Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
10 / 31
10 / 31

Kapitali 7 — Tusarliussap sukkasuumik siuariartornera

John Norton Loughborough

GSAM 126.1“Taava inngili alla pissaarsuaq qilammit atertoq takuara, nuissamik atugaqartoq. Niaquata qulaani neriusaaq ippoq, kiinaa seqinertut ippoq, isigailu sukatut innertut ipput. Assammini atuagaaqqamik ammasumik tigummiaqarpoq. Isikkani talerperleq immamut inissippaa, saamerlerlu nunamut, nipituumillu suaarpoq, soorlu løvi qatimaartoq. Suaarmat kallernit arfineq-marluk nipitik saqqummersippaat.... Inngilillu immami nunamilu nikorfasoq takusama assani qilammut qullarpaa, naassaanngitsumik naassaanngitsumillu inuusoq, qilammik tassanilu ittunik, nunamik tassanilu ittunik, immamillu tassanilu ittunik pinngortitsisoq tunngavigalugu uppersaarpoq piffissaqarunnaassasoq. Kisianni ulluni inngilip arfineq-aappaata nipaa tusarsaalerpat, qarlortaatini nipilersortillugu aallartippat, Guutip isertugaatitaa naammassineqarumaarpoq, soorlu kiffaminut pruffiitinut nalunaarutigisimagaa.”1

GSAM 126Inngili inunnut tusarliussisunut assersuutaavoq

GSAM 126.2Takuteriikkatsitut iivangkiiliumik oqaluussinissamik suliassaq inunnut tunniunneqarpoq, Naalakkallu taakku sulinerat “silarsuup naggatissaanut” pilluaqqujumallugu neriorsorpaa.2 Taamaattumik inngili tusarliussamik tamatuminnga nassartoq piffissaq pillugu tusarliussamut nunarsuarmi najugaqartunut oqaluussissutigineqartussamut assersuutaasariaqarpoq. Tusarliussaq atuakkamit “ammasumit” nalunaarutigineqarpoq, erseqqissumillu tamanna isumaqarpoq atuagaq taanna siornatigut matoqqasimasoq. Tusarliussisut taakku Guutimit pingaartinneqarput; “neriusaarmi”, Guutip angerusiata ilisarnaataa, taakkua qulaaniippoq. Guutip naalannassusiata qaamaneranik atugaqarput, sunillu tamanik Pinngortitsisup oqartussaassusia tunngavigalugu tusarliussaq nalunaarutigalugu. Maani nalunaarutigineqartoq piffissaq pillugu tusarliussaavoq, siornatigut “naqissuserneqarsimasoq”, maannali atuakkamit “ammasumit” nalunaarutigineqartoq.

GSAM 127.1Kapitalini siuliini uppernarsarneqarpoq Naalakkap piffissaq nalunaaqutsersimagaa, siulittuutini piffissarititap sivisuup — ullut 2300-t — misissuinikkut eqqartuussinermut ingerlatitsisup naalernera pillugu qaamanerup tunniunneqarnissaanut. Aamma uppernarsarneqarpoq ilisimasaqarnerup annertusiartornissaanik siulittuut eqqorluartumik eqquussimasoq, inuppassuit taassuma qaamanermik tamatuminnga saqqummersitsiffigisimasai sassartitaammata. Aamma piffissaq “figenip orpiata assersuusiaata” ilikkarneqarnissaanut nalunaaqutsersimavaa, ilinniartitsisuni taamanikkut tassanilu sassartillugit silarsuarmut anillutik assersuusiaq taanna nalunaarutigeqqullugu. Taamatuttaaq eqqorluartigisumik piffissaq piffissaq pillugu tusarliussap nipituumik suaartaatigineqalernissaanut nalunaaqutsersimavaa, taamatullu eqqorluartigisumik tamanna eqquuppoq.

GSAM 127Tusarliussap siulliup nipituumik suaartaatigineqarnera

GSAM 127.2Piffissaq nalunaarutip tamatuma nipituumik suaartaatigineqarnissaanut apeqqutaavoq soqutiginartoq. Maani qarlortaatip arfernata arfineq-aappaatalu nipilersornerisa akornanni inissinneqarpoq. Tamanna Allakkani inissisimaneratigut kisiat pinnagu tusarliussakkut namminikkut takuneqarsinnaavoq, ima oqarmat: “Ulluni inngilip arfineq-aappaata nipaa tusarsaalerpat, qarlortaatini nipilersortillugu aallartippat, Guutip isertugaatitaa naammassineqarumaarpoq, soorlu kiffaminut pruffiitinut nalunaarutigisimagaa.” Tamanna uppernarsaatissaavoq aalajangiisoq, piffissaq tusarliussami matumani nalunaarutigineqartoq qarlortaatip arfineq-aappaata nipilersulernissaa tikillugu ingerlasoq.

GSAM 127Nipituumik suaartaatip piffissaa

GSAM 127.3Inngili arfineq-aappaat qarlortaatiminik nipilersorpat ima atuarpugut: “Guutip naalaffia qilammi ammarneqarpoq, naalaffianilu takuneqarpoq angerusiata illerfia.”3 Nunarsuarmi naalaffimmi illernartumi kiffartuussinermi initaq illerfiup inissisimaffia — initaq illernarnerpaaq — ukiumut ataasiaannarluni ammarneqartarpoq. Tamanna saammaannartitsiviup ulluani pisarpoq, ajortit piiarneqarnissaat siunertaralugu — naalaffimmik saliineq. Pruffiitit piffissaq oqaatigisaat, saliinermik suliap tamatuma Kristusimit naammassineqarnissaanut, tassaavoq ullut 2300-t naalernerat.4 Aamma oqaatigineqarpoq inngili arfineq-aappaat qarlortaatiminik nipilersorpat nipit qilammiittut oqassasut toqusut eqqartuunneqarnissaannut piffissaq nalliuttoq.5

GSAM 128.1Johannesimut Saqqummersitat 10-mi siulittuummi assersuutip tamatuma takutippaa tusarliussap qaqugu “nipituumik” ingerlatinneqarnissaa, naggataatigullu “soorlu løvi qatimaartoq”. Siulittuut una naapertorlugu tusarliussap “nipituumik suaartaatigineqalernissaa” qarlortaatip arfernata naaneraniit siulittuutini piffissarititap naalaffimmik saliinermut ingerlatitsisup naaneranut pisussaavoq, allatut oqaatigalugu ullut 2300-t naanerannut. Qarlortaatit siulliit sisamat Gotit, Vandalit, Hunnit allallu sorsunnerisigut eqquupput, taakkua Romamiut naalagaaffiata kitaatungaa immikkoortunut imaluunniit naalagaaffinnut qulinut avimmassuk.

GSAM 128Qarlortaat tallimaat

GSAM 128.2Qarlortaat tallimaat Muhammedimik upperinninnerup saqqummerneranik taassumalu kukkunerit nuiaanik takutitsivoq, ingammik piffissamik “qaammatit tallimat”, imaluunniit ukiut piviusut 150-it, “kunngimik naalagaqalermata” aallartinneraniit. Juulip 27-anni 1299 Othman, Osmannit naalagaaffissuannik pilersitsisoq, Nicomediap nunataanut saassussivoq. Taamanimiit Osmannit Romamiut naalagaaffissuata kangiatungaa akornusersorlugulu “anniartippaat” juulip 27-annut 1449, qarlortaatip tallimaata nipilersornerani ukiut 150-it naanerannut. Taamanikkut Tyrkit sakkutuuminni illoqarfik Konstantinopeli nammineq saassukkiartorpaat, sorsunnerminni krudtimik atuillutik. Qamutillimmik oqimaatsumik, oqaluttuarisaanermik allattup Gibbonip oqarneratut uniarneqarnissaanut ussit 60-it pisariaqartinneqartut, Konstantinopelip qarmaannut ujararujussuaarnik seqqorput.

GSAM 128Qarlortaatip arfernata naanera

GSAM 128.3Taamaalinermi John Palleologus, oqaluttuarisaanermik allattut grækerit kaasariattut kingullertut nalunaarsorsimasaat, toquvoq. Constantine Decozes issiavissaarsuarmik kingornussisussatut pisinnaatitaavoq. Oqaatigineqarporli Amurath, Tyrkit sultaniat, imminik sorsuussisoq annilaangagigamiuk, issiavissaarsuarmut ikinissaminut Amurath akuersiteqqaarsimagaa. Taamatut iliuuseqarneq tassunga assingungajappoq issiavissaarsuaq Tyrkinut tunniunneqartoq. Ilumummi sivitsunngitsoq Osmannit Konstantinopeli Romamiullu naalagaaffissuata kangiatungaa tigummilerpaat. Taamaalillutik naalagaaffissuaq siornatigut “anniartissimasartik” naalakkersuinikkut “toqutippaat”. “Nalunaaquttap-akunnerani, ullormi, qaammammi ukiumilu” taanna “toqussussaavaat”.

GSAM 129.1Tamanna siulittuutini piffissatut paasigaanni, ulloq ataaseq ukiumik ataatsimik nalilik, piffissaq qanoq sivisutigissava? Naatsorsugassaq ajornanngilaq: ukioq ataaseq, ullut 360-it, imaluunniit ukiut; qaammat ataaseq, ullut 30-t, imaluunniit ukiut; ullorlu ataaseq, ukioq ataaseq — katillugit ullut 391-it, imaluunniit piviusumik ukiut 391-it. Nalunaaquttap-akunnera ullup 24-arterimmagu, assersuutitut qaammatip affaanut imaluunniit ullunut 15-inut naleqqutissaaq. Taamaattumik Muhammedimik upperisaqartut Romamiut kangiani nunataannik namminersorlutik naalakkersuinerat katillugu ukiuni 391-ini ullunilu 15-ini sivisussaaq. Tamanna juulip 27-annut 1449 ilagigaanni aggustip 11-at 1840 tikinneqassaaq, tassa Tyrkit namminersornerata piffissaata naaneranut ullorititaq, qarlortaatip arfernata ataani saqqummiunneqartutut.

GSAM 129Nakorsap Josiah Litchip Osmannit naalagaaffissuata uppinnissaa siulittuutigaa

GSAM 129.21838-mi nakorsaq Josiah Litch Philadelphiami, Pa.-mi, najugalik, William Millerip sallusuissummik saqqummiussaa ilassisimallugu, tusarliussap ilisimaneqarnerulernissaanik sulinermut ilannguppoq. Johannesimut Saqqummersitani qarlortaatit arfineq-marluk pillugit naqitanut tamanut saqqummersinneqartussanut allaaserisaqarpoq. Qularnanngitsumik isummerpoq qarlortaat arfernat nipilersorunnaassasoq Osmannillu pissaassusiat uppissasoq aggustip ulluisa 11-anni 1840. Tamannalu silarsuarmut uppernarsaatissaassasoq, siulittuummi assersuutitalimmi ulloq ataaseq piffissami piviusumi ukiumik ataatsimik isumaqartoq.

GSAM 129.3Qatanngutit ilaat, allaat tamatuminnga isumaqatigisai, kingunissaa annilaangagalugu sajuttarput taassuma oqaatigisamisut “pisoqanngippat”. Tamannali tunuarsimaartinngilaa; nangilluni sapinngisani tamaat sulivoq Tyrkit pillugit isumani tamanut ilisimaneqaleqqullugit. Aviisit tamanut saqqummersartut tamanna pillugu oqaatigisaa siaruarterpaat. Upperinngitsut peqatigiiffii ataatsimiinnerminni apeqqut oqallisigaat, oqarlutillu: “Aajuna angut aarlerinaateqartumik oqaaseqartoq. Tamanna taassuma oqaatigisamisut inerneqarpat, qularutissaanngitsumik uppernarsassavaa siulittuummi ulloq ukiumut assersuutaasoq, ullullu 2300-t ukiunik taama amerlatigisunik isumaqartut, taakkulu 1844-mi naassasut.”

GSAM 130.1Nakorsap Litchip oqalugiaataata saqqummersinneqarnera tamani aalassatsitsivoq. Taamaalilluni tusindilippassuit Mehemet Ali, Egyptenip pashaata, Tyrkillu sultaniata akornanni ajornartorsiutit pilersimasut qanoq naajumaarnissaat nakkutigilerpaat. Hundredilikkuutaat oqarput: “Suliaq manna nakorsap oqaatigisaatut inerneqarpat, piffissamik assersuutitalimmik nassuiaanermi ‘ukioq-ullorlu’ pillugit tunngavik uppernarsassavaa, taava Adventistinngussaagut.”

GSAM 130Tyrkit sultaniat Egyptenip pashaanik sorsuttoq

GSAM 130.21840 sioqqullugu ukiuni arlalinni sultani Mehemet Alimik, Egyptenip pashaanik, sorsunnermut akuliussimavoq. 1838-mi sultanip Egyptenimilu naalakkami ataaniittup akornanni aaqqiagiinnginneq nunat allat aallartitaasa sunniuteqarnerisigut unitsinneqarallarsimavoq. 1839-mili akeqqersimaarnerit aallarteqqipput, ingerlatinneqarlutillu sultanip Mehemetillu sakkutuuisa akornanni sorsunnersuarmi sultanip sakkutuui tamarluinnarmik ajorsartinneqarlutillu aserorneqarnissaannut, umiarsuaataalu sorsuutit Mehemetimit tiguneqarlutik Egyptenimut ingerlanneqarnissaannut. Sultani taama sanngiillisinneqartigisimavoq sorsunneq aggustimi aallarteqqimmat, Tyrkit umiarsuaaterpassuarigaluisa nukittuut sinneruttut aliasunnartutut umiarsuit sorsuutit anginersat marluk fregatillu pingasut kisiisa pigalugit. Mehemetip umiarsuit taakku sultanimit tiguneqarsinnaanissaat utertinneqarnissaallu aalajangiusimallugu itigartitsissutigaa. Nalunaarutigaa naalagaaffiit pissaasut imminit tiguniassappatigit ikuallatsissallugit. Pissutsit taamaapput 1840-mi Tuluit Nunaat, Rusland, Østrigi Prøjsenilu akuliummata, ajornartorsiutillu aaqqinneqarnissaa aalajangiullugu. Erseqqippoq Mehemet akornusersorneqanngikkuni sultanip issiavissaarsua qanittukkut naalagaaffigilerumaaraa.

GSAM 131Naalagaaffiit pissaasut iligiit akuliunnerat

GSAM 131.1“Sultanip naalagaaffiit pissaasut iligiit akuliunnerat ilassivaa, taamaalillunilu nammineerluni suliassaq taakkununnga tunniullugu. Naalagaaffiit taakku Londonimi ataatsimeersuarput, sheiki Effendi Bey Likgis Osmannit aallartitaattut tamakkiisumik piginnaatitaalluni peqataasoq. Egyptenip pashaanut tunniunneqartussamik piumasaqaat naggaserutaasoq suliarineqarpoq. Taanna naapertorlugu sultanip neqeroorutigissavaa Egyptenimik kingornuttakkamik naalakkersuinissaq, Syriallu nunataa Suezip kangerliumanersuaniit Tiberiasip tasianut atasoq, aamma Acrep immikkoortortaa, inuunini tamaat naalakkersugassanngortillugit. Taassumalu paarlattuanik sultanip naalagaaffiani nunatat allat tamaasa taamanikkut tigummisani qimassavai, Osmannillu umiarsuaataat sorsuutit utertillugit. Sultanip neqeroorutaa tamanna itigartitsissutigippagu naalagaaffiit pissaasut sisamat namminneq suliassaq tigussavaat, isumaqatigiissummut akuersitinniarlugu periaatsinik allanik naleqquttutut isigisaminnik atuillutik.

GSAM 131.2“Takuneqarsinnaalluarpoq piumasaqaat naggaserutaasoq tamanna Mehemet Alimut tunniunneqarniariarpat suliassaq siulliup [sultanip] aqutsisinnaassusiata avataanut naassaanngitsumik inississasoq. Piffissamiit tassannga taassuma suliassaasa aalajangiiffigineqartarnerat nunat allat naalagaaffiisa pissaasut assaanniilissaaq.

GSAM 131Siulittuut eqquuppoq — Tyrkit namminersornerata naanera

GSAM 131.3“Sultanip Rifat Bey naalakkersuisut umiarsuaannik aalamik ingerlatilimmik Alexandriamut aallartippaa, piumasaqaat naggaserutaasoq pashamut nalunaarutigiartoqqullugu. Aggustip ulluisa aqqarnganni 1840 taanna assaanut tunniunneqarpoq taassumanngalu tiguneqarluni! Ullormi tassani sultanip naalagaaffiit pissaasut sisamat aallartitaannut allagaq nassiuppaa, aperaluni pashap piumasaqaatit naggaserutaasup piumasarisai maleruarumanngippagit qanoq iliuuseqarniartoqarnersoq. Akipput aaqqissuussisoqareersimasoq, suullu pisinnaasut pillugit annilaangassutissaqanngitsoq. Ullormi tassani piffissaq Osmannit pissaassusiata attatiinnarneqarneranut atugassiissutaasoq ukiut 391-it ullullu 15-it naavoq; sultanillu namminersornera sumiippa? — Peeruppoq!”6

GSAM 132.1Ullormit tassannga ullumimut sultani naalagaaffiit pissaasut peqqussutaat malillugit iliuuseqartariaqarsimavoq, naalagaaffimilu avittorneqartoq isiginnaartariaqarsimallugu, immikkoortoq ataaseq kingornalu alla taakkununnga namminneq atugassanngortinneqaraangata.

GSAM 132Inuit siulittuutinik soqutiginninnerat itertinneqarpoq

GSAM 132.2Siulittuutip eqquunnera maluginiagassaq tamanna inuit eqqarsartaasiannut sunniuteqangaarsimavoq. Siulittuutit eqquutereersut eqquukkiartortullu pillugit tusarnaarnissamik inuit soqutiginninnerat sakkortusitippaa. Nakorsaq Litch oqarpoq aggustip 11-ata 1840 kingorna qaammatit ikittut ingerlaneranni upperinngitsunit tusaamasanit tusindinit amerlanerusunit allagarsisarsimalluni, taakkua ilaat upperinngitsut peqatigiiffiini siuttuusut. Allakkani oqaatigaat Biibilimut akiuunnerat qimassimagitsik, Guutillu inunnut saqqummersitaatut ilassisimallugu. Taakkua ilaat Guutimut tamakkiisumik saapput, arlallillu Kristusip tikiuteqqinnissaa pillugu ingerlaarnermi angisuumi oqalugiartartutut pikkorissunngorput. Ilaat nakorsamut Litchimut ima oqarput: “Oqartarsimavugut siulittuutinik nassuiaasartut oqaluttuarisaanerup quppernerinit nutaanngilisunit issuaasartut, siulittuutit eqquunnerannik oqaatigisaat uppernarsarniarlugit. Uanili pisumi pisut piviusut uumasut isivitta saanniipput.”

GSAM 132.3Takutinniarlugu qarlortaatip arfernata naanerani Adventip tusarliussaa qanoq “nipituumik” siaruarterneqalersoq, pisoq ataaseq tusarliussamik tamatuminnga suliallit ilaata uannut oqaluttuarisaa eqqartussavara.

GSAM 132.41840-mi E. C. Williams, Rochester, New York-imi tupernik tingerlaatinillu annertuunik tunisassiortoq, tusarliussamik ilassinnippoq. Elderit Miller Himesilu Rochesterimut qaaqquai illoqarfiup taassuma inuinut tusindilinnut oqalugiariaqqullugit. Akipput inunnik tamanik inissaqartitsisinnaasumik inersuarmik attartornissamut aningaasassaqaratik. Akivoq: “Tupermik ammalortumik 120 fodinik diameterilimmik peqarpunga. Napparumaarpara, issiavinnik pilerlugu paaralugulu, akeqanngitsumik. Aggeritsi tusarliussarlu nalunaarutigalugu.” Uannut oqarpoq: “Aggerput, tuperlu tusarnaariartut affaannilluunniit inissaqartitsisinnaanngilaq. Taamaattumik 40 fodinik takissusilimmik ilassuserpara, tupeq 160 x 120 fodinik angissuseqalersillugu. Tupeq taanna ullut tamaasa inunnik ulikkaarpoq, hundredilikkuutaallu silataani qanittumi katersuullutik, tamarmik oqaaseq tusarusungaarlugu.”

GSAM 133Hundredilikkuutaat tusarliussamik nalunaarutiginnittut

GSAM 133.1Soqutiginninnerup annertusiartornera naammassiniarlugu tuperujussuit atorneqarput, aasakkullu orpippassuit akornanni ataatsimiittoqartarluni. Ukiukkut oqaluffiit illutaat anginersat ilaasa inersuillu tamanut ammasut atorneqarput, tamarmillu tusarnaartunik soqutiginnittunik inissaq tamaat ulikkaarlugit. Elderi Miller 1840 sioqqullugu tusarliussamik nalunaarutigininnermini “kisimiingajassimavoq”. Maannali inuit 300-t missaat peqatigilermanni ullut 2300-t piffissartaata naaneranik tamanut nalunaarutigininnipput, suaartarlutillu: “Piffissaqarunnaassaaq”, aamma: “Eqqartuussinissaata nalunaaquttap-akunnera nalliuppoq.” Taamaalilluta takusinnaavarput Naalakkap tusarliussap silarsuaq tamakkerlugu siaruarnissaanut piffissarititaa nalliummat oqaasia eqquuttoq, millionilippassuillu kajumissuseqarlutik qaaqqusissut tusarusuleraat.

GSAM 133.2Amerikami ingerlaarneq pillugu ilumoortoq nunani allani aamma ilumoorpoq. 1840-miit inuit ataasiakkaat ikittuinnaat naqitaminnik siaruarterisut taarserlugit, inuit qulikkuutaat arlallit soorlu sassarlutik suaartaat nalunaarutigilerpaat. Tuluit Nunaanni Tuluit Nunaata ilagiivini kisimi palasit 700-t tusarliussamik nalunaarutigininnipput, suliamik tamatuminnga ingerlataqartut allat qulikkuutaat arlallit taanngikkaluarlugit. Nunarsuup naalagaaffiini siuttuusuni 20-nit amerlanerusuni tusarliussaq siaruarterneqarpoq aallussinermik ima sakkortutigisumik, allaat isiginnaartup oqaatigisinnaallugu: “Inuit uku assut pimoorussipput.”

Notes

  1. Johannesimut Saqqummersitat 10:1-7. ↩
  2. Matthæusi 28:19, 20. ↩
  3. Johannesimut Saqqummersitat 11:19. ↩
  4. Danieli 8:14. ↩
  5. Johannesimut Saqqummersitat 11:18. ↩
  6. Takuuk Danieli Johannesimullu Saqqummersitat pillugit eqqarsaatit, qupp. 497, 498. ↩

Note

Back