Գլուխ 7 — Ուղերձի արագ առաջընթացը
GSAM 126.1«ԵՎ ես տեսա մեկ ուրիշ հզոր հրեշտակ, որ իջնում էր երկնքից, պատված ամպով. նրա գլխի վրա ծիածան էր, և նրա երեսը ինչպես արեգակը, և նրա ոտքերը՝ ինչպես կրակի սյուներ. և նրա ձեռքում մի փոքրիկ բաց գիրք կար. և նա դրեց իր աջ ոտքը ծովի վրա, և իր ձախ ոտքը՝ երկրի վրա, և գոռաց բարձր ձայնով, ինչպես առյուծի գռռոցը: և երբ նա գոչեց, յոթ ամպրոպներ իրենց ձայները հնչեցրին.... Եվ հրեշտակը, որին ես տեսել էի կանգնած ծովի և երկրի վրա, բարձրացրեց իր ձեռքը դեպի երկինք և երդվեց Նրա անունով, ով ապրում է հավիտյանս հավիտենից, ով ստեղծեց երկինք և դրանում եղածները, և երկիր և դրանում եղածները, և ծովը և դրանում եղածները, որ այլևս ժամանակ չի լինի: բայց յոթերորդ հրեշտակի ձայնի օրերում, երբ նա սկսի փչել, Աստծո գաղտնիքը կկատարվի, ինչպես նա հայտնել է իր ծառաներին՝ մարգարեներին։»1
GSAM 126Հրեշտակը՝ մարդկային ուղարկյալների խորհրդանիշ
GSAM 126.2Ինչպես արդեն ցույց է տրվել, ավետարան քարոզելու գործը հանձնվել է մարդուն, և Տերը խոստացել է Իր օրհնությունը այդ գործիքի վրա մինչև «աշխարհի վերջը»։2 Ուստի հրեշտակը, որը կրում է այս ուղերձը, պետք է լինի ժամանակին առնչվող ուղերձի խորհրդանիշ, որը պետք է քարոզվի երկրի բնակիչներին։ Ուղերձը հռչակվում է «բաց» գրքից, ինչը հստակ ենթադրում է, որ այն նախկինում փակված է եղել։ Այս ուղարկյալները Աստծո կողմից հարգված են, որովհետև նրանց վրա է Աստծո ուխտի նշան՝ «աղեղը», և նրանք հագնված են Աստծո փառքի լույսով և հայտարարում են ուղերձը ամենայնի Արարչի իշխանությամբ։ Այստեղ հայտարարվածը ժամանակի ուղերձ է, որը նախապես «կնքված» էր, սակայն այժմ հռչակվում է «բաց» գրքից։
GSAM 127.1Նախորդ գլուխներում ապացուցվել է, որ Տերը նշել է այն ժամանակը, երբ լույսը պետք է տրվեր մեծ մարգարեական ժամանակաշրջանի՝ երկու հազար երեք հարյուր օրերի, ավարտին առնչվող, որը մղում է դեպի հետաքննական դատաստան; որ գիտության աճի կանխատեսումը ճշգրիտ կերպով կատարվեց բազմաթիվ մարդկանց ասպարեզ բերելու միջոցով, որոնց նա հայտնեց այդ լույսը; և որ նա նույնպես նշեց այն ժամանակը, երբ պետք է սերտվեր «թզի ծառի առակը», հենց այն ժամանակ և այնտեղ իր ուսուցիչներին վեր կացնելով, որպեսզի նրանք գնան և աշխարհին քարոզեն այդ առակը։ Նույնքան ճշգրիտ է նա նշել այն պահը, երբ ժամանակի ուղերձը պետք է բարձրանար իր հզոր գոչմանը, և նույնքան ճշգրիտ դա կատարվեց։
GSAM 127Առաջին հաղորդագրության բարձր կանչը
GSAM 127.2Այս հայտարարության բարձր գոչման ժամանակը հետաքրքրության առարկա է։ Այն այստեղ տեղադրված է վեցերորդ և յոթերորդ փողերի հնչեցման միջև, ինչը կարելի է տեսնել ոչ միայն Սուրբ Գրքի գրառման մեջ դրա դիրքով, այլև հենց հաղորդագրությամբ, որը ասում է՝ «Յոթերորդ հրեշտակի ձայնի օրերում, երբ նա սկսի հնչեցնել, Աստծո գաղտնիքը կավարտվի, ինչպես Նա հայտնել է Իր ծառաներին՝ մարգարեներին»։ Սա անվիճելի ապացույց է, որ այս հաղորդագրությամբ հռչակված ժամանակը ձգվում է մինչև յոթերորդ փողի հնչեցումը։
GSAM 127Բարձր կանչի ժամանակը
GSAM 127.3Երբ յոթերորդ հրեշտակը հնչեցնում է, մենք կարդում ենք. «Աստծո տաճարը երկնքում բացվեց, և նրա տաճարում երևաց նրա ուխտի տապանը»3։ Երկրային սրբարանի ծառայության ընթացքում տապանը պարունակող սենյակը՝ ամենասուրբ տեղը, բացվում էր տարին միայն մեկ անգամ՝ քավության օրը, և դրա նպատակը մեղքերի ջնջումն էր՝ սրբարանի մաքրագործումը։ Մարգարեների խոսքով, երբ այս մաքրագործման գործը, որը կատարվում է Քրիստոսի կողմից, պետք է տեղի ունենա, դա տեղի է ունենում երկու հազար երեք հարյուր օրերի ավարտին։4 Նշվում է նաև, որ երբ յոթերորդ հրեշտակը հնչեցնի, երկնքում ձայներ կհնչեն, որ եկել է մեռյալներին դատելու ժամանակը։5
GSAM 128.1Այս Հայտնության 10-րդ գլխի մարգարեական խորհրդանիշը ներկայացնում է այն ժամանակը, երբ այս ուղերձը պետք է հնչի «ուժեղ ձայնով», և վերջապես՝ «ինչպես առյուծի գռռոցը»: Ժամանակը, երբ, ըստ այս մարգարեության, ուղերձը պետք է աճեր մինչև իր «ուժեղ գոչումը», սկսվում է վեցերորդ փողի ավարտից և տևում մինչև այն մարգարեական ժամանակաշրջանի վերջը, որը նախորդում է սրբարանի մաքրմանը, այսինքն՝ մինչև երկու հազար երեք հարյուր օրերի ավարտը։ Առաջին չորս փողերը կատարվեցին գոթերի, վանդալների, հոների և այլոց պատերազմներում, որոնք Արևմտյան Հռոմը բաժանեցին տասը մասերի կամ թագավորությունների։
GSAM 128Հինգերորդ տրոմպետը
GSAM 128.2Հինգերորդ փողը ներկայացնում է մահմեդականության բարձրացումը իր սխալների ամպով, բայց հատկապես «հինգ ամիս» կամ հարյուր հիսուն բառացի տարիների ժամանակահատվածը այն պահից, երբ նրանց վրա «թագավոր կար»։ 1299 թ. հուլիսի 27-ին Օսմանյան կայսրության հիմնադիր Օթմանը ներխուժեց Նիկոմեդիայի տարածք։ Այդ ժամանակից սկսած օսմանները հալածեցին և «տանջեցին» Արևելյան Հռոմեական կայսրությունը մինչև 1449 թ. հուլիսի 27-ը՝ հինգերորդ փողի հնչեցման 150 տարիների ավարտը։ Այդ ժամանակ թուրքերը իրենց ուժերով հարձակվեցին հենց Կոստանդնուպոլսի վրա՝ իրենց մարտական գործողություններում օգտագործելով վառոդ; և մի ծանր թնդանոթից, որը, ըստ պատմաբան Գիբբոնի, քաշելու համար անհրաժեշտ էր վաթսուն եզ, նրանք Կոստանդնուպոլսի պարիսպների վրա արձակեցին մեծ ժայռեր։
GSAM 128Վեցերորդ փողի ավարտը
GSAM 128.3Այս ժամանակաշրջանում մահացավ Յոհան Պալեոլոգոսը, որին պատմաբանները համարում են վերջին հունական կայսրը։ Կոստանդին Դեկոզեսը գահի օրինական ժառանգն էր, սակայն ասում են, որ թուրքական սուլթան Ամուրաթից, որը նրա դեմ պատերազմ էր մղում, ունեցած վախը ստիպեց նրան խնդրել Ամուրաթի թույլտվությունը գահ բարձրանալու համար։ Այդպիսի արարքը գրեթե նման էր գահը թուրքերին հանձնելու։ Իրականում, շատ շուտով օսմանյանները տիրացան Կոստանդնուպոլսին և Արևելյան Հռոմեական կայսրությանը։ Այսպիսով նրանք (քաղաքականապես) «սպանեցին» այն կայսրությունը, որը նախկինում «տանջել» էին։ Նրանք պետք է «սպանեին» այն «մեկ ժամով, մեկ օրով, մեկ ամսով և մեկ տարով»։
GSAM 129.1Սա մարգարեական ժամանակահատված ընդունելով՝ մեկ օրը մեկ տարվա համար, որքա՞ն ժամանակ կստացվի։ Հարցը պարզ է՝ մեկ տարի՝ 360 օր կամ տարի; մեկ ամիս՝ 30 օր կամ տարի; և մեկ օր՝ մեկ տարի,— ընդհանուր առմամբ 391 օր կամ բառացիորեն 391 տարի։ Մի ժամը, լինելով օրվա քսանչորսերորդ մասը, որպես խորհրդանիշ կհամարվի կես ամիս, կամ տասնհինգ օր։ Ուստի Օսմանյան կայսրության անկախ իշխանության ամբողջ տևողությունը Արևելյան Հռոմեական տարածքներում կկազմի 391 տարի և 15 օր։ Սա, գումարվելով 1449 թ. հուլիսի 27-ին, մեզ հասցնում է 1840 թ. օգոստոսի 11-ին՝ որպես վեցերորդ փողի տակ նշված թուրքական անկախության ժամանակաշրջանի ավարտի օր։
GSAM 129Դոկտոր Ջոզայա Լիչը կանխատեսում է Օսմանյան կայսրության անկումը
GSAM 129.21838 թվականին Ֆիլադելֆիայի (Պենսիլվանիա) դոկտոր Ջոզեա Լիչը, ընդունելով Ուիլիամ Միլերի ներկայացրած ճշմարտությունը, միացավ ուղերձը ավելի լայնորեն տարածելու աշխատանքին։ Նա պատրաստեց հոդվածներ հրատարակման համար՝ Հայտնության յոթ փողերի թեմայով։ Նա անվերապահորեն պնդում էր, որ վեցերորդ փողը դադարելու է հնչել և Օսմանյան կայսրությունը կործանվելու է 1840 թ. օգոստոսի 11-ին, և որ դա աշխարհին ցույց կտա, որ խորհրդանշական մարգարեությունում մեկ օրը ներկայացնում է մեկ տարի իրական ժամանակ։
GSAM 129.3Եղբայրներից ոմանք, անգամ նրանք, ովքեր այս հարցում հավատում էին նրան, դողում էին վախից՝ «եթե դա չիրականանա», ինչպես ինքն էր ասում։ Սակայն դա նրան չվախեցրեց, և նա առաջ գնաց՝ իր ուժերի ներածին չափով հրապարակայնացնելու իր տեսակետները թուրքական հարցի շուրջ։ Հանրային ամսագրերը տարածեցին նրա ներկայացրած պնդումը։ Անհավատների ակումբները քննարկեցին հարցը իրենց ժողովներում և ասացին. «Ահա մի մարդ, որը համարձակվում է ինչ-որ բան հայտարարել, և եթե այս հարցը ընթանա այնպես, ինչպես նա է ասում, ապա դա անշուշտ կհաստատի նրա պնդումը, որ մարգարեությունում մեկ օրը խորհրդանշում է մեկ տարի, որ երկու հազար երեք հարյուր օրը հավասար է նույնքան տարվա, և որ դրանք կավարտվեն 1844 թվականին»։
GSAM 130.1Դոկտոր Լիչի դասախոսության հրատարակությունը մեծ արձագանք առաջացրեց, և այդպիսով հազարավոր մարդիկ կոչվեցին հետևել Եգիպտոսի փաշա Մեհմեթ Ալիի և թուրքական սուլթանի միջև ծագած դժվարությունների ավարտին։ Հարյուրավոր մարդիկ ասում էին. «Եթե այս գործը ավարտվի այնպես, ինչպես պնդել է դոկտորը, դա կհաստատի “մեկ օրը՝ մեկ տարի” սկզբունքը խորհրդանշական ժամանակի մեկնաբանության մեջ, և մենք կդառնանք ադվենտիստներ»։
GSAM 130Թուրքիայի սուլթանը պատերազմում է Եգիպտոսի փաշայի դեմ
GSAM 130.21840 թվականից առաջ մի քանի տարի սուլթանը ներգրավված էր պատերազմում Եգիպտոսի փաշա Մեհմեթ Ալիի հետ։ 1838 թվականին սուլթանի և նրա եգիպտական վասալի միջև ծագած խնդիրը ժամանակավորապես զսպվեց օտար դեսպանների ազդեցությամբ։ Այնուամենայնիվ, 1839 թվականին հակամարտությունը կրկին սկսվեց և շարունակվեց մինչև այն պահը, երբ սուլթանի և Մեհմեթի բանակների միջև տեղի ունեցած ընդհանուր ճակատամարտում սուլթանի բանակը ամբողջությամբ ջախջախվեց և ոչնչացվեց, իսկ նրա նավատորմը Մեհմեթը գրավեց և տարավ Եգիպտոս։ Սուլթանը այնքան ամբողջությամբ թուլացել էր, որ, երբ օգոստոսին պատերազմը կրկին սկսվեց, նրա մոտ մնացել էին միայն երկու առաջին կարգի նավեր և երեք ֆրեգատ՝ մի ժամանակ հզոր թուրքական նավատորմի ողորմելի մնացորդները։ Մեհմեթը կտրականապես հրաժարվել էր հանձնել այդ նավատորմը և վերադարձնել այն սուլթանին, և հայտարարել էր, որ եթե տերությունները փորձեն այն իրենից խլել, ինքը կայրեցնի այն։ Այսպիսի վիճակում էին գործերը, երբ 1840 թվականին Անգլիա, Ռուսաստան, Ավստրիա և Պրուսիա միջամտեցին և որոշեցին վեճը կարգավորել, քանի որ ակնհայտ էր, որ եթե թողնվեր իր ընթացքին, Մեհմեթը շուտով կդառնար սուլթանական գահի տիրակալը։
GSAM 131Դաշնակից տերությունների միջամտություն
GSAM 131.1«Սուլթանը ընդունեց դաշնակից տերությունների միջամտությունը և այդպիսով կամավոր հանձնեց հարցը նրանց ձեռքը։ Այս տերությունների կոնֆերանսը տեղի ունեցավ Լոնդոնում, որտեղ Օսմանյան լիազոր ներկայացուցիչն էր շեյխ Էֆենդի բեյ Լիկգիսը։ Մշակվեց ուլտիմատում, որը պետք է ներկայացվեր Եգիպտոսի փաշային, որով սուլթանը նրան կընծայի Եգիպտոսի ժառանգական կառավարումը և Սիրիայի այն ամբողջ հատվածը, որը ձգվում է Սուեցի ծոցից մինչև Տիբերիասի լիճը, Ակրայի նահանգի հետ միասին՝ ամբողջ կյանքի համար; նա, իր հերթին, պետք է դուրս գար սուլթանական տիրույթների մյուս բոլոր այն մասերից, որոնք այդ պահին օկուպացված էին իր կողմից, և վերադարձներ օսմանյան նավատորմը։ Եթե նա մերժեր սուլթանի առաջարկը, ապա չորս տերությունները պետք է գործը վերցնեին իրենց ձեռքը և կիրառեին այլ միջոցներ՝ նրան ենթարկելու համար, ինչպես իրենք կհամարեին անհրաժեշտ։
GSAM 131.2«Պարզ էր, որ հենց որ այս վերջնագիրը Մեհմեթ Ալիի ձեռքն անցնի, հարցը հավերժապես դուրս կգա նախկինի [սուլթանի] վերահսկողությունից, և նրա գործերի վարումը այդ պահից սկսած կլինի օտար տերությունների ձեռքում։
GSAM 131Մարգարեության կատարում—Թուրքական անկախության ավարտ
GSAM 131.3«Սուլթանը Ռիֆաթ բեյին պետական շոգենավով ուղարկեց Ալեքսանդրիա՝ փաշային վերջնագիրը հանձնելու համար։ Այն հանձնվեց նրան, և նա ընդունեց այն 1840 թ. օգոստոսի տասնմեկին։ Նույն օրը սուլթանը գրությամբ դիմեց չորս տերությունների դեսպաններին՝ հարցնելով, թե ինչ պլան պետք է որդեգրվի, եթե փաշան մերժի կատարել ուլտիմատումի պայմանները; նրանք պատասխանեցին, որ նախապատրաստություն է տեսնված և նա չպետք է անհանգստանա որևէ հնարավոր դեպքի համար։ Այս օրը ավարտվեց Օսմանյան իշխանության գոյության համար նախատեսված երեք հարյուր իննսունմեկ տարի և տասնհինգ օր ժամանակահատվածը. և որտե՞ղ էր սուլթանի անկախությունը։ — Չքացել էր!»6
GSAM 132.1Այդ օրվանից մինչև այսօր սուլթանը ստիպված է գործել մեծ տերությունների թելադրանքով և ականատես լինել իր թագավորության մասնատմանը, երբ այն կտոր առ կտոր նրանց կողմից է բռնագրավվել։
GSAM 132Հանրային հետաքրքրություն մարգարեության նկատմամբ արթնացավ
GSAM 132.2Մարգարեության այս զարմանահրաշ իրականացումը հսկայական ազդեցություն ունեցավ հասարակական կարծիքի վրա։ Այն ավելի սրեց մարդկանց հետաքրքրությունը կատարված և կատարվող մարգարեությունների թեմայի նկատմամբ։ Դոկտոր Լիչը հայտնել է, որ 1840 թ. օգոստոսի 11-ից մի քանի ամսվա ընթացքում ստացել է ավելի քան հազար նշանավոր անհավատների նամակներ, որոնցից ոմանք անհավատների ակումբների առաջնորդներ էին, և որոնցում նրանք հայտնել են, որ հանձնվել են Աստվածաշնչի դեմ պայքարում և ընդունել այն որպես Աստծո հայտնություն մարդկանց համար։ Նրանցից ոմանք ամբողջությամբ հանձնվել են Աստծուն, և նրանցից մի քանիսը դարձել են հմուտ բանախոսներ մեծ երկրորդ գալստյան շարժման մեջ։ Ոմանք Դոկտոր Լիչին այսպես են արտահայտվել. «Մենք ասում էինք, որ մարգարեության մեկնաբանները հին, փոշոտ պատմության էջերից մեջբերումներ են անում՝ իրենց մարգարեական կատարումների պնդումները հիմնավորելու համար, սակայն այս դեպքում մենք կենդանի փաստերն ունենք մեր աչքի առջև»:
GSAM 132.3Ցույց տալու համար, թե ինչպես հենց վեցերորդ փողի ավարտին գալստյան ուղերձը սկսեց հնչել «բարձր ձայնով», ես կներկայացնեմ մի դեպք, որը պատմել է ինձ այս ուղերձի մասնակիցներից մեկը։
GSAM 132.41840 թվականին Ռոչեսթեր (Նյու Յորք) քաղաքի մեծամասշտաբ վրանների և առագաստների արտադրող Է. Ս. Ուիլյամսը ընդունեց ուղերձը և հրավիրեց հովիվներ Միլերին և Հայմսին գալ Ռոչեսթեր և խոսել քաղաքի հազարավոր բնակիչների հետ։ Նրանք պատասխանեցին, որ չունեն բավարար չափի դահլիճ ապահովելու համար անհրաժեշտ գումար։ Նա պատասխանեց. «Ես ունեմ 120 ոտնաչափ տրամագծով շրջանաձև վրան։ Ես կկանգնեցնեմ այն, նստատեղերով կապահովեմ և կխնամեմ անվճար։ Եկեք և քարոզեք ուղերձը։» «Նրանք եկան», — ասաց նա ինձ, — «և վրանն անգամ կեսով չկարողացավ տեղավորել նրանց, ովքեր եկել էին լսելու, այնպես որ ես ավելացրի 40 ֆուտ երկարությամբ մի միակցիչ, ստանալով 160 x 120 ֆուտ չափսի վրան։ Այս վրանն ամեն օր լցված էր մարդկանցով, և հարյուրավորներ խռնվում էին դրսում, բոլորը անհամբեր սպասում էին լսելու Խոսքը։»
GSAM 133Հարյուրավորներ հռչակում են ուղերձը
GSAM 133.1Աճող հետաքրքրությունը բավարարելու համար ամառվա սեզոնին օգտագործվում էին մեծ վրաններ, իսկ անտառային հանդիպումներ էին անցկացվում։ Ձմռանը օգտագործվում էին եկեղեցու ամենամեծ շենքերն ու հանրային դահլիճները, և բոլորը լցված էին հետաքրքրված ունկնդիրներով մինչև վերջին տեղը։ Մինչդեռ 1840 թվականից առաջ հովիվ Միլերը «գրեթե միայնակ» էր հռչակում ուղերձը, այժմ մոտ երեք հարյուր մարդ միացան նրան՝ հրապարակայնորեն հայտարարելով երկու հազար երեք հարյուր օրերի ժամանակաշրջանի ավարտը և գոչելով. «Այլևս ժամանակ չի լինի» և «Նրա դատաստանի ժամը եկել է»։ Այսպիսով մենք տեսնում ենք, թե ինչպես, երբ Տիրոջ ժամանակը եկավ, որպեսզի ուղերձը համաշխարհային մասշտաբով տարածվի, Նրա խոսքը կատարվեց, և միլիոնավոր մարդիկ ցանկություն ունեցան լսելու այդ կանչը։
GSAM 133.2Այն, ինչ ճիշտ էր Ամերիկայի շարժման համար, ճիշտ էր նաև այլ երկրներում։ 1840 թվականից սկսած, մի քանի անհատների, որոնք տարածում էին իրենց հրատարակությունները, փոխարենը տասնյակներ ի հայտ եկան, կարծես թե, առաջ՝ հնչեցնելու այդ կանչը։ Միայն Անգլիայի եկեղեցու յոթ հարյուր քարոզիչներ էին հռչակում այս ուղերձը, չխոսելով նույն գործով զբաղված տասնյակավոր մյուսների մասին։ Երկրի ավելի քան քսան առաջատար երկրներում ուղերձը տարածվում էր այնպիսի եռանդով, որ դիտորդը կասեր. «Այս ժողովուրդը սարսափելի լուրջ է»։