Գլուխ 5 — Երկրորդ գալստյան ուղերձը

GSAM 93.1«Արդ՝ սովորեցեք թզի ծառի առակը. Երբ նրա ճյուղը փափկում է և տերևներ է արձակում, գիտեք, որ ամառը մոտ է. նույնպես և դուք, երբ այս ամենը տեսնեք, գիտացեք, որ այն [ծանոթագրությունում՝ նա] մոտ է, ահա դռների մոտ։ Իրոք ասում եմ ձեզ, այս սերունդը չի անցնի, մինչև այս ամենը կատարվի։ Երկինք և երկիր կանցնեն, բայց իմ խոսքերը չեն անցնի։»¹

GSAM 93.2Այս գրության մեջ մեր ուշադրությունը սևեռվում է այն ժամանակին, երբ հնարավոր է իմանալ, որ Քրիստոսի գալուստը «դռների մոտ է» նույն վստահությամբ, ինչպիսին ունենք, երբ տեսնում ենք առաջին նուրբ տերևները և գիտակցում, որ ամառը մոտ է։ Կարելի է նաև իմանալ, որ մենք հասել ենք այն սերնդին, որը չի անցնի իր գործողությունների ասպարեզից, մինչև ինքը՝ Քրիստոսը, գա։ Երբ գա առակը սովորելու ժամանակը, անվիճելի ճշմարտություն է, որ Տիրոջ ժամանակն է առակը սովորեցնելու համար ուսուցիչներ առաջ բերելու։ Առաքյալի հարցումը մեկ այլ առիթով նույնքան տեղին է այստեղ. «Ինչպե՞ս կլսեն առանց քարոզչի, և ինչպե՞ս կքարոզեն, եթե չուղարկվեն»։²

GSAM 93Նշանների ժամանակը

GSAM 93.3Նախորդ գլխում մենք տեսանք, թե ինչպես ստացվեց գիտելիք երկու հազար երեք հարյուր օրյա ժամանակաշրջանի ավարտի մասին, և որ այն ձգվում է մինչև «իր դատաստանի ժամը»։ Այստեղ ներկայացվող առակով մենք հասցվում ենք Տիրոջ ժամանակին՝ այս առակի և «դատաստանի» ուղերձը աշխարհին հռչակելու համար։ Իր ժողովրդի վրա գալիք մեծ «ցավերի» մասին, որոնք պետք է «կարճացվեին», խոսելուց հետո Փրկիչը ասաց. «Այդ օրերի ցավերից անմիջապես հետո արեգակը կխավարի, և լուսինը չի տա իր լույսը, և աստղերը երկնքից կընկնեն, և երկինքների զորությունները կդողան. և այն ժամանակ մարդու Որդու նշանը կերևա երկնքում»։³

GSAM 94.1Ուշադրություն դարձրեք՝ չի ասվում, որ վերջին նշանը նրա գալուստի նշանն է, այլ նշան է, որ Մարդու Որդին այնտեղ է, երևում է, որ գալիս է։ Այս տեքստում որպես նրա մոտալուտ գալստին հավատալու նշաններ ներկայացված են արևի, լուսնի և աստղերի նշանները։ Հաջորդող մյուս իրադարձությունները տեղի են ունենում նրա երկնային ամպերով իրական գալստի հետ կապված։ Ուստի այս նշաններից երրորդի՝ աստղերի նշանի անմիջապես հետո, Տիրոջ ժամանակն է գալիս, որպեսզի նա վեր կացնի իր ուսուցիչներին ուսուցանելու, որ Քրիստոսի գալը դռների մոտ է։

GSAM 94.2Ինչ վերաբերում է այս նշանների հայտնվելու ժամանակին՝ արեգակը պետք է խավարվեր անմիջապես տառապանքից հետո։⁴ Ինչպես Մարկոսն է գրում, դա պետք է լիներ «այն օրերին, տառապանքից հետո»։⁵ Մեր Փրկիչը ասել էր, որ օրերը կրճատվելու են։ Մարիա Թերեզայի հրամանով և 1773–1776 թվականների հանդուրժողականության ակտերով եկեղեցու նկատմամբ հալածանքների բուռն շրջանը կրճատվեց։ Չնայած հալածող իշխանությունը քաղաքացիական իշխանությունը պահպանեց մինչև 1798 թվականը, հալածանքները դադարեցին մոտ 1773 թվականին։ Փրկչի հայտարարությունները համեմատելով՝ այս նշաններից առաջինը կարելի է դնել 1773–1798 թվականների միջակայքում։

GSAM 94Խավար օրն ու գիշերը

GSAM 94.31780 թ. մայիսի 19-ին արեգակը գերբնական կերպով խավարվեց։ Դա խավարում չէր, քանի որ լուսինը նախորդ օրը լիալուսին էր։ Այնուամենայնիվ, ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան ողջ հատվածում առավոտյան ժամը 11-ից մինչև երեկոյան ժամը 11-ը խավարություն տիրեց։ Այդ առիթով ոչ միայն արեգակը մթագնեց, այլև լուսինը հրաժարվեց արտացոլել արեգակի լույսը։ Դա այնպիսի խավար էր, որը թույլ չէր տալիս արեգակին շողալ լուսնի սկավառակի վրա։ Իսկ ինչպես տարիներ անց արտահայտվեց Նոա Վեբսթերը, «այս խավարի համար երբեք բավարար բացատրություն չի ներկայացվել»։

GSAM 95.1Այս մութ օրվա մասին աստղագետ Հերշելը ասել է. «Հյուսիսային Ամերիկայի մութ օրը բնության այն հրաշալի երևույթներից մեկն էր, որոնց մասին միշտ հետաքրքրությամբ կկարդացվի, սակայն որոնք փիլիսոփայությունը չի կարող բացատրել»։

GSAM 95.21780 թ. մայիսի 19-ի գիշերվա խավարը նկարագրողները, չնայած լիալուսին էր, ասում էին, որ «եթե անգամ տիեզերքի բոլոր լուսատուները բոլորովին վերանային, ապա ավելի մութ չէր լինի»։

GSAM 95Աստղերի անկումը

GSAM 95.3Այս նշաններից երրորդը՝ աստղերի անկումը, կատարվեց 1833 թվականի նոյեմբերի 13-ին։ Այդ գիշերը, կամ ավելի ճիշտ՝ լուսաբացից հինգ ժամ առաջ, տեղի ունեցավ երկնաքարերի անձրև, որը ոմանք համեմատեցին երկնքից իջնող կրակի հոսանքների հետ, իսկ մյուսները՝ մեծ հրավառության մի մեծ կտորից թռչող կրակե կայծերի հետ։ Այս երևույթը ծածկեց ողջ Հյուսիսային Ամերիկան՝ հարավում Մեքսիկական ծոցից մինչև հյուսիսում Հադսոնի ծոցը և արևմուտքում Սենդվիչյան կղզիներից մինչև արևելքում Լիվերպուլից մի քանի հարյուր մղոն հեռավորության վրա։ Որտեղ էլ որ դիտարկվեր, դա նույն անընդմեջ աստղերի անձրևն էր, որը թափվում էր այնքան խիտ, որքան ձյան փաթիլները ձնաբքի ժամանակ։

GSAM 95.41833 թ. այս աստղաթափի մասին մենք ևս մեջբերում ենք 1833 թ. նոյեմբերի 25-ի Connecticut Observer-ից՝—

GSAM 95.5«Old Countryman ամսագրի խմբագիրը “ընկնող աստղերը” շատ լուրջ է ընդունում։ Նա ասում է. “Մենք կրակի անձրևը, որը տեսանք անցած չորեքշաբթի առավոտյան, հայտարարում ենք սոսկալի նախապատկեր, անկասկածելի նախազգուշացում և գթության նշան մեծ և ահավոր օրվա, որին ականատես կլինեն երկրի բնակիչները, երբ բացվի վեցերորդ կնիքը։ Ժամանակը մոտ է, այն նկարագրված է ոչ միայն Նոր Կտակարանում, այլև Հին Կտակարանում; և ավելի դիպուկ պատկեր, քան սաստիկ քամուց իր պտուղները թափող թզենին, հնարավոր չէր գտնել։”»

GSAM 96Թոմաս Բերնեթի կանխատեսումը

GSAM 96.1Ժողովրդին նախկին ժամանակների մարդիկ սովորեցրել էին սպասել այս նշանի բառացի իրականացմանը։ Թոմաս Բերնեթը, իր Theory of the Earth գրքում, որը տպագրվել է Լոնդոնում մ.թ. 1697 թվականին, Մատթեոս 24:29-ի մասին ասել է՝—

GSAM 96.2«Առանց որևէ կասկածի, այդ ժամանակ կլինեն ամեն տեսակի կրակե մետեորներ, և նրանց թվում՝ այն, ինչ կոչվում է ընկնող աստղեր, որոնք, թեև առանձին-առանձին նշանակալի չեն, սակայն եթե մեծ քանակով բազմապատկվեին և, ինչպես մարգարեն է ասում, ընկնեին որթից տերևների կամ թզենուց թզերի պես, դրանք կստեղծեին զարմանահրաշ տեսարան.... Մենք չպետք է այս բաները դիտարկենք որպես չափազանցված ու պոետիկ արտահայտություններ, այլ որպես բացահայտ մարգարեություններ և իրադարձություններ, որոնք բառացիորեն կիրականանան։»

GSAM 96Պրոֆեսոր Օլմսթեդի վկայությունը

GSAM 96.3Մասաչուսեթսի Յեյլի քոլեջի պրոֆեսոր Օլմսթեդը, որին անվանել են «Ամերիկայի ամենամեծ մետեորոլոգ», 1833 թ. նոյեմբերի 13-ի ընկնող աստղերի մասին ասել է՝—

GSAM 96.4«1833 թ. անձրևի տարածքը այնքան մեծ էր, որ ծածկեց Երկրի մակերեսի զգալի մասը՝ արևելքում Ատլանտյան օվկիանոսի կեսերից մինչև արևմուտքում Խաղաղ օվկիանոսը; և Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային ափերից մինչև հյուսիսում Բրիտանական տիրապետությունների անորոշ շրջանները։ Ընկնող աստղերի ցուցադրությունը ոչ միայն տեսանելի էր, այլև ամենուրեք նույն տեսքն ուներ։»

GSAM 96.5Այս ցուցադրության մասին, որը սկսվել է նոյեմբերի 12-ի գիշերվա մոտավորապես 11-ին և շարունակվել մինչև նոյեմբերի 13-ի առավոտյան մոտավորապես 4-ը, պրոֆեսորը ասում է՝—

GSAM 96.6«Նրանք, ովքեր բախտավոր եղան դիտելու 1833 թ. նոյեմբերի 13-ի առավոտյան ընթացող ընկնող աստղերի ցուցադրությունը, հավանաբար տեսել են աշխարհի ստեղծումից ի վեր, կամ գոնե պատմության էջերում արձանագրված ամենամեծ երկնային հրավառությունը»։

GSAM 97Աստղաթափ տեսան նաև Եվրոպայում

GSAM 97.11835 թվականին Գերմանիայի Ստուտգարտ քաղաքում Լեոնարդ Հայնրիխ Քելբերի հրատարակած գրքում տեղեկանում ենք, որ այս նշանը Ատլանտյան մյուս կողմում կրկնվել է նույն ամսին, սակայն մի քանի օր ուշ։ Նա ասում է՝—

GSAM 97.2«1833 թ. նոյեմբերի 25-ին Եվրոպական մայրցամաքում տեղի ունեցավ ընկնող աստղերի հիանալի ցուցադրություն», և «Սիլեզիայի Մինստերբուրգում աստղերը տեղում էին ինչպես կրակի անձրև։ Դրանց հետ ընկան կրակե գնդեր, որոնք գիշերը այնքան լուսավորեցին, որ մարդիկ կարծեցին, թե մոտակա տները այրվում են։

GSAM 97.3«Նույն ժամանակ Ավստրիայի Պրին քաղաքում աստղերի անկում տեղի ունեցավ, որը ծածկեց ավելի քան հինգ հարյուր քառակուսի մղոն տարածք։ Ոմանք այն նկարագրել են որպես երկնքից իջնող կրակի հոսքեր։ Ոմանք այն անվանել են կրակի անձրև։ Ձիերը վախեցան դրանից և գետին ընկան։ Շատ մարդիկ վախից հիվանդացան»։

GSAM 97Առակի կիրառումը

GSAM 97.4Այս մարգարեության հոսքով՝ երրորդ նշանի՝ աստղերի անկման, կատարումից հետո մեր Փրկիչն ասում է. «Արդ՝ սովորեցեք առակություն թզի ծառից»։ Այս խոսքը վերաբերում է ոչ թե այն սերնդին, որը ապրում էր, երբ մեր Տերը տվեց այս քարոզը, այլ այն սերնդին, որը պետք է տեսներ այս բաները կատարված՝ ոչ թե կատարվող, այլ կատարված։ Քրիստոսի դռան մոտ լինելու նշանների մեջ չեն մտնում երկնքի դողդողոցը, երբ Նա իրականում կերևա գալիս։ Նրա մոտեցող գալստի այս նշանների մեջ մտնում է երրորդ նշանը՝ աստղերի նշանը։ Տիրոջ կողմից նշանակած ժամանակը, երբ ժողովուրդը պետք է սովորեր թզի ծառի առակը, ընկնում է 1833 թվականից հետո։ Ահա Տիրոջ ժամանակը, երբ աշխարհը պետք է արթնանար այն մեծ ճշմարտությանը, որ Նրա գալուստը դռան մոտ է, և որ Նրա գալուստը տեղի կունենա մինչև այն սերունդը, որը լսում է այդ առակը, անցնի։ Այսպիսով մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է այս մարգարեության մեջ նշված ժամանակը, երբ աշխարհին պետք է հանձնվեր մեծ հռչակագիրը Քրիստոսի գալստի մասին։

GSAM 98Աշխարհով մեկ հռչակագիր

GSAM 98.1Այս կանխատեսման կատարման մեջ մենք տեսնում ենք, որ հենց այդ ժամանակ՝ 1833 թվականին, Տերը աշխարհի տարբեր մասերում առաջ էր բերում իր ուղարկյալներին կամ ծառաներին, որոնք 1833-ից մինչև 1844 թվականը հնչեցնում էին Քրիստոսի մոտեցող գալուստի կանչը՝ «նույնիսկ դռների մոտ», և ուսուցանում էին թզի ծառի առակը՝ մատնանշելով նրա գալուստի այս նշանները, ինչպես որ նա նրանց հրահանգել էր։ Այս ուղերձը, թե կենդանի ուսուցչի միջոցով, թե տպագիր էջի միջոցով, հասավ աշխարհի բոլոր առաքելական կայաններին և երկրի բոլոր նավահանգիստներին։

GSAM 98.2Հաղորդագրության ծավալը հստակ ներկայացվել է Նյու Յորքի Ռոչեսթեր քաղաքի Voice of Truth ամսագրի խմբագրի կողմից՝ 1845 թ. հունվարին թողարկված համարում՝

GSAM 98.3«Անվերջ ավետարանը, ինչպես նկարագրված է Հայտնություն 14:6, 7-ում, քարոզվել է բոլոր ազգերի, ցեղերի, լեզուների և ժողովուրդների մոտ՝ բարձր ձայնով ասելով. “Վախեցեք Աստծուց և փառք տվեք նրան, որովհետև նրա դատաստանի ժամը եկել է. և պաշտեք նրան, ով ստեղծեց երկինքը, երկիրը, ծովը և ջրերի աղբյուրները”։ Չկա ավելի հստակ փաստերով հիմնավորված դեպք, քան այն, որ այս ուղերձը վերջին մի քանի տարիների ընթացքում հասցվել է երկնքի տակ գտնվող բոլոր ազգերի ու լեզուների՝ քարոզելով Քրիստոսի 1843 թ. [1843, հրեական ժամանակացույցով՝ մեր ժամանակացույցով 1844] կամ մոտ ժամանակներս գալուստը։ Դասախոսությունների և հրատարակությունների միջոցով ձայնը հասել է ողջ երկիրը, իսկ խոսքերը՝ աշխարհի ծայրերը։»

GSAM 98.4Ոմանք, անտեղյակ լինելով փաստերին, երկրորդ գալուստի շարժումը դիտել են որպես սահմանափակված մի որոշակի տեղանքով՝ ենթադրելով, որ դա կապված է Ուիլիամ Միլերի և նրա հետ Միացյալ Նահանգների հյուսիսային մասում գործող մի քանի հարյուր քարոզիչների հետ։ Նմանների համար կարող է անակնկալ լինել իմանալը, որ Ամերիկայում ընթացող շարժումը, որի առաջատարներն էին հովիվներ Միլերն ու Հայմսը, ընդամենը մեծ շարժման մի փոքր մասն էր, որը, ինչպես վերևում նշվեց, տարածվեց «երկրի ծայրերում»։

GSAM 99Ինչպես սկսվեց շարժումը տարբեր երկրներում

GSAM 99.1Տիրոջ ժամանակը եկավ, որ այս քարոզչությունը տարածվի աշխարհով մեկ, և աշխարհի երկու տասնյակ կամ ավելի տարբեր մասերում, գրեթե միաժամանակ, առաջացան մարդիկ, որոնք, առանց միմյանց գործը ճանաչելու, սկսեցին հնչեցնել այս ուղերձը աշխարհի բոլոր ծայրերում։ 4-րդ գլխում նշված անձինք, որոնք լույս ստացան երկու հազար երեք հարյուր օրերի ավարտի վերաբերյալ, բացառությամբ մեկի՝ Ա. Քեմփբելի, ոգևորվեցին զբաղվելու Հայտնության 14-րդ գլխում ներկայացված առաջին հրեշտակի ուղերձի քարոզչությամբ. դա նույնպես տեղի ունեցավ Աստծո Հոգու անմիջական միջամտությամբ, այլ ոչ թե լույսը միմյանց փոխանցելու միջոցով։

GSAM 99Համեմատած բարեփոխության հետ

GSAM 99.2Եթե նույն կանոնը կիրառենք այս շարժմանը, որը Դ'Օբինեն կիրառեց տասնվեցերորդ դարի մեծ բարեփոխման բարձրացման համար, ապա այն անշուշտ պետք է համարվի Տիրոջ ուղերձը և Տիրոջ ժամանակին։ Այդ բարեփոխման ամբողջության մասին պատմաբանը ասաց՝—

GSAM 99.3«Գերմանիան չփոխանցեց ճշմարտությունը Շվեյցարիային, ոչ էլ Շվեյցարիան՝ Ֆրանսիային, ոչ էլ Ֆրանսիան՝ Անգլիային։ Այս բոլոր երկրները այն ստացան Աստծուց, ինչպես աշխարհի մի մասը չի փոխանցում լույսը մյուսին, այլ նույն փայլուն գունդը անմիջապես հաղորդում է այն ամբողջ երկրին։ Քրիստոսը, բարձրությունից ծագող օրվա լույսը, անսահման բարձրացված բոլոր մարդկանցից, բարեփոխման շրջանում, ինչպես և քրիստոնեության հաստատման ժամանակ, աստվածային կրակն էր, որը կյանք տվեց աշխարհին։ Տասնվեցերորդ դարում միևնույն ուսմունքը միաժամանակ հաստատվեց ամենահեռավոր և բազմազան ազգերի տներում և եկեղեցիներում։ Պատճառը այն է, որ միևնույն Հոգին ամենուրեք գործում էր՝ արտադրելով միևնույն հավատքը։

GSAM 99.4«Գերմանիայի և Շվեյցարիայի բարեփոխումները վկայում են այս ճշմարտությունը։ Ցվինգլին որևէ շփում չի ունեցել Լյութերի հետ։ Անշուշտ, այս երկու մարդկանց միջև գոյություն ուներ մի կապ, սակայն մենք պետք է այն փնտրենք երկնքում։ Նա, ով երկնքից ճշմարտությունը տվեց Լյութերին, նույնն էլ տվեց Ցվինգլին։ Աստված էր նրանց միջև հաղորդակցության միջոցը։ “Ես սկսեցի քարոզել ավետարանը,”— ասում է Ցվինգլին,— “շնորհի տարի 1516-ին, այլ խոսքով՝ այն ժամանակ, երբ մեր երկրում Լյութերի անունը երբեք չէր լսվել։ Ես Քրիստոսի ուսմունքը չսովորեցի Լյութերից, այլ Աստծո Խոսքից։ Եթե Լյութերը քարոզում է Քրիստոսին, նա անում է այն, ինչ ես եմ անում. դրանից ավել ոչինչ”։»⁶

GSAM 100.1Ֆարելի և Լեֆևրի Ֆրանսիայում կատարած աշխատանքի մասին պատմաբանը ասում է՝—

GSAM 100.2«Ուստի Ֆրանսիայում բարեփոխումը օտար ներմուծում չէր։ Այն ծնվեց ֆրանսիական հողում, ծլեց Փարիզում, և իր առաջին արմատները դրեց հենց համալսարանում, որը կազմում էր երկրորդ իշխանությունը հռոմեական քրիստոնեության մեջ։ Աստված դրեց գործի սկզբունքները Պիկարդիայի և Դոֆինիի մարդկանց ազնիվ սրտերում, մինչ այն սկսվելը որևէ այլ երկրում։

GSAM 100.3«Մենք տեսել ենք, որ շվեյցարական բարեփոխումը անկախ էր գերմանական բարեփոխումից։ Ֆրանսիական բարեփոխումը իր հերթին անկախ էր երկուսից էլ։ Աշխատանքը սկսվեց միաժամանակ այս տարբեր երկրներում՝ առանց որևէ փոխհաղորդակցության; ինչպես ճակատամարտում բանակի բոլոր տարբեր ուժերը շարժվում են միևնույն պահին, թեև մեկը մյուսին չի հրամայում քայլել, քանի որ բոլորը լսում են նույն հրամանը, որը գալիս է նույն գերագույն հրամանատարից։ Ժամանակը լրացել էր, ժողովուրդը պատրաստ էր, և Աստված միաժամանակ սկսեց իր եկեղեցու բարեփոխումը բոլոր երկրներում։ Այսպիսի փաստերը ցույց են տալիս, որ տասնվեցերորդ դարի մեծ բարեփոխումը աստվածային գործ էր։»⁷

GSAM 100.4Անգլիայի բարեփոխման մասին՝ Թոս. Բիլնիի, Ֆրայթի, Թինդեյլի և այլոց գլխավորությամբ, Դ'Օբինեն հետագայում ասում է՝

GSAM 100.5«Այսպիսով, Անգլիայի բարեփոխումը սկսվեց անկախ Լյութերից և Ցվինգլից, հենվելով բացառապես Աստծո վրա։ Քրիստոնեության բոլոր այս երկրներում միաժամանակ գործում էր աստվածային խոսքը։ Օքսֆորդում, Քեմբրիջում և Լոնդոնում բարեփոխման սկիզբը հանդիսացավ Էրազմուսի հրատարակած հունարեն Նոր Կտակարանը։ [Թինդեյլը և Թոմաս Բիլնին լքեցին Քեմբրիջը 1519 թվականին։] Եկավ մի օր, երբ Անգլիան հպարտացավ բարեփոխման այս բարձր ծագումով։»⁸

GSAM 101.1Գալստի հռչակագիրը ծագեց նույն կերպ, ինչպես վերևում հետևել ենք բարեփոխչական շարժմանը։ Մարդիկ միաժամանակ աշխարհի ավելի քան չորս անգամ շատ մասերում, առանց միմյանց մասին իմանալու կամ որևէ միտք փոխանակելու, սկսեցին հռչակել նույն Աստվածաշնչյան ճշմարտությունները՝ ոչ միայն երկրի չորս ազգերի մեջ, այլ ողջ քաղաքակիրթ աշխարհին։

GSAM 101Ջոզեֆ Վուլֆի աշխատանքները

GSAM 101.2Այս պահին տեղին է ուշադրություն հրավիրել գալստի քարոզչության տարածքի վերաբերյալ փաստերին՝—

GSAM 101.3«1831 թվականին Դոկտոր Ջոզեֆ Վուլֆը ուղարկվեց որպես միսիոներ Մեծ Բրիտանիայից՝ ծառայելու Պաղեստինի հրեաների մեջ։ Նա, իր օրագրերի համաձայն, մինչև 1845 թվականը քարոզում էր Տիրոջ շուտով գալուստը Պաղեստինում, Եգիպտոսում, Կարմիր ծովի ափերին, Միջագետքում, Ղրիմում, Պարսկաստանում, Վրաստանում, Օսմանյան կայսրության ողջ տարածքում, Հունաստանում, Արաբիայում, Թուրքիայում, Բուխարայում, Աֆղանստանում, Քաշմիրում, Հնդկաստանում, Տիբեթում, Հոլանդիայում, Շոտլանդիայում, Իռլանդիայում, Կոստանդնուպոլսում, Երուսաղեմում, Սենթ Հելենայում, ինչպես նաև Միջերկրական ծովում նավերում և Նյու Յորք քաղաքում՝ բոլոր դավանանքների ներկայացուցիչների համար։ Նա հայտարարում է, որ քարոզել է հրեաների, թուրքերի, մահմեդականների, պարսերի, հինդուների, քաղդեացիների, եզդիների, սիրիացիների, սաբեացիների, փաշաների, շեյխերի, շահերի, Օրգանչի և Բուխարայի թագավորների, Հունաստանի թագուհու և այլոց շրջանում։»⁹

GSAM 101.4Յեմենում, Հոբաբի՝ Մովսեսի աներոջ սերունդներով բնակեցված շրջանում, Ջոզեֆ Վուլֆը տեսավ մի գիրք, որի մասին նա այսպես է խոսում. «Այստեղի արաբները ունեն մի գիրք, որը կոչվում է “Seera”, և որը խոսում է “Քրիստոսի Երկրորդ գալուստի և Նրա փառավոր իշխանության” մասին»։¹⁰

GSAM 102.1Յեմենում նա վեց օր անցկացրեց ռեքաբացիների հետ, որոնց մասին ասում է՝ «Նրանք գինի չեն խմում, խաղող չեն տնկում ու սերմ չեն ցանում, ապրում են վրաններում և հիշում են Ռեքաբի որդի Յոնադաբի խոսքերը։ Նրանց հետ էին Իսրայելի Դան ցեղի մարդիկ, որոնք բնակվում են Հաթրամավթում՝ Տերիմի մոտ, և ովքեր Ռեքաբի որդիների հետ միասին սպասում են Մեսիայի շուտափույթ գալստյանը՝ երկնքի ամպերով։»

GSAM 102.2Վերոհիշյալից պարզ է, որ այդ տասնչորս տարիների ընթացքում Վուլֆը ինքն էր քարոզել, որ Քրիստոսի գալուստը դռների առաջ է, ավելի քան քսան տարբեր ազգերի մեջ։ Նույն ժամանակահատվածում ուսմունքը լայնորեն տարածվեց Գերմանիայում, հատկապես հարավում՝ մորավացիների շրջանում։

GSAM 102Հաղորդագրությունը Գերմանիայում և Ռուսաստանում

GSAM 102.3Անգլիացի գրող Մուրանտ Բրոկը մեզ հայտնում է, որ «Վյուրտեմբերգում կար հարյուրավոր անդամ ունեցող քրիստոնեական գաղութ, որը սպասում էր Քրիստոսի շուտափույթ գալուստին»։ Ուսմունքը Գերմանիայի այլ շրջաններում քարոզվել է Հենգստենբերգի կողմից, ով այդ ժամանակ համարվում էր Գերմանիայի ամենատաղանդավոր աստվածաբանը։

GSAM 102.4Review and Herald-ում, 1892 թ. դեկտեմբերի 13-ին, Գերմանիայի պաստոր Լ. Ռ. Կոնրադին ասում է՝—

GSAM 102.5«Գերմանիայում Բենգելը բազմաթիվ սրտերում վառեց մեր Տիրոջ հայտնության հանդեպ սերը, ինչը հազարավորներին մղեց երբեք չտեսնված չափով ուսումնասիրել մարգարեական խոսքը.... Լույսը շողաց Գերմանիայում, և այնտեղ տարածվեցին հրատարակություններ, որոնք ցույց էին տալիս երկու հազար երեք հարյուր օրերի կիրառումը։ Հետևեց կրոնական արթնացում, հատկապես Վյուրտեմբերգում, և երբ սկսվեց հալածանքը, հարյուրավոր ընտանիքներ մեկնեցին Հարավային Ռուսաստան և այնտեղ տարածեցին այն իրենց հայրենակիցների շրջանում, որոնք տարիներ առաջ էին տեղափոխվել այնտեղ։ Երբ քահանաները փակեցին իրենց եկեղեցիները, շատ քիչ բացառություններով նրանք իրենց “շտունդեն”, կամ “ժամ” հանդիպումները անցկացնում էին մասնավոր տներում, և հարյուրավոր մարդիկ դարձի եկան։ Նույնիսկ այդ ժամանակ նրանց մեջ քննարկվում էր շաբաթը, սակայն քանի որ ոչ ոք նախաձեռնություն չձեռնարկեց, այն ճնշվեց։ Մի ռուս գյուղացի “ստունդենում” դարձի եկավ և սկսեց նույն աշխատանքը ռուսների շրջանում։ Սա ի վերջո հանգեցրեց ներկայիս մեծ “ստունդիստական” շարժմանը, որի ազդեցությունը տարածվում է մինչև Սիբիրի և Անդրկովկասի ամենահեռավոր անկյունները։»

GSAM 103.1Review and Herald թերթի 1891 թ. հուլիսի 31-ի համարում Պաստոր Կոնրադին ներկայացրել է հայտարարություն Ավստրալիայից եղբայր Շաչեի վերաբերյալ, ով, ինչպես նշվում է, այդ ժամանակ բնակվում էր Սիլեզիայում և ժամանակի մի մասն աշխատել է Գերմանիայի նշանավոր ավետարանական քարոզիչ հայր Գոսների հայրենական առաքելության օգտին։ Եղբայր Շաչեից նա փոխանցում է հետևյալը Քելբերի գրքի մասին՝

GSAM 103.2«1836 թվականից հետո, կամ երբ Բենգելի հաշվարկը ավարտվել էր, Շվեյդնիցի գավառային թերթում հայտնվեց տեղացի Սոմմերֆելդտի գրախանութի հայտարարությունը Լ. Հենրի Քելբերի գրքի վերաբերյալ, որը վերաբերում էր 1843 և 1844 թվականներին սպասվող մեծ ու ուրախալի իրադարձություններին։ Գրքի ճշգրիտ վերնագիրը չեմ հիշում։ Մենք ձեռք բերեցինք նշված գիրքը և 1839–40 թվականներին կողպված դռների հետևում մի շարք հետաքրքրված անձանց հետ ընթերցեցինք այն։ Գիրքը, հղում անելով Դանիելի գրքին, Հայտնության գրքին և Մատթեոսի 24-րդ գլխին, ցույց էր տալիս, որ վերջը մոտ է, և պարունակում էր նաև հաշվարկային աղյուսակ, որը ցույց էր տալիս, թե ինչպես են ստացվել վերոհիշյալ թվերը։»

GSAM 103Մեծ Բրիտանիայում Հաղորդագրությունը

GSAM 103.3The Millennium անգլալեզու հրատարակությունում նշվում է, որ «Անգլիայի եկեղեցու յոթ հարյուր քահանաներ բարձրացնում էին Փրկչի վերադարձի գոչյունը»։ Այդ ժամանակի ամենահմուտ քարոզիչների թվում էին նրանք, ովքեր Անգլիայում 1840-ից մինչև 1844 թվականը քարոզում էին գալստի ուսմունքը։ Նրանցից կհիշատակենք Բիկերսթեթի, Բիրքսի, Բրուքսի, Բրոքի, Հաբերշոնի, Պլինի, Ֆրիմենթլի, Նաթան Լորդի, ՄքՆիլի, Ուինթերսի, Քամինգսի անունները, Ջ. Ա. Մաքքոլ, Դ.Դ., դոկտոր Նիսբեթ, վերապատվելի Ա. Դալլաս, Մ.Ա. [իր Look to Jerusalem գրքում, 114-րդ էջում, նա Մատթեոսի 24-րդ գլխի առակը վերագրում է այս սերնդին], Բերջես, Ռաուտոն, Գաներ, Բարկեր, Բոնհեմ, Դիլթրի և այլն։

GSAM 104Հոլանդիայում ուղերձը

GSAM 104.1Երկրորդ գալուստի ուսմունքը Հոլանդիայում քարոզեց Հենցեպետերը, ով, ինչպես ասվում է, այդ ժամանակ երկրի ամենահմուտ քարոզիչն էր։ Նա թագավորի նշանակմամբ Հագում գտնվող Թագավորական թանգարանի պահապանն էր։ 1844 թվականի հունիսին Midnight Cry ամսագրի խմբագրին գրած նամակում նա ասում է, որ իր ուշադրությունը այս թեմային առաջին անգամ գրավել է շատ տպավորիչ երազը։ Նա ուսումնասիրեց այս թեմայով Սուրբ Գրքերը և 1830 թվականին հրատարակեց մի թռուցիկ, որտեղ ներկայացնում էր այդ ուսմունքը։ 1841 թվականին նա հրատարակեց մեկ այլ թռուցիկ աշխարհի վերջի մասին։ Նույն նամակում նա ասում է, որ առաջին տեղեկությունը, որը ստացավ Ուիլիամ Միլերի և նրանց մասին, ովքեր հրապարակայնորեն քարոզում էին Քրիստոսի մոտեցող գալուստի ուսմունքը, ստացավ 1842 թվականին՝ զրուցելով Ամերիկայից Հոլանդիա ժամանած մի մարդու հետ։

GSAM 104Հաղորդագրությունը Տարտարիայում

GSAM 104.2Դեռևս 1821 թվականին Տարտարիայում հավատում և ուսուցանում էին Տիրոջ գալստի ուսմունքը։ Այդ ժամանակ Իռլանդացի մի միսիոներ ուղարկվեց այդ երկիր, և մի թաթար քահանա նրան հարցրեց. «Ե՞րբ կգա Քրիստոսը երկրորդ անգամ»։ Նա պատասխանեց, որ դրա մասին ոչինչ չի գիտակցում, որի վրա քահանան մեծ զարմանք հայտնեց՝ նման պատասխան ստանալով մի միսիոներից, որը եկել էր նրանց Սուրբ Գրքի ուսմունքները սովորեցնելու, և նկատեց, որ, իր կարծիքով, «յուրաքանչյուրը, ով ունի Աստվածաշունչ, կարող է դա իմանալ»։ Այնուհետև քահանան ներկայացրեց իր տեսակետը՝ ասելով, որ, իր կարծիքով, Քրիստոսը կգա մոտավորապես մ.թ. 1844 թվականին։ Այս փաստը նշված է Irish Magazine-ում, 1821 թվականին։

GSAM 104Հաղորդագրություն Ամերիկայում, Հնդկաստանում և մայրցամաքում

GSAM 104.3Advent Tracts ժողովածուի 2-րդ հատորի 135-րդ էջում (1844 թ.), Անգլիայի Մուրանտ Բրոկը ասում է՝—

GSAM 105.1«Փրկչի մոտիկ վերադարձի սպասումը և զգուշացնող ձայնի բարձրացումը տարածված են ոչ միայն Մեծ Բրիտանիայում, այլև Ամերիկայում, Հնդկաստանում և Եվրոպայի մայրցամաքում։ Ամերիկայում մոտ երեք հարյուր Խոսքի քարոզիչներ այսպես քարոզում են “արքայության այս ավետարանը”, մինչդեռ այս երկրում Անգլիայի եկեղեցու մոտ յոթ հարյուր քարոզիչներ բարձրացնում են նույն կանչը»։

GSAM 105Երկրի յուրաքանչյուր ծովային նավահանգստին

GSAM 105.2Նյու Յորքի Սենեկա Ֆոլս քաղաքից բապտիստական նվիրյալ քարոզիչ Է. Ռ. Փինին, ով իր կյանքը նվիրաբերեց գալստյան ուսմունքի քարոզչությանը, իր Exposition of Matthew 24-ի 8-րդ և 9-րդ էջերում ասել է՝—

GSAM 105.3«Դեռևս 1842 թվականին երկրորդ գալստի վերաբերյալ հրատարակություններ ուղարկվել էին Եվրոպայի, Ասիայի, Աֆրիկայի և Ամերիկայի բոլոր առաքելական կայաններին, այդ թվում՝ Ռոքի լեռների երկու կողմերում էլ.... Մեր նավերի հրամանատարներն ու նավաստիները մեզ ասում են, որ նրանք ոչ մի նավահանգստում չեն կանգնում, որտեղ այս հայտարարությունը նրանցից առաջ չլինի, և նրանց հաճախ հարցնում են դրա մասին։»

GSAM 105Երեք հազար հռչակում են ուղերձը

GSAM 105.41894 թ. օգոստոսի 8-ին, Նյուարկում (Օհայո) ունեցած զրույցում, Զենսվիլի (Օհայո) պաստոր Գ. Վ. Միչելը, մեկ այլ քարոզիչ, ով ինքն էլ քարոզել էր այդ ուսմունքը, ասաց հեղինակին, որ հովիվ Ուիլիամ Միլերը 1844 թ. սեպտեմբերին ՄքՔոնելսվիլում (Օհայո) ունեցած զրույցում իրեն ասել է, որ ինքը տիրապետում է «աշխարհի տարբեր մասերում գտնվող երեք հազար քարոզիչների անուններին և հասցեներին, որոնք քարոզում էին՝ “Վախեցեք Աստծուց և փառք տվեք նրան, որովհետև նրա դատաստանի ժամը եկել է”, որոնց մեծ մասը գտնվում էր Հյուսիսային Ամերիկայում և Մեծ Բրիտանիայում։»

GSAM 105.5Ուիլիամ Միլերը, խոսելով այս «աղաղակի» լայն տարածման մասին, ասաց՝—

GSAM 105.6«Աշխարհի յուրաքանչյուր անկյունում մեկ-երկու հոգի հռչակել են այս լուրը, և բոլորը համաձայն են ժամանակի հարցում,— Ասիայի Վուլֆը; նախկինում Անգլիայում եղած Իրվինգը; Շոտլանդիայի Մեյսոնը; Հարավային Կարոլինայի Դեյվիսը; և այս շրջանում բավականին մեծ թվով մարդիկ են, կամ եղել են, որոնք հնչեցնում են այս կանչը»։¹¹

GSAM 106Հաչինսոնի Voice of Elijah տարածվեց

GSAM 106.1Հովիվ Ռ. Հաչինսոնը 1837 թվականին Անգլիայից Ուեսլեյան միսիոներ ուղարկվեց Կանադա։ Վերջապես նա հաստատվեց Մոնրեալում։ Նա օտար երկրներում շատ լայն ծանոթություններ ուներ։ 1843 և 1844 թվականներին նա հրատարակեց Voice of Elijah անունով մի թերթ, որում քննարկում էր գալստի ուսմունքը։ Ունենալով դեպի օտար երկրներ մեկնող նավերի հեշտ հասանելիություն և արտոնություն մեծ քանակությամբ թերթեր ուղարկելու առանց փոստային վճարի, նա դրանք մեծ քանակությամբ ուղարկեց աշխարհի բոլոր մասերին։ Նա իր գործի մասին ասել է, որ դրանք անվճար ուղարկել է Նովա Սկոտիա, Նյու Բրանսուիկ, Նյու Ֆաունդլենդ, Անգլիա, Իռլանդիա, Շոտլանդիա, Ուելս, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Կոստանդնուպոլիս, Հռոմ և Բրիտանական թագավորության ու նրա գաղութների բոլոր մասերին։

GSAM 106Սենդվիչյան կղզիներում

GSAM 106.21843 թ. հոկտեմբերի 12-ի Midnight Cry ամսագրում հրապարակվել էր նամակ՝ Սենդվիչյան կղզիների Կաուի կղզու Կալոա քաղաքի բնակչուհի տիկին Օ. Ս. Բեռնհեմից։ Նա և իր ամուսինը այդտեղ դպրոցի ուսուցիչներ էին։ Նրանք ընդունել և քարոզում էին գալստյան ուսմունքը, և կղզիներում հավատացյալների մի խումբ նրանց հետ պաշտամունք էր կատարում։

GSAM 106Հաղորդագրությունը համեմատվում է Հովհաննես Մկրտչի հաղորդագրության հետ

GSAM 106.3Այսպիսով մենք տեսնում ենք, որ գալստյան ուսմունքը քարոզվել է այնպիսի չափով, որը բավական էր Սուրբ Գրքի նրա վերաբերյալ կանխատեսումները կատարելու համար։

GSAM 106.4Քրիստոսի առաջին գալուստին նախորդող ուղերձը մարգարե Եսայան այսպես է արտահայտել. «Ահա ձայնն է կանչողի անապատում. Պատրաստեցեք Տիրոջ ճանապարհը, հարթեցրեք մեր Աստծո համար անապատում մեծ ճանապարհը։ Յուրաքանչյուր հովիտ բարձրացուի, և յուրաքանչյուր լեռ ու բլուր ցածրացուի. և կռացած տեղերը ուղիղ, և անհարթ տեղերը հարթ դառնան. և Տիրոջ փառքը հայտնվի, և ամեն մարմին միասին տեսնի այն. որովհետև Տիրոջ բերանն է խոսել»։¹² Այս մարգարեությունը կատարվեց «Հովհաննես Մկրտչի» գործունեության մեջ, «ով քարոզում էր Հուդեայի անապատում և ասում. Ապաշխարեցեք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտ է»։¹³

GSAM 107.1Այս մարդը, միայնակ, միայն Հուդեայի երկրում վեց ամիս աշխատելով, կատարեց այս հրաշալի մարգարեությունը։ Թեև այս մարգարեությունը սահմանափակում էր Հովհաննեսի գործը ժամանակով և տեղով, նույնը չի վերաբերում այն մարգարեություններին, որոնք առնչվում են Երկրորդ գալստի քարոզչությանը, քանի որ այդ գործը պետք է լիներ «ուժեղ գոչյունով», համաշխարհային մասշտաբով։

GSAM 107.2Այսպիսով, ներկայացված փաստերի լույսի ներքո երևում է, թե որքան ճշգրիտ է կատարվել մարգարեությունը գալստի ուղերձի վերաբերյալ։ Հասավ Աստծո ժամանակը՝ սովորեցնելու թզի ծառի առակը, առաջին հրեշտակի ուղերձի առաջին հայտարարությունը անելու համար, և Նա առաջ բերեց Իր ուղարկյալներին՝ հռչակելու այդ կանչը բոլոր ազգերին, ժողովուրդներին և լեզուներին։