Գլուխ 3 — Խոստացված Սերմի Գալուստը

GSAM 57.1«Երբ ժամանակի լիությունը եկավ, Աստված ուղարկեց Իր Որդուն, ... ով ծնվել էր օրենքի տակ, որպեսզի փրկի օրենքի տակ գտնվողներին և որ որդեգրվենք որպես որդիներ։»¹

GSAM 57.2«Նրան, ով կարող է ամրացնել ձեզ իմ ավետարանի և Հիսուս Քրիստոսի քարոզության համաձայն, ըստ այն գաղտնիքի հայտնության, որը պահվել է գաղտնի աշխարհի սկզբից ի վեր, սակայն այժմ հայտնվել է և մարգարեական Գրքերի միջոցով, ըստ հավիտենական Աստծո հրամանի, հայտնի է դարձել բոլոր ազգերին հավատքի հնազանդության համար. միայն իմաստուն Աստծուն փառք Հիսուս Քրիստոսի միջոցով հավիտյանս։»²

GSAM 57.3«Բացահայտությամբ նա ինձ հայտնի դարձրեց գաղտնիքը, ինչպես որ վերևում կարճ խոսքերով գրել եմ, ... որը նախկին դարերում մարդկանց որդիներին հայտնի չէր, ինչպես որ այժմ Հոգու միջոցով հայտնվում է նրա սուրբ առաքյալներին ու մարգարեներին.... Ինձ, որ բոլոր սրբերից ամենափոքրից էլ փոքր եմ, պարգևվեց այս շնորհը՝ հեթանոսների մեջ քարոզելու Քրիստոսի անքնին հարստությունը և բոլորին հայտնելու, թե ինչ է այս գաղտնիքի ընկերակցությունը, որը աշխարհի սկզբից թաքնված էր Աստծո մեջ, որ Նա ամեն ինչ ստեղծեց Հիսուս Քրիստոսի միջոցով։»³

GSAM 57.4Ասվում է, որ Հին Կտակարանում ավետարանը թաքնված է, իսկ Նոր Կտակարանում՝ հայտնված։ Ինչպես մեկ ուրիշն է արտահայտել. «Քանի որ նրանք հեռացան Աստծուց, հրեաները մեծ չափով աչքաթող արեցին ծիսական ծառայության ուսմունքները։ Այդ ծառայությունը հաստատվել էր հենց Քրիստոսի կողմից։ Յուրաքանչյուր մասով այն նրա խորհրդանիշն էր, և լի էր կենսունակությամբ ու հոգևոր գեղեցկությամբ։ Բայց հրեաները կորցրին իրենց արարողություններից հոգևոր կյանքը և կպչեցին մեռած ձևերին։ Նրանք վստահեցին զոհաբերություններին և կանոններին ինքնին, փոխարենը հենվելու նրա վրա, որին դրանք ցույց էին տալիս։

GSAM 58Երկրային իշխանություն փնտրելով

GSAM 58.1«Չնայած հրեաները ցանկանում էին Մեսիայի գալուստը, նրանք չէին պատկերացնում նրա առաքելությունը։ Նրանք փրկություն չէին փնտրում մեղքից, այլ ազատագրում հռոմեացիներից։ Նրանք սպասում էին, որ Մեսիան կգա որպես նվաճող, կկոտրի ճնշողի իշխանությունը և կբարձրացնի Իսրայելին համընդհանուր տիրապետության։ Այսպես նրանց համար պատրաստվեց ճանապարհը Փրկչին մերժելու համար։

GSAM 58.2«Ժողովուրդը, իր խավարի ու ճնշման մեջ, և իշխանները, իշխանության ծարավով, կարոտում էին մեկի գալուստը, ով կհաղթեր իրենց թշնամիներին և կվերականգներ Իսրայելի թագավորությունը։ Նրանք ուսումնասիրել էին մարգարեությունները, սակայն առանց հոգևոր տեսլականի։ Այսպես նրանք անտեսեցին այն գրությունները, որոնք մատնանշում են Քրիստոսի առաջին գալուստի խոնարհեցումը, և սխալ կիրառեցին այն հատվածները, որոնք խոսում են Նրա երկրորդ գալուստի փառքի մասին։ Հպարտությունը խավարեց նրանց տեսողությունը. նրանք մարգարեությունները մեկնաբանեցին իրենց եսասիրական ցանկությունների համաձայն։

GSAM 58.3«Ավելի քան հազար տարի հրեա ժողովուրդը սպասել էր Փրկչի գալստին։ Այս իրադարձության վրա նրանք դրել էին իրենց ամենափայլուն հույսերը։ Երգերում ու մարգարեություններում, տաճարի արարողություններում ու տնային աղոթքներում նրանք փառաբանել էին նրա անունը։ Եվ այնուամենայնիվ, նրա գալստյան ժամանակ նրանք նրան չճանաչեցին։ Երկնքի Սիրելին նրանց համար “չոր հողից բուսած արմատի” պես էր. նա “ոչ տեսք ուներ, ոչ էլ գեղեցկություն”, և նրանք նրա մեջ ոչ մի գեղեցկություն չտեսան, որ ցանկանային նրան. “Նա եկավ յուրայինների մոտ, և յուրայինները նրան չընդունեցին”։»⁴

GSAM 58Դավթի սերնդից

GSAM 58.4Երբ մոտենում էր Դանիելի մարգարեացած ժամանակը, երբ պետք է հայտնվեր «Իշխան Մեսիան»՝ Օծյալը, հրեա ժողովուրդը կարող էր այսպես մտածել, և անշուշտ մտածել է. Մարմնապես Մեսիան պետք է Դավթի տնից և սերնդից լինի, հետևաբար նրա ծնունդը պետք է այդ գծով լինի; և հրեական օրենքի ու սովորույթների կանոնների համաձայն, նա պետք է երեսուն տարեկանում օծվի հանրային ծառայության համար; և եթե նա պետք է այդ տարիքում որպես օծյալ հայտնվի, ապա նրա ծնունդը պետք է լինի տարիներից կազմված վաթսունինը շաբաթների ավարտից երեսուն տարի առաջ, որոնք պետք է տևեն մինչև Մեսիայի գալը։

GSAM 59Սիմեոնի և Աննայի մարգարեությունները

GSAM 59.1Այս ժամանակ ամբողջ Իսրայելը սպասման մեջ էր։ Աստվածաշնչի եռանդուն ու նվիրված ուսանողները սպասում էին նրանց Տիրակալն ու Կառավարիչը դառնալու անձի ծննդին։ Տարեց ու աստվածավախ Սիմեոնին «Սուրբ Հոգով» հայտնվել էր, «որ նա չի տեսնի մահը, մինչև չտեսնի Տիրոջ Քրիստոսին։»⁵

GSAM 59.2Երբ փրկիչ մանկանը տաճար բերեցին, Սիմեոնը ճանաչեց, որ այս երեխան հենց այն է, որի մասին խոսվել էր՝ Մեսիան։ «Ապա վերցրեց նրան գիրկը, օրհնեց Աստծուն և ասաց. Տե՛ր, այժմ թույլ տուր, որ քո ծառան խաղաղությամբ հեռանա, ինչպես որ խոստացար, որովհետև իմ աչքերը տեսան քո փրկությունը, որը դու պատրաստել ես բոլոր ժողովուրդների առջև՝ որպես լույս հեթանոսների համար և քո ժողովուրդ Իսրայելի փառքի համար....

GSAM 59.3«Եվ Սիմեոն օրհնեց նրանց [Հովսեփին և Մարիամին] և ասաց Մարիամին՝ նրա մորը. Ահա, այս մանուկը դրված է Իսրայելում շատերի անկման և վերստին բարձրանալու համար, և որպես նշան, որի դեմ կխոսեն (այո՛, սուրը կանցնի նաև քո սեփական հոգու միջով), որպեսզի շատերի սրտերի մտքերն ի հայտ գան։

GSAM 59.4«Եվ այնտեղ կար Աննա մարգարեուհի, Փանուելի դուստրը, Ասեր ցեղից.... Եվ նա, մտնելով այդ պահին, նույնպես գոհություն հայտնեց Տիրոջը և բոլոր նրանց, ովքեր Երուսաղեմում փրկության էին սպասում, պատմեց նրա մասին։»⁶

GSAM 59Հրեշտակները այցելում են հովիվներին

GSAM 59.5Դրանից առաջ հրեշտակները Բեթղեհեմի դաշտերում հովիվներին ավետել էին Փրկչի ծննդյան ուրախ լուրը։ Հովիվների լսող ականջին հրեշտակները երգեցին այս մեղեդային ձայները՝

GSAM 60Իմաստունների այցելությունը Բեթղեհեմ

GSAM 60.2Այնուհետև եկան Արևելքի իմաստունները, որոնք, ինչպես Բալամը մարգարեացել էր, տեսել էին «աստղի բարձրացումը»: Նրա առաջնորդությամբ նրանք հասան Երուսաղեմ, որտեղ անհրաժեշտ եղավ հարցնել նորածին Թագավորի մասին։ Երբ տեղեկացան, որ Բեթղեհեմն է Ցանկացվողի ծննդավայրը, նրանք ճանապարհ ընկան, և կրկին հայտնված աստղը առաջնորդեց նրանց այն խոնարհ վայրը, որտեղ Հիսուսն էր պառկած։ Այստեղ նրանք պաշտեցին սուրբ Մանկանը, նրան նվիրաբերելով ոսկի, կնդրուկ և զմուռս, և ապա սկսեցին իրենց երկար ճանապարհը դեպի տուն։

GSAM 60Փրկիչը տասներկու տարեկանում

GSAM 60.3Մանկությունից մինչև տասներկու տարեկան հասակը Փրկիչ Քրիստոսի մասին քիչ բան է հաղորդվում, բացի նրա իմաստության և հասակի աճից և ծնողներին հնազանդ լինելուց։ Բայց տասներկու տարեկանում, երբ Հովսեփի և Մարիամի հետ Երուսաղեմ էր գնացել մասնակցելու տարեկան տոնին, նա այնտեղ քահանաներին զարմացրեց իր հարցերում դրսևորված գիտելիքով և նրանց բարդ խնդիրներին տրված պատասխաններով։ Այդ պահից մինչև հանրային ծառայության սկիզբը նա պատիվ տվեց փայտագործի խոնարհ մասնագիտությանը՝ աշխատելով Մարիամի ամուսին Հովսեփի հետ։

GSAM 60Մկրտիչ Հովհաննեսի առաքելությունը

GSAM 60.4Նրա հրապարակային ծառայության մեկնարկին նախորդած վեց ամիսների ընթացքում Քրիստոսի առաքելությունը հռչակվեց Հովհաննես Մկրտչի կողմից։ Ժողովուրդը մեծ բազմություններով գալիս էր Հովհաննեսին լսելու և նրանից մկրտվելու։ Երբ նրանք «սպասում էին [սպասելով Մեսիայի գալստին] և բոլոր մարդիկ սրտներում իրենց խորհում էին [“քննում կամ վիճում էին”, ըստ լուսանցքային ծանոթագրության] Հովհաննեսի մասին, թե արդյոք նա է Քրիստոսը, թե ոչ; Հովհաննեսը պատասխանեց նրանց բոլորին. Ես, ճշմարիտ, ջրով եմ մկրտում ձեզ, բայց ինձանից ուժեղ մեկը գալիս է, որի կոշիկի կապը լուծելու արժանի չեմ. նա ձեզ կմկրտի Սուրբ Հոգով և կրակով, որի ձեռքում է քամհարը, և նա հիմնովին կմաքրի իր կալն ու կհավաքի ցորենը իր շտեմարանում, իսկ մղեղը կայրեցնի անմար կրակով»:⁷

GSAM 61Հիսուսի մկրտությունը

GSAM 61.1Երբ Հովհաննեսը մկրտության արարողություն էր կատարում, նա տեսավ Հիսուսին, որ գալիս էր իր մոտ մկրտվելու, և ասաց. «Ահա Աստծո Գառը, որ վերացնում է աշխարհի մեղքը.... Եվ Հովհաննեսը վկայեց ու ասաց. Ես տեսա Հոգին, որ իջնում էր երկնքից աղավնիի նման, և մնաց նրա վրա։ Եվ ես նրան չէի ճանաչում, բայց նա, ով ինձ ուղարկեց ջրով մկրտելու, ինձ ասաց. Ում վրա տեսնես Հոգին իջնող և մնացող, նա է, ով Սուրբ Հոգով է մկրտելու։ Եվ ես տեսա և վկայում եմ, որ սա Աստծո Որդին է»։⁸

GSAM 61Ձայնը երկնքից

GSAM 61.2Միայն Սուրբ Հոգու աղավնիի նման մարմնավոր իջման տեսանելիությամբ չէր վկայվում Քրիստոսի Մեսիայությունը, այլև երկնային ձայնով։ Մատթեոսի Ավետարանում կարդում ենք. «Հիսուս, երբ մկրտվեց, անմիջապես դուրս եկավ ջրից, և ահա երկինքը բացվեց նրա առաջ, և նա տեսավ Աստծո Հոգին, որ իջնում էր աղավնիի նման և նստում նրա վրա. և ահա երկնքից լսվեց մի ձայն, որ ասում էր. Սա է իմ սիրելի Որդին, որով ես հաճույք եմ ստանում»։⁹

GSAM 61.3Չնայած «Հովհաննեսը ոչ մի հրաշք չարեց», մարդիկ, երբ տեսան Քրիստոսի ծառայությանն ուղեկցող հզոր ուժը, ստիպված եղան ասել. «Ամեն ինչ, ինչ Հովհաննեսը այս մարդու մասին ասաց, ճշմարիտ էր»։¹⁰

GSAM 61Քրիստոսը օրենքի համաձայն օծված

GSAM 61.4Ղուկասի ավետարանում մկրտության և նույն՝ Սուրբ Հոգով՝ աղավնու տեսքով օծման վերաբերյալ պատմության համատեքստում կարդում ենք. «Ինքը՝ Հիսուսը, սկսեց լինել մոտ երեսուն տարեկան»։¹¹

GSAM 62.1Մեր Տիրոջ քառասուն օր տևած երկար պահքից և անապատում սատանայի դաժան փորձություններից հետո, որոնք անմիջապես հաջորդեցին նրա մկրտությանը, նա «եկավ Նազարեթ, որտեղ մեծացել էր; և, ինչպես իր սովորությունն էր, շաբաթ օրը մտավ ժողովարան և ոտքի ելավ ընթերցելու.... Տիրոջ Հոգին ինձ վրա է, որովհետև Նա օծեց ինձ աղքատներին ավետարան քարոզելու համար.... Եվ սկսեց նրանց ասել. Այսօր այս Գիրքը ձեր ականջներում կատարվեց»։¹²

GSAM 62ԺԱՄԱՆԱԿԸ ԼՐԱՑԵԼ Է

GSAM 62.2Մարկոսը, նույն դեպքը նկարագրելով, ասում է. «Ժամանակը լրացավ, և Աստծո արքայությունը մոտ է. ապաշխարեցեք և հավատացեք ավետարանին»։¹³ Օծյալի հայտնվելու համար մարգարեացված ժամանակը եկել էր։ Սուրբ Հոգով օծումը տեղի էր ունեցել նրա մկրտության ժամանակ, և նա այժմ սկսում էր իր ծառայությունը հենց այն ժամանակ և այնպես, ինչպես մարգարեացել էին հին սուրբ մարգարեները։

GSAM 62Քրիստոսի մեսիայության տեսանելի ապացույց

GSAM 62.3Քրիստոսի ծառայությունը ուղեկցվում էր անընդմեջ հրաշքների գործադրությամբ, որոնք ժողովրդի համար, նույնիսկ եթե նրանք ամբողջությամբ չէին հասկանում նրա առակներն ու խոսքերը, տեսանելի ապացույց էին, որ նա է Էմմանուելը, կամ որ «Աստված նրա հետ է»։¹⁴ Այս հրաշքներով Քրիստոս աշխարհին տալիս էր ոչ միայն իր մեջ Աստծո զորության ապացույցը, այլև Աստծո բնավորության և Նրա սիրառատ բարության գործնական ցուցադրություն։ Երբ Ֆիլիպոսը, երեք տարվա անընդմեջ Քրիստոսի հետ լինելուց և Նրա հզոր հրաշքներին ականատես լինելուց հետո, ասաց. «Տե՛ր, ցույց տուր մեզ Հորը, և դա մեզ բավական է», Հիսուս նրան ասաց. «Արդյո՞ք այսքան ժամանակ ձեզ հետ եմ եղել, և դու ինձ չճանաչեցիր, Ֆիլիպոս։ Ով տեսել է ինձ, տեսել է Հորը. և ինչպե՞ս ես ասում՝ Ցույց տուր մեզ Հորը։ … Հավատացեք ինձ, որ ես Հոր մեջ եմ, և Հայրը իմ մեջ է. կամ հավատացեք ինձ հենց գործերի համար։»¹⁵

GSAM 63Հովհաննեսի շփոթությունը

GSAM 63.1Չնայած Քրիստոսի մկրտության ժամանակ Հովհաննեսը տեսել էր Սուրբ Հոգու տեսանելի իջնելը, լսել էր երկնքից հնչած ձայնը, որը հայտարարում էր նրան Աստծո Որդի, և ինքն էլ հայտարարել էր, որ նա «Աստծո Գառն է, որ վերացնում է աշխարհի մեղքը», իր սպասումներից իրադարձությունները այնքան տարբեր էին զարգանում, որ նա իր մռայլ բանտախցում տագնապած և շփոթված էր։

GSAM 63.2«Փրկչի աշակերտների պես, Հովհաննես Մկրտիչը չէր հասկանում Քրիստոսի թագավորության բնույթը։ Նա սպասում էր, որ Հիսուսը կզբաղեցնի Դավթի գահը, և քանի որ ժամանակը անցնում էր, և Փրկիչը ոչ մի պնդում չէր անում թագավորական իշխանության վերաբերյալ, Հովհաննեսը շփոթվում և անհանգստանում էր»։¹⁶ «Իր մոտ կանչելով իր երկու աշակերտներին, [նա] ուղարկեց նրանց Հիսուսի մոտ՝ ասելով. Դո՞ւ ես նա, ով պետք է գա, թե՞ մենք սպասենք ուրիշին»։ «Նույն ժամին նա [Հիսուսը] բուժեց նրանց բազմաթիվ հիվանդություններն ու ախտերը, ինչպես նաև չար ոգիներից ազատեց; և շատ կույրերի տվեց տեսողություն։ Հիսուսը պատասխանեց նրանց. Գնացեք ձեր ճանապարհով և պատմեք Հովհաննեսին այն, ինչ տեսաք և լսեցիք։»¹⁷

GSAM 63.3Հրեաների կամ նույնիսկ աշակերտների համար դժվար էր հստակ տեսնել Փրկչի արտասանած բազմաթիվ ճշմարտություններ, քանի որ նրանք ամուր հաստատված էին այն համոզման մեջ, որ երբ Մեսիան գա, նա կկոտրի հռոմեական լուծը, որը նրանց համար չափազանց ծանր էր, և անմիջապես կվերականգնի Դավթի թագավորությունը և կկառավարի որպես աշխարհիկ թագավոր։

GSAM 63.4Հիսուս սկսեց իր քարոզչությունը՝ ասելով. «Ապաշխարեք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտ է»։¹⁸ Երբ իր տասներկու առաքյալները ուղարկվեցին, նրանք նույնպես հաղորդեցին. «Երկնքի արքայությունը մոտ է»։¹⁹ Իր ծառայության ավելի ուշ շրջանում, երբ ուղարկվեցին յոթանասունը, նրանք գնացին այս խոսքով. «Աստծո արքայությունը մոտեցել է ձեզ»։²⁰

GSAM 64Մարդիկ զարմացած էին Քրիստոսի գործերի վրա

GSAM 64.1Քրիստոսի հրաշալի խոսքերը և ուսուցումները մարդկանց ստիպեցին ասել. «Երբեք ոչ ոք այսպես չի խոսել, ինչպես այս մարդը»։²¹ Իսկ երբ նա բուժեց կույր ու համր մարդուն, «ամբողջ ժողովուրդը զարմացած ասաց. Արդյո՞ք սա Դավթի որդին չէ»։²² կամ այլ կերպ՝ արդյո՞ք սա Դավթի սերմը, խոստացված Փրկիչը չէ։ «Երբ նա եկավ իր հայրենի երկիր, ուսուցանում էր նրանց սինագոգայում, այնպես որ նրանք զարմացած ասում էին. Որտեղի՞ց է այս մարդու այս իմաստությունը և այս զորեղ գործերը։ Արդյո՞ք նա չէ փայտագործի որդին։ Արդյո՞ք նրա մայրը Մարիամ չէ, և նրա եղբայրները՝ Հակոբոսը, Հովսեփը, Սիմոնը և Հուդասը»։²³

GSAM 64.2Քրիստոսի ծառայության մոտավորապես երրորդ տարում, երբ նա տաճարում ներկա էր նավակատիքի տոնին, հրեաները մոտեցան նրան և ասացին. «Որքան ժամանակ ես մեզ կասկածի մեջ կպահես։ Եթե դու Քրիստոսն ես, ասա մեզ հստակ»։²⁴ Նախորդ տարում, երբ նա կատարել էր հզոր հրաշքը՝ հինգ հազար մարդ կերակրելով «գարու հինգ հացով և երկու փոքր ձկով», նա «զգաց, որ նրանք կգան ու բռնի ուժով կհռչակեն նրան թագավոր, [այդ պատճառով] նորից հեռացավ լեռը»։²⁵

GSAM 64Քրիստոսը ուսուցանում է իր աշակերտներին իր մահվան մասին

GSAM 64.3Ուսուցանելիս իր աշակերտներին՝ Քրիստոսը կարևոր համարեց հերքել անմիջապես սկսվելիք երկրային թագավորության գաղափարը և ցույց տալ, որ ինքը պետք է մեռնի, հարություն առնի, հեռանա և վերադառնա։ Ուստի նա հարցրեց նրանց. «Ի՞նչ կմտածեք, եթե տեսնեք Մարդու Որդուն բարձրացող այնտեղ, ուր նախապես էր»։²⁶ Հետո, հրամայելով նրանց «ոչ ոքի չասել, որ նա է Հիսուս Քրիստոսը», կարդում ենք. «Այդ պահից սկսած Հիսուս սկսեց իր աշակերտներին ցույց տալ, որ ինքը պետք է գնա Երուսաղեմ, բազմաթիվ տառապանքներ կրի ծերերի, քահանաների առաջնորդների և օրենսգետների կողմից, սպանվի և երրորդ օրը հարություն առնի։ Հետո Պետրոսը բռնեց նրան և սկսեց հանդիմանել՝ ասելով. Աստված պահի քեզ, Տե՛ր, այսպես չի լինի քեզ հետ։»²⁷

GSAM 65.1Նույն ժամանակ նա նրանց ասաց, որ այնտեղ կան ոմանք, որոնք չեն մեռնի, մինչև չտեսնեն Մարդու Որդուն իր թագավորությունում գալիս։²⁸ Շուրջ ութ օր անց այս մարգարեությունը կատարվեց, և առաքյալ Պետրոսը հղում է անում Քրիստոսի՝ իր թագավորությունում գալու այդ «տեսիլքին»՝ որպես ապացույց Քրիստոսի իրական երկրորդ գալուստի, որը դեռ ապագայում է։²⁹

GSAM 65.2Մի անգամ, երբ Քրիստոսն ու նրա աշակերտները Գալիլիայում էին, Հիսուս նրանց ասաց. «Մարդու Որդին մատնվելու է մարդկանց ձեռքը, և նրանք նրան կսպանեն, և երրորդ օրը նա կվերակենդանանա։ Եվ նրանք խիստ տրտմեցին։»³⁰ Եվ նրանք դեռ չէին հասկանում, չէին ընկալում նրա ասածը, որովհետև նույնիսկ երբ նա փորձում էր տպավորություն թողնել նրանց մտքում իր մահվան և հարության լուրջ ճշմարտությամբ, նրանք իրար մեջ վիճում էին, թե ով է երկնքի արքայությունում ամենամեծը։³¹

GSAM 65.3Մեկ այլ առիթով Պետրոսը Հիսուսին ասաց. «Մենք ամեն ինչ թողել ենք ու քեզ հետևել; ուրեմն ի՞նչ կստանանք։ Հիսուսն էլ նրանց ասաց. Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, որ դուք, ովքեր ինձ հետևել եք, վերածննդի ժամանակ, երբ Մարդու Որդին նստի Իր փառքի աթոռին, դուք էլ կնստեք տասներկու աթոռների վրա և կդատեք Իսրայելի տասներկու ցեղերը»։³² Նրանց մտքում դեռ գերիշխում էր շուտով հաստատվելիք թագավորության գաղափարը, և նրանք, ինչպես մարդիկ, սկսեցին թագավորությունում ամենաբարձր տեղը փնտրել։

GSAM 65.4Այնուհետև գալիս է Զեբեդեի որդիներ Հակոբոսի և Հովհաննեսի ամբիցիոզ մայրը՝ խնդրելով Քրիստոսին, որ իր որդիները բարձր պաշտոններ զբաղեցնեն՝ մեկը նրա աթոռի աջ կողմում, մյուսը՝ ձախ; կամ, գուցե, մեկը կառավարության վարչապետ, մյուսը՝ պետական քարտուղար։ Բայց Քրիստոս պարզ ասաց. «Չգիտեք, ինչ եք խնդրում»։³³

GSAM 66Տրիումֆալ մուտք Երուսաղեմ

GSAM 66.1Մոտավորապես այդ ժամանակ տեղի ունեցավ մի մեծ ու զարմանալի դեպք։ Դա Ղազարոսի՝ չորս օր մեռած մնացածի գերեզմանից հարությունն էր։ Այդպիսի հզոր հրաշքը այնքան հուզեց ու զարմացրեց ժողովրդին, որ ֆարիսեցիներն անհանգստացան և քահանաների հետ միասին անմիջապես ժողով գումարեցին և խորհելով հարցրին. «Ի՞նչ անենք, որովհետև այս մարդը շատ հրաշքներ է գործում։ Եթե թույլ տանք նրան այսպես մնալ, բոլոր մարդիկ կհավատան նրան, և հռոմեացիները կգան ու կվերցնեն և՛ մեր տեղը, և՛ մեր ազգը»։³⁴ Մինչ ստորերկրյա սատանայական ուժը բռնակալում էր նրանց, ովքեր ձգտում էին ոչնչացնել Քրիստոսին, վերերկրյա ուժը շարժում էր զանգվածներին՝ փառաբանելու նրան և կատարելու նրա մասին կանխագուշակվածը։

GSAM 66.2Վերոհիշյալ առիթով ժողովուրդը զանգվածաբար դուրս եկավ ոչ միայն Հիսուսին տեսնելու, այլև Ղազարոսին, որին նա մեռելներից հարություն էր տվել։ Նրանց համար անշուշտ էր, որ Հիսուսը նրանց երկար սպասված թագավորն է, և երբ նրանք նրան հանդիպեցին Երուսաղեմ գալիս՝ նստած ավանակի ձագի վրա, Սուրբ Գրքի խոսքերը հստակ հիշվեցին նրանց մտքում, «Մի վախեցիր, Սիոնի դուստր. ահա քո արքան գալիս է, նստած է ավանակի ձագի վրա»։³⁵ Մեծ հաղթական գոչյուն բարձրացավ այդ հսկայական բազմությունից, որը խիստ անհանգստացրեց սառնասրտ ու հաշվարկող ֆարիսեցիներին։ Նրանք իրար մեջ ասացին. «Տեսնո՞ւմ եք, որ ոչինչ չեք կարողանում անել։ Ահա ամբողջ աշխարհը գնաց նրա ետևից»։³⁶ Նրանց խնդրանքին, որ Քրիստոսը դադարեցնի գոչյունները, նա պատասխանեց. «Ասում եմ ձեզ, եթե սրանք լռեն, քարերը անմիջապես կգոչեն»։³⁷ Տերը այս առիթով ասել էր. «Գոչեք», և եթե ժողովուրդը չի կատարի Նրա խոսքը, Նա ձայն կդնի փողոցի քարերի մեջ, և դրանք կգոչեն, որովհետև Նրա խոսքը պետք է կատարվի։

GSAM 66Քրիստոսը պետք է հեռանա և կրկին վերադառնա

GSAM 66.3Մեր Փրկիչը ոչ միայն ձգտում էր աշակերտների միտքը ուղղորդել այն փաստին, որ ինքը պետք է մեռնի և հարություն առնի, այլև ցանկանում էր նրանց սովորեցնել, որ Թագավորությունը չի գա մինչև ինքը չհեռանա և նորից չվերադառնա։ Խոսելով իր խաչելության մասին՝ նա ասաց. «Ես, եթե վեր բարձրացվեմ երկրից, կգրավեմ բոլոր մարդկանց ինձ մոտ։ Սա նա ասաց՝ նշանակելով, թե ինչ մահով պետք է մեռներ։ Ժողովուրդը պատասխանեց նրան. Մենք օրենքից լսել ենք, որ Քրիստոսը մնում է հավիտյան, և ինչպես ես դու ասում՝ Մարդու Որդին պետք է վեր բարձրացվի։ Ո՞վ է այս Մարդու Որդին»։³⁸

GSAM 67.1Որպեսզի աշակերտների մտքում ավելի խորը տպավորություն թողնի այն փաստով, որ նա պետք է հեռանա և վերադառնա, մինչև իր արքայությունը երկրի վրա հաստատվի, նա ասաց. «Փոքրիկներ, դեռ մի փոքր ժամանակ ես ձեզ հետ եմ։ Դուք ինձ կփնտրեք, և ինչպես ասացի հրեաներին՝ ուր ես գնում եմ, այնտեղ դուք չեք կարող գալ, այնպես էլ հիմա ձեզ ասում եմ.... Սիմոն Պետրոսը նրան ասաց. Տե՛ր, ո՞ւր գնում ես Դու։ Հիսուսը պատասխանեց նրան. Ուր ես գնում եմ, դու հիմա չես կարող հետևել ինձ, բայց հետո կհետևես ինձ»։³⁹ Այնուհետև նա հուսադրեց նրանց անհանգիստ ու տխուր սրտերը այս խոսքերով. «Ձեր սրտերը թող չտրտմեն. Դուք հավատում եք Աստծուն, հավատացեք նաև ինձ։ Իմ Հոր տանը շատ բնակարաններ կան. եթե այդպես չլիներ, ես ձեզ կասեի։ Ես գնում եմ ձեզ համար տեղ պատրաստելու։ Եվ եթե գնամ և ձեզ համար տեղ պատրաստեմ, կվերադառնամ և ձեզ կհավաքեմ ինձ մոտ, որպեսզի ուր ես եմ, այնտեղ լինեք նաև դուք։»⁴⁰

GSAM 67Ազնվականի առակը

GSAM 67.2Փրկիչը կրկին փորձեց ուղղել սխալ պատկերացումը, թե թագավորությունը անմիջապես պետք է հայտնվի, օգտագործելով հետևյալ առակը, երբ ինքը և աշակերտները գնում էին Երուսաղեմ. «Մի ազնվական գնաց հեռավոր երկիր՝ թագավորություն ստանալու և վերադառնալու համար։ Եվ կանչեց իր տասը ծառաներին, նրանց տվեց տասը մնաս և ասաց նրանց. Առևտրեք, մինչև գամ.... Եվ պատահեց, որ երբ նա վերադարձավ, ստանալով թագավորությունը, հրամայեց, որ իր մոտ կանչվեն այն ծառաները, որոնց նա փող էր տվել, որպեսզի իմանա, թե յուրաքանչյուրն առևտրով որքան է շահել։»⁴¹ Այս առակում Տերը ներկայացնում է ինքն իրեն ազնվականի կերպարով։ Նա պետք է գնա հեռավոր երկիր՝ դեպի իր Հայրը, և այնտեղ ստանա թագավորությունը, նախքան վերադառնալը իշխելու համար։

GSAM 68.1Աշակերտների «Քո գալու և աշխարհի վերջի նշանն ի՞նչն է լինելու» հարցին ի պատասխան⁴² Փրկիչը նրանց ներկայացրեց այն իրադարձությունների ցանկը, որոնք պետք է տեղի ունենան մինչև եկեղեցու վրա գալիք մեծ տառապանքը և դրա ընթացքում, և հստակ նշանները, որոնք կիրականանան։ Երբ դրանք ի հայտ գան, նրանք կիմանան, որ նրա գալը մոտ է, անգամ դռների մոտ, և որ այն սերունդը, որը դրանք տեսնի, չի անցնի գործողությունների ասպարեզից մինչև նրա գալը։⁴³

GSAM 68Բոլոր աշակերտների կողմից լքված

GSAM 68.2Բայց Քրիստոսի կողմից առաքյալներին իր մահվան և խոնարհեցման մասին տրված բոլոր ուսուցումների դեպքում նրանք ամբողջովին ձախողվեցին ըմբռնելու այն ճշմարտությունը, որը նա ուսուցանել էր նրանց իր դատավարության և խաչելության վերաբերյալ։ Նրանց պատկերացումն այդ ճշմարտության մասին այնքան թույլ էր, որ երբ սկսվեց դատավարությունը, նրանց հույսը մեռավ, և նրանք բոլորը «թողեցին նրան և փախան»։⁴⁴ Նույնիսկ Պետրոսը, միշտ եռանդուն Պետրոսը, որը վստահորեն պնդում էր, որ եթե բոլորը լքեն նրան, ինքը երբեք չի լքի, մի քանի ժամ անց հերքում էր իր Տիրոջը և երդմամբ հայտարարում, որ չի ճանաչում այդ մարդուն։ Նրանք այնքան դանդաղ էին ընկալում Տիրոջ խոսքը, որ խաչվելուց երրորդ օրը նա հարություն կառնի մեռելներից, որ հարցնում և վիճում էին իրար մեջ՝ «ինչ է նշանակում մեռելներից հարություն առնելը»։⁴⁵ Իրոք, նրանք այնքան անհավատ էին, որ երբ նա մահացավ և նրա մարմինը դրվեց Հովսեփի նոր գերեզմանում, սկսեցին պատրաստվել նրան էմբալմավորելու համար։ Հույսը կորած՝ թաղված Քրիստոսի հետ գերեզմանում, ինչպիսի շաբաթ օր էր աշակերտների համար։ Սրտերը ծանրացած վշտով ու հիասթափությամբ, առանց ողորմած ու կարեկցող Փրկչի, որի կյանքը լի էր բարության ու ողորմության գործերով, որպեսզի մխիթարի ու ուժ տա, ինչքա՜ն անապատային էր նրանց վիճակը։

GSAM 69Հարության առավոտի հուզիչ իրադարձություններ

GSAM 69.1Շաբաթվա առաջին օրվա առավոտը լուսանում է։ Ի՜նչ խռովություն երկնքում և երկրի վրա։ Մի հզոր հրեշտակ իջնում է փառքի արքայությունից Հովսեփի գերեզմանը՝ հրամանով, որ Աստծո Որդին վեր կենա։ «Եվ ահա մեծ երկրաշարժ եղավ, որովհետև Տիրոջ հրեշտակը իջավ երկնքից, եկավ և գլորեց քարը դռնից ու նստեց նրա վրա։ Նրա դեմքը փայլատակ էր, իսկ հագուստը՝ ձյան պես սպիտակ։ Եվ նրա վախից պահապանները դողացան ու մեռյալների պես դարձան։»⁴⁶ «Շատ սրբերի մարմիններ, որոնք քնած էին, հարություն առան, գերեզմաններից դուրս եկան նրա հարությունից հետո և մտան սուրբ քաղաք ու երևացին շատերին։»⁴⁷ Մտածեք Երուսաղեմում իրենց ընկերների դռների մոտ կանգնած այսպիսի այցելուների մասին, որոնք հաղորդում էին, որ խաչված Քրիստոսը հարություն է առել մեռելներից և որ նրանք ևս նրա զորությամբ կյանքի են եկել՝ վկայելու նրա հարության մասին։ Ինչպիսի աշխուժություն էր աշակերտների և սուրբ կանանց մեջ՝ վազվազում էին այս ու այն կողմ՝ ուրախ լուրը հաղորդելու. «Նա հարություն է առել մեռելներից, որովհետև մենք տեսել ենք նրան և խոսել նրա հետ»։

GSAM 69Հիսուսը քայլում է դեպի գյուղական վայրերը

GSAM 69.2«Եվ ահա, նրանցից երկուսը նույն օրը գնացին Էմմաուս կոչվող մի փոքրիկ գյուղ, որը Երուսաղեմից մոտ վաթսուն ֆուրլոնգ [յոթ ու կես մղոն] հեռավորության վրա էր։ Եվ նրանք միասին խոսում էին այս բոլոր պատահածների մասին։ Եվ եղավ, որ երբ նրանք զրուցում և վիճում էին, Հիսուս ինքը մոտեցավ և գնաց նրանց հետ։ Բայց նրանց աչքերը բռնված էին, որպեսզի նրան չճանաչեն։ Նա նրանց ասաց. Ի՞նչ խոսակցություն եք վարում միմյանց հետ, երբ քայլում եք և տխուր եք։ Նրանցից մեկը, որի անունը Կլեոպասն էր, պատասխանեց նրան. Դու միայն օտար ես Երուսաղեմում, և չգիտե՞ս, որ այս օրերին այնտեղ եղել են այսպիսի դեպքեր։ Նա նրանց ասաց. Ի՞նչ դեպքեր։ Նրանք պատասխանեցին նրան. Նազարեթցի Հիսուսի մասին, որը մարգարե էր, հզոր գործերում և խոսքում Աստծո առաջ և ամբողջ ժողովրդի առջև, և թե ինչպես գերագույն քահանաներն ու մեր իշխանները մատնեցին նրան մահվան դատապարտվելու և խաչեցին նրան։ Բայց մենք հույս ունեինք, որ նա է, ով պետք է փրկեր Իսրայելին։ Եվ այս ամենից բացի, այսօր երրորդ օրն է, որ այս բաները կատարվել են։ Այո՛, և մեր ընկերներից մի քանի կանայք էլ զարմացրին մեզ, որոնք վաղ առավոտյան գնացել էին գերեզման, և երբ նրա մարմինը չէին գտել, եկան ու ասացին, որ տեսել են հրեշտակների հայտնություն, որոնք ասել են, որ նա կենդանի է։ Եվ նրանցից ոմանք, որոնք մեզ հետ էին, գնացին գերեզման և գտան, ինչպես կանայք էին ասել, բայց նրան չտեսան։

GSAM 70.1«Ապա նա ասաց նրանց. Ո՛վ անմիտներ և դանդաղասրտեր հավատալու համար ամենին, ինչ մարգարեներն են խոսել. մի՞թե Քրիստոսը չպետք է այս բաները կրեր և մտներ իր փառքի մեջ: Եվ սկսելով Մովսեսից և բոլոր մարգարեներից, նա նրանց բացատրեց Գրքերում իր մասին եղած բոլոր բաները։»⁴⁸ Երբ նա պատրաստվում էր նրանց հետ ճաշել, նա կոտրեց հացը և գոհություն հայտնեց, «և նրանց աչքերը բացվեցին, և նրանք ճանաչեցին նրան.... Եվ նրանք միմյանց ասացին. Չէ՞ որ մեր սրտերը այրվում էին մեր մեջ, երբ նա ճանապարհին խոսում էր մեզ հետ և բացատրում էր մեզ Գրքերը»։⁴⁹

GSAM 70.2Վերջապես աշակերտները, երբ խնդիրը ամբողջությամբ բացահայտվեց նրանց առջև, տեսան, որ Փրկչի առաքելության հետ կապված եղել է մահ և հարություն։ Բայց ինչպե՞ս կվերաբերվեն նրանք Նրա արքայության հարցին։

GSAM 70.2«Նա իր տառապանքներից հետո բազմաթիվ անհերքելի ապացույցներով ցույց տվեց, որ կենդանի է. նրանք տեսան նրան քառասուն օր և լսեցին նրան խոսել Աստծո արքայության մասին. և երբ նա նրանց հետ հավաքված էր, հրամայեց նրանց Երուսաղեմից չհեռանալ, այլ սպասել Հոր խոստմանը, որի մասին, ասում է նա, դուք ինձնից լսել եք. որովհետև Հովհաննեսը իսկապես ջրով մկրտեց, իսկ դուք ոչ շատ օրեր անց Սուրբ Հոգով մկրտվելու եք։

GSAM 71Արդյո՞ք Դու հիմա կվերականգնես թագավորությունը

GSAM 71.1«Երբ նրանք, հետևաբար, հավաքվեցին, նրանք հարցրին նրան՝ ասելով. Տե՛ր, արդյո՞ք այս ժամանակ ես Իսրայելին թագավորությունը վերականգնելու։ [այսինքն՝ մենք սովորել ենք, որ ըստ Գրքերի անհրաժեշտ էր, որ դու խաչվես և մեռելներից հարություն առնես, բայց միթե հիմա չե՞ս վերականգնելու թագավորությունը։] Նա նրանց ասաց. Ձեզ համար չէ իմանալ ժամանակներն ու պահերը, որոնք Հայրը դրել է Իր իշխանության տակ։ Բայց դուք ուժ կստանաք, երբ Սուրբ Հոգին իջնի ձեր վրա, և դուք իմ վկաներն եք լինելու Երուսաղեմում, ամբողջ Հրեաստանում, Սամարիայում և մինչև երկրի ծայրերը։ Եվ երբ նա այս բաները խոսեց, նրանց աչքի առաջ նա վեր բարձրացավ, և մի ամպ ընդունեց նրան նրանց տեսադաշտից։ Եվ մինչ նրանք հաստատ նայում էին երկնքին նրա բարձրանալիս, ահա նրանց մոտ կանգնեցին երկու տղամարդ սպիտակ հագուստներով, որոնք ասացին. Գալիլեացիներ, ինչո՞ւ եք կանգնել ու նայում երկնքին։ Այս նույն Հիսուսը, որ վերցվեց ձեզնից երկինք, նույնպես կգա այնպես, ինչպես տեսաք նրան երկինք բարձրանալիս»։⁵⁰

GSAM 71Հիսուսը կմնա երկնքում մինչև վերականգնումը

GSAM 71.2Հիմա, երբ Փրկիչը հեռացել էր նրանցից, և նրանք իսկապես տեսել էին, թե ինչպես նա «բարձրացավ այնտեղ, որտեղ նախապես էր», նրանք վստահություն ստացան, որ Սուրբ Հոգին կսովորեցնի նրանց այն ժամանակի մասին, երբ կգա արքայությունը։ Այսպիսով, Հոգու ստացումից հետո, Պետրոսը ժողովրդին ուղղված իր ուսուցման մեջ ասաց. «Նա կուղարկի Հիսուս Քրիստոսին, որի մասին ձեզ նախապես քարոզվել էր. որին երկինքը պետք է ընդունի մինչև այն ժամանակները, երբ Աստված կվերականգնի ամեն բան, ինչ Նա խոսել է իր բոլոր սուրբ մարգարեների բերանով դեռ աշխարհի սկզբից»։⁵¹

GSAM 71.3Առաքյալ Պետրոսին Սուրբ Հոգու կողմից տրվեցին նաև երեք աշխարհների վերաբերյալ փաստերը: Առաջինը՝ հեղեղից առաջ եղած աշխարհը, որը ջրով ոչնչացվեց; երկրորդը՝ ներկայիս աշխարհը, որը կրակի համար է պահված,—կրակ, որով, ինչպես ասվում է Revised Version-ում, երկիրը լցված է,—այդ կրակը, որը անաստված մարդկանց կործանման, ավերման ու ոչնչացման պատճառ կդառնա; երրորդը՝ նոր երկիրը, «որտեղ բնակվում է արդարությունը»; կամ, ինչպես ոմանք թարգմանում են, «որտեղ արդարները կբնակվեն»։⁵²

GSAM 72.1Առաքյալ Պողոսը ներկայացրեց Աստծո ժողովրդի հարությունը և բոլոր սրբերի մահկանացուից անմահ դառնալը «աչքի մի թարթման մեջ, վերջին փողով»։ Նա Կորնթացիներին հայտնեց, որ Քրիստոսը այժմ նստած է Հոր աթոռին և կմնա այնտեղ, մինչև իր բոլոր թշնամիները ենթարկվեն նրան։ Այսինքն՝ մինչև Հոր կողմից նրան տրվի թագավորությունը՝ իր թագավորությունը, ինչպես մարգարեացվել է Դանիել 7:13, 14-ում և Սաղմոս 2:8, 9-ում։ Թեսաղոնիկայի եկեղեցուն նա ներկայացրեց Քրիստոսի գալուստը և հարությունն իբրև նրանց միակ հույսը և որպես այն իսկական մխիթարություն, երբ նրանց սիրելիները մահվան ձեռքով նրանցից բաժանվում էին։⁵³

GSAM 72Տիրոջ վերադարձի անորոշ ժամանակը

GSAM 72.2Մինչ այդ եկեղեցին հստակ գիտելիք չուներ այն մասին, թե երբ Տերը կվերադառնա։ Երբ առաքյալը իր առաջին նամակում Թեսաղոնիկեցիներին ասաց. «Մենք, որ կենդանի ենք և մնում ենք, վեր կհափշտակվենք», եղբայրները հասկացան, որ նա նկատի ունի, թե Քրիստոսը կգա, երբ նրանցից ոմանք դեռ կենդանի կլինեն։ Իր երկրորդ նամակում նա ուղղում է նրանց սխալ պատկերացումը իր նամակի վերաբերյալ և ասում նրանց, որ «այն օրը չի գա, եթե առաջ չգա հավատուրացությունը և չերևա անօրինության մարդը, կորուստի որդին, որը հակադրվում է և ինքն իրեն բարձրացնում է այն ամենից վեր, ինչ Աստված է կոչվում կամ պաշտվում է»։⁵⁴

GSAM 72Ապոստատիան

GSAM 72.3Եվ դեռ եկեղեցին մնում է խավարում՝ փնտրելով իր ճանապարհը Քրիստոսի երկրորդ գալուստի ժամանակը հասկանալու համար։ Եղբայրները իմացել են, որ լինելու է ապոստատիա, սակայն հարցն այն էր, թե որքան կտևի այն։ Հետագայում Հովհաննեսին, Պատմոսի կղզում տեսիլքի մեջ, պատասխան տրվեց՝ Հայտնության գրքի տասներկուերորդ և տասներեքերորդ գլուխներում հանդիպող խորհրդանիշներով՝ «ժամանակ, ժամանակներ և կես ժամանակ», «քառասուն երկու ամիս», «հազար երկու հարյուր վաթսուն օր» (տարիներ); սակայն այդ երկար ժամանակաշրջանի սկիզբը նշանավորող իրադարձությունը դեռ տեղի չէր ունեցել։ Այսպիսով, եկեղեցին դեռ հույս ուներ և սպասում էր Քրիստոսի գալստին՝ առանց հստակ իմանալու նրա հայտնության ճշգրիտ ժամանակը, որովհետև երբ այդ տառապանքի ժամանակը կանցնի, «մնացորդ» եկեղեցու համար դեռ կմնա մի փոքր ժամանակաշրջան՝ հակամարտության և հաղթանակի համար։⁵⁵

GSAM 73.1Նոր Կտակարանի գրությունների ավարտով Քրիստոսի երկրորդ գալուստի թեման մեզ համար հստակ է դրված։ Մոտավորապես յուրաքանչյուր երեսուն համարներից մեկը ինչ-որ կերպ հիշատակում է մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի երկրորդ գալուստը։ Այս մասին, ինչպես նաև եկեղեցու դիրքի վերաբերյալ այդ հույսի նկատմամբ՝ մինչև մեր օրերը ձգվող դարերի ընթացքում, Ռոբերտ Պատերսոնը, D.D., խոսում է Interior կոչվող թերթում՝ «The Blessed Hope» վերնագրի տակ, այսպես՝—

GSAM 73Երկրային հազարամյակը—Պատերսոն

GSAM 73.2«Երբ մեր Տերը լքեց իր եկեղեցին երկրի վրա՝ գնալ Հոր մոտ, նա թողեց նրան տխուր վիճակում։ Նրա հինգ հարյուր աշակերտները շրջապատված էին ամբողջ աշխարհի իր թշնամիներով, կազմակերպված հակաքրիստոնեական կրոնների ու կառավարությունների մեջ՝ բարձրագույն բանականություններից մեկի կողմից, լցված ամենավնասակար չարությամբ և դարերի փորձով կրթված ոչնչացման ամենաարդյունավետ մեթոդներում։ Տերը չէր անտեղյակ մեր վտանգից; ոչ էլ իր վերջին քարոզներում նա թեթևացրեց այն, ոչ էլ խոստացավ աշխարհի թշնամանքի և եկեղեցու տառապանքի մեղմացում։ Բայց նա խոստացավ, որ ինքն անձամբ կվերադառնա՝ իր թշնամիներին տապալելու, և որ կաջակցի մեզ մինչև այդ օրհնյալ օրը։ “Աշխարհը ատում է ձեզ։ Աշխարհում նեղություն կհանդիպեք։ Կլացեք և կհառաչեք, բայց աշխարհը ուրախանալու է։ Դուք տրտմելու եք, բայց ձեր տրտմությունը վերածվելու է ուրախության.... Իսկ այժմ դուք տրտմած եք, բայց ես կրկին կտեսնեմ ձեզ, և ձեր սիրտը ուրախանալու է, և ձեր ուրախությունը ոչ ոք ձեզնից չի խլի։ Եթե գնամ, կվերադառնամ և ձեզ ինձ մոտ կհավաքեմ, որպեսզի ուր ես եմ, այնտեղ էլ դուք լինեք։”

GSAM 74.1«Այդպիսին էր նրա անձնական վերադարձի օրհնված հույսը, որով նա մխիթարեց իր եկեղեցուն իր անձնական մեկնումից առաջ։ Նրա բացակայության ողջ ընթացքում նա ասաց, որ մենք պետք է նեղություններ կրենք, և այդպես էլ եղավ։ Եթե մենք նրա բացակայության ընթացքում պետք է վայելենք արտաքին խաղաղության որևէ շրջան, եթե նրա եկեղեցին պետք է փրկվի աշխարհի հարձակումներից, եթե պետք է լինի մաքրության որևէ դարաշրջան, երբ որոմը չի աճի ցորենի մեջ, կամ եթե, նրա գալստի ժամանակ, նրան դիմավորի Տիրոջ փառքով լեցուն երկրի բնակչությունը, կամ նույնիսկ կարողանա գտնել հավատ երկրի վրա, դա նրա համար կլինի ամենաանսպասելի անակնկալ։ Հիսուսը չի իմացել այս հազարամյակի մասին։ Մենք ասում ենք, որ նա չի իմացել դրա մասին, որովհետև ինքը մեզ չի հայտնել դրա մասին, և նա ասում է. “Ես ձեզ ընկերներ անվանեցի, որովհետև ամեն ինչ, որ լսեցի իմ Հորից, հայտնեցի ձեզ”։ Բայց իր բոլոր քարոզներում ու առակներում չկա անգամ մի փոքրիկ հուշում, որ մենք պետք է հույս ունենանք խաղաղության կամ փառքի որևէ շրջանի նրա գալուց առաջ։ Առաքյալները նույնպես անտեղյակ էին Քրիստոսազուրկ հազարամյակից։ Մեր Տիրոջ հեռանալուց հետո երեք հարյուր տարի եկեղեցու օրհնյալ հույսը նրա վերադարձի հույսն էր։

GSAM 74.2«Բայց երբ, իր կանխատեսված հավատուրացության ընթացքում, Քրիստոսի հարսնացուն սկսեց մխիթարվել Նրա բացակայության մեջ աշխարհի թագավորների ընկերակցությամբ, բնականաբար նա շեղեց իր հայացքը արևելյան երկնքից և իր Տիրոջ վերադարձից, որը կդադարեցներ նրա աշխարհիկ փառքը։ Երբ բարեփոխիչները ավետարանական շեփորը դրեցին իրենց բերաններին ... Քրիստոսազուրկ հազարամյակի երազանքները անմիջապես ցրված եղան ... և եկեղեցին կրկին սկսեց սպասել Տիրոջ գալստին՝ հակաքրիստոսին ոչնչացնելու համար.... Իրենց նամակներում, քարոզներում և հավատքի խոստովանագրություններում բարեփոխիչները հայտարարում էին իրենց նախահազարամյա հույսերը։

GSAM 74.3«Վեստմինսթերի ժողովը իր հավատքի խոստովանությունը եզրափակում է Տիրոջ երկրորդ գալուստի վերաբերյալ հավատքի հայտարարությամբ՝ բառերով, որոնք ամբողջությամբ արտահայտում են նախահազարամյա հավատացյալների հավատքը։ Նրանք այս ծանրակշիռ բառերով հայտարարում են՝ “Ինչպես Քրիստոս ուզում է, որ մենք վստահ լինենք, որ լինելու է դատաստանի օր՝ և՛ բոլոր մարդկանց մեղքից զերծ պահելու, և՛ բարեպաշտների համար իրենց փորձություններում մեծ մխիթարություն ապահովելու համար, այնպես էլ Նա ուզում է, որ այդ օրը մարդկանց համար անծանոթ լինի, որպեսզի նրանք մերժեն ամեն մարմնավոր ապահովությունը և միշտ զգոն լինեն, քանի որ չգիտեն, թե որ ժամին է Տերը գալու, և միշտ պատրաստ լինեն ասելու. Եկ, Տե՛ր Հիսուս, եկ շուտով”։⁵⁶

GSAM 75.1«Մեր բարեփոխող նախնիները ամրացնում էին իրենց սրտերը՝ սպասելով Տիրոջ գալստին, և խրախուսում էին միմյանց՝ գոչելով. “Պահեք դաշտը, որովհետև նա գալիս է օգնական բանակներով”, մի մտքով, որը վերջերս արտահայտվել է մի հանրաճանաչ վերածննդի օրհներգում, սակայն ծանոթ էր հին շոտլանդացի կովենանտերներին։

GSAM 75.2«Բայց շուտով բարեփոխված եկեղեցիների մեջ սկսվեց երկրորդ հավատուրացությունը։ Շոտլանդիայում այն հայտնի էր որպես մոդերատիզմ, Անգլիայում՝ որպես արիոսականություն, ավելի վերջերս՝ որպես Բրոդ Չերչիզմ, Ամերիկայում՝ որպես միավորականություն, իսկ Գերմանիայում՝ որպես ռացիոնալիզմ։ Մարդկային բանականությունը դատավոր հռչակելով, իսկ մեր չափազանց սահմանափակ ժամանակակից դիտարկումը՝ որպես ապացույց ընդունելով և հերքելով, որ որևէ իրադարձություն կարող է տեղի ունենալ, բացի բնության դիտարկված օրենքների ընթացքից, այն իջեցրեց Հիսուսին հրեական ռաբբիի կարգավիճակի, որը իր ժամանակի համար բավական առաջադեմ էր, սակայն ամբողջովին անտեղյակ ժամանակակից գիտությունից։ Իհարկե, նման անձի անտեսանելի աշխարհից վերադառնալու և երկրի վրա իշխելու գաղափարը վերապահվեց եբրայական միֆոլոգիային։

GSAM 75Դանիել Ուիթբին հազարամյակի մասին

GSAM 75.3«Նրա երկրորդ գալուստի և երկրի վրա իշխանության մասին խոստումները մեկնաբանվեցին որպես պարզապես նրա ավետարանի տարածում և աշխարհի մեծ մասի ենթարկումը քրիստոնեությանը հազար, կամ, ինչպես ոմանք կարծում էին, 360 000 տարվա ընթացքում, որի ընթացքում մարդկությունը պետք է առաջընթաց ապահովեր քաղաքակրթության արվեստներում և վայելեր աննախադեպ խաղաղություն և բարգավաճում։ Եվ այդ երկարաձգված ցիկլի ավարտին, որը սովորական միտքի համար չափազանց մեծ էր ամբողջությամբ ընկալելու համար, հնարավոր է, որ տեղի ունենար բնության մի մեծ ցնցում, և կարելի էր ասել, որ Տերը կգա, կոչնչացնի աշխարհը և մարդկային ցեղին կհրավիրի դատաստանի։ Այս տեսությունը մշակվեց և լայնորեն տարածվեց անգլիացի մեկնաբան Ուիթբիի [Դանիել Ուիթբի, մահացել է 1726 թ.] կողմից, ով իր հրապարակված նամակագրությամբ ապացուցվել է որպես արիոսական, սակայն նրա մեկնաբանությունները հանրաճանաչ էին իր խավի շրջանում, իսկ նրա առասպելական հազարամյակը բարեհաճորեն ընդունվեց Եվրոպայի պետական եկեղեցիների բազմաթիվ ուղղափառ թոշակառուների և ընկերների կողմից, որոնց համար այն խոստանում էր տասնորդների և պատիվների երկարաժամկետ վայելք։ Նրանց ազդեցությամբ այն ներմուծվեց Ամերիկա, որտեղ անմիջապես օգտագործվեց որպես ամբիոնային կլիշեների և եզրափակիչ ճառերի նյութ։»

GSAM 76.1Այսպիսի տեսություններ կային աշխարհի տարբեր մասերում, երբ մոտենում ենք այն ժամանակներին, երբ Տերը լուրջ զգուշացում ուղարկեց իր գալստի մասին՝ «դռների մոտ»։