աբրահամին տրված խոստումը նորոգվեց Իսահակին և նրա սերնդին,¹⁸ ինչպես նաև Հակոբին։¹⁹

GSAM 42.5Քանի որ Հակոբը ուներ տասներկու որդի, բնականաբար առաջ է գալիս հարցը՝ որի միջոցով պետք է հետևել ճշմարիտ Սերմի ծագումնաբանությանը։ Հակոբի՝ իր որդիների վերաբերյալ տված ոգեշնչված վկայության մեջ հարցը լուծվեց. «Արքայական գավազանը չի հեռանա Հուդայից, և օրենսդիրը նրա ոտքերի միջից, մինչև գա Շիլոն, և նրա մոտ կհավաքվեն ժողովուրդները»։²⁰ Այս խոսքի կատարման առումով հարկ է նշել, որ, թեև իսրայելացիները ենթարկվում էին տարբեր ազգերի, նրանց թույլատրվեց ունենալ իրենց Սանհեդրինը։ Այսպիսով, Հուդան՝ հրեաների ցեղը, որ անվանվել է Հուդայի անունով, որոշ ձայն ուներ իրենց կառավարման մեջ մինչև Շիլո (Քրիստոս) իրականում եկավ։

GSAM 43Թաքնված ժամանակը

GSAM 43.1Պատրիարքները որոշակի գիտելիք ունեին վերականգնման և խոստացված Սերմի մասին, սակայն թե երբ կամ որքան ժամանակ անց նա պետք է գար, նրանց համար դեռևս գաղտնի էր։ Երբ Եգիպտոսում բազմացան Հակոբի սերունդները, և ասորի—Փարավոն (Եսայի 52:4)—որը «Հովսեփին չէր ճանաչում»²¹, նրանց ճնշեց, նրանց մտքերը բնականաբար վերադարձան Աբրահամին հիշատակված 400 (իրականում 430) տարիներին՝ որպես իրենց տառապանքների և օտարների պես ապրելու ժամանակահատված, հույս ունենալով, որ այս տառապանքներից փրկությունը կբացի ճանապարհը դեպի խոստացված ժառանգությունը։

GSAM 43.2Երբ Մովսեսը ծնվեց, նրա ծնողները տեսան, որ «նա գեղեցիկ երեխա էր»։²² Նրանց պետք է որ լույս տրված լիներ, որ նա Աստծո տակ Իսրայելի փրկիչն է լինելու նրանց դաժան ստրկությունից։ Անշուշտ, այս գիտելիքը փոխանցվել էր Մովսեսին, որովհետև երբ քառասուն տարեկանում նա ամբողջապես որոշեց գնալ տառապող իսրայելացիների մոտ և տառապել նրանց հետ, քան թե կոչվել Փարավոնի դստեր որդին և Եգիպտոսի գահի ժառանգը,²³ և երբ սկսեց պաշտպանել իր ժողովրդի գործը և նրանց պաշտպանության ժամանակ սպանեց մի եգիպտացի, նա մեծ զարմանք ապրեց, որ նրանք չէին ճանաչում իր գործը; «քանզի նա կարծում էր, որ իր եղբայրները կհասկանային, որ Աստված իր ձեռքով նրանց կփրկի»։²⁴

GSAM 44.1Երբ եկավ Տիրոջ ժամանակը, որ Իսրայելացիները դուրս գան Եգիպտոսից, նրանք մեկնեցին՝ հենց կանխատեսված օրը։ Ելք 12:40, 41։ Նրանք չէին կարող Մովսեսին համարել իրենց վերջնական առաջնորդն ու այն սերունդը, որին տրված էր խոստումը, քանի որ նա Լևի ցեղից էր, և չէ՞ որ Հակոբը իր ոգեշնչված մարգարեությամբ հայտարարել էր, որ Հուդան կլինի նրանց առաջնորդը մինչև գա Շիլո։

GSAM 44«Ես կտեսնեմ նրան, բայց ոչ հիմա»

GSAM 44.2Երբ իսրայելացիները ճանապարհին էին դեպի Քանան, Մովաբի արքա Բաղակը (Լոթի սերնդից) կանչեց Բաղամին՝ Իսրայելին անիծելու համար։ Տերը նրա անեծքը վերածեց օրհնության, որի շնորհիվ նրանք ստացան լրացուցիչ լույս՝ հաշվարկված այն մտքի ցրման համար, թե Սատանայի տիրապետությունից վերջնական փրկությունը տեղի կունենա անմիջապես նրանց Քանան մուտք գործելու պահին։ Աստվածաշնչային պատմությունը ներկայացնում է, որ Բաղամը, Աստծո տեսիլքի մեջ, ասաց. «Ես կտեսնեմ նրան, բայց ոչ հիմա. ես կհայացեմ նրան, բայց ոչ մոտիկ. Հակոբից կելնի աստղ, և Իսրայելից կբարձրանա գավազան, որը կհարվածի Մովաբի անկյուններին և կոչնչացնի Սեթի բոլոր որդիներին»։²⁵

GSAM 44.3Աբրահամից բխած այս բազմամարդ սերմի մասին Պողոսն այսպես է խոսում. «Այսպիսով մեկից, և նրանից, որ մեռածի պես էր, ծագեցին որքան երկնքի աստղերը բազմությամբ և որքան ծովափի ավազը, որը անթիվ է։ Այս բոլորը հավատքով մեռան, խոստումները չստացած, այլ հեռվից տեսնելով դրանք, համոզվելով ու ընդունելով և վկայելով, որ իրենք երկրի վրա օտար ու ճանապարհորդ են։»²⁶

GSAM 44.4Իսրայելի սիրտը չպետք է հուսահատվեր կամ ընկճվեր Բաղամի մարգարեությամբ, թե իրենց հույսի կատարումը «ոչ հիմա» և «ոչ մոտ է», որովհետև Տերը, այս մարգարեությունից քիչ առաջ, իր սեփական կյանքով երաշխավորել էր, որ այդ փառավոր վիճակը վերջապես կգա։ Մովսեսի միջոցով Նա ասաց. «Բայց այնքան իսկապես, որքան որ ես ապրում եմ, ամբողջ երկիրը կլցվի Տիրոջ փառքով»։²⁷ Մարգարե Ամբակումի օրերում, 863 տարի անց, նույն ճշմարտությունը կրկնվեց, սակայն ներկայացվեց որպես դեռևս ապագա իրադարձություն. «քանզի երկիրը կլցվի Տիրոջ փառքի գիտությամբ, ինչպես ջրերը ծածկում են ծովը»։²⁸

GSAM 45Սրբարանային ծառայությունը՝ իրական ծառայության նախապատկերը

GSAM 45.1Երբ Տերը Իսրայելին հանեց Եգիպտոսից, նա ճամբարի բոլորի առջև հռչակեց իր բարոյական պատվիրանների օրենքը և նրանց տվեց դրա մի օրինակ քարերի վրա, իր մատով փորագրված, որպեսզի նրանք անընդհատ ուղղորդվեն դեպի այն Փրկիչը, ով վերջապես իրեն զոհաբերելու էր նրանց համար; և որպեսզի նրա թանկարժեք արյունով նրանց մեղքերը մաքրվեն, անապատում կառուցվեց սրբարան։ Այս վրանը, կամ սրբարանը, իր ամբողջ կառուցվածքով Մովսեսին հրամայվեց պատրաստել ճիշտ այնպես, ինչպես Տերը նրան ցույց էր տվել լեռան վրա։²⁹ Այս սրբարանում մատուցվող ծառայությունը երկնային սրբարանում Քրիստոսի իրական ծառայության ստվերն էր։³⁰ Սրբարանում մատուցվող ընծաների և զոհերի մեջ Աստծո նպատակը մարդկանց առջև «ապագա բարիքների» ստվեր պահելն էր,³¹ սակայն Սատանայի ջանքը մարդկանց առաջնորդելն էր, որ նրանք ուշադրությունը կենտրոնացնեն հենց ընծայի վրա, այլ ոչ թե Քրիստոսի և նրա իրական ծառայության վրա, որի միայն օրինակն էր դա։ Այսպիսով նա ձգտում էր դրդել նրանց հույս դնելու իրենց սեփական գործերի վրա փրկության համար։

GSAM 45.2Տիրոջ նպատակն էր լինել Իսրայելի ժողովրդի՝ իր ժողովրդի կառավարիչը, վարել նրանց պատերազմները և հպատակեցնել ազգերին։ Նա ուներ իր կառավարման մեթոդը, ինչը ցույց է տալիս հետևյալ հատվածը. «Երբ նա ոչնչացրեց Քանանի երկրում յոթ ազգերի, նրանց երկիրը բաժանեց նրանց վիճակով։ Եվ դրանից հետո նրանց տվեց դատավորներ մոտ չորս հարյուր հիսուն տարի, մինչև մարգարե Սամուելը։»³²

GSAM 45Իսրայելը թագավոր է պահանջում

GSAM 45.3Իսրայելացիներին ակնհայտորեն դուր չէր գալիս Տիրոջ՝ նրանց կառավարելու ձևը։ Սակայն Նրա նպատակն ու կամքը այն էր, որ նրանք լինեին առանձնահատուկ ժողովուրդ՝ տարբերվող իրենց շուրջը գտնվող բոլոր մյուսներից։ Եթե նրանք խստորեն հետևեին Նրա հրահանգներին, ազգերը անգամ կասեին նրանց մասին. «Իրոք, այս մեծ ազգը իմաստուն և հասկացող ժողովուրդ է։ Իսկ ո՞ր ազգն է այնքան մեծ, որի Աստված այնքան մոտ է նրան, ինչպես մեր Տեր Աստվածն է ամեն բանում, որի համար մենք նրան կանչում ենք։»³³

GSAM 46.1Իրենց դժգոհությունից նրանք խնդրեցին Սամուելին, որ նշանակի իրենց վրա թագավոր, և Տերը ասաց Սամուելին. «Նրանք մերժեցին ինձ, որ ես չթագավորեմ նրանց վրա»³⁴։ Դրանից հետո նրանք կրկին, և ավելի պարտադրաբար, ասացին Սամուելին. «Հիմա նշանակիր մեզ վրա թագավոր, որ դատի մեզ, ինչպես բոլոր ազգերը»³⁵։ Սամուելը նրանց մանրամասն բացատրեց, թե ինչ ճնշում կհետապնդի նրանց, եթե թագավոր ունենան, սակայն «այնուամենայնիվ ժողովուրդը մերժեց լսել Սամուելի ձայնը և ասաց. Ոչ, այլ մենք կունենանք թագավոր մեր վրա, որպեսզի մենք էլ լինենք ինչպես բոլոր ազգերը, և մեր թագավորը դատի մեզ, դուրս գա մեր առջև և մղի մեր պատերազմները»։³⁶

GSAM 46.2Այսպիսով նրանք մոտ հինգ հարյուր տարի թագավորների տիրապետության տակ էին՝ սկզբում որպես մեկ թագավորություն Սաուլի, Դավթի և Սողոմոնի օրոք, ապա բաժանված երկու թագավորությունների՝ Իսրայելի և Հուդայի։ Նրանց թագավորներից շատ քչերն էին բարի և արդար, իսկ մեծ մասը չար էին, որոնք ժողովրդին տարան կուռքապաշտության և ծանր անօրինությունների մեջ։ Այսպիսով, ժողովուրդը ոչ միայն շրջապատող ազգերի նման թագավոր ուներ, այլև նրանց պես չար էր՝ լքելով հայրերի Աստծուն և պաշտելով կուռքերին ու երկնային զորքերին։

GSAM 46.3Տերը մարգարե Օսեայի բերանով այս թագավորական իշխանության մասին ասաց. «Օ՛, Իսրայել, դու քեզ ոչնչացրիր, բայց ինձանում է քո օգնությունը։ Ես կլինեմ քո թագավորը. ո՞ւր է ուրիշը, որ կարող է փրկել քեզ քո բոլոր քաղաքներում։ Եվ քո դատավորները, որոնց մասին դու ասում էիր՝ Տուր ինձ թագավոր ու իշխաններ։ Ես բարկության մեջ թագավոր տվեցի քեզ և բարկության մեջ վերցրի նրան»։³⁷

GSAM 47Թագավորության տապալումը

GSAM 47.1Այս թագավորական իշխանությունը շարունակվեց մինչև քաղդեացիները այրեցին Երուսաղեմը, տարան տաճարի անոթները և գերի տարան Հուդային Բաբելոն, որտեղ նրանք մնացին յոթանասուն տարի, ինչպես նրանց դեմ մարգարեացվել էր։ Այս միապետական իշխանության դադարման ժամանակ Տերը մարգարե Եզեկիելի միջոցով ասաց նրանց վերջին թագավոր Սեդեկիային, «Դու, Իսրայելի պիղծ ու չար իշխան, որի օրը եկել է, երբ անօրինությունը կվերջանա, այսպես է ասում Տեր Աստված. Հանիր թագը և հանիր պսակը. սա այլևս նույնը չի լինի. բարձրացրու ցածրին [Բաբելոնի տիրակալին], և իջեցրու բարձրին [Հուդայի ցեղի այս իրեն մեծապես բարձրացրած տիրակալին]. Ես կտապալեմ, կտապալեմ, կտապալեմ այն, և այլևս չի լինի, մինչև չգա նա, ում դա իրավամբ պատկանում է, և կտամ նրան։»³⁸

GSAM 47.2Այս օրինական իշխանը, ճշմարիտ Սերմը, Քրիստոսն է։ Նրա մասին մարգարե Միքիան գրել է. «Դու, ո՛վ հոտի աշտարակ, Սիոնի դստեր ամրոց, քեզ մոտ կգա առաջին իշխանությունը [երկրի վրա իշխանություն, որը վերականգնվեց Քրիստոսի մեջ]. թագավորությունը կգա Երուսաղեմի դստեր մոտ»։³⁹

GSAM 47.3Երբ Իսրայելը կորցրեց գավազանը, այն անցավ Բաբելոնի արքայի ձեռքը։ Մարա-Պարսկաստանի, Հունաստանի և Հռոմի հերթական իշխանության տակ գտնվելու պատճառով թագավորությունը երեք անգամ տապալվեց։ Հռոմի կայսր Ավգուստոսի օրոք ծնվեց Քրիստոսը՝ Դավթի գահի օրինական ժառանգը, կնոջ, Աբրահամի և Դավթի ճշմարիտ սերմը, և ծնվեց մարգարեացված ձևով։

GSAM 47.4Որպեսզի ժողովուրդը իմանա, որ օրինական Տիրակալը, իսկական Սերմը, ավելի է, քան սովորական մահկանացու մարդը՝ կարճատև թագավորությամբ, Տերը հորդորեց սաղմոսագրին այսպես գրել. «Ես նրան իմ անդրանիկ որդի կդարձնեմ, ավելի բարձր, քան երկրի թագավորները։ Իմ ողորմությունը նրա համար հավիտյան կպահեմ, և իմ ուխտը նրա հետ ամուր կմնա։ Նրա սերունդն էլ հավիտյան գոյատևող կդարձնեմ, և նրա աթոռը՝ ինչպես երկնքի օրերը»։ «Նրա սերունդը հավիտյան կմնա, և նրա աթոռը իմ առջև՝ ինչպես արեգակը։ Այն հավիտյան հաստատված կմնա, ինչպես լուսինը, և որպես հավատարիմ վկա երկնքում»։⁴⁰

GSAM 48.1Եսայայի մարգարեությունում այս Տիրակալի մասին հետագայում կարդում ենք այսպես. «Մեզ համար մի մանուկ ծնվեց, մեզ համար մի որդի տրվեց, և իշխանությունը նրա ուսին է, և նրա անունը կկոչվի Սքանչելի, Խորհրդատու, Հզոր Աստված, Հավիտենական Հայր, Խաղաղության Իշխան։ Նրա իշխանության և խաղաղության աճը անսահման կլինի Դավթի գահի վրա և նրա թագավորության մեջ՝ այն կարգավորելու և հաստատելու դատաստանով ու արդարությամբ այժմ և հավիտյան։ Բանակների Տիրոջ եռանդը կկատարի սա։»⁴¹

GSAM 48Ենոքի և Եղիայի վերափոխումը

GSAM 48.2Հնագույն ժամանակներում կան դեպքեր, երբ մարդիկ առանց մահվան համի փոխադրվել են երկինք։ Ադամից յոթերորդ Ենոքի մասին ասվում է. «Նա քայլեց Աստծո հետ, և նրան այլևս չգտան, որովհետև Աստված նրան վերցրեց»⁴²։ «Հավատի միջոցով Ենոք փոխադրվեց, որպեսզի չտեսնի մահ, և նրան չգտան, որովհետև Աստված նրան փոխադրել էր. որովհետև իր փոխադրումից առաջ նա վկայություն ուներ, որ հաճելի էր Աստծուն»։⁴³

GSAM 48.3Նորից, երբ Եղիա և Ելիշա միասին քայլում էին, «երբ նրանք դեռ գնում էին և խոսում, ահա հայտնվեցին կրակի կառք և կրակի ձիեր, որոնք բաժանեցին նրանց երկուսին, և Եղիան փոթորկով վեր բարձրացավ դեպի երկինք։ Եվ Ելիշան տեսավ ու գոչեց. Հայր իմ, հայր իմ, Իսրայելի կառք ու նրա ձիավորներ։ Եվ այլևս նրան չտեսավ։»⁴⁴

GSAM 48.4Ենոքը մարգարեացրեց Քրիստոսի գալուստը որպես ամբողջ երկրի դատավոր՝ այս խոսքերով. «Ահա, Տերը գալիս է իր սրբերի տասնյակ հազարներով, որպեսզի դատաստան անի բոլորի վրա և մեղավոր ճանաչի բոլոր անաստվածներին իրենց բոլոր անաստված գործերի համար, որոնք նրանք անաստվածաբար են գործել, և իրենց բոլոր ծանր խոսքերի համար, որոնք անաստված մեղավորները ասել են նրա դեմ»։⁴⁵

GSAM 49Հոբը ուսուցանել է Տիրոջ գալուստը

GSAM 49.1Հոբը, որի մասին ենթադրվում է, որ ապրել է Մովսեսի ժամանակներում, ուներ որոշակի գիտելիք Քրիստոսի գալստի և հարության մասին, քանի որ ասաց. «Օ՜, եթե միայն իմ խոսքերը հիմա գրված լինեին։ Ո՜հ, եթե դրանք գրվեին գրքի մեջ, եթե դրանք փորագրվեին երկաթե գրիչով ու կապարով ժայռի վրա հավիտյան։ Քանզի ես գիտեմ, որ իմ փրկիչը կենդանի է, և վերջին օրը նա կկանգնի երկրի վրա։ Եվ թեև մաշկիս կործանումից հետո որդերն այս մարմինը ոչնչացնեն, ես իմ մարմնով Աստծուն կտեսնեմ։ Նրան ես ինքս կտեսնեմ, և իմ աչքերն են նայելու, ոչ թե ուրիշը։»⁴⁶

GSAM 49Դավթի գահը՝ Տիրոջ գահը

GSAM 49.2Դավթի գահը կոչվում էր Տիրոջ գահը։ «Սողոմոնը նստեց Տիրոջ աթոռին՝ որպես թագավոր, իր հոր՝ Դավթի փոխարեն»։⁴⁷ Տերը «նրան [Դավթին] երդվել էր, որ նրա ազդրերի պտուղից, ըստ մարմնի, կհառնեցնի Քրիստոսին, որ նստի նրա աթոռին. նա, նախապես տեսնելով սա, խոսեց Քրիստոսի հարության մասին, որ նրա հոգին դժոխքում չմնաց, և նրա մարմինը չտեսավ փտություն»։⁴⁸ Եվ Քրիստոսի ապագա իշխանության մասին ևս ասվում է. Նա կնստի Դավթի գահին (տես Եսայի 9:7)։ Իսկ կրկին՝ «Երկրի թագավորները կանգնեցին, և իշխանները խորհուրդ արեցին միասին՝ Տիրոջ և Նրա օծյալի դեմ.... Այնուամենայնիվ, ես իմ թագավորին դրեցի իմ սուրբ Սիոնի լեռան վրա։ Ես հայտարարում եմ հրամանը՝ Տերը ինձ ասաց. Դու իմ Որդին ես, այսօր քեզ ծնեցի»։⁴⁹ Մեկ այլ մեջբերում. «Տերը իմ Տիրոջն ասաց. Նստիր իմ աջ կողմում, մինչև քո թշնամիներին քո ոտքի տակ դնեմ»։⁵⁰

GSAM 49Հրեաները շփոթվում են

GSAM 49.3Այս տեքստերը հրեաներին շփոթեցրին։ Սա մի խնդիր էր, որը նրանք չէին կարող լուծել. եթե Դավիթը նրան Տեր է կոչել, ապա ինչպե՞ս կարող էր նա լինել նրա որդին։ Ինչպե՞ս կարող էր նա լինել Դավթի սերմից ծնված մանուկ և միևնույն ժամանակ լինել Եմմանուել՝ Աստված մեզ հետ։ Սակայն նրանց սեփական մարգարե Եսայան հայտարարել էր. «Կույսը կհղիանա և որդի կծնի, և նրա անունը կկոչի Եմմանուել»։⁵¹

GSAM 50.1Քրիստոսը լավ գիտեր այն հարցը, որը լռեցնելու էր վիճաբանող փարիսեցիներին, ուստի հարցրեց նրանց. «Ի՞նչ եք կարծում Քրիստոսի մասին. որո՞ւ որդին է նա: Նրանք նրան ասացին. Դավթի որդին: Նա նրանց ասաց. Ինչպե՞ս է, որ Դավիթ Հոգով նրան Տեր է կոչում, ասելով. Տերը ասաց իմ Տիրոջը. նստիր իմ աջ կողմը, մինչև որ քո թշնամիներին քո ոտքի տակ դնեմ։ Եթե Դավիթը նրան Տեր է կոչում, ապա ինչպե՞ս է նա նրա որդին»։⁵²

GSAM 50.2Այս թեմային կրկին անդրադարձ է կատարվում Սաղմոս 45:6, 7-ում. «Աթոռդ, ո՛վ Աստված, հավիտյանս հավիտենից է. թագավորությանդ գավազանը ուղիղ գավազան է. Դու սիրում ես արդարությունը և ատում չարությունը. այդ պատճառով էլ Աստված, քո Աստվածը, օծեց քեզ ուրախության յուղով քո ընկերներից վեր»։⁵³ Այս գրքերը մտքում ունենալով՝ հրեական ժողովուրդը անշուշտ ունեցել է բարձր պատկերացումներ ապագա Տիրակալին և Վերականգնողին բնութագրող հատկությունների մասին։ Այլ կերպ չէր կարող լինել։

GSAM 50Աստվածային ծագման սերմը

GSAM 50.3Մանրամասն հրահանգներ տրվեցին Քրիստոսի և նրա ծննդյան մասին, որովհետև Տերը Միքիա մարգարեի միջոցով նշեց նրա աստվածային ծագումը և նույնիսկ այն փոքրիկ գյուղը, որտեղ նա պետք է ծնվեր: «Բայց դու, Բեթղեհեմ Էփրաթա, թեև փոքր ես Հուդայի հազարների մեջ, սակայն քեզնից ինձ համար պիտի ելնի Իսրայելում իշխան դառնալու համար, որի ելքերը եղել են հնուց, հավիտենությունից» (ծանոթագրություն՝ եբրայերեն՝ «հավիտենության օրերից»)։⁵⁴

GSAM 50Աստծո ներկայությունը հայտնվում է շեքինայում և ամպում

GSAM 50.4Հետագայում, իսրայելացիների պատմության մեջ, երբ Սողոմոնը ավարտեց տաճարի կառուցումը, որը, ըստ նրա, պետք է լիներ չափազանց «հիասքանչ», Աստծո փառքի շեքինան զբաղեցրեց իր տեղը քերովբեների միջև՝ քավության կափարիչի վերևում։ Գրառումը ասում է, որ տաճարի օծման ժամանակ, երբ քահանաները դուրս եկան սրբարանից, «ամպը լցրեց Տիրոջ տունը, այնպես որ քահանաները չէին կարող կանգնել ու ծառայել ամպի պատճառով, որովհետև Տիրոջ փառքը լցրել էր Տիրոջ տունը»։⁵⁵ Այս տաճարում Տիրոջ ներկայությունը ժողովրդի աչքերին ակնհայտ էր փառքի ամպի մեջ։ Տերը պատասխանեց Սողոմոնի աղոթքին այս առիթով և ասաց նրան. «Ես լսեցի քո աղոթքը և ընտրեցի այս տեղը ինձ համար որպես զոհաբերության տուն»։⁵⁶

GSAM 51.1Ժողովուրդը մեղանչեց՝ ընկավ կռապաշտության մեջ, և հետևաբար նրանց քաղաքն ու սրբարանը յոթանասուն տարի ավերված մնացին։ Գերությունից հետո տաճարը վերակառուցվեց Զերուբաբելի ձեռքով։ Չնայած շքեղությամբ այն զիջում էր Սողոմոնի կառուցածին, Տերը իր մարգարեի բերանով ասաց. «Այս վերջին տան փառքը մեծ կլինի առաջինից»։⁵⁷ Այս տունը Հերոդեսն է գեղեցկացրել, և նրա բակերում Փրկիչն է ուսուցանել։ Առաջին տանը փառքի ամպ կար, որը խորհրդանշում էր Տիրոջը, սակայն երկրորդ տուն մտավ ինքը՝ Փրկիչը, ամենայնի Ստեղծիչը։

GSAM 51Յեսսեի բնի փառավոր թագավորություն

GSAM 51.2Եսայիի օրերում սպասող ու հույսով լեցուն մարդկանց համար նրա մարգարեությամբ ներկայացվող վերջնական փրկության հետ կապված փառավոր իրադարձությունները անշուշտ ուժի և հուսադրության աղբյուր էին։ Այս մարգարեությունները կրկին ամենայն հստակությամբ սահմանում են, թե որտեղից պետք է գա սպասված Փրկիչը, ինչպես հետևյալում է. «Եվ Յեսսեի բնից մի ընձյուղ դուրս կգա, և նրա արմատներից կաճի ճյուղ. և Տիրոջ Հոգին կհանգստանա նրա վրա, իմաստության և հանճարի Հոգին, խորհրդի և զորության Հոգին, գիտության և Տիրոջ երկյուղի Հոգին; և նա կդարձնի նրան արագ հասկացող՝ Տիրոջ երկյուղով; և նա չի դատի իր աչքերի տեսածով, և չի հանդիմանի իր ականջների լսածով: այլ արդարությամբ կդատի աղքատներին, և արդարությամբ կվճռի երկրի խոնարհների օգտին: և նա կհարվածի երկրին իր բերանի գավազանով, և իր շուրթերի շնչով կսպանի ամբարշտին։»⁵⁸

GSAM 52Մարգարեների ուսուցած հարություն

GSAM 52.1Եսայի մարգարեն նույնպես ուսուցանել է մեռելների հարության ուսմունքը՝ այս հուսադրող խոսքերով. «Այս լեռան վրա յուղալի կերակուրների ճաշկերույթ, նստվածքի վրայի գինիների ճաշկերույթ՝ ծուծով լի յուղալի կերակուրներով և նստվածքի վրայի լավ զտված գինիներով կկազմակերպի բանակների Տերը բոլոր ժողովուրդների համար։ Այս լեռան վրա նա կոչնչացնի բոլոր ժողովուրդների վրա գցված ծածկոցը և բոլոր ազգերի վրա տարածված վարագույրը։ Նա կուլ կտա մահը հաղթանակով, և Տեր Աստված կջնջի արցունքները բոլոր դեմքերից, և իր ժողովրդի ամոթը կհեռացնի ողջ երկրի երեսից, որովհետև Տերն է խոսել։ Եվ այն օրը կասվի. Ահա, սա է մեր Աստվածը, որին մենք սպասեցինք, և նա կփրկի մեզ. սա է Տերը, որին մենք սպասեցինք, ուրախանանք և ուրախանանք նրա փրկության մեջ»։⁵⁹

GSAM 52Վերածնված Երկրի Թագավորություն

GSAM 52.2Նույն մարգարեն ասում է, որ դա պետք է լինի վերածնված երկիր, որտեղ հաստատվելու է վերջնական թագավորությունը. «Քանզի ահա, ես ստեղծում եմ նոր երկինքներ [օդային երկինքներ] և նոր երկիր; և նախորդները չեն հիշատակվի, ոչ էլ մտքով կանցնեն [ծանոթագրությունում՝ եբրայերեն՝ “սրտին գա”, այսինքն՝ կրկին ցանկալի լինել]։ Բայց դուք ուրախացեք և ցնծացեք հավիտյան այն բանի համար, որ ես ստեղծում եմ. որովհետև, ահա, ես Երուսաղեմը ստեղծում եմ որպես ուրախություն և նրա ժողովրդին՝ որպես ուրախություն։ Եվ ես ուրախ կլինեմ Երուսաղեմում և ցնծալու եմ իմ ժողովրդով. և նրա մեջ այլևս չի լսվի լաց լինելու ձայն, ոչ էլ գոչելու ձայն։ Այնուհետև [նոր երկիր ստեղծվելուց հետո] չի լինի ոչ օրերի մանկիկ [կարճ կյանք ունեցող երեխա], ոչ էլ ծեր, որ չի լրացնի իր օրերը [առաջաժամ ծերություն]. որովհետև երեխան կմահանա հարյուր տարեկանում [երբ մարդիկ ապրում էին մինչև ինը հարյուր տարի, երեխաները կարող էին լինել հարյուր տարեկան]; բայց մեղավորը, երբ հարյուր տարեկան լինի [հարյուրամյա կյանքի վերջին տարիներին], անիծված կհամարվի։ [Նոր երկիր հաստատվելու ժամանակ մահացողները նրանք են, ովքեր կորչում են “անաստված մարդկանց կորստյան” մեջ։ 2 Պետրոս 3:7.] Եվ նրանք տներ կկառուցեն ու կբնակվեն դրանց մեջ, և այգիներ կտնկեն ու դրանց պտուղը կուտեն։ Նրանք չեն կառուցի, որ ուրիշը բնակվի, չեն տնկի, որ ուրիշը ուտի, որովհետև ինչպես ծառի օրերը [կյանքի ծառը, Սեպտուագինտա], այնպես են իմ ժողովրդի օրերը, և իմ ընտրյալները երկար կվայելեն իրենց ձեռքի գործը։»⁶⁰

GSAM 53.1Եզեկիելը երկար ժամանակի հեռանկարով նայում է մեռելների հարությանը։ Նրա միջոցով Տերը ասում է. «Տեսեք, իմ ժողովուրդ, ես կբացեմ ձեր գերեզմանները, ձեզ դուրս կբերեմ դրանցից և կբերեմ ձեզ Իսրայելի երկիր»։⁶¹

GSAM 53«Նա կրեց մեր ցավերը»

GSAM 53.2Եսայային, ավետարանական մարգարեին, ավելի լիովին հայտնվեց Փրկչի փորձությունը, տառապանքները և մարդկանց համար մահը։ «Ո՞վ», ասում է մարգարեն, «հավատաց մեր լուրին, և ո՞ւմ է հայտնվել Տիրոջ բազուկը։ Նա նրա առաջ կաճի ինչպես նուրբ բույս, ինչպես արմատ չորացած հողից. նա չունի ոչ տեսք, ոչ գեղեցկություն, և երբ նայենք նրան, չկա գեղեցկություն, որ ցանկանայինք նրան. նա արհամարհված է և մերժված մարդկանց կողմից, տառապանքների մարդ, ծանոթ տխրությանը. և մենք կարծես թաքցրինք մեր դեմքերը նրանից. նա արհամարհված էր, և մենք նրան ոչինչ չհամարեցինք. Նա իսկապես կրեց մեր վշտերը և վերցրեց մեր ցավերը։ Սակայն մենք կարծում էինք, թե նա հարվածված, Աստծուց պատժված և տանջված է։ Բայց նա վիրավորվեց մեր հանցանքների համար, նա ջախջախվեց մեր անօրինությունների համար։ Մեր խաղաղության պատիժը նրա վրա էր, և նրա վերքերով մենք բժշկվեցինք։»⁶²

GSAM 53.3Արդյո՞ք այսքան հրաշալի իրադարձությունները տեղի են ունենալու իմ օրերում, — կարող էին հարցնել թե՛ ժողովուրդը, թե՛ մարգարեն։ Պատասխանը կլիներ՝ Նրանք այժմ չեն կատարվի. դեռ չի հասել այս մեծ Փրկչի գալու ժամանակը։ Սակայն մարգարեն ասում է. «Քո աչքերը կտեսնեն Թագավորին իր գեղեցկության մեջ. նրանք կտեսնեն շատ հեռավոր երկիրը»։⁶³

GSAM 54Դանիելի մարգարեությունները բացահայտում են ապագան

GSAM 54.1Այնուամենայնիվ, հենց մարգարե Դանիելի միջոցով Տերը սկսեց ուսուցանել Իսրայելին այն հաջորդական թագավորությունների մասին, որոնք պետք է առաջանային և իշխեին մինչև Իր հավիտենական թագավորության հաստատումը, և հայտնեց մի հատուկ ժամանակահատված՝ սկսած մի դեռևս չիրականացված իրադարձությունից մինչև Մեսիայի իրական հայտնությունը և Իր կյանքի խափանումը։ Նաբուգոդոնոսորի երազի մեկնաբանությունը հայտնեց, որ աշխարհին տիրելու համար նախատեսված չորս թագավորությունները իրենց ուժով ու փառքով կնվազեն ոսկու, արծաթի, պղնձի և երկաթի նվազող արժեքների համամասնությամբ, և որ վերջապես թագավորությունների կոտրված, անհամախմբված վիճակը կհամեմատվի կավով խառնված երկաթի փխրունության հետ։ Այնուհետև պետք է գար երկնքի արքայությունը, որը պետք է հաջորդեր այն թագավորությունների կործանմանը, որոնք պետք է դառնային ամառային կալի մղեղի պես, որպեսզի նրանց համար տեղ չգտնվեր, մինչդեռ Աստծո արքայությունը պետք է լցներ ողջ երկիրը։

GSAM 54.2Այնուհետև, յոթերորդ գլխի տեսիլքում, չորս մեծ գազանների խորհրդանիշների ներքո, նույն թեման կրկին ներկայացվում է, և այս թագավորությունների այլ առանձնահատկություններ են ներկայացվում։ Այս գլխում հետևում ենք «փոքր եղջյուրի» իշխանության կարիերային և գործունեությանը, որը պետք է առաջ գար չորրորդ թագավորության տասը մասերի բաժանումից հետո՝ երեքին տապալելով կամ ենթարկելով՝ հաստատելու իրեն որպես հոգևոր տիրակալ նրանց բոլորի վրա։ Այս պապական իշխանությունը պետք է շարունակվի չորրորդ թագավորության բաժանված և փխրուն վիճակում, նույնիսկ 1260 տարի։ Այսպիսով հայտնվեցին իրադարձություններ, որոնք ձգվում են մինչև այն ժամանակը, երբ Քրիստոսը ստանում է թագավորությունը Հորից և տալիս է այն Բարձրյալի սրբերին՝ թագավորություն, որը վերջապես իշխանություն կունենա ամբողջ երկրի վրա և կմնա հավիտյան։

GSAM 55Երկու հազար երեք հարյուր օրերը

GSAM 55.1Դանիելի գրքի ութերորդ գլխում, խոյի, այծի և «չափազանց մեծացած փոքր եղջյուրի» տեսիլքի ներքո, մարգարեին կրկին տանում են մինչև ժամանակների ավարտը։ 13-րդ և 14-րդ համարներում նրա ուշադրությունը հրավիրվում է մի ժամանակահատվածի վրա՝ 2300 օր, որը ձգվում է մինչև դատաստան։ Սա երկար ժամանակահատված էր, և մարգարեն դա հասկացավ, քանի որ հրեշտակը նրան հայտնեց, որ տեսիլքը դեռ շատ օրերի համար է։ Մինչ այդ օրերի սկզբի համար որևէ ամսաթիվ չէր տրվել, ուստի նա ավարտում է գլուխը այսպես. «Ես զարմացա այս տեսիլքից, բայց ոչ ոք չհասկացավ այն»։

GSAM 55Յոթանասուն շաբաթ մինչև Մեսիան

GSAM 55.2Իններորդ գլուխը պատմում է, թե ինչպես հրեշտակը եկավ Դանիելին՝ ի պատասխան նրա աղոթքի, որպեսզի պարգևի նրան հմտություն և ըմբռնում։ Նա հայտնեց նրան յոթանասուն շաբաթների ժամանակաշրջանի մասին։ Տարիներից կազմված այս շաբաթներից վաթսունինը [ինչը, ինչպես մեզ ասվում է, նշանակում է shevooim բառը, որը թարգմանվում է «շաբաթներ»] կտևեին մինչև Մեսիան։ Ժամկետի սկիզբը՝ «Երուսաղեմը վերականգնելու և կառուցելու հրամանը», դեռ չէր տրվել։ Առաջ է գալիս հարցը՝ ինչպես կարող էր Դանիելը իմանալ, թե որտեղ կավարտվեն վաթսունինը շաբաթները: Տասներկուերորդ գլխում ժամանակի հարցը կրկին քննարկվում է, և նրա հարցմանը՝ «Ի՞նչ կլինի այս ամենի վերջը», նրան ասվում է գնալ իր ճանապարհով, որովհետև խոսքերը «փակված և կնքված են մինչև վերջին ժամանակները», երբ «հասկացողները կհասկանան»։

GSAM 55.3Անշուշտ, այս ժամանակի հարցը այն դեպքերից մեկն է, որոնց մասին առաքյալ Պետրոսը հիշատակում է, երբ ասում է. «այդ փրկության մասին մարգարեները հետաքրքրվել և ջանասիրաբար ուսումնասիրել են, նրանք, ովքեր մարգարեացան ձեզ համար գալիք շնորհքի մասին, հետաքննելով, թե ինչ, կամ ինչպիսի ժամանակ էր մատնանշում նրանց մեջ եղած Քրիստոսի Հոգին, երբ այն նախապես վկայում էր Քրիստոսի տառապանքների և դրանցից հետո գալիք փառքի մասին»։⁶⁴

GSAM 56Անաստվածների ճակատագիրը

GSAM 56.1Մալախիա, Հին Կտակարանի մարգարեների վերջինը, տալիս է չարերի վերջնական ոչնչացման հուզիչ նկարագրությունը. «Ահա օր է գալու, որ կայրվի ինչպես վառարան, և բոլոր հպարտները, և բոլոր անօրինական գործողները կլինեն խոզան, և այն օրը, որ գալու է, կայրի նրանց ամբողջովին, ասում է բանակների Տերը, որպեսզի նրանց ոչ արմատ մնա, ոչ ճյուղ։ Բայց ձեզ, որ վախենում եք իմ անունից, կծագի արդարության Արեգակը՝ բժշկությամբ իր թևերում, և դուք դուրս կգաք ու կաճեք ինչպես ախոռի հորթեր։ Եվ դուք կտրորեք չարերին, որովհետև նրանք մոխիր կլինեն ձեր ոտնաթաթերի տակ այն օրը, երբ ես այսպես կանեմ, ասում է բանակների Տերը։»⁶⁵

GSAM 56.2Հին Կտակարանում հրեաների տիրապետության տակ գտնվող այս բոլոր փաստերով, որոնք նրանց բացահայտում էին փրկության ծրագրի բազմաթիվ կողմեր, որքան մեծ պետք է որ լիներ Աստվածաշնչի եռանդուն ուսանողների հետաքրքրությունը, երբ նրանք տեսնում և գիտակցում էին, որ մոտենում են այն ժամանակին, երբ կգա այս խոստացված Սերմը։ Մինչդեռ զանգվածները, և նույնիսկ նրանք, ովքեր յուրաքանչյուր շաբաթ սինագոգներում ընթերցում էին Գրքերը, չէին հասկանում Աստծո խոսքը (Գործք 13:27), աստվածավախ ուսումնասերները, ովքեր հավատարմորեն ուսումնասիրում էին Գրքերը Հոգու առաջնորդությամբ, անշուշտ ջերմորեն աղոթում էին, ինչպես այս դարաշրջանում առաքյալ Հովհաննեսը՝ «Եկ, Տե՛ր Հիսուս, եկ շուտ»։