Գլուխ 6 — Հաղորդագրությունը և Պատգամաբերները

GSAM 108.1«Գրիր տեսիլքը և պարզ դարձրու այն տախտակների վրա, որ ընթերցողը վազի։ Վասնզի տեսիլքը դեռևս նշանակված ժամանակի համար է, բայց վերջում կխոսի և չի ստի։ Եթե ուշանա, սպասիր նրան, որովհետև անշուշտ կգա և չի ուշանա։»¹

GSAM 108.2Ես էլ տեսա մեկ այլ հրեշտակ, որ թռչում էր երկնքի մեջտեղով, և ուներ հավիտենական ավետիքը՝ քարոզելու երկրի վրա բնակվողներին, և ամեն ազգի, ցեղի, լեզվի ու ժողովրդի, բարձր ձայնով ասելով. «Վախեցեք Աստծուց և փառք տվեք նրան, որովհետև նրա դատաստանի ժամը եկել է. և պաշտեք նրան, ով ստեղծեց երկինքը, երկիրը, ծովը և ջրերի աղբյուրները»:²

GSAM 108.3Գալստի հռչակողները պնդում էին, որ այս «տեսիլքը», իր «նշանակված» ժամանակով, որի մասին նշում է մարգարե Ամբակումը, ներառում է Դանիելի և Հայտնության մարգարեությունների տեսիլքները։ Նրանք դրանք այնքան հստակ էին ներկայացնում իրենց մարգարեական աղյուսակներում, որ մեկնաբանությունը կարդացողը իսկապես կարող էր «վազել» և փոխանցել այդ տեղեկությունը ուրիշներին։

GSAM 108Հստակ հաղորդագրություն

GSAM 108.4Ադվենտիստների քարոզչությունը պարզապես Պողոսի Ֆելիքսի առջև արված հայտարարությունը չէր՝ «արդարություն, զսպվածություն և գալիք դատաստան», և ոչ էլ Մարտին Լյութերի այն հայտարարությունը, որը նա արեց Աստվածաշնչի թարգմանությունը ավարտելուց հետո, երբ, իր մահվանից քիչ առաջ, ըստ հաղորդագրությունների, ասել է. «Համոզված եմ, որ դատաստանը մոտ է. այո, Տերը ինքն էլ չի բացակայի ավելի քան երեք հարյուր տարի»։ Նաև դա չէր Ջոն Ուեսլեյի հայտարարությունը, երբ նա ասաց, որ «մտածում է՝ հազարամյակը կարող է սկսվել մոտավորապես հարյուր տարուց»։ Ադվենտիստները պնդում էին, որ հանձնում են Հայտնություն 14։6, 7-ում խորհրդանշված ուղերձը՝ «Նրա դատաստանի ժամը հասել է», և Հայտնություն 10։6-ում հնչող գոչումը՝ «Ժամանակ այլևս չի լինի»։ Այսպիսի մարգարեությունը չէր կարող կատարվել «գալիք» իրադարձության հայտարարությամբ՝ «երեք հարյուր տարում» կամ «մեկ հարյուր տարում», այլ հստակ ժամանակում՝ «ժամանակը եկել է»։ Հենց այդպիսի հստակությամբ, որպիսին պահանջում էին վերոհիշյալ մարգարեությունները, ադվենտիստները ամբողջ աշխարհին հռչակեցին հենց այդ ուղերձը։

GSAM 109Դատաստան Քրիստոսի գալստին

GSAM 109.1Երբ առաջին անգամ հռչակվեց այս ուղերձը, բոլոր քրիստոնեական եկեղեցական ճյուղերը հավատում էին, որ դատաստանը տեղի կունենա Քրիստոսի երկրորդ գալուստին։ Ուստի նման պայմաններում գտնվող ժողովուրդը, որը, պահպանելով այդ տեսակետը, հռչակում էր ուղերձը, որ դատաստանի ժամը հասել է, անխուսափելիորեն հռչակում էր Քրիստոսի երկրորդ գալուստը։ Իրականում այն, ինչը ուղերձին ուժ էր հաղորդում և առավել հզորորեն ազդում էր մարդկանց վրա, հստակ ժամանակի հռչակումն էր։ Նախ նրանք պնդում էին, որ աշխարհի վերջը կգա 1843 թ. «հրեական տարվա» ընթացքում, և որ դա ընդգրկում է 1843 թ. մարտի 21-ից մինչև 1844 թ. մարտի 21-ը ընկած ժամանակահատվածը։ Այս ժամկետը անցնելուց հետո, 1844 թվականի Midnight Cry-ում մենք իմանում ենք, որ մարգարեական ժամանակների ավարտի համար նշանակվել է հստակ օրը։ Դա յոթերորդ հրեական ամսվա տասներորդ օրն էր, որը համապատասխանում էր 1844 թ. հոկտեմբերի 22-ին։

GSAM 1092300 օրերի հաշվարկը

GSAM 109.2Ժամանակի հիմքը՝ 1843 թվականը, Դանիել 8-ի 2300 օրն էր։ Պնդվում էր, որ քանի որ այս «օրերը» կապված էին մարգարեությունների հետ, որոնցում գազաններ էին ընտրվել թագավորությունները ներկայացնելու համար, «օրերը» պետք է խորհրդանշական իմաստով օգտագործվեին տարիներ ներկայացնելու համար՝ ըստ Տիրոջ խորհրդանշական ժամանակի մեկնաբանության, ինչպես տրված է Թվեր 14:34-ում և Եզեկիել 4:5, 6-ում; որ Դանիել 9-ի յոթանասուն շաբաթները (490 օր) պետք է լինեին երկու հազար երեք հարյուր օրերի առաջին մասը, և որ այդ երկու ժամանակաշրջանները սկսվել են միասին։ Դանիել 9-ում նշված իրադարձությունը, որը նշանավորեց յոթանասուն շաբաթների սկիզբը, եղել է «Երուսաղեմը վերականգնելու և կառուցելու հրամանի հրապարակումը»: Այդ հրամանը հրապարակվել է Արտաքսերքսես Լոնգիմանուսի յոթերորդ տարում, մ.թ.ա. 457 թվականին, ինչպես գրված է Եզրա 7-ում:

GSAM 110.1Որ սա յոթանասուն շաբաթների սկիզբի ճշմարիտ ամսաթիվն էր, ապացուցվեց այն փաստով, որ հենց վաթսունինը շաբաթներ՝ 483 տարիներ՝ սկսած Ք.ա. 457 թվականից, կամ Ք. 27 թվականին, Քրիստոսը մկրտվեց Հովհաննեսի կողմից և սկսեց իր ծառայությունը, ասելով. «Ժամանակը կատարվեց»,³ և այլն։ Քրիստոսի ծառայության սկիզբը մ.թ. 27 թվականին, Նրա խաչելությունը այդ օրվանից երեք ու կես տարի անց՝ «[յոթանասուներորդ] շաբաթվա մեջտեղում [կեսին]», հրեաների մեջ հատուկ գործի ավարտը՝ Ք.Հ. 34 թվականին, և հեթանոսների առաքյալ Սողոսի արագ հոգևոր վերածնունդը ապացուցեցին, որ յոթանասուն շաբաթները ավարտվել են այդ թվականին, և հետևաբար սկսվել են մ.թ.ա. 457 թվականին։ Նրանք հաշվարկը կատարեցին այսպես՝ 2300-ից հանել 457, և մնում է 1843։ Եվ քանի որ 457 տարիները Քրիստոսից առաջ էին, 2300 օրերի ավարտը մեզ հասցնում է 1843 թվականի ավարտին։

GSAM 110Հակառակորդների ընդունումները

GSAM 110.2Ճշմարտությամբ է ասվել, որ «ճշմարտության օգտին ընդունումները նրա հակառակորդների շարքերից հանդիսանում են ամենաբարձր տեսակի ապացույց»։ Ադվենտի ուղերձի ոչ մի հակառակորդ երբեք չի ենթադրել, որ Տիրոջ ժողովրդի քննիչ դատաստանն իրադարձություն է, որը պետք է տեղի ունենա Քրիստոսի գալուց առաջ, այլ այս հարցում նրանք տրամաբանել են ադվենտիստների հետ համահունչ։ Որպես այս հայտարարության ապացույց՝ մենք մեջբերում ենք երկու նշանավոր հակառակորդների խոսքերը։

GSAM 110.3Պարոն Ն. Կոլվերը, 1842 թվականին Բոստոնի Մարլբորո փողոցի մատուռում ադվենտիստների դեմ քարոզելիս, ասաց՝—

GSAM 111.1«Եթե այս օրերը տարիներ են, աշխարհը կվերջանա 1843 թվականին. դա ցանկացած դպրոցական էլ կարող է տեսնել. որովհետև եթե 490-ը ավարտվեց Քրիստոսի մահով, ապա 2300 օրերը կավարտվեն 1843 թվականին. և աշխարհը պետք է վերջանա, եթե միայն չցուցադրվի, որ պետք է տեղի ունենա որևէ այլ իրադարձություն, և ես չեմ տեսնում, թե ինչպես դա կարելի է անել»։

GSAM 111.2Պրոֆեսոր Ստյուարտը, մոտավորապես նույն ժամանակին, ասաց՝

GSAM 111.2«Հետաքրքիր փաստ է, որ անգլիական և ամերիկյան աշխարհի մեկնաբանների մեծամասնությունը տարիներ շարունակ սովորաբար Դանիելի և Հայտնության գրքերում նշված օրերը տարիների ներկայացում կամ խորհրդանիշներ է համարել։ Ինձ դժվար է եղել հետևել այս ընդհանուր, կարելի է ասել գրեթե համընդհանուր, սովորության ծագմանը։»

GSAM 111Պրոֆեսոր Բուշի վկայությունը

GSAM 111.3Պրոֆեսոր Բուշը ասաց. «Ով հարձակվում է պարոն Միլերի վրա նրա ժամանակի հարցում, հարձակվում է նրա ամենաուժեղ կետի վրա։ Նրա ժամանակը ճիշտ է, սակայն նա սխալվում է սպասվող իրադարձության հարցում»։ Բուշը հավատում էր, որ ամբողջ աշխարհը պետք է դարձի գա Քրիստոսի գալուց առաջ։ Նրա տեսությունը այն էր, որ հազարամյակը կսկսվի 1844 թվականին։

GSAM 111.4Ադվենտի հավատքի քարոզիչները իրենց հանրային քարոզներում ուսուցանում էին, որ աշխարհի պատմությունը ցույց է տալիս, որ տարբեր ազգերը գտնվում են հենց այն վիճակում, որը խորհրդանշված է Դանիելի 2-րդ գլխի պատկերով, երբ քարը պետք է հարվածի պատկերի ոտքերին, և երկնքի Աստված կհիմնի Իր թագավորությունը, և 7-րդ գլխում, երբ «թագավորությունն ու իշխանությունը և ամբողջ երկնքի տակ գտնվող թագավորության մեծությունը կտրվի Բարձրյալի սրբերին»։ Նրանք նաև ուշադրություն էին հրավիրում այն փաստին, որ նշանները՝ ֆիզիկական, քաղաքական և բարոյական, հենց այն էին, ինչ Գրքերը մարգարեացել էին, որ տեսանելի կլինեն, երբ Տերը պատրաստվում է հայտնվել։

GSAM 111Աստղաբաշխական հրաշքներ

GSAM 111.5Տերը Հովել մարգարեի միջոցով ասում է. «Ես զարմանալի նշաններ կցուցադրեմ երկնքում և երկրի վրա՝ արյուն, կրակ և ծխի սյուներ։ Արեգակը խավարի կվերածվի, և լուսինը՝ արյան, մինչև որ գա Տիրոջ մեծ ու ահավոր օրը»։⁴ Ադվենտիստները հավատում և ուսուցանում էին, որ վերջին դարերի Aurora Borealis-ը (հաճախ կոչվում է հյուսիսային լույսեր) մարգարեի պահանջներին համապատասխանող «կրակն ու ծխի սյուներն» են, և պատմությունից ստացված լավագույն տվյալների (վկայության համար հղում անելով Edinburg Encyclopedia-ին) համաձայն՝ այն հազվադեպ է դիտվել մինչև այս շրջանը։

GSAM 112.1Այսպիսով, մինչ Տիրոջ շուտով գալու ուղերձը հասնում էր երկրի ամենահեռավոր անկյունները, երկնքում հայտնվում էին նշաններ, որոնք ընդգծում էին ճշմարտությունը և գրավում մարդկանց ուշադրությունը։

GSAM 112.21837 թ. հունվարի 25-ին տեղի ունեցավ հրային Aurora Borealis-ի ամենագեղեցիկ ցուցադրությունը, որը կարծես ուղղորդում էր շատերի միտքը ուղղակիորեն մարգարե Հովելի կանխատեսմանը՝ այն մասին, թե ինչ պետք է նախորդեր Տիրոջ մեծ օրվան։ Հաջորդ նկարագրությունը վերցված է 1839 թ. հոկտեմբերի 22-ի New York Commercial Advertiser թերթից։ Այն ամբողջությամբ համընկնում է այն տեսարանին, որը հեղինակը տեսել էր Վիկտորում, Օնտարիո գավառ, Նյու Յորք նահանգ։

GSAM 1121837 թ. կրակե հյուսիսափայլը

GSAM 112.3«1837 թ. հունվարի 25-ի երեկոյան երկրի տարբեր մասերում տեղի ունեցավ նույն երևույթի [այսինքն՝ հյուսիսափայլ] արտասովոր ցուցադրություն, ինչի մասին մեր ընթերցողները անշուշտ կհիշեն։ Որտեղ հողը ձյունով էր ծածկված, տեսարանը հիասքանչ և “վախեցուցիչ” էր աննախադեպ չափով։ Մեկ տեղում, որը գտնվում էր լեռան մոտ, տեսարանին ականատես դարձած մարդիկ մեզ հայտնեցին, որ այն նման էր “լեռից գլորվող կրակի ալիքների”, և ընդհանուր առմամբ, որքան հայտնի է, ձյունը, որը ծածկել էր հողը, կարծես կրակ լիներ, խառնված արյան հետ, մինչդեռ վերևում (ինչպես ասում է առաքյալը) “երկինքը կրակի մեջ” էր և այնքան նման էր վերջին օրվա մարգարեական նկարագրությանը, որ շատերը զարմացած էին; Դրանք տեսնելով՝ երեխաները սարսափեցին և հարցրին, թե արդյոք դա դատաստանի գալուստը չէ՞; և անգամ կենդանիները մեծ ակնհայտ վախով դողում էին։»

GSAM 113.1Հովել մարգարեի այս նշանը միայն Ամերիկայում չէր երևացել, այլ երբ Տիրոջ գալստի ուսմունքը տարածվում էր Մեծ Բրիտանիայում, նույն նշանը երևաց երկինքներում նաև այդ երկրում։ 1839 թ. հոկտեմբերի 22-ի New York Commercial Advertiser թերթը մեջբերում է Լոնդոնյան թերթերից հետևյալը՝ սեպտեմբերի 3-ի գիշերը այդ երկրում տեսված զարմանալի երևույթի մասին՝

GSAM 1131839 թ. հյուսիսափայլը

GSAM 113.2«Լոնդոն, սեպտեմբերի 5.—Հինգշաբթի գիշեր ժամը տասնից մինչև երեկ առավոտյան ժամը երեքը երկնքում դիտվեց վերջին տարիների ընթացքում տեսված ամենաշքեղ օրինակներից մեկը՝ ընկնող աստղերի և հյուսիսային լույսերի այս արտասովոր երևույթների։ Այս արտասովոր երևույթի առաջին նշանը նկատվեց ժամը տասին տասը րոպե մնացած, երբ կիսագնդի հյուսիսային մասից բարձրացավ թեթև կարմրավուն, կարծես գոլորշի նման մի զանգված, որը աստիճանաբար տարածվեց երկնքի կենտրոն, և տասին կամ տասից քառորդ անց ամբողջ երկինքը՝ արևելքից արևմուտք, դարձավ մեկ հսկայական լուսավոր թերթիկ։ Այն շատ վախեցուցիչ տեսք ուներ և հիշեցնում էր ահավոր հրդեհի ժամանակ առաջացած լույսը։ Լույսը զգալիորեն փոփոխվում էր. մի պահ թվում էր, թե այն ընկնում է, իսկ անմիջապես հետո բարձրանում էր ուժգին փայլով. նրա հետ խառնված էին տեսանելի ծխի խիտ զանգվածներ, որոնք պտտվում էին անընդհատ, և յուրաքանչյուր դիտորդ համոզված էր, որ դա “հսկայական հրդեհ” է։

GSAM 113.3«Մայրաքաղաքում տիրող խուճապը չափազանց մեծ էր. հազարավոր մարդիկ վազում էին դեպի ենթադրյալ ահավոր աղետի վայրը։ Բեյքեր փողոցի, Ֆարինգդոն փողոցի, Ուոթլինգ փողոցի, Ուոթերլոու ճանապարհի հրշեջ կայաններին պատկանող, ինչպես նաև Լոնդոնի արևմտյան կայաններին պատկանող՝ ընդհանրապես Լոնդոնի բոլոր հրշեջ մեքենաները ձիավորվեցին և սովորականից ավելի եռանդով շտապեցին դեպի ենթադրյալ “ոչնչացման վայրը”, որոնց հետևեցին ձիավորներ, կառքեր և հսկայական բազմություններ։ Որոշ հրշեջ մեքենաներ հասան մինչև High Gate և Halloway [մոտավորապես չորս մղոն], մինչև սխալը պարզվեց։ Այս երևույթները տևեցին ավելի քան երկու ժամ, և առավոտյան տեսարանը դարձավ հիասքանչ։

GSAM 114.1«Գիշերվա ժամը երկուսին երևույթը ներկայացրեց անչափ շքեղ տեսարան, որը շատ դժվար է նկարագրել։ Ամբողջ Լոնդոնը լուսավորված էր ինչպես ցերեկը, և մթնոլորտը արտասովոր պարզ էր։ Հիշյալ պահին հարավային կիսագունդը, թեև ամպազերծ, շատ մութ էր, սակայն անհաշիվ աստղերը գեղեցիկ փայլում էին։ Երկնքի հակառակ կողմը ներկայացնում էր յուրօրինակ, բայց հիասքանչ հակադրություն՝ այն անչափ պարզ էր, և լույսը շատ պայծառ։ Կար անընդմեջ երկնաքարերի հոսք, որոնց փայլը տարբերվում էր՝ դրանք կարծես ձևավորվում էին երկնքի կենտրոնում և տարածվում մինչև այն պահը, երբ թվում էր, թե պայթում են։ Արդյունքը էլեկտրական էր։ Հորիզոնի վրայով թռիչքներ էին կատարում անթիվ փոքր աստղեր, որոնք այնքան արագ էին թռչում դեպի երկիր, որ աչքը հազիվ կարող էր հետևել նրանց ուղուն։ Թվում էր, թե դրանք պայթում էին և ամբողջ կիսագունդը ծածկում մուգ կարմիր գոլորշով։ Գույները անչափ շքեղ էին։

GSAM 114.2«Ժամը երկուսուկեսին տեսարանը մթության մեջ փոխվեց, որը ցրված լինելուց հետո երկնքի գագաթին ցուցադրեց լուսավոր ծիածան, և երկրի հարավային մասի վրա կախված մթության եզրագծի շուրջը։ Շուտով դրանից ճառագայթեցին արծաթագույն լույսի սյուներ։ Դրանք զարմանալիորեն մեծացան, խառնվեցին միևնույն ժամանակ առաջացած կարմրագույն գոլորշու հետ, և երբ հասան ամբողջ բարձրությանը, տեսարանը գերազանցեց ամեն երևակայություն։ Աստղերը թռչկոտում էին բոլոր ուղղություններով և շարունակեցին մինչև ժամը չորսը, երբ ամեն ինչ մարեց։»

GSAM 114Արեգակում տարօրինակ երևույթներ

GSAM 114.3Մինչ կենդանի քարոզիչները քարոզում էին Տիրոջ գալստի ճշմարտությունը, աշխարհի տարբեր մասերում երկնքում տեսանելի էին բազմազան ու զարմանալի հրաշքներ։ Դրանցից մեր տեղը թույլ է տալիս ներկայացնել միայն 1843 թ. դեկտեմբերին Անգլիայի Նորվիչ քաղաքում արեգակի հայտնությունը։ Նմանատիպ երևույթ տեղի ունեցավ Նյու Հեյվենում (Կոնեկտիկուտ) 1844 թ. սեպտեմբերի 9-ին՝ կեսօրից երկու ժամ առաջ և երկու ժամ հետո, և այն տեսան հազարավոր մարդիկ։

GSAM 115Արևի տարօրինակ երևույթ

GSAM 115.1Փոքր ներքին շրջանագիծը ներկայացնում է արևը։ Այն բաց նարնջագույն երանգ ուներ։ Արևից անհավասար հեռավորության վրա գտնվող և նրան շրջապատող երկու շրջանագծերի արտաքին մասը նույն երանգն ուներ, սակայն այդ շրջանագծերի ներքին մասը հագեցած դեղին էր, դրանց ներսի երկինքը մռայլ շագանակագույն երանգ ուներ, իսկ արևի միջով և նրա տակ անցնող երեք մեծ շրջանագծերը երևում էին որպես առանձին պայծառ լույս։

GSAM 115.2Անգլիայում տեղի ունեցածի մասին Լոնդոնից՝ Է. Լոյդի 1844 թ. հունվարի 3-ի նամակում կարդում ենք հետևյալը՝—

GSAM 115.3«Նորվիչի և հարակից շրջանների առաջատար քաղաքացիների կողմից նկատվել է “արեգակի վրա” արտառոց “նշան”, որպիսին Անգլիայում երբեք չի տեսնվել։ Այն երևաց անցյալ դեկտեմբերին, մոտավորապես կեսօրին՝ ժամը 12-ին, և տևեց երկու ժամ։ Այն խիստ վախեցրեց բնակիչներին։ Այն տեղի ունեցավ հենց այն բանից առաջ, երբ եղբայրներ Վինթերը, Բերջեսը և Ռաուտոնը բացում էին իրենց առաքելությունը այդ քաղաքում։ Թվում էր, թե այն հարթում է ճանապարհը ճշմարտության համար, այնպես որ նրանք այնտեղ լավ հաջողության հասան։»

GSAM 116.1Ֆենոմենի մասին հաշվետվությունը, ինչպես այն տեղի է ունեցել Նյու Հեյվենում (Կոնեկտիկուտ), ներկայացված է 1844 թ. հոկտեմբերի 10-ի Midnight Cry-ում և վերցված է 1844 թ. սեպտեմբերի 10-ի New Haven Palladium-ից։ Cry-ում խմբագիրն ասում է. «Ոչ մի փիլիսոփա չի կարողացել տալ այս ֆենոմենի պատճառի բացատրություն, որը բավարարեր հենց իրեն»։

GSAM 116.2Այս երևույթի նկարագրությունը, որը հայտնվել էր արևի հետ կապված Նյու Հեյվենում (Կոնեկտիկուտ) 1844 թ. սեպտեմբերի 9-ին, նույնպես հրապարակվել է Hartford Courant թերթում 1844 թ. սեպտեմբերի 12-ին և ներկայացվում է հետևյալ կերպ՝—

GSAM 116.3«Երկուշաբթի, 1844 թ. սեպտեմբերի 9-ին, կեսօրից երկու ժամ առաջ և հետո արևի շուրջը երևացած օղակները, ըստ երևույթին, մեր քաղաքացիների կողմից մեծ հետաքրքրությամբ են դիտվել և արթնացրել են խելացի հետաքրքրասիրություն՝ նման երևույթների և դրանց պատճառի մասին ավելին իմանալու համար։

GSAM 116.4«Ընթացիկ հալոն առանձնահատուկ էր իր տևողությամբ և բարենպաստ հնարավորություններ էր ընձեռում դիտարկումների համար։ Մոտավորապես կեսօրին այն հիմնականում բաղկացած էր երկու ամբողջական օղակից՝ մեկը մոտ 45° լայնությամբ, շրջապատելով արևը նրա կենտրոնում, և մյուսը՝ մոտ 72° լայնությամբ, որի կենտրոնը գտնվում էր զենիթում, իսկ ծայրամասը անցնում էր արևի միջով։ Փոքր օղակը ուղեկցվում էր մեծ առանցքով և փոքր էքսցենտրիկությամբ էլիպսով։ Արևի ուղիղ հակառակ կողմում, զենիթից 36° հյուսիս, մեծ շրջանագիծը հատվում էր երկու այլ շրջանագծերով՝ գրեթե կամ ամբողջապես նույն տրամագծով, որոնք հատման կետում ստեղծում էին պայծառ բիծ, ինչը բնականաբար կստացվեր երեք լուսավոր օղակների համակցված լույսից։ Արևը շրջապատող օղակը ցուցադրում էր ծիածանի գույները, հաճախ մեծ վառությամբ և գեղեցկությամբ։ Մյուս օղակները սպիտակ և ավելի աղոտ էին, քանի որ ավելի հեռու էին արևից։ Սակայն ժամանակ առ ժամանակ, թե՛ արևելքում և թե՛ արևմուտքում, հայտնվում էին փոքր շրջանաձև հատվածներ՝ պրիզմատիկ [ծիածանային] երանգներով.... Նման կառուցվածքային միատեսակությունը պետք է պայմանավորված լինի հալոների ձևավորումը կարգավորող ինչ-որ օրենքով, սակայն այդ օրենքի բնույթը դեռ ամբողջությամբ չի բացահայտվել.... Արևը շրջապատող օղակի առաջացման բացատրությունը մեծ դժվարություն չի ներկայացրել, քանի որ դրա պատճառը որոշ չափով նման է գունագեղ աղեղի առաջացման պատճառին, սակայն այն օղակի ծագումը բացատրելը, որի շրջագիծը գտնվում է արևի կենտրոնում, ավելի դժվար է գտնվել։»

GSAM 117Աստվածաշնչյան մարգարեությունների կատարող հրաշքներ

GSAM 117.1Այս երկնային հրաշքների Անգլիայում և Ամերիկայում ունեցած կիրառման մասին կարող ենք տեղեկանալ՝ կարդալով Սիլվեստր Բլիսի Exposition of the Twenty-fourth of Matthew-ը, որը հրատարակվել է Բոստոնում 1843 թվականին։ Վերոհիշյալ մի քանի հաշվետվություններ մեջբերելուց հետո նա ասում է՝—

GSAM 117.2«Այսպիսով, “մեծ նշանները” և “վախեցուցիչ տեսարանները”, որոնք կանխագուշակված են ճշմարտության Գրություններում, կարծես թե բոլորն էլ կատարվել են, ինչպես նաև այն նշանները, որոնք Փրկիչը հայտարարել էր, որ պետք է նախորդեն Իր գալստին։

GSAM 117.3«Ինչպես ծառերի տերևակալումն ամառվա նշան է, այնպես էլ այս նշանների կատարման հետ քրիստոնյաները պետք է իմանան, որ Քրիստոսի գալուստը մոտ է, անգամ դռների առջև։ Սա ոչ թե պարզապես թույլտվություն է իմանալու, այլ մեր Փրկիչը հրամայում է իմանալ դա։»⁵

GSAM 117ՊԱՏԳԱՄԱԲԵՐՆԵՐԸ

GSAM 117.4Երկրորդ գալստի ուղերձի առաջին հռչակման ժամանակ առաջատար առանձնահատկություններից մի քանիսին ուշադրություն հրավիրելուց հետո՝ հետաքրքիր կլինի նշել նրանցից մի քանիսին, ովքեր մեծ հռչակման մեջ ունեցել են նշանավոր դեր։ Մենք արդեն նշել ենք նրանցից շատերի անունները, ովքեր այդ ժամանակ արտասահմանյան երկրներում ամենատաղանդավոր քարոզիչների թվում էին և հնչեցրին կանչը։ Երբ ուշադրություն ենք դարձնում Ամերիկայում առաջատար դեր ունեցող որոշ անձանց վրա, որոնց վրա Տերը դրեց գործի բեռը, դա ևս մեկ անգամ վկայում է, որ Տիրոջ ձեռքը իսկապես գործում էր այդ շարժման մեջ։

GSAM 118Ուիլիամ Միլեր

GSAM 118.1Առաջին հերթին նշենք Ուիլիամ Միլերի օրինակը, ով այնքան նշանավոր էր ԱՄՆ-ում ադվենտիստական շարժման մեջ, որ շատերի մոտ այդ շարժումը հայտնի է միայն «միլլերիզմ» անվամբ։

GSAM 118.2Ուիլիամ Միլերը ծնվել է 1782 թ. փետրվարին Մասաչուսեթսի Փիթսֆիլդ քաղաքում։ Նրա մանկության վաղ շրջանում դրսևորվեցին արտասովոր մտավոր ուժի և ակտիվության նշաններ։ Մի քանի տարվա ընթացքում այս հատկանիշները նրա շրջապատի բոլորի համար ավելի ու ավելի նկատելի դարձան։ Նա ուներ ամուր ֆիզիկական կազմ, աշխույժ և բնականաբար լավ զարգացած բանականություն, անթերի բարոյական բնավորություն։ Նա օգտվել էր շրջանային դպրոցի սահմանափակ հնարավորություններից, սակայն մի քանի տարի անց ընդհանուր համաձայնությամբ պարզ դարձավ, որ նրա ձեռքբերումները գերազանցում էին սովորաբար դպրոցում աշխատող ուսուցիչների մակարդակը։

GSAM 118.3Պարոն Միլերը 1802 թվականին ամուսնացավ և հաստատվեց Վերմոնտի Պոլթնի քաղաքում։ Պոլթնի տեղափոխվելուց հետո նրա շրջապատի մարդիկ, որոնց նա զգալիորեն պարտական էր աշխարհիկ առավելությունների համար, խորապես ազդված էին կասկածասեր սկզբունքներով և դեիստական տեսություններով։ Նրանք անբարոյական մարդիկ չէին, այլ որպես խումբ՝ լավ քաղաքացիներ, ընդհանուր առմամբ լուրջ վարքագծով, մարդասեր և բարեհաճ։ Այնուամենայնիվ, նրանք մերժում էին Աստվածաշունչը որպես կրոնական ճշմարտության չափանիշ և փորձում էին դրա մերժումը հիմնավորել Վոլտեյրի, Հյումի, Վոլնեի, Փեյնի, Էթան Ալենի և այլոց գրություններով։ Պարոն Միլերը մանրակրկիտ ուսումնասիրեց այդ գրությունները և ի վերջո հայտարարեց իրեն դեիստ։ Նա ինքն է նշել, որ իր դեիստական կյանքը տևել է տասներկու տարի, սկսած մոտավորապես 1804 թվականից։

GSAM 118.4Ստանալով կապիտանի կոչում, նա 1810 թվականին մտավ բանակ։ Բանակից վերադառնալուց հետո նա իր ընտանիքը տեղափոխեց Նյու Յորքի Լոու Հեմփթոն, որտեղ 1812 թվականին սկսեց զբաղվել գյուղատնտեսությամբ։ Գյուղացի լինելով՝ նա ավելի շատ ազատ ժամանակ ուներ ընթերցանության համար։ Նա պարզեց, որ իր դեիստական հայացքները որևէ երաշխիք չեն տալիս երջանկության համար ներկայիս կյանքից այն կողմ։ Գերեզմանից այն կողմ ամեն ինչ մութ ու մռայլ էր։ Իր խոսքերով՝

GSAM 118.4«Կործանվելու մասին միտքը սառն ու սոսկալի էր, և բոլորին կորուստ էր սպասվում, եթե պատասխանատվության կանչվեին։ Երկինքը պղնձի պես էր իմ գլխավերևում, իսկ երկիրը ոտքերիս տակ՝ երկաթի պես։ Հավերժություն, ի՞նչ էր դա։ Եվ մահ. ինչի՞ համար է այն։ Որքան ավելի շատ էի խորհում, այնքան ավելի էի հեռանում պատասխանից։ Որքան ավելի շատ էի մտածում, այնքան ավելի էին խճճվում իմ եզրահանգումները։ Փորձում էի այլևս չմտածել, բայց չէի կարողանում մտքերս կառավարել։ Ես իրոք թշվառ էի, բայց չգիտեի դրա պատճառը.... Շուտով, հանկարծ ես պարզորոշ գիտակցեցի, թե ինչպիսին է Փրկիչն իրականում։ Թվաց, թե պետք է որ մի էակ լինի՝ այնքան բարի և կարեկից, որ իր կյանքով քավի մեր մեղքերը և փրկի մեզ մեղքի պատիժը կրելուց։ Ես անմիջապես զգացի, թե որքան սիրալիր պիտի լինի նման էակը և պատկերացրի, որ կարող էի նետվել նրա գիրկը և ապավինել նրա գթասրտությանը։»

GSAM 119Ուիլիամ Միլերի հոգևոր վերածնունդը

GSAM 119.1Նա նաև ասաց՝

GSAM 119.1«Ես տեսա, որ Աստվածաշունչն իսկապես հենց այնպիսի Փրկիչ է ներկայացնում, ում կարիքը ես զգում էի, և շփոթվեցի՝ մտածելով, թե ինչպե՞ս կարող է չներշնչված գիրքն առաջարկել սկզբունքներ, որոնք կատարելապես հարմարեցված են ընկած աշխարհի կարիքներին։ Ես ստիպված էի ընդունել, որ Սուրբ Գիրքն Աստծո հայտնությունն է։ Այն իմ ուրախությունը դարձավ, իսկ Հիսուսն՝ իմ ընկերը։... Աստվածաշունչն իմ ուսումնասիրության գլխավոր նյութը դարձավ, և իրապես կարող եմ ասել, որ այն քննում էի մեծ հաճույքով։ Ես հասկացա, որ երբեք ինձ դրա կեսն էլ չէին պատմել։ Զարմանալի էր, որ նախկինում չէի նկատել դրա գեղեցկությունն ու փառքը, և ապշեցի, թե ինչպես եմ կարողացել մերժել այն։»

GSAM 119.2Ուիլիամ Միլերի Աստվածաշունչ ուսումնասիրելու ձևը ինքն է այսպես նկարագրում.

GSAM 119.2«Ես վճռեցի մի կողմ թողնել իմ բոլոր նախապաշարումները, ամբողջությամբ համեմատել Սուրբ Գիրքը Սուրբ Գրքի հետ և ուսումնասիրել այն կանոնավոր, մեթոդական կերպով.... Յուրաքանչյուր անգամ, երբ որևէ անհասկանալի բան էի գտնում, իմ պրակտիկան այն էր, որ համեմատում էի այն բոլոր հարակից հատվածների հետ; և Քրուդենի օգնությամբ ուսումնասիրում էի Սուրբ Գրքի բոլոր այն հատվածները, որոնցում հանդիպում էին որևէ անհասկանալի մասում առկա որևէ կարևոր բառեր.... Այս կերպ ես մոտ երկու տարի շարունակեցի Աստվածաշնչի ուսումնասիրությունը իմ առաջին ընթերցման ժամանակ և լիովին համոզվեցի, որ այն իր իսկ մեկնաբանն է։

GSAM 120.1«Այսպես ուսումնասիրելիս համոզվեցի, որ եթե անցյալում կատարված մարգարեությունները որևէ չափանիշ են ապագա մարգարեությունների կատարման ձևը գնահատելու համար, ապա Քրիստոսի հոգևոր իշխանության վերաբերյալ ժողովրդական տեսակետները՝ աշխարհի վերջից առաջ երկրային հազարամյա թագավորություն և հրեաների վերադարձ, չեն հաստատվում Աստծո խոսքով.... Գրություններում հստակ գտա, որ Հիսուս Քրիստոսը կրկին կիջնի այս երկիր՝ երկնքի ամպերով, իր Հոր ամբողջ փառքով։

GSAM 120.2«Ես զգացի Աստվածաշնչի ուսումնասիրությունից այնպիսի հաճույք, որը նախկինում չէի ենթադրում, որ կարելի է ստանալ դրա ուսուցումներից։ Ես սկսեցի ուսումնասիրել դրանք առանց որևէ ակնկալության գտնել Փրկչի գալու ժամանակը, և սկզբում հազիվ կարողացա հավատալ այն եզրակացությանը, որին հասել էի; բայց ապացույցները այնքան ուժգին ազդեցին ինձ վրա, որ չկարողացա դիմադրել իմ համոզմունքներին։ Ես գրեթե հաստատուն դարձա իմ եզրակացություններում և սկսեցի սպասել, հսկել և աղոթել Փրկչի գալստին։»

GSAM 120.3Նա կրկին ասում է՝

GSAM 120.3«Ես հավատացի, և անմիջապես իմ մտքում խորապես տպավորվեց այս ուսմունքը հրապարակելու պարտավորությունը, որպեսզի աշխարհը հավատա և պատրաստվի դիմավորելու Դատավորին և Փեսային Նրա գալստի ժամանակ։ Այստեղ հարկ չկա մանրամասն պատմելու իմ երկար ու ծանր փորձությունների մասին։ Բավական է ասել, որ մի քանի տարի անց Աստծո Հոգու, ճշմարտության զորության և հոգիների հանդեպ սիրո ազդեցությամբ ստիպված եղա վերցնել իմ խաչը և հայտարարել այս բաները մահացող ու կորստի մատնված աշխարհին։»

GSAM 120.4Պարոն Միլերը, ինչպես այս ուղերձով այլ երկրներում ոգեշնչվածները, սկզբում մտածեց իր հանձնարարությունը կատարել հանրային ամսագրերում և գրքույկներում գրելով ու հրատարակելով։ Նա առաջին անգամ հրապարակեց իր տեսակետները Vermont Telegraph բապտիստական թերթում, որը տպագրվում էր Բրենդոնում (Վերմոնտ)։ Դա տեղի ունեցավ 1831 թվականին։ Նա առաջին անգամ հրապարակայնորեն խոսեց այս թեմայով 1832 թվականին։ Այս հանդիպման մասին նա ասաց. «Տերը լցրեց իր շնորհքը ժողովի վրա, և շատերը հավատացին իրենց հոգիների փրկության համար»։

GSAM 121.11836 թվականին նրա դասախոսությունները տպագրվել են այն ժամանակվա մի շարք հանրային ամսագրերում։ 1837–38 թվականների ձմռանը նրա դասախոսությունները հրատարակվել են մի գրքույկի տեսքով։ 1838 թվականին տպագրվեց 204 էջանոց երկրորդ գրքույկ, և այս գրքույկում պարոն Միլերը նշեց, որ Օսմանյան կայսրությունը կարող է ընկնել 1839 կամ 1840 թվականին։ Նրա առաջին դասախոսությունները մեծ քաղաքներում տեղի ունեցան 1836 թվականին։ Այնուհետև նա խոսեց Մասաչուսեթսի Ռանդոլֆ, Լոուել, Գրոտոն և Լին քաղաքներում։

GSAM 121.2Մինչև 1840 թվականը պարոն Միլերը գրեթե միայնակ էր որպես հանրային բանախոս Քրիստոսի մոտիկ գալստի թեմայով։ Այդ տարում հանկարծակիորեն հարյուրավոր մարդիկ միացան նրան՝ քարոզելու այս ուղերձը։ Այս մեծ փոփոխության պատճառը կներկայացվի հաջորդ գլխում։ 1839-40 թվականների ձմռանը պարոն Միլերը Նյու Հեմփշիրի Էքսեթեր քաղաքում դասախոսությունների շարք անցկացրեց։ Այնտեղ նա առաջին անգամ հանդիպեց հովիվ Ջ. Վ. Հայմսին, ով այդ ժամանակ ընդունեց հավատքը և այդ օրվանից սկսած հովիվ Միլերի կողքին կանգնեց որպես մեծ երկրորդ գալստի ուղերձի հրատարակիչ և եռանդուն քարոզիչ։

GSAM 121Ջոշուա Վ. Հայմս

GSAM 121.3Այս մեծ շարժման այս նվիրված աշխատողի մասին մենք լավագույնս կներկայացնենք նրա կենսագրի խոսքերը, որը ասում է՝—

GSAM 121.4«Ջոշուա Վ. Հայմսը ծնվել է Ռոդ Այլենդ նահանգի Ուիկֆորդ քաղաքում, 1805 թ. մայիսի 19-ին։ Նրա հայրը հայտնի էր որպես Արևմտյան Հնդկաստանի առևտրական և նշանավոր անձնավորություն Ուիկֆորդի Սուրբ Պողոսի էպիսկոպոսական եկեղեցու անդամի կարգավիճակով։ Նրա մայրը օժտված էր բարեհամբույր բնավորությամբ և Փրկչի հանդեպ սիրով, որը նա սերմանում էր իր որդու պատրաստակամ ականջներում։

GSAM 121.5«Հայրը մտադիր էր իր որդի Ջոշուային կրթել այն եկեղեցու քահանայական ծառայության համար, որին ինքն էր պատկանում, սակայն հանգամանքները խանգարեցին դրան։ Աստված այդ որդու համար այլ գործ էր նախատեսել և իրադարձությունները այնպես էր ուղղորդում, որպեսզի հասներ ցանկալի արդյունքի։ 1817 թվականին հայրը արժեքավոր բեռ ուղարկեց կապիտան Քարթերի գլխավորությամբ, իսկ Ալեքսանդր Ստյուարտը նշանակվեց բեռների հսկիչ։ Այս մարդիկ անազնիվ գտնվեցին, և հասնելով Արևմտաինդիական մի նավահանգստի, վաճառեցին և նավը, և բեռը, ապա փախան։ Այս դեպքը փոխեց բոլոր այն ծրագրերը, որոնք կազմվել էին երիտասարդ Ջոշուայի ապագայի համար, ով պետք է ուղարկվեր Բրաունի համալսարան (Պրովիդենս, Ռոդ Այլենդ)։ Փոխարենը, 1821 թվականի ապրիլին նրան տարան Նյու Բեդֆորդ (Մասաչուսեթս) և հանձնեցին Ուիլիամ Նայթսին՝ սովորելու կահույքագործի արհեստը։

GSAM 122.1«Նոր տուն հասնելով՝ նա եռանդունորեն սկսեց իրեն հանձնարարված աշխատանքը՝ վճռականորեն նպատակ դրած դառնալ իր արհեստի վարպետը։ Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ նրա կրոնական միջավայրը ամբողջությամբ համահունչ չէր իր ճաշակին։ Նա ասում է. “Իմ տերը միավորական էր և ինձ տարավ իր եկեղեցի։ Հոգևորականն էր վերապատվելի Օրվիլ Դյուին։ Նա վերջերս էր անցում կատարել ուղղափառությունից։ Եպիսկոպոս Գրիսվոլդի և Ուիկֆորդի Սուրբ Պողոս եկեղեցու ռեկտոր՝ Վեր. Ուիլիամ Բերջի հովանու ներքո ստացած կրթությունն ու Պրովիդենսի (Ռոդ Այլենդ) Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու հռետորական Դոկտոր Քրոքերի քարոզները հաճախ լսելը ինձ լիովին անպատրաստ էին դարձրել ընդունելու պարոն Դյուիի՝ Քրիստոսի և նրա առաքյալների ուսմունքների պերճախոս մերժումները։”

GSAM 122.2«Քանի որ այդ ժամանակ Նյու Բեդֆորդում եպիսկոպոսական եկեղեցի չկար, նա որոշեց հաճախել Առաջին քրիստոնեական եկեղեցի [ոչ Քրիստոսի աշակերտներ] և հետագայում միացավ այդ համայնքին։ “Այստեղ”, – ասում է նա, – “ես գտա բաց Բիբլիան և մտքի ազատությունը և լավ օգտվեցի երկուսից էլ”։ Այս եկեղեցին գտնվում էր վարդապետ Մովսես Հոուի հոգևոր հովվության ներքո։ Վարդապետ Քլաֆը 1823 թ. փետրվարի 2-ին մկրտեց Ջոշուա Վ. Հայմսին։ Իր Տիրոջ հանդեպ կրքով այրվող սրտով նա անմիջապես, տասնութ տարեկան հասակում, սկսեց պատմել խաչի պատմությունը և կոչ անել մարդկանց ապաշխարել։ Նա իր մասին ասում է՝—

GSAM 122.3«“Շուտով ես դարձա քարոզիչ, և ինձ թույլատրվեց զարգացնել իմ տաղանդը... Ես գոհացուցիչ կերպով ավարտեցի իմ արհեստագործական աշակերտության շրջանը և արժանացա գովասանքի։ Բայց հինգ-վեց տարի ես սովորություն ունեի չափից ավելի աշխատել և այդպես շաբաթվա մեկ կամ երկու օր հատկացնում էի ուսմանը և առաքելական աշխատանքին աղքատ թաղամասերում, որոնց արդյունքները տալիս էի իմ հովվին։”

GSAM 123.1«1825 թվականին նրան նշանակեցին Հարավային Մասաչուսեթսի քրիստոնեական եկեղեցիների կոնֆերանսի միսիոներ։ “Միսիոներների ապահովման համար ոչ մի ծրագիր կամ միջոց չկար”, — ասում է հովիվ Հայմսը, — “և ես որոշեցի ապրուստիս համար զբաղվել առևտրով և քարոզել այնքան, որքան կարող էի”։

GSAM 123.2«1828 թվականին նա լքեց Նյու Բեդֆորդը ոչ թե կասկածանքներով կամ էներգիայի պակասով, այլ հաղթանակի վճռականությամբ՝ մեկնելով Փլիմութ, որտեղ Աստծո խոսքը քարոզեց դպրոցական շենքերում, հարմարեցված սենյակներում և ամենուր, որտեղ միայն կարող էր ունկնդիրներ գտնել։ 1829 թվականին նա շարունակեց նույն բնույթի աշխատանքը Ֆոլ Ռիվերում մինչև 1830 թվականը, երբ տեղափոխվեց Բոստոն՝ որպես Առաջին և Երկրորդ քրիստոնեական եկեղեցիների հովիվ, և այստեղ մնաց երեսուներեք տարի։ 1839 թվականին նա դարձավ Ադվենտի շարժման կողմնակից՝ ինչպես այն քարոզում էր հայտնի հովիվ Ուիլիամ Միլերը։ Նա նոր շարժման մեջ մտավ իր ամբողջ ոգևորությամբ, և նրա ծառայությունները լի էին կրքով ու ուժով։ 1840 թվականին նա սկսեց հրատարակել Signs of the Times ամսագիրը՝ պաշտպանելով այն գործը, որին ամբողջ հոգով նվիրվել էր։ Նրա բոլոր փողերը, ողջ աշխատանքը, ամբողջ եռանդը նվիրաբերվեցին այս գործին, և հազարավոր մարդիկ դարձի եկան»։

GSAM 123Միլերի և Հայմսի համատեղ ծառայությունները

GSAM 123.31840 թվականից մինչև 1844 թվականի աշունը հովիվներ Միլերի և Հայմսի աշխատանքները մեծապես միացյալ էին, երբ նրանք քաղաքից քաղաք էին շրջում՝ ամռանը իրենց հսկայական վրանով, ձմռանը՝ եկեղեցիներում և հանրային դահլիճներում։ Հովիվ Հայմսի մեծ ֆիզիկական ուժը պահպանեց նրան մինչև իր կյանքի իննսուներկուերորդ տարին։ Նրա մտավոր ունակությունները մինչև վերջ աշխույժ էին։ 1894 թվականի սեպտեմբերի 28-ին նա Լանսինգի (Միչիգան) ճամբարային հողամասում երեք հազարից ավելի յոթերորդ օրվա ադվենտիստների ժողովին հուզիչ քարոզ խոսեց։ Նա կարծես խոսում էր հին օրերի նույնքան ջերմեռանդությամբ ու եռանդով։ Սա իսկապես զարմանալի էր արդեն երեք ամիս իր կյանքի 91-րդ տարում գտնվող մարդու համար, որը տառապում էր անբուժելի հիվանդությունից, որի պատճառով էլ մահացավ հաջորդ տարի։

GSAM 124.1Հովիվներ Միլերն ու Հայմսը, կարծես, կանգնած էին Ամերիկայում երկրորդ գալստի շարժման «պայքարի առաջին գծում» և նրանցից երկուսն էին տասնյակների մեջ, ովքեր աշխատեցին նրանց հետ՝ քարոզելով Քրիստոսի գալստի ուսմունքը, որոնց գլխավոր առանձնահատկություններն էին նպատակասլացությունն ու անթերի ազնվությունը։ Այս մարդիկ մեծապես պատկանում էին աշխարհի կողմից «ինքնուրույն ձևավորված մարդիկ» կոչվող դասին՝ մարդիկ, որոնք կյանքի դաժան իրականությունների հետ շփման արդյունքում ձևավորվել էին և սովորել էին գործի արժանիքները գնահատել սկզբունքներից, ոչ թե քաղաքականությունից։ Իրենց բնավորությամբ նրանք նման էին եկեղեցիների այն «ամենաբարեպաշտ, նվիրված և ակտիվ անդամներին», որոնք, ըստ հովիվ Միլերի, սովորաբար ընդունում էին ուղերձը։ Այս փաստը հաստատվեց տարբեր եկեղեցիների քարոզիչների կողմից, որոնք Ադվենտիստների իրենցից վերջնական բաժանվելուց հետո ասացին. «Այն [դոկտրինան] վերցրել է մեր հոտի սերուցքը»։

GSAM 124Այլ նշանավոր ադվենտիստ քարոզիչներ

GSAM 124.2Հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել նշել այն մարդկանց անունները, որոնք առաջատար դեր են ունեցել հովիվներ Միլերի և Հայմսի հետ այդ վաղ շրջանի շարժման մեջ։ Առաջին հերթին ցուցակում կանգնած է Օհայո նահանգի Կլիվլենդ քաղաքից Չարլզ Ֆիչը, ով 1842 թվականին առաջարկեց Դանիելի և Հայտնության տեսիլքները պատկերավոր ներկայացնելու համար գծապատկերներ ունենալու գաղափարը։ Այս մտքի ծագումը հիմնված էր Ամբակում 2:2, 3-ի վրա։ Չարլզ Ֆիչը մահացել է 1844 թ. հոկտեմբերի 10-ին։

GSAM 124.3Դոկտոր Ջոզեա Լիչը Ֆիլադելֆիայից, ով, ինչպես կտեսնենք հաջորդ գլխում, Տիրոջ կողմից ոգեշնչված էր հռչակելու մի ճշմարտություն, որի իրականացումը հանկարծակի և արագ զարգացրեց հետաքրքրությունը երկրորդ գալստի ուղերձի նկատմամբ։

GSAM 124.4Էլոն Գալուշան, Լոքպորտից (Նյու Յորք), նշանավոր բապտիստական քարոզիչ, որի գրությունները և քարոզչությունները Տիրոջ մոտեցող գալստի թեմայով մեծ աղմուկ բարձրացրին այդ եկեղեցական ճյուղում։

GSAM 125.1Է. Ռ. Փինին, Նյու Յորքի Սենեկա Ֆոլզ քաղաքից, Բապտիստական եկեղեցու ևս մեկ նվիրված հոգևորական, որի ծառայությունն ու գրությունները մեծ ուժ ունեցան այդ գործում։ Նրան կարելի էր անվանել «երկրի աղը»։

GSAM 125.2Նյու Յորք քաղաքի Ջորջ Սթորսը, ով իր ադվենտական ուսմունքի ընդունումից առաջ նշանավոր վերածննդի քարոզիչ էր։ Նրա գրությունները հզոր ազդեցություն ունեցան՝ մարդկանց մղելով իրենց և իրենց ունեցվածքը գործին ավելի մեծ չափով նվիրաբերելուն; հատկապես դա արտահայտվեց երկու հազար երեք հարյուր օրերի վերջին շաբաթներին։ Նա էր, ով հիասթափությունից հետո Ադվենտիստների ու աշխարհի ուշադրությանը ներկայացրեց իր վեց քարոզները մարդու բնության, մեռյալների վիճակի և ապագա պատժի վերաբերյալ։

GSAM 125.3Պորտլենդ (Մեյն) քաղաքի հովիվ Ստոքմանը ևս մեկ եռանդուն աշխատող էր Ուիլիամ Միլերի այդ քաղաքում կազմակերպած վերածննդի ժողովներում։ Նրա մահը տեղի ունեցավ 1843 թվականի հրեական տարվա ավարտից մի քանի շաբաթ առաջ, երբ ադվենտիստները հույս ու սպասում ունեին, որ Տերը կգա հենց այդ ժամանակ։⁶

GSAM 125.4Կային նաև այլ նշանավոր մարդիկ, որոնց մասին տեղի սղության պատճառով մենք միայն կհիշատակենք, օրինակ՝ Ն. Ն. Ուայթինգը, ով կատարել է Նոր Կտակարանի թարգմանություն անգլերեն՝ հայտնի Whiting’s Translation անվամբ; Ս. Ս. Սնոուն, Ֆ. Գ. Բրաունը, Ապոլոս Հեյլը, Լ. Դ. Մենսֆիլդը, Ջեո. Նիդհամը, Օ. Ռ. Ֆասեթը; Ջորջը, Ուեսլին և Էդվին Բեռնհամները (երեք եղբայրներ), բոլորն էլ հաղորդագրության մեջ արդյունավետ աշխատողներ։