Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
07 / 31
07 / 31

Kapitali 4 — Naggatissap piffissaa

John Norton Loughborough

GSAM 77.1“Taava oqarpunga: Naalagara, tamakkua qanoq naggateqassappat? Taassumalu oqarfigaanga: Aallarit, Danieli, oqaasimmi matuneqarlutillu naqissuserneqarput naggatissap piffissaa tikillugu. ... Iluaatsut iluaatsuliortassapput; iluaatsullu arlaannaalluunniit paasisaqassanngilaq; silatuulli paasisaqassapput.”1

GSAM 77.1“Oqarfigaangalu: Paasiniaruk, inuup ernera, takorruugaq naggatissap piffissaanut tunngavoq.”2

GSAM 77.1“Illilli, Danieli, oqaasit matukkit, atuagarlu naqissuseruk naggatissap piffissaa tikillugu; amerlasuut tamaanga tassungalu angalassapput, ilisimasallu amerlissapput.”3

GSAM 77.1Matumani “naggatissap piffissaa” qanoq isumaqarpa? Naggatissaq nammineq pineqarsinnaanngilaq, taamaappammi Danielip siulittuutaata ilaa “naqissuserneqarsimasoq” inunnut iluaqutaassanngikkaluarpoq. “Saqqummersinneqartut uagut pigivavut,”4 Taamaattumik immikkoortoq tamanna piffissap ilaani iluaqutaasussaavoq. Taamaammat “naggatissap piffissaa” tassaasariaqarpoq naggatissavik sioqqullugu piffissaq, Danielimut oqaatigineqartut paasineqartussanngorfiat.

GSAM 77Piareersarnerata ullua

GSAM 77.2Qularnanngitsumik piffissaq siulittuisup Nahumip “piareersarnerata ulluanik” taasaa pineqarsimassaaq. Siulittuisup tassani Ninevep suujunnaarsitaanissaa eqqartorpaa, “iperaatap niperpalunnera, assakaasut qattarpalunnerat, hiistit pissigarnerat qamutillu pissinnerat” peqatigalugit.5 Siulittuisoq siullermik ajunaarnersuarmut annerusumut, nunarsuarmut tamarmut nalliuttussamut, saatsinneqarpoq, taamanikkut “qaqqat taassuma saavani sajuttarput, qaqqaaqqallu aattarlutik, nunalu taassuma najuunnerani ikualalluni, aap, nunarsuaq taassumanilu najugallit tamarmik. Kia taassuma kamannerata saavani atasinnaavaa? Kia kamassuata sakkortussusiani atasinnaavaa? Kamannera innertut kuineqartarpoq, qaarsullu taassumannga uppititaasarput.... Suujunnaarsitsilluinnassaaq; naalliunneq aappassaanik nalliuteqqissanngilaq.”6

GSAM 78Qamutit naneruarutinik ikumasunik peqartut

GSAM 78.1Siulittuisup piareersarnerup ullua tamanna suli eqqartorpaa: “Piareersarnerata ulluani qamutit naneruarutinik ikumasunik peqassapput, orpiillu kakillarnallit sakkortuumik aalatinneqassapput. Qamutit aqqusinerni aalassassimaarlutik ingerlaassapput, aqqusinersuarnilu imminnut aporlutik; naneruarutitut isikkoqassapput, innaallattarnertullu sukkatigisumik ingerlaassallutik. Angutini sapiitsut kiseeqqissavai; ingerlallutik naakkiutissapput; qarmaanut tuaviussapput, illersuullu piareersarneqassaaq.”7

GSAM 78.2Toginut ullutsinni innaallattarnertut sukkatigisunut nassuiaat qanoq eqqortigisoq! Togit nakkutilliisuata ilaasuni unittarfimmit unittarfimmut kisittuartarpai kiseeqqittarlugillu, ilaasullu togip ingerlaarnerani pisullutik naakkiuttarput. Taava aamma orpiit kakillarnallit amerlaqisut atugaanerat pineqarpoq, togit aqqutaasa ataani qisuttatut, ikaartarfinnut napasunut, apummut illersuutinut assigisaannullu. Oqaluttuarineqarpoq Sierra Nevada qaqqat aqqusaartorlugit aqqutip ataatsip apummut illersuutai orpinnit kakillarnalinnit sanaat 47 miilinik takissuseqartut. Tamannalu siulittuisup “piareersarnerata ulluani” pissasoq oqaatigaa.

GSAM 78.3Naggatissap piffissaa tamanna aamma siulittuisup Joelip eqqartorpaa, Naalakkap kiffai ima peqquneqarmata: “Sionimi qarlortaat nipitissiuk, qaqqanni illernartumi kalerrisaarlusi; nunami najugallit tamarmik sajullit; Naalakkammi ullua tikiutissaaq, qanillimmat.”8

GSAM 78.4Aammalu siulittuisoq Sefania aqqutigalugu ima oqartoqarpoq: “Katersuugitsi, aap, katersuugitsi, inuiaqatigiiaa kissaatigineqanngitsusi; aalajangiussaq piviusunngortinnagu, ulloq qajuusiassat qalipaattut teqqalalluni nungutinngitsoq, Naalakkap kamassua ilissinnut nalliutinngitsoq, Naalakkap kamannerata ullua ilissinnut nalliutinngitsoq. Naalagaq ujarsiuk, nunarsuarmi qanilaartusi tamassi, taassuma inatsisaannik maleruaasusi; iluassuseq ujarsiuk, qanilaarneq ujarsiuk; immaqa Naalakkap kamannerata ulluani toqqorneqassaasi.”9

GSAM 79.1“Naggatissap piffissaa” qanoq isumaqarnersoq qanorlu ilinerani aallartinnersoq erseqqinnerusumik paasiniarlugu oqaasertat taakku allami atorneqartut maluginiassavavut. Danielip allagaasa kapitaliisa aqqarnganni naalagaaffik malersuisoq eqqartorneqarpoq, naggatissap piffissaa tikillugu naalakkersuissussaasoq. Naalakkap naalagaaffik malersuisoq taanna pillugu ima oqarpoq: “Paasisimasaqartut ilaat orlussapput, misilinneqaqqullugit, salinneqaqqullugit qaqortinneqaqqullugillu naggatissap piffissaa tikillugu; tamanna [naggatissap piffissaa] suli piffissamut aalajangersakkamut utaqqimmat.”10

GSAM 79Nassuup mikisup sulinera

GSAM 79.2Protestantit nassuiaasui amerlanertigut isumaqatigiipput naalagaaffik taanna aamma Danielip allagaasa kapitaliisa arfineq-aappaanni “nassuk mikisoq” Romamiut ilagiivinut tunngasut, taakkumi piffissami “aalajangersakkami” nunami naalakkersuinikkut pissaanermik tigummisaqarmata. Piffissaq aalajangersagaq taanna tassaavoq “piffissaq, piffissat piffissallu affaa.”11 Tassaapput siulittuutini ullut 1260-t—ukiut 1260-t—nassuup mikisup nunami naalakkersuinerata sivisussusii, Kristusip inunngornerata kingorna 538-mit 1798-imut. Ukiumi kingullermi tassani nassuk mikisoq nunami naalakkersuinikkut pissaanermik arsaarneqarpoq, “piffissami aalajangersakkami”. Taamaammat inuit taamanikkut pissaanilip taassuma assaanit siornatigut pisarnermissut “orloqqittarunnaarput”. Taamaattumik ukioq taanna—1798—piffissap siulittuummi matumani “naggatissap piffissaanik” taaneqartup aallartiffianik nalunaaqutaavoq.

GSAM 79.3Ukiumi 1798-imi “ullut 1260-t”—ukiut 1260-t—naapput, taakkunani Naalakkap “Nalunaajaasui marluk” (Testamentitoqaq Testamentitaarlu) “siulittuisussaapput ... puussiassiamik annoraaminermik atisarlutik.”12 Ukiuni taartuni malersuiffiusuni Allakkat Illernartut grækerisut latinillu oqaasiinik taamaallaat pigineqarput, oqaatsillu taakku inuinnaat paasisinnaanngilaat. Allakkat Illernartut taamaalillutik inunnut anngutsinneqannginnerat taakkua “puussiassiamik annoraaminermik” atisinneqarnerannut assersuunneqarpoq.

GSAM 80Nalunaajaasut marluk toqutaanerat

GSAM 80.1“Nalunaajaanertik naammassigunikku [puussiassiamik annoraaminermik atisaqarlutik], uumasorujussuaq itersarsuup naqqanngitsup iluanit qaqisoq taakkununnga sorsussaaq [Saatanip inuit nunarsuarmut atasorujussuit kajumissisillugit aqqutigalugillu sulinera], ajugaaffigissallugillu toqullugillu. Timaallu toqusut illoqarfissuup aqqusinersuani uninngassapput, illoqarfik anersaakkut Sodomamik Egyptenimillu taaneqartartoq, aamma Naalakkatta sanningasulimmut kikiattorneqarfia [“kikiattorneqarpoq,” qallunaatut nutserneqarnera aamma nutserineq iluarsisaq]. Inuiaqatigiinnit, eqqarleriinnit, oqaatsinit inuiannillu pisut timaat toqusut ulluni pingasuni affarmilu takussavaat, timaallu toqusut ilivernut ilineqarnissaat akuerissanngilaat.”13

GSAM 80Sioorasaarilluni naalakkersuineq

GSAM 80.2Nalunaajaasut taakku toqutaanerat Frankrigimi “sioorasaarilluni naalakkersuinerup” nalaani pivoq, 1792-imit 1795-imut—ukiut pingasut affarlu. Frankrigimi mumisitsineq ukiut arfinillit arfineq-marlulluunniit ingerlalluaraluartoq, ukiuni siullerni pingasuni affarmilu Biibili, upperisarsiorneq taakkualu arlaannik illersuillutik oqaaseqarnissaminnut sapiissuseqartut tamarmik suujunnaarsinneqarnissaat ilungersuutiginerpaavaat. Frankrigimi mumisitsineq kunngip naalakkersuineranut palasillu pissaanerminnik atornerluinerannut sorsunneruneraraluartoq, Guutip Biibilillu suujunnaarsinneqarnissaannut sorsunninngorpoq. Mumisitsinissaq sioqqullugu piffissat pillugit ima atuarpugut:

GSAM 80.2“Puigorneqanngisaannassaaq mumisitsineq 1792-imi pisoq sioqqullugu Frankrigimi upperinnginnermik siuarsaasut, oqaatigineqartutut, namminneq akornanni £900,000 [$4,500,000] katersorsimagaat ukiumilu ataatsimi, aap, arlaleriarlutilluunniit, atuakkanik pisinermut, naqiterinermut siammarterinermullu atorsimagaat, inuit isumaat ajortunngortinniarlugit iliuusissanullu ilungersunartunut piareersarniarlugit.”14

GSAM 80Upperinngitsut atuakkiortut

GSAM 80.3“Taamatut mumisitsinissamut aqqut Voltairep, Mirabeaup, Diderotip, Helvetiusip, D’Alembertip, Condorcetip, Rousseaup taakkulu assigisaasa allagaasigut piareersarneqarpoq. Allakkaminni najoqqutassat pinngortitaq tunngavigalugu upperisarsiornermik aamma Guutip saqqummersitsineranik tunngaveqartumik upperisarsiornermik aserorterisussat siammarterusuppaat. Guutip saqqummersitsinera akerlilerneqaannarani tunuartilluinnarneqarpoq; Guuti avataarsuanit peersitaavoq, taarsiullugulu takorluuinnagaq, Silatussutsip guutiatut arnatut taaneqartartoq, inissinneqarluni.”15

GSAM 81.1Ukiumi 1793-imi inuit isumaat ima ipput, isiginnaartitsisartut Guutimik Biibilimillu mitallerlutik narrunarsaasarnerat nipituumik nuannaarutigineqartarluni. Assersuutitut ima issuarpugut:

GSAM 81.1“Quianartuliorluni isiginnaartitsisartoq Monert St. Rochep oqaluffiani [Paris] Guutimik ataqqinninnginnermik annerpaaffimmut pisitsivoq. ‘Guuti, piuguit,’ oqarpoq, ‘illit aqqit narrunarsarneqartoq akiniaassutigiuk! Unammivakkit. Nipangersimaannarputit. Kallernitit aallartissallugit ersivutit. Tamatuma kingorna kia illit piunerit upperissavaa?’”16

GSAM 81Frankrigimi Lyonimi Guutimik mitallerneq

GSAM 81.2Nalunaajaasunik toqutsisut qanoq ilillutik “Guutip ernera nutaamik sanningasulimmut kikiattoraat tamanut takussaasumik kanngunarsarlugu” (Hebræerinut allakkat 6:6), tamanna takuneqarsinnaavoq Lyonimi Fouchép nalliuttorsiornermi iliuusiinit, Chalier, Lyonip naalagarisimasaa toqutaasimasoq, ataqqiniarlugu nalliuttorsiornermi. Fouché Lyonimut tikinnani ima peqqusivoq:

GSAM 81.2“upperisarsiornermut ilisarnaatit tamarmik aserorneqassasut; iliveqarfiillu isaaffiisa qulaanni ima allassimasoqassasoq: Toqu tassaavoq naassaanngitsumik sininneq.... Chalierip kiinaanik timaatalu qulaanik qiperugaq aqqusinertigut ingerlanneqartoq toqutsisorpassuarnit atortittartorpassuarnillu malinneqarpoq. Taakkua kingorna siutituuq iivangkiiliumik, sanningasulimmik nerliivimmilu imerfinnik usisoq takkuppoq. Taakku erngerlutik ikuallanneqarput, siutituullu nerliiviup imerfianit viinnimik illernartitamik imertinneqarluni.”17

GSAM 81.3Parisimi Silatussutsip nalliuttorsiornera ima oqaluttuarineqarpoq:

GSAM 81.3“Ingerlaaqatigiillutik ataatsimeersuarnermut ingerlapput, inuillu perulluliortut ... upperisarsiornermi ileqqut quianarnerpaamik ilaarlugit mitaatigaat.... Angutit palasit annoraavinik qaqortunik qaavatigullu annoraarsuarnik atisallit halleluujanik erinarsorlutik Carmagnolemillu qitillutik ataatsimeersuartut saannut pipput. Tassani nerliiviup timiusaa, puui, kuultimillu sølvimillu qiperukkat ilivaat. Mitaatiginnillutik oqalugiarput.... ‘Ilissi,’ St. Denisimit aallartitat suaartarput, ‘ilissi, upperisarsiornikkut ingasattajaarnermut atortut, illernartut pilluaqqusaasut tamalaat, kiisami nunassinnik asannittunngoritsi, ataatsikkut makigitsi, nunalu kiffartuussiuk aningaasanik sanasarfimmut aatsinneqariartorlusi.’”18

GSAM 82Guutip oqaasia toqqorsimaffimminit saqqummerpoq

GSAM 82.1“Ullut pingasut affarlu qaangiummata Guutimit inuunerup anersaava taakkununnga pulavoq” (Nalunaajaasut), taakkulu “nuissakkut qilammut qaqipput.”19 Guutip oqaasiata takussaanngikkunnaarluni nunarsuarmut saqqummiuteqqinneqarnissaa Guutip piffissarititaa nalliuppoq. Nunarsuarmi tamarmi ajoqersuiartortitap suliassaata suliarineqarnissaa piffissanngorpoq (1798). Ukiumi 1804-mi Tuluit Biibilimik peqatigiiffiat pilersinneqarpoq. Tamatuma kingorna Biibilimik peqatigiiffiit allat qulikkaat arlallit pilersinneqarput, maannalu Biibili nunarsuarmi oqaatsinut pingaarnernut tamanut nutserneqarsimavoq. Taamaattumik Allakkat Illernartut, Nalunaajaasut marluk, tamarmik takusinnaallugillu atuarsinnaalersillugit saqqumilertinneqarnerat taakku nuissakkut qilaliarnerannut assersuunneqarpoq.

GSAM 82.2Frankrigimi mumisitsinerup nalaani Voltaire oqarpoq ukiut 100-t qaangiuppata Biibili atorneqarunnaarsimassasoq. Ullormit taassumannga ukioq 100-issaat nalliummat Frankrigimi kisimi Biibilit siammarterneqartut, Voltairep taamatut asuli usorsisaarnerata nalaani Biibilinit piunerarneqartunit amerlanerupput. Aamma illu oqaaserisaminik taakkuninnga oqaatiginniffigisaa maanna Biibilinut illutut atorneqartoq oqaatigineqarpoq.

GSAM 82Rosettap ujarattaata nassaarineqarnera

GSAM 82.3Ukiumut 1798-imut Frankrigimiunullu tunngasut marluk maluginiartariaqarpavut. Siullermik ukiumi tassani Frankrigip sakkutuui sakkutuut naalagaata Berthierip siulersugai Romami paavip naalakkersuinera uppitippaat, taamaalillutillu—namminneq ilisimanngikkaluarlugu—pisussamut tamatumunnga siulittuut atuakkami sorsuffigisaminniittoq eqquutitillugu. Aappassaanik ukiumi tassani Frankrigip sakkutuui Fort St. Julienimi, kuussuup Nilip Rosettakkut avalequtaani assaatillutik, Rosettap ujarattaa tusaamasaq nassaarivaat, maanna Tuluit katersugaasivissuanni toqqorneqarsimasoq. Ujaqqami tassani allassimasoq pingasunik allanneriaaseqarpoq: assilissamik allanneq, palasit atortagaat; demotiskimik allanneq, inuinnaat allanneriaasiat; grækerisullu. Tamanna tassaasimavoq allaatinik demotiskinik assilissamillu allatanik taamanikkumut paasineqanngitsunik ammarsaat. Maanna, allap oqaatigisaatut, “hakki qaloorullu allatanik taakkuninnga demotiskinik nunamit assaallutik saqqummersitsisut, Biibilimi itsaq allanneqarsimasut eqqortuunerannut uppernarsaatinik amerlanerusunik tunniussipput, Allakkat Illernartut namminneq saniatigut sumilluunniit allamit pissarsiarineqarsinnaasunit.” Taamaalillutik inuit Biibilimik suujunnaarsitsiniartut, namminneq ilisimanngilluinnarlugu, ukiut 1260-t naaneranni paaveqarnerup naalakkersuinerata piiarneqarneratigut siulittuutip eqquutitinnissaanut atorneqarput. Aamma allatanut Allakkat Illernartut sallusuissusiannik uppernarsaasunut ammarsaat nassaarivaat, naak Allakkat taakku suujunnaarsinniarlugit ima ilungersuutigisimatigigaluarlugit.

GSAM 83“Illit pisassanni inissisimassaatit”

GSAM 83.1Inngilip Danielimut naggatissap piffissaani pisussatut suna oqaatigaa? Illernartup “ullut 2300-t tikillugit, taava naalaffik illernartoq salinneqassaaq,”20 oqartoq tusaramiliuk, “tamakkua naggatissaat” suussanersoq aamma “qanoq sivisutigissanersoq” pillugu isumakuluummik eqqarsaatai ulikkaarput.21 Naggataatigut paasitinneqarpoq piffissap taassuma ilisimaneqarnera nammineq inuuffimminut naatsorsuussaanngitsoq. Ima oqarfigineqarpoq: “Illilli aqqutigisakkut ingerlaannarit naggatissaq tikillugu; qasuersaarumaarputit, ullullu naaneranni illit pisassanni inissisimassaatit.”22

GSAM 83.2Ilaasa oqaatsit taakku nunarsuup naggatissaanut tunngasorisimavaat, taamanikkullu Danieli Naalakkap innuttaasa sinneri ilagalugit akissarsissasoq kingornussassanilu inissisimassasoq. Oqarfigineqarpugut hebræerit oqaasiat kingornussassamut, nunap ilaanut assigisaannullu tunngasoq tassaasoq gheh-vel. Allassimaffimmili matumani “pisassaq”-mik nutserneqartoq oqaaseq taannaanngilaq; oqaaseq matumani atorneqartoq tassaavoq goh rahl. Hebræerit oqaasiinik ilisimatuut oqaluttuuppaatigut oqaaseq tamanna, goh rahl, Testamentitoqqami 76-eriarluni atorneqartoq, tassaallunilu naalaffimmik saliinermut assersuutigisamut tunngatillugu atorneqartoq, savaasat angutivissat marluk arlaat toqutassaanersoq aalajangerniarlugu makitsisoqarnerani. Palasiunerup Naalakkap savaasaata angutivissap aava tigullugu naalaffimmut illernartumut iserami saliinermik suliassaq suliartorlugu, Israeli tamarmi silataaniippoq, uummatimikkut peqqissimillutik ajortiminnillu anngiiaallutik, assuarnaatsutut inissisimajumallutik, palasiunerullu naalaffimmit illernartumit aninerani pilluaqqusineranik pissarsiumallutik. Taamaalillutik Israelikkut ullormi tassani pisassaminni inissisimapput.

GSAM 84.1Naalaffimmik saliineq naggaterpiaasoq nalliuppat, ullut 2300-t naaneranni, Danielimut tunngasoq iluartut toqoreersimasut tamarmik suliassaannik ilaqartillugu Guutip saavani misissorneqartussaasimavoq. Taamaalilluni Danieli pisassamini inissisimavoq.

GSAM 84Oqaasit 1798 tikillugu naqissuserneqarput

GSAM 84.2Danielip apeqqutaanut, “Naalagara, tamakkua qanoq naggateqassappat?”23 ima akineqarpoq: “Oqaasit matuneqarlutillu naqissuserneqarput naggatissap piffissaa tikillugu.”24 Danielip eqqarsaataanik aalassatsitsisimaqisut tassaapput “qaqugu?”, “qanoq sivisutigisumik?” aamma “qanoq naggateqassappat?” Apeqqutit taakku siulittuisumut paatsiveerussaataallutillu isumakuluutaapput, tamakkulu kisimik “naggatissap piffissaa” tikillugu matuneqarlutillu naqissuserneqartussaapput, Danielip allagai tamarmik pinnatik, ilaasa isumaqarfigisaattut. Piffissaq tamanna, 1798, sioqqullugu siulittuutinik ilinniartut sapaatip-akunneri 70-it pillugit qaammaqquteqarput, paasillugulu taakku Kristusip inunngornera sioqqullugu 457-imi aallartittut. Kristusip tamanut ammasumik kiffartornera, toqunera allallu ullormit taassumannga sapaatip-akunnerinik 69-inik 70-inillu kisitsinerup nalaanut eqqorluinnartumik pipput. Annaassisup suliassaata kisitsinermut tamatumunnga naapertuuttumik eqqorluinnartumik naammassineqarnerata taakkununnga uppernarsaatissaq annertooq tunniussimavaa, taanna ilumut Missiarsi ilumoortoq, taamaalillunilu sapaatip-akunnerisa 70-it aallartiffiata ullua allanngortinneqarsinnaanngitsumik aalajangersarneqartoq. Sapaatip-akunneri 70-it ullut 2300-t immikkoortuat siulleq tassaasut paasisaqannginnamikku, tamanna siulittuutigineqartutut 1798 kingorna aatsaat paasinarsisinneqartussanngorlugu naqissuserneqarsimaannarpoq.

GSAM 84Ullut 2300-t paasineqarnissaannut matuersaat

GSAM 84.3Maanna pisimasuni uppernarsaatit misissoriartigit. Ukioq 1798 tikillugu siulittuutinik nassuiaasartut ullut 2300-t qaqugu naassasut qaammaassiffigineqarsimanngillat. Danielip allagaani assersuutit, inussuaq uumasullu paasisinnaavaat, ullulli 2300-t qaqugu naassasut oqaatigisinnaanagu, suli ullut qaqugu aallartissimanersut paasisimannginnamikku. Tamanna uppernarsarniarlugu Adventistit aviisianni «Unnuap qeqqani nilliunneq»-mi, taamani New Yorkip illoqarfiani saqqummersartumi, 1842-mi juunip 15-iani ima allassimasoq atuarsinnaavarput: “Ilumut soqutiginarpoq atuakkiortut assigiinngitsut imminnut attuumassuteqanngitsut 1798-ip kingorna siornatigut paasineqarsimanngilluinnartumik paasisaqarsimasut nassaaralugit — tassalu sapaatit-akunneri 70-it ullut 2300-t paasineqarnissaannut matuersaataasut.”

GSAM 85Amerlasuut qaamaneq nassaarigaat

GSAM 85.1Ilisimasat taakku “naqissuserlugit matoqqatinneqarsimapput” Naalakkap piffissarititaa nalliutsinnagu, piffissami tamatumani innuttami paasinninnerannut ammarneqassallutik. Taamatuttaaq “naggatissap piffissaa” nalliummat amerlasuut Allakkani Illernartuni “qasseriarlutik uteqattaassapput”, tamakku paasiniarlugit. Allassimaffiup nutserneqarneri arlallit sanilliukkutsigit isumaa erseqqissilluinnassaaq.

GSAM 85.2Doktori Adam Clarke oqarpoq: “Amerlasuut isumaata paasiniarnissaa ilungersuutigissavaat; ilisimasaqarnerlu annertusiartussaaq — tamatumuuna.”

GSAM 85.3Lutherip Biibiliata tyskisuup iluarsisap iluani ima atuarpugut: “Taava amerlasuut taanna misissuiffigissavaat, paasisimasaqarnerujussuaq nassaaralugu.”

GSAM 85.4«Tyskisut Biibili Allassimaffinnik Sanileriissitsisoq»-mi ima allassimavoq: “Amerlasuut taanna tamaat misissussavaat, taamalu ilisimasaqarneq annertusiartussaaq.”

GSAM 85.5L. Van Essip Biibiliata tyskisuup, paavip aamma katuullit atuartarnissaannut akuerisaata, ima nutserpaa: “Amerlasuut taanna tamaat misissuiffigissavaat, ilisimasaqarnerlu annertussaaq.”

GSAM 85.6Biibilimi svenskisuumi ima allassimavoq: “Amerlasuut tassani misissuisassapput, ilisimasaqarnerlu annertusissaaq.”

GSAM 85.7Biibilimi qallunaatut-norskisullu iluarsisami ima allassimavoq: “Amerlasuut ilungersorlutik misissuisassapput, ilisimasaqarnerlu annertusiartussaaq.”

GSAM 85.81798 sioqqullugu naqissuserlugu matoqqatinneqarsimasunik ujaasineq ilisimasaqalernerlu pillugit «Unnuap qeqqani nilliunneq»-mi 1842-mi juunip 15-iani ima atuarpugut: “Tupinnartumik ataatsikkut pisuunnginnerpa, atuakkiortut taama amerlatigisut imminnut ilisimanngivillutik piffissap ataatsip missaani isumaqatigiillutik inerniliisimammata?”

GSAM 86.1Matumuuna inuit eqimattallu assigiinngitsut 20-t allattorsimaffiat saqqummiupparput. Ullut 2300-t naanerannut tunngasumik sallusuissut paasivaat, imminnut attaveqarnikkut pinnatik, Allakkanilli Illernartunik eqiasuillutik misissuinikkut, Guutip Anersaavanit sunnerneqarlutik siulersorneqartut. Allattorsimaffimmi siulliutitaarput William Miller, naalagaaffiup immikkoortuani New Yorkimi najugaqartoq; tulliupput A. J. Krupp, Philadelphia-mi, Pa.-mi; David McGregor, Falmouthimi, Maine-mi; Edward Irving, Tuluit Nunaanni; Archibald Mason, Skotlandimi; W. E. Davis, South Carolina-mi; Joseph Wolff, Asiami sumiiffinni assigiinngitsuni sulisoq; Alexander Campbell, Robert Owenimik 1829-mi oqallinnermini; umiarsuup naalagaa A. Landers, Liverpoolimi, Tuluit Nunaanni; Leonard Heinrich Kelber, Stuttgartimi, Tysklandimi; Lacunza, Spaniami; Hentzepeter, Haagimi, Hollandimi; doktori Capadose, Amsterdamimi, Hollandimi; Rau, Bayernimi; Tartarymi palasit, 1821-mi; Yemenimi Biibilimik ilinniartut, atuakkaminni «Seera»-mik taaguutilimmi; Hengstenberg, Tysklandip ilaani allami; Ruslandimiut Kaspiske Havip eqqaani; Molokanerit Østersøp sineriaani, allallu.

GSAM 86.2Qanoq tamanna siulittuutinik ilinniartunut piffissani assigiinngitsuni paasineqaleriartorsimanersoq, taakkualu imminnut ilisimanngikkaluarlutik, tulliuttunit takuneqarsinnaavoq:—

GSAM 86.3«Unnuap qeqqani nilliunneq»-mi 1842-mi juunip 15-iani oqaatsit ukuipput: “Atuagaq ima qulequtalik maanna tiguneqarpoq: ‘Danielip siulittuutaani ullut 2300-t kisitsisitaat pillugit allaaserisat marluk, kristumiullu ilagiit aniguisitaanissaat misissuiffigissallugu pisussaaffia, Archibald Masonimit, iivangkiiliumik oqaluussisumit, Wishawtownimi, Skotlandimi. Newberg. Glasgowmi naqitaq malillugu Ward M. Gazeleyimit naqitigaq, 1820.’ Atuakkami tassani Mason oqarpoq: ‘Qanittukkut atuagannguaq takusimavara, siullermik Amerikami palasimit Wm. E. Davisimit, South Carolina-meersumit, saqqummersitaq, 1818-imilu Tuluit Nunaata kujataani Warkingtonimi saqqummersinneqaqqittoq. Atuakkiortoq taanna oqarpoq ullut 2300-t sapaatit-akunneri 70-it peqatigalugit aallartissimasut (kapitali 9:24). Isuma taanna isumaqatigissallugu pinngitsoorsinnaanngilara.’”

GSAM 87Davis, South Carolina-meersoq

GSAM 87.1«Unnuap qeqqani nilliunneq»-p naqitami tassani aaqqissuisua oqarpoq: “Davisip atuagaa 1810-p missaani allanneqarsimassaaq.” Atuakkami tunngavilersuutit pillugit ima oqarpoq: “Atuartoq ilumut isumaqalersinnaavoq Millerip, Litchip, Storesip imaluunniit Halep allagaanik atuarluni, kisianni isumaqarpugut maanna tikiuteqqinneq aappaa pillugu atuakkiortartut arlaannaalluunniit sapaatip-akunnera kingulleq tikillugu atuakkap taassuma piuneranik ilisimasaqarsimanngitsoq. Aviisip matuma [Nilliunnerup] aaqqissuisuata siornatigut taanna tusarsimanngisaannarpaa. Davisip piffissaq pillugu isumaa, Masonimit tapersersorneqartoq, imaappoq: ullut 2300-t juutit ukiuanni 1843-mi naassapput — tassa uagut ukiutsinni 1844-mi.”

GSAM 87Joseph Wolff allallu 20-t

GSAM 87.2«Unnuap qeqqani nilliunneq»-mi 1843-mi aggustip 31-iani ima atuarpugut: “1822-mi Joseph Wolff (Tuluit Nunaaneersup) atuagaq ‘Tikiuteqqissaaq, Inuup Ernera Qilaap Nuiaani’ qulequtalik saqqummersippaa.” Aammalu ima allassimavoq: “1826-mi inuit 20-t, kristumiut upperisatoqaannik malinnittut assigiinngitsut tamarmik akornanni pisut, Londonimi naalagaq Wolff peqatigalugu Biibilimik ilinniarniarlutik naapipput. Tamarmik isumaqatigiillutik inerniliipput. Ukiut 1260-t ukiunik 45-nik ilavaat.” Ukiut 1260-t 1798-imi naasut ukiunik 45-nik ilagaanni juutit ukiuata 1843-p naaneranut killippugut, tamannalu ilumut uagut 1844-igaarput.

GSAM 87Alexander Campbellip isumaa

GSAM 87.3Aviisip naqitami tassani Alexander Campbell pillugu ima allassimavoq: “1829-mi upperisaqanngitsumik Robert Owenimik oqallinnermik tusaamasaasumik ingerlatsivoq. Tassani tunngavilersuutigaa Danielip takorruugai piffissap naggatissaanut tikittut, ullut 2300-t ukiuusut, Kristusillu inunngorneranit ukiut 1847-t missaat qaangiuppata naassasut. Nammineq naatsorsuinera malillugu Kristusip inunngornera nalinginnaasumik naatsorsuinermit ukiut sisamat sioqqullugu pivoq.” Taamaammat naatsorsuinera malillugu ullut 2300-t ilumut naassapput Kristusip inunngorneranit ukiunik naatsorsuisalernermiit juutit ukiui ilivitsut 1843-t naaneranni — tassa ilumut 1844-mi.

GSAM 88.1«Unnuap qeqqani nilliunneq»-mi 1843-mi septembarip 21-iani atuagaq tiguneqarsimasoq ima qulequtalik oqaatigineqarpoq: “Britanniamut Amerikamullu nipi, Naalakkatta Annaassisittalu tikiuteqqinnera aappaa pillugu Allakkat Illernartut malillugit nalunaarut. Tamanna ullut tamaasa qinnutigisarparput oqarluta: ‘Naalagaaffiit tikiulli, piumasat qilammi pisutut nunamissaaq pili,’25 Umiarsuup naalagaanit A. Landersimit, Liverpoolimeersumit, allataq, S. Kentip peqatigisaasalu 1839-mi saqqummersitaat.”

GSAM 88.2“Taassuma, allat assigalugit, piffissamik naatsorsuinini saqqummiuppaa, ullut 2300-t naanerannut Kristusip ilumut inunngorneranit ukiut 1847-t qaangiunnerat tikkuarlugu.” Tamanna uagut 1844-igissavarput, nalinginnaasumik naatsorsuinermit ukiut sisamat sioqqullugu inunngormat.26

GSAM 88Leonard Heinrich Kelber

GSAM 88.3«Review and Herald»-imi 1892-mi maajip 17-iani palasip L. R. Conradip, Tysklandimi Hamburgimeersup, allaaserisaa saqqummerpoq. Tassani ima oqarpoq:—

GSAM 88.4“Atuartartutta amerlanersaasa ilagiinni lutherikkuusuni pisortaq tusaamasaq Bengel tusarsimassavaat. Ukiuni hundredelinni kingullerni [Schaff naapertorlugu Bengel 1751-imi toquvoq] taassuma Naalakkatta saqqummernissaa ukiumut 1836-mut aalajangersarpaa, naatsorsuinini Saqqummersitani kisitsit 666 tunngavigalugu. Piffissarli taanna naatinnagu sivisuumik angut alla, atuarfiup pisortaa Leonard Heinrich Kelberimik atilik, allattalerpoq. Atuagannguani siulleq 1824-mi saqqummersippaa, ‘Naggatissaq Qanippoq’-mik qulequtalik, Matthæusip kapitaliinik 24-mik 25-millu nassuiaatitalik. Bayernimi naqiterneqarpoq. 1835-mili atuagannguaq anginerusoq, qulequtaq taanna atorlugu, Stuttgartimi saqqummerpoq, 126-nik qupperneqartoq. Tamanna immikkut soqutigineqassaaq, atuartartuttalu paasisimasaqarnerunissaat pillugu quppernerup qulequtallip nutsernera ilannguppara: ‘Naggatissaq Nalliuppoq, Guutip oqaasianit pisimasunillu nutaanerpaanit itisilerilluni qularunnaarsitsisumillu uppernarsagaq; Naalakkatta tikiunnissaanik utaqqinermut imaluunniit piffissamik naatsorsuinermut akerliunerit siumut aalajangereersimanermik tunngavillit tamaasa nungulluinnarlugit; erseqqissumik takutillugu ilagiinni pisortaq Bengel ukioq pingaartoq aalajangiisoq pillugu ukiunik arfineq-marlunnik kukkusimasoq; 1836 pinnani, ukioq 1843 tassaavoq naggatissaq, qaamanerup taartullu akornanni akiuunnerup annertup naammassiffissaa, Naalakkattalu Jiisusip nunarsuarmi eqqissisimasumik naalakkersuinerata sivisuumik utaqqisaasup aallartiffissaa.’

GSAM 89.1“Aappassaanik naqitaq 1841-mi aamma Stuttgartimi saqqummerpoq, nalunngisakkalu malillugit alla aamma Sachsenimi saqqummerpoq. Quppernermi qulequtalimmi takuneqarsinnaasutut, atuagannguup siumut aalajangereersimanermik tunngavillit akerliunerit nalinginnaasut akereerlugit, Danielip kapitaliani 8-mi ullut 2300-t Danielillu kapitaliani 9-mi sapaatit-akunneri 70-it imminnut ataqatigiinnerat ersarissumik erseqqissumillu takutippaa, ukiumullu 1843-mut killitsillugit (juutit 1843-at — uagut 1844-rput). Taava atuakkap sinnerani piffissat ilisarnaataat tunngavigalugit pisussap tamatuma qanittariaqarnera takutippaa.

GSAM 89.2“Arlaleriarluni naqiterneqarsimanera kisimi tamatuma soqutiginninnermik pilersitsisimaneranut uppernarsaatissaavoq. Qatanngut Schäche, maanna Australiami najugaqartoq, allaalluunniit nunap immikkoortuani ungasissumi Silesiami taassuma ussassaarutaa takuaa. Pisinissaminullu inniminneereerluni matut parnaarsimatillugit soqutiginnilluarluni atuarpoq. Atuakkami atuakkiortup silarsuarmi ingerlaarnermik assingusumik ilisimasaqarsimaneranik malunnartoqanngilaq, taamaattorli Guutip Anersaavatigut taakkunatut inerniliisimavoq.

GSAM 89.3“1842-mi atuagannguamik suli anginerusumik 286-nik quppernilimmik, aamma Stuttgartimi, allappoq. Taanna ima qulequtaqarpoq: ‘Silarsuup Pinngortinneqarnera Ataneratalu Sivisussusia Pillugit Eqqarsaatit Pingaarnerit Allakkanillu Illernartunik Tunngavillit; imaluunniit apeqqummut itisiliilluni akissut: Sooq Guutip silarsuaq ulluni tulleriinni arfinilinni pinngortippaa — Naalakkatta Kristusimut akeraasumik eqqartuussinissaanut qaninneq — ukioq 1843-mi pisussat annertuut nuannaarnartullu.’”

GSAM 89“Ben Ezra” (Lacunza)

GSAM 89.4Ukioq 1812-ip missaani Lacunza Spaniami atuakkamik ‘Missiarsip Naalannassutsimi Ataqqinassutsimilu Tikiunnera’ qulequtalimmik saqqummersitsivoq. Atuakkiortoq taaguummik isertortumik “Ben Ezra”-mik atuisuuvoq, juutiusimasorlu saassimasoq ilimagineqarluni. Edward Irvingip Tuluit Nunaaneersup, tikiuteqqinneq aappaa pillugu sulinini aallartissimareerlugu, atuagaq qulaani taaneqartoq tuluttut nutserpaa. Taamaalilluni atuakkap oqaluttuarisani ikinnerpaamik oqaatsit marluk atorlugit saqqummiuppaa.

GSAM 89.5Ukiut qaangiutereersut ilinniartut assigiinngitsut ukiut hundredellit siuliani aallartinneranniit 1840-mut ullut 2300-t sivisussusiannik naatsorsuisimasut inerniliinerinik katersinissaq ilumut soqutiginarpoq. Sapaatit-akunneri 70-it piffissap tamatuma aallaqqaataatut inissippaat, paasinarsivorlu tamarmik piffissap 1844-mi naanissaa pillugu isumaqatigiittut.

GSAM 901844 tassaavoq ullut 2300-t ilumoortumik naaffissaat

GSAM 90.1Apeqqut una saqqummersinnaavoq: Qularunnaarsinnaavugut 1844 tassaasoq ullut 2300-t eqqortumik naaffissaat? Aap! Siulittuutip eqquunneranik ilumuunngitsumik pisimasoq piffissami eqqortumi ilumoortumik eqquuffissami pisinnaanngilluinnarmat, taamatuttaaq inerniliisariaqarpugut ukioq 1844 tassaasoq ullut 2300-t eqqortumik naaffissaat. Guutip ilisimasaqarneq taanna 1798 tikillugu naqissuserlugu matoqqatippaa, taavalu qaamanerup qaammarnissaa neriorsuutigalugu. Piffissamik eqqortumik paasisaqarnissaq pillugu ilungersorlutik Guutimik ujarlersut Anersaani kukkusuitsoq aqqutigalugu siulersorpai. Tamanna pillugu “ilisimasaqarnerup” “annertusiartornissaanut” piffissarititaa nalliussimavoq, qaamanerlu ilumoortoq tunniuppaa.

GSAM 90.2Piffissap inunnut “naggatissap piffissaani” paasitinneqarnerata naaffissaa paasereersimallugu, nassaarineqartup tamatuma isumaa misissussallugu ajunngilaq. Paasivarput piffissami tassani iivangkiiliumik sulineq naammassineqalerpat, eqqartuussinerup aallartinnissaanut piffissaq aalajangersimasoq nalunaarutigineqassasoq. “Takuvungalu,” Johannesi oqarpoq, “inngili alla qilaap qeqqani timmisoq, iivangkiiliumik naassaanngitsumik pigisalik, nunarsuarmi najugaqartunut, inuiaqatigiinnullu, naggueqatigiinnullu, oqaatsinullu inuiannullu tamanut oqaluussissutigisassaminik, nipituumillu oqartoq: Guuti mianerisiuk ataqqinassusermillu tunillugu; eqqartuussinissaata nalunaaquttap-akunnera nalliummat; pallorfigisiullu qilammik nunamillu immamillu erngullu puilasuinik pinngortitsisoq.”27 Inngilit namminneq inunnut iivangkiiliumik oqaluussineq ajorput. Naalakkap nammineq inuk iivangkiiliuminik silarsuup naggatissaanut oqaluussisussatut toqqarsimavaa.28 Taamaammat inngili taanna iivangkiiliumik tusarliussamut assersuutaavoq, eqqartuussinerup “Guutip illuani aallartinnissaanut” piffissap nalliunneranik nalunaarutiginnittumut.29 Tusarliussaq taamaattoq Allakkat Illernartut tunngavigalugit tunniunneqarsinnaanngilaq, piffissaq eqqartuussinermut anngutsitsisoq Allakkani Illernartuni paasineqartinnagu. Ullut 2300-t, soorlu oqaatigineqareersoq, Guutip innuttai pillugit misissuinikkut eqqartuussinermut anngupput.

GSAM 91Saammaannartitsivissaq eqqartuussiffissaavoq

GSAM 91.1Saammaannartitsivissaq, tassa nunarsuarmi naalaffimmik saliineq, juutinit eqqartuussiffissatut paasineqartarpoq sulilu taamatut paasineqartarluni. Maannakkullu siammarsimallutik najugaqaraluarlutik, ullormut pimoorussiffiusumut tassunga atasunik qanga kiffartuussinerit tamaasa ingerlatsisinnaanngikkaluarlutik, eqqartuussiffissatut malunnartittarpaat. Tamanna uppernarsarniarlugu siullermik juutit aviisiannit San Franciscomi, Californiami, saqqummersartumit, ‘Juutit Nassuiaasuat’-nik taaguutilimmit, issuaassaagut. Taanna juutit upperisatoqqaminnik malinnittut Rocky Mountainsit kitaanniittut oqaaseqartarfiat tassaavoq. 1892-mi septembarimi saqqummersumi nalunaarutigineqarpoq naqitaq tulleq saqqummersinnagu qaammat arfineq-aappaat saammaannartitsivissarlu nalliutissasut. Qaammat arfineq-aappaat Tishreemik taaguuteqartippaat, arfinilissaallu Ellulimik; taamaammat aviisi ima allappoq: “Qaammat Elluli nalliuppoq, Shofarillu [qasarluartaat, qaammatip arfineq-aappaata ulluisa aallaqqaataanniit qulingat tikillugu nipilersinneqartartussaq, Tussiaatit 81:3, 4] nipai mianersoqqussutaasut ullaakkut tamaasa juutit upperisatoqqaminnik malinnittut synagogiini tusaaneqartassapput, eqqaaniaaffissamut Yom Kippurimilu inaarutaasumik eqqartuussinissamut piareersaqqullugit.” Ellulip, qaammatip arfinilissaata, naaneraniimmata Tishreelu, qaammatip arfineq-aappaat, aallartingajalluni, ulluni qulini ullaakkut tamaasa qasarluartaat tusartassavaat, ileqqutoqqani assersuutitut atorneqartuni ukiumi tassani eqqartuussinissaq kingulleq nalunaarutigalugu.

GSAM 91Juutit rabbiata nalunaajaanera

GSAM 91.2Aammattaaq 1902-mi rabbi Isidore Myers, San Franciscomi, Cal.-mi, juutit ilagiivisa angisuut ilaat sinnerlugit, saammaannartitsivissaq nalunaarutigigamiuk ima oqarpoq: “Ukiumit ukiumut allamut ikaarsaarnermi Israelikkuusoq pinngortitsineq Pinngortitsisullu tamanut naalagaassusia pillugit sakkortuumik eqqaasinneqartarpoq. Qaaqquneqartarporlu qasarluartaatip nipaanik, oqariartaaseq atussagaanni, piffissap pinngornerata Kunngersuullu niaqorusersugaanerata ukiumoortumik nalliuttorsiornerat malunnartissagaa. Qasarluartaatip taassuma, imaluunniit Shofarip, nipaata aamma qaaqqusarpaa ukiumi qaangiuttumi iliuutsini kingumut qiviarluni peqqissaarluni misissoqqullugit, Naapertuilluarnerup Naassaanngitsup eqqartuussiviup issiavissaarsuani issiasup isaata tamanik takunnittup saani sajulluni nikorfalluni.”

GSAM 92.1Juutit naalaffimmi kiffartuussineranni naalaffik illernartoq ukiumut ataasiarluni salinneqartarmat, Danielimut erseqqissimassaaq ullut 2300-t naaneranni naalaffimmik saliineq ukiumoortumik kiffartuussinerup assersuutaasup saniatigut allamut tunngasariaqartoq. Naalakkap innuttani ilinniartissimareerpai siulittuutini assersuutinik atuinermi piffissaq nalunaarutigineqartoq “ulloq ataaseq ukiumut ataatsimut” naatsorsorneqassasoq.30 Taamaammat ullut 2300-t, soorlu takoreeripput, Kristusip qilammi naalaffimmi illernartumi palasiunertut sulinerata naammassineranut tikipput — tassa inuit ajortiminnik nassueruteqarnermikkut suliassaminnik qilammi naalaffimmut illernartumut anngussisimasut pillugit misissuinikkut eqqartuussinermut.

GSAM 92Eqqartuussineq pillugu tusarliussaq 1844-mi piffissanngortoq

GSAM 92.2Illernartut eqqartuunneqalerfissaata piffissaa paasineqarmat, aqqut ammarneqarpoq, Naalakkap pisussanut tulleriiaarinera siulittuutini nalunaarutigineqartoq malillugu tusarliussaq una tunniunneqarsinnaalersillugu: “Eqqartuussinissaata nalunaaquttap-akunnera nalliuppoq.” Malugiuk, piffissap tamatuma paasineqarnerata kinguninngua tusarliussaq nalunaarutigineqassasoq oqaatigineqanngilaq; qaamaneq siornatigut “naqissuserlugu matoqqatinneqarsimasoq” paasinarserneqassasoq oqaatigineqarporli. Erseqqissumik takusinnaavarput tamanna naammassineqarsimasoq. Kapitalini tulliuttuni erserumaarpoq Naalakkap taamatuttaaq aalajangersimasumik adventi pillugu tusarliussap nalunaarutigineqarnissaanut piffissaq nalunaaqutseraa, nalunaarullu taamatuttaaq piviusumik silarsuarmut tunniunneqartoq.

Notes

  1. Danieli 12:8-10. ↩
  2. Danieli 8:17. ↩
  3. Danieli 12:4. ↩
  4. Mosesip allagaasa tallimaat 29:29. ↩
  5. Nahumi 3:2. ↩
  6. Nahumi 1:5-9. ↩
  7. Nahumi 2:3-5. ↩
  8. Joeli 2:1. ↩
  9. Sefania 2:1-3. ↩
  10. Danieli 11:35. ↩
  11. Danieli 12:7. ↩
  12. Saqqummersitat 11:3. ↩
  13. Saqqummersitat 11:7-9. ↩
  14. Andersonip Tuluttut Biibilip oqaluttuarisaanera, qupp. 494. ↩
  15. Thomas Dickip Inuiaqatigiit pitsanngorsarnissaat pillugu, qupp. 154. ↩
  16. Thierip Frankrigimi mumisitsineq, immikkoortoq 2, qupp. 371. ↩
  17. Atuagaq taanna, qupp. 338. ↩
  18. Atuagaq taanna, qupp. 365. ↩
  19. Saqqummersitat 11:11, 12. ↩
  20. Danieli 8:14, ↩
  21. Danieli 12:6-8. ↩
  22. Danieli 12:13. ↩
  23. Danieli 12:8, ↩
  24. Danieli 12:9. ↩
  25. Matthæusi 6:10. ↩
  26. Matthæusi 2:1-ip quppernerata sinaani ukioq allassimasoq. ↩
  27. Saqqummersitat 14:6, 7. ↩
  28. Matthæusi 28:19, 20. ↩
  29. Petrusip allagai siulliit 4:17. ↩
  30. Mosesimik allakkat sisamaat 14:34; Ezekieli 4:6. ↩

Note

Back