Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
08 / 31
08 / 31

Kapitali 5 — Adventip aappaanik tusarliussaq

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“Maanna figeniliut pillugu assersuusiaq ilinniarsiuk: Avalequtai suli aqitsut pilutanillu anillatsitsisut takugaangassigit aasap qanillineranik ilisimasaqarpusi; taamatuttaaq tamakku tamaasa takugussigit ilisimassavarsi tamanna [quppernerup sinaani: taanna] qanillisoq, matut allaat eqqaanniittoq. Ilumut oqarfigaassi: Kinguaariit uku nungussanngillat tamakku tamarmik eqquutsinnagit. Qilak nunalu nungussapput, oqaatsikkali nungussanngillat.”1

GSAM 93.2Allassimasumi matumani piffissamut Kristusip tikiunnissaata ‘matut eqqaanniinneranik’ paasinnissinnaaffitsinnut uagut malugeqquneqarpugut, soorlu pilutat siulliit nutaat aqitsut anillattut takullugit aasap qanillineranik qularnaatsumik ilisimasaqartartugut. Aamma paasisinnaavarput kinguaariinnut Kristusi nammineq tikiutinnagu silarsuarmi inuunerminnit peerunnavianngitsunut anngussimasugut. Assersuutaasoq ilinniarneqartussanngoraangat qularnanngilluinnarpoq Naalakkap ilinniartitsisunik makititsiffissaa tassaasoq, assersuutaasorlu taakku ilinniartissagaat. Apustilip allami apeqqutaa matumunnga aamma naleqquppoq: ‘Qanormi tusaassappat oqaluussisoqanngippat? Qanorlu oqaluussissappat aallartitaanngikkunik?’2

GSAM 93Ilisarnaatit piffissaat

GSAM 93.3Kapitalimi siuliani takuarput ullut 2300-t naanerannik qanoq ilisimasaqartoqalersimasoq, piffissarlu tamanna ‘taassuma eqqartuussiffissaata nalunaaqutaanut’ killittoq. Assersuummi maanna saqqummiunneqartumi Naalakkap assersuummik matuminnga ‘eqqartuussinermillu’ tusarliussamik silarsuarmut nalunaarutiginniffissaa tikinneqarpoq. Annaassisup innuttaminut ‘annikilliornissaq’ angisooq pisussaq, ‘sivikillisinneqartussaq’, eqqartoreerlugu oqarpoq: ‘Ullut taakkua annikilliornartut kinguninnguatigut seqineq taarsissaaq, qaammallu qaamanini tunniutissanngilaa, ullorissallu qilammit nakkassapput, qilaallu pissaaneri aalatinneqassapput; taavalu Inuup Ernerata ilisarnaataa qilammi saqqummissaaq.’3

GSAM 94.1Malugisiuk ilisarnaat kingullertut taaneqartoq taassuma tikiunnissaanut ilisarnaataasoq oqaatigineqanngitsoq; ilisarnaataavorli Inuup Ernera tamaaniittoq, tikiuttoq takuneqarluni. Pisimasut allassimasumi matumani taassuma qanittukkut tikiunnissaanik upperinninnermut tunngaviusussat tassaapput seqinermi, qaammammi ullorissanilu ilisarnaatit. Pisussat allat tulliuttut qilammi nuissani taassuma ilumut tikiunnerani pissapput. Taamaattumik ilisarnaatit taakku pingajuata — ullorissaniittup — kinguninngua Naalakkap ilinniartitsisunik makititsiffissaa nalliuppoq, Kristusip tikiunnissaa matut eqqaanniittoq taakku ilinniartissammassuk.

GSAM 94.2Ilisarnaatit taakku qaqugu saqqummernissaat eqqarsaatigalugu: Annikilliornerup kinguninngua seqineq taarsisussaavoq.4 Markusi allappoq tamanna ‘ulluni taakkunani, annikilliornerup taassuma kingorna’ pisussaasoq.5 Annaassisutta oqarsimavaa ullut sivikillisinneqassasut. Maria Theresap peqqussutaatigut upperisarsiornermilu akaarinninnermut inatsisitigut 1773-imiit 1776-imut ilagiinnut malersuinerup sakkortussusia sivikillisinneqarpoq. Naak pissaanillit malersuisut 1798 tikillugu naalagaaffiup pissaanera aqukkaluaraat, malersuineri 1773-ip missaani unitsinneqarput. Annaassisup oqaasii sanilliukkaanni ilisarnaatit taakku siulliat 1773-ip 1798-illu akornanni inissittariaqarpoq.

GSAM 94Ulloq unnuarlu taartorsuit

GSAM 94.31780-imi maajip 19-ianni seqineq pinngortitap nalinginnaasumik pissusissaa qaangerlugu taarsivoq. Seqernup pulaneranik pissuteqanngilaq, qaammat ullup siuliani ulikkaarsimammat. Taamaakkaluartoq USA-p avannamut kangiatungaa tamakkerlugu ullaakkut nalunaaqutaq 11-miit unnukkut nalunaaqutaq 11-mut taarpoq. Pisumi tassani seqineq kisimi taarsinngilaq, aammali qaammat seqernup qaamaneranik utertitsiumajunnaarpoq. Taartoq tamanna seqernup qaammatip qaavanut qinngornissaa akornuserpaa. Ukiorpassuillu qaangiuttut Noah Websterip oqaatigisaatut: ‘Taartumut tamatumunnga pissutaasumik naammaginartumik nassuiaasoqarsimanngisaannarpoq.’

GSAM 95.1Ulloq taanna taartorsuaq pillugu ullorissanik ilisimatooq Herschel oqarpoq: ‘Amerikap Avannaani Ulloq Taartoq pinngortitami pisartut tupinnartut ilagaat, taakkulu pillugit soqutiginnilluni atuartoqartuartassaaq, ilisimatusarnerulli nassuiarsinnaanngilai.’

GSAM 95.21780-imi maajip 19-iata unnuaani taarsineq allaaserisimasut oqarput, naak qaammat ulikkaarsimagaluaqisoq, ‘silarsuarmi qaamanillit tamarmik piujunnaarsinneqarsimagaluarpataluunniit taartoq annerusinnaasimassanngikkaluarpoq.’

GSAM 95Ullorissat nakkartut

GSAM 95.3Ilisarnaatit taakku pingajuat, ullorissat nakkarnerat, 1833-mi novembarip 13-ianni eqquuppoq. Unnuami tassani, imaluunniit eqqornerusumik ullaassakkut qaammalinnginnerani nalunaaquttap-akunnerinik tallimanik sioqqullugu aallartittumik, ullorissat anaat sialussuartut nakkarput. Ilaasa innermik kuutsitsinerit qilammit aqqartut assersuuppaat; allat innermik nuannarisaartitsissutit angisuut aamaartittagaannut assersuuppaat. Pisimasoq tamanna Amerikap Avannaani tamarmi takussaavoq, kujataani Mexicop Kangerliumanersuaniit avannaani Hudsonip Kangerliumanersuanut, kitaanilu Sandwichip Qeqertaaniit kangiani Liverpoolimit milinik hundredialunnguanik ungasitsigisumut. Sumi takuneqaraluaraangamilluunniit ullorissat kipisuitsumik taamatorluinnaq nakkarput, persersuarmi aputit nakkartut amerlatigisunik.

GSAM 95.41833-mi ullorissat sialussuartut nakkarnerat pillugu Connecticutimi Alapernaatsumit 1833-mi novembarip 25-ianeersumit aamma issuassaagut:—

GSAM 95.5“Nunatoqqamiu Atuagassiap aaqqissuisuata ‘ullorissat nakkartut’ pingaaruteqarluinnartutut isigai. Oqarpoq: ‘Innermik sialussuaq pingasunngormat ullaakkut takusarput oqaatigaarput ullussarsuarmut siooranartorsuarmut assersuutitut siooranartutut, siumut kalerriutitut qularnaatsutut, ilisarnaatitullu nallittuisutut, ullormi tassani nunami innuttaasut takunnikkumaarput naqissusiussaq arfinilissaat ammaraangat. Piffissaq tamanna maanna qanilluinnarpoq, Testamentitaami kisiat pinnani aamma Testamentitoqqami allaaserineqartoq; figeniliullu anorersuarmit aalatinneqarluni paarnaminik nakkartitsineranik assilisamik eqqornerusumik takusaqartoqarsinnaanngikkaluarpoq.’”

GSAM 96Thomas Burnettip siulittuutaa

GSAM 96.1Inuit siornatigut inuusimasunit ilinniartinneqarsimapput ilisarnaat taanna oqaasertai malillugit eqquukkumaartoq ilimagissagaat. Thomas Burnettip atuakkiamini Nunarsuaq pillugu isumaliutersuutimi Londonimi Naalakkatta inunngornerata kingorna 1697-imi naqitami Matthæusi 24:29 pillugu ima allappoq:—

GSAM 96.2“Qularnanngilaq piffissami tassani ullorissat anaat ikuallasut assigiinngitsut tamarmik takussaasassasut; taakkulu ilaassapput ullorissanik nakkartunik taaneqartartut, ataasiakkaarlutik malunnaateqarpallaanngikkaluarlutik, amerlasoorujussuullutik nakkartuuppata, soorlu pruffiitip oqarneratut viinneqummit pilutatut imaluunniit figeniliummit figenitut, takusassaq tupinnartoq pilersissagaluarpaat.... Tamakku ingasattajaartumik taalliortutulluunniit oqaatigineqartutut isigisariaqanngilagut, siulittuutitulli ersarissutut pisussatullu ilumut piviusunngortussatut isigisariaqarpavut.”

GSAM 96Professori Olmsteadip nalunaajaanera

GSAM 96.3Professori Olmstead Yale Ilinniarfimmeersoq, Mass., ‘Amerikami sila pillugu ilisimatuut annersaannik’ taaneqartarsimasoq, 1833-mi novembarip 13-ianni ullorissat nakkartut pillugit oqarpoq:—

GSAM 96.4“1833-mi sialussuartut nakkarneq ima siammasitsigaaq nunarsuup qaavata ilaa annikitsuinnaanngitsoq tamaat takuneqarsinnaalluni, kangiani Atlantikup qeqqaniit kitaani Manerassuarmut; Amerikallu Kujalliup sineriaata avannarpasissuaniit avannaani tuluit nunataanni sumiiffinnut erseqqissumik aalajangerneqanngitsunut. Ullorissat anaat takusassaatiinnaratik sumi tamaani aamma ataasiusumik isikkoqarput.”

GSAM 96.5Takusassaq taanna novembarip 12-ianni unnukkut nalunaaqutaq 11-p missaani aallartittoq 13-iannilu ullaakkut nalunaaqutaq 4-p tungaanut ingerlasoq pillugu professori oqarpoq:—

GSAM 96.6“1833-mi novembarip 13-ianni ullaakkut ullorissat anaat takunissaat pilluaatigisimasaasa qilammi innermik nuannarisaartitsinerit nunarsuup pinngortitaaneraniit takuneqarsimasut annersaat takusimagunarpaat, imaluunniit minnerpaamik oqaluttuarisaanermi allagaatini eqqartorneqartut iluanni annersaat.”

GSAM 97Ullorissat sialussuartut nakkarnerat aamma Europami takuneqartoq

GSAM 97.1Leonard Heinrich Kelberip Tysklandimi Stuttgartimi 1835-mi saqqummersitaani atuakkami atuarparput ilisarnaat tamanna Atlantikup illuatungaani qaammammi tassani ullunilli ikittunnguanik kingusinnerusukkut uteqqittoq. Oqarpoq:—

GSAM 97.2“1833-mi novembarip 25-ianni Europap nunavittaani ullorissat nakkarnerat kusanartoq takussaavoq,” aamma “Silesiami Minsterburgimi ullorissat innermik sialussuartut nakkarput. Taakkulu ilagalugit arsat ikuallasut nakkarput, unnuarlu ima qaamatigilerpoq inuit illut sanilerisatik ikuallassimassasoralugit.

GSAM 97.3“Piffissami tassani Østrigimi Prinimi ullorissat nakkartut nunaminertami 500 kvadratmilinit anginerusumi takussaapput. Ilaasa innermik kuutsitsinerit qilammit aqqartut assiginerarpaat. Ilaasa innermik sialussuarmik taasarpaat. Hestit ersigilerlugit nunamut uppittarput. Inuit amerlasuut ersinerminnit napparsimalerput.”

GSAM 97Assersuutaasup atortinneqarnera

GSAM 97.4Siulittuummi matumani pisussat malillugit ilisarnaatit pingajuat — ullorissat nakkarnerat — eqquutereersoq Annaassisorput oqarpoq: ‘Maanna figeniliut pillugu assersuusiaq ilinniarsiuk.’ Oqaatsit taakku Naalakkatta oqalugiaataa taanna oqaatigimmagu kinguaariinnut inuusimasunut tunnganngillat, kinguaariinnulli tamakku eqquussimasut takusussaannut — eqquukkiartortut pinnagit, eqquussimasut. Pisussanut Kristusip matup eqqaaniinneranut ilisarnaatitut eqquuttussanut ilaanngilaq qilaat aalatinneqarnerat taassuma ilumut tikiuttoq takuneqarfissaani pisussaq. Taassuma qanittukkut tikiunnissaanut ilisarnaatini ilaavoq ilisarnaat pingajuat, ullorissaniittoq. Naalakkap inuit figeniliut assersuutaasoq ilinniassagaat piffissaq aalajangersagaa 1833-p kingorna inissisimavoq. Tassaavoq Naalakkap silarsuarmut eqqummaarinnilersitsiffissaa sallusuissummut angisuumut, tassa taassuma tikiunnissaa matut eqqaanniittoq, aamma assersuummik taassuminnga tusartut kinguaariit nungutinnginneranni tikiukkumaartoq. Taamaattumik takuarput siulittuummi matumani Adventip nalunaarutaa angisooq silarsuarmut tusarliunneqartussanngorfia qanoq nalunaaqutserneqartoq.

GSAM 98Silarsuaq tamakkerlugu nalunaarut

GSAM 98.1Siulittuut taanna eqquulluni takuarput 1833-mi taamanerpiaq Naalakkap silarsuup ilaani assigiinngitsuni aallartitani imaluunniit oqaluussisuni makitikkai. Taakku 1833-miit 1844-mut Kristusip tikiunnissaata qanillineranik, ‘matut allaat eqqaanniinneranik’, nilliullutik nalunaarput; figeniliullu assersuutaasoq ilinniartippaat, tikiunnissaanut ilisarnaatit taakku tikkuarlugit, soorlu taamaalioqqullugit peqqusimagai. Tusarliussaq taanna ilinniartitsisumit uumassuseqartumit imaluunniit naqitat aqqutigalugit silarsuarmi ajoqersuiartortitat najugaqarfiinut tamanut nunarsuarmilu umiarsualiveqarfinnut tamanut apuuppoq.

GSAM 98.2Tusarliussap qanoq siammarsimatiginera Rochesterimi, New Yorkimi, Sallusuissutip Nipaata aaqqissuisuata 1845-mi januaarimi saqqummersumi erseqqissumik oqaatigaa:—

GSAM 98.3“Iivangkiiliu naassaanngitsoq, Saqqummersitat 14:6, 7-imi allaaserineqartoq, inuiaqatigiinnut, naggueqatigiinnut, oqaasilinnut inuiannullu tamanut oqaluussissutigineqarsimavoq; nipituumik oqarluni: ‘Guuti mianerisiuk, ataqqinaammillu tunisiuk; eqqartuussiffissaa nalliummat: pallorfigisiullu qilammik, nunamik, imarmik puilasunillu pinngortitsisoq.’ Tusarliussap taassuma ukiuni kingullerni ikittuinnarni qilammi ataani inuiaqatigiinnut oqaasilinnullu tamanut apuunneqarneranit uppernarsaatinik erseqqinnerusunik takutitsisoqarsinnaanngilaq, tassa Kristusip 1843-mi [1843, juutit piffissalerinerat — uagut piffissalerinerput, 1844], imaluunniit qanittukkut, tikiunnissaanik oqaluussinermi. Oqalugiarnerit saqqummersitallu aqqutigalugit nipi nunarsuaq tamaat siammarsimavoq, oqaatsillu nunarsuup isuanut anngussimapput.”

GSAM 98.4Inuit ilaat pisimasunik ilisimasaqanngitsut tikiuteqqinneq aappaa pillugu Adventimik ingerlaarneq sumiiffimmut aalajangersimasumut killeqartuusutut isigisimavaat, William Millerimut oqaluussisunullu hundredialunnguanut USA-p avannarpasissortaani taassumunnga suleqataasunut atassuteqartumik suliaasoralugu. Taakkununnga tupaallaataassagunarpoq paasillugu Amerikami ingerlaarneq, Elderi Miller aamma Elderi Himes siuttoralugit malunnaateqartut, ingerlaarnerup angisuup ilaannaa mikisoq, soorlu qulaani oqaatigineqartoq ‘nunarsuup isuinut’ ingerlasoq.

GSAM 99INGERLAARNEQ INUIAQATIGIINNI ASSIGIINNGITSUNI QANOQ AALLARTIPPA

GSAM 99.1Naalakkap nalunaarummik matuminnga silarsuarmut tusarliiffissaa nalliuppoq, piffissallu ataatsip missaani nunarsuup ilaani 20-ni amerlanerniluunniit angutit makitinneqarput, imminnut suliatik nalugaluarlugit tusarliussaq taanna nunarsuup ilaanut tamanut tusarliukkiartorlugu. Kapitali 4-mi taaneqartut, ullut 2300-t naanerannik qaammaqquteqalersut, ataaseq — A. Campbell — eqqaassanngikkaanni, Saqqummersitat 14-imi inngilip siulliup tusarliussaa nalunaarutigeqqullugu kajumissisinneqarput; tamannalu aamma Guutip Anersaavata toqqaannartumik sunniineratigut pivoq, qaammaqqutip imminnut ingerlateqqinneratigut pinnani.

GSAM 99Ilagiinnik iluarsaaqqinnermut sanilliunneqarnera

GSAM 99.2D’Aubigné-p ukiut hundredellit 16-ianni ilagiinnik iluarsaaqqinnerup angisuup aallartinneranut tunngatitaa ingerlaarnermut matumunnga aamma atortikkutsigu, tamanna qularnanngilluinnartumik Naalakkap piffissaani Naalakkap tusarliussaatut naatsorsuutigisariaqarpoq. Ilagiinnik iluarsaaqqinneq taanna tamaat eqqarsaatigalugu oqaluttuarisaanermik allattoq oqarpoq:—

GSAM 99.3“Tysklandip sallusuissut Schweizimut ingerlateqqinngilaa, Schweizillu Frankrigimut ingerlateqqinngilaa, Frankrigillu Tuluit Nunaannut ingerlateqqinngilaa. Nunat taakku tamarmik Guutimit pisimavaat, soorlu silarsuup ilaata qaamaneq allamut ingerlateqqinngikkaa; seqinerli taanna qaamasoq nunarsuarmut tamarmut toqqaannartumik qaamanermik tunniussivoq. Kristusi, qutsissumit ullaap qaamanera, inuiannit tamanit killissaqanngitsumik qutsinnerutinneqartoq, ilagiinnik iluarsaaqqinnerup nalaani, soorlu kristumiussutsip tunngavilerneqarnerani, Guutip innertut ippoq silarsuarmut inuunermik tunisisoq. Ukiut hundredellit 16-ianni ajoqersuut taanna ataasiinnaq piffissami ataatsimi inuiaqatigiinni ungasinnerpaani assigiinngitsorujussuarnilu angerlarsimaffinni oqaluffinnilu tunngavilerneqarpoq. Tamatumunnga pissutaavoq Anersaaq taanna sumi tamaani sulimmat, uppernerlu taanna pilersillugu.

GSAM 99.4“Tysklandimi Schweizimilu ilagiinnik iluarsaaqqinnerit sallusuissut tamanna uppernarsarpaat. Zwingle Lutherimut attaveqanngilaq. Qularnanngitsumik angutit taakku marluk atassuteqarput; tamannali nunarsuup qulaani ujartariaqarparput. Qilammit Lutherimut sallusuissummik tunniussisup aamma Zwinglemut tunniuppaa. Guuti taakkua akornanni attaveqaataavoq. ‘Iivangkiiliumik oqaluussisalerpunga,’ Zwingle oqarpoq, ‘saammaannermut ukioq 1516-imi, tassa piffissami Lutherip aqqa nunatsinneersut tusarsimanngisaannarsimasaanni. Kristusip ajoqersuutaa Lutherimit ilinniarsimanngilara, Guutilli oqaasianit. Lutherip Kristusi oqaluussissutigippagu, uanga iliortarnittut iliorpoq; allamik soqanngilaq.’”6

GSAM 100.1Frankrigimi Farelip Lefèvre-llu sulinerat pillugu oqaluttuarisaanermik allattoq oqarpoq:—

GSAM 100.2“Taamaattumik Frankrigimi ilagiinnik iluarsaaqqinneq nunanit allanit eqqunneqanngilaq. Frankrigip nunaani inunngorpoq; Parisimi naavoq; allaat universitetimi siullermik sorlanippoq, taanna kristumiussutsip Romamut atasup iluani pissaanerit aappaattut inissisimammat. Guutip suliap tunngavii Picardymi Dauphinymilu angutit unneqqarissut uummataannut inissippai, nunami allami sumiluunniit aallartinnginnerani.

GSAM 100.3“Takoreerparput Schweizimi ilagiinnik iluarsaaqqinneq Tysklandimi ilagiinnik iluarsaaqqinnermit pinngitsuuisoq. Frankrigimi ilagiinnik iluarsaaqqinneq aamma taakkunannga marlunnit pinngitsuuisuuvoq. Suliaq nunani assigiinngitsuni taakkunani ataatsikkut aallartippoq, imminnut attaveqanngikkaluarlutik; soorlu sorsunnermi sakkutooqatigiit immikkoortui assigiinngitsut tamarmik piffissami ataatsimi aallartartut, aappaatalu aappaa ingerlaqqunngikkaluaraa, peqqussut taanna ataasiinnaq naalagaanerpaamit tassanngaanniit pisoq tamarmit tusaaneqartarmat. Piffissaq nalliussimavoq, inuit piareersarneqarsimapput, Guutillu nunani tamani ataatsikkut ilagiimini iluarsaaqqinneq aallartippaa. Pisimasut taamaattut uppernarsarpaat ukiut hundredellit 16-ianni ilagiinnik iluarsaaqqinneq angisooq Guutip sulinerigaa.”7

GSAM 100.4Tuluit Nunaanni Thos. Bilney, Fryth, Tyndale allallu siulersuineranni ilagiinnik iluarsaaqqinneq pillugu D’Aubigné aamma oqarpoq:—

GSAM 100.5“Taamaattumik Tuluit Nunaanni ilagiinnik iluarsaaqqinneq Lutherimik Zwinglemillu pinngitsuilluni aallartippoq, Guuti kisiat aallaavigalugu. Kristumiussutsip nunaani taakkunani tamani Guutip oqaasia ataatsikkut sunniuteqarpoq. Oxfordimi, Cambridgemi Londonimilu ilagiinnik iluarsaaqqinnermut aallaaviuvoq Erasmusip Testamentitaamik grækerisut saqqummersitaa. [Tyndale Thomas Bilneylu Cambridge 1519-imi qimappaat.] Ulloq nalliuppoq Tuluit Nunaata ilagiinnik iluarsaaqqinnerup aallaaviata qutsissusia tulluusimaarutigilerlugu.”8

GSAM 101.1Adventimik nalunaarutiginninneq ilagiinnik iluarsaaqqinnermi qulaani allaaserineqartutut aallartippoq. Angutit nunarsuup ilaani sumiiffinni taakkunannga sisamariaat sinnerlugit amerlassusilinni ataatsikkut iliuuseqarnissamut kajumissisinneqarput, imminnut ilisimasaqaratillu isummaminnik attaveqatigiinngikkaluarlutik; Allakkallu Illernartut sallusuissutaat taakku nalunaarutigilerpaat, nunarsuarmi inuiaqatigiinnut sisamaannarnut pinnagit, nunarsuarmulli siuarsimasumut tamarmut.

GSAM 101Joseph Wolffip sulinera

GSAM 101.2Maanna tikiunnissamik nalunaarutip qanoq siammarsimatiginera pillugu pisimasut malugeqqussallugit naleqqussaaq: —

GSAM 101.3“1831-mi Joseph Wolff, D.D., Britannia Angisuumit ajoqersuiartortitatut aallartinneqarpoq Palæstinami juutit akornanni sulisussanngorlugu. Ullorsiutini naapertorlugit 1845 tikillugu Naalakkap qanittukkut tikiunnissaa nalunaarutigaa Palæstinami, Egyptenimi, Immami Aappalaartumi sinerissani, Mesopotamiami, Krimimi, Persiami, Georgiami, osmannit naalagaaffiat tamakkerlugu, Grækenlandimi, Arabiami, Tyrkiami, Bokharami, Afghanistanimi, Kashmirimi, Hindostanimi, Tibetimi, Hollandimi, Skotlandimi, Irlandimi, Konstantinopelimi, Jerusalemimi, St. Helenami, aammattaaq Immap Akullersuup umiarsuaani New Yorkillu illoqarfiani, upperisarsioqatigiit tamaasa saaffiginerisigut. Oqaluttuarpoq juutit, tyrkit, Muhammedimik upperisallit, parsisut upperisallit, hindut, kaldæerit, yezidit, Syriamiut sabæerillu akornanni, pashanut, sheikinut, shahnut, Organtship Bokharallu kunngiannut, Grækenlandip dronningianut allanullu oqaluussisimalluni.”9

GSAM 101.4Yemenimi, Mosesip sakiaata Hobabip kinguaavisa nunaanni, Joseph Wolffip atuagaq takuaa, taannalu ima oqaatigaa: “Araberit tamaani najugallit atuagaqarput ‘Seera’-mik taaguutilimmik, imaralugulu ‘Kristusip aappassaanik tikiunnissaa naalannassusermilu naalakkersuinissaa!’”10

GSAM 102.1Yemenimi Rekabikkut ulluni 6-ini najugaqatigai, taakkulu pillugit ima oqarpoq: “Viinnimik imerneq ajorput, viinnequteqarfinnik naatitsisanngillat, siaruarterisanngillat, tuperni najugaqarput Jonadabillu, Rekabip ernerata, oqaasii eqqaamallugit. Taakkua akornanniipput Israelip qitornai Danip naggueqatigiivineersut, Hatramawtimi Terimip eqqaani najugaqartut, Rekabillu qitornai assigalugit qilammi nuissani Missiarsip qanittukkut tikiunnissaa ilimagaat.”

GSAM 102.2Taaneqartut tunngavigalugit takusinnaavarput ukiuni taakkunani 14-ini Wolffip nammineq Kristusip tikiunnissaata qanillineranik nutaarsiassaq inuiaqatigiinni assigiinngitsuni 20-t sinnerlugit amerlassusilinni nalunaarutigisimagaa. Piffissami tassani ajoqersuut Tysklandimi annertuutigut oqallisigineqarpoq, ingammik kujasinnerusumi Moraviamiut akornanni.

GSAM 102Tusarliussaq Tysklandimi Ruslandimilu

GSAM 102.3Atuakkiortup tuluup Mourant Brockip ilisimatippaatigut “Württembergimi kristumiut nunasiaqartut hunnorujulinnik arlalinnik amerlassusillit, Kristusip qanittukkut tikiunnissaa utaqqigaat.” Ajoqersuut Tysklandip immikkoortuini allani Hengstenbergip nalunaarutigaa, taanna taamani Tysklandimi upperisarsiornermik ilisimasalinnit piginnaaneqarnerpaatut oqaatigineqartoq.

GSAM 102.4Review and Herald-imi 13. decembari 1892-imeersumi palasi L. R. Conradi Tysklandimeersoq ima oqarpoq: —

GSAM 102.5“Tysklandimi Bengelip inuit amerlasuut uummataanni Naalakkatta saqqummernissaanut asanninneq ikippaa, tamannalu inuit tusindilikkuutaat siulittuutit oqaasiinik siornatigut pisimanngisaannartut atuaqqissaalersippai.... Qaamaneq Tysklandimi qaammarippoq, naqitallu ullut 2300-t qanoq paasineqarnissaannik takutitsisut tassani siammarterneqarput. Upperisarsiornikkut itertitaaneq malitsigaa, ingammik Württembergimi; malersugaaleramillu ilaqutariit hunnorujulikkaat Ruslandip kujataanut nuupput, tassanilu nunaqqatiminnut ukiorpassuit siornatigut tamaanga nuussimasunut tamanna siammarterpaat. Palasit oqaluffitsik matummatigik, ikittuinnaat pinnagit inuit angerlarsimaffinni namminerisani katersuuttarput ataatsimiinnerni ‘nalunaaquttap-akunneranik’ taagukkaminni, hunnorujulikkaallu allamik isumataarput. Allaat taamani sabbati akornanni oqallisigineqarpoq, kisianni aallartittussaqanngimmat nipangersinneqarpoq. Ruslandimi naasorissaasoq ataatsimiinnerni taakkunani allamik isumataarpoq, taavalu Ruslandimiut akornanni assingusumik sulilerluni. Naggataatigut tamatuma ullutsinni ‘Stundistit’-nik taaneqartartut ingerlaarnerat annertooq pilersippaa, sunniuteqarnerallu Siberiap avinngarusimanersaannut Kaukasusillu kujataanut annguppoq.”

GSAM 103.1Review and Herald-imi 31. juuli 1891-imeersumi palasip Conradip qatanngut Schäche Australiameersoq pillugu oqaaseqaataa allassimavoq. Piffissami oqaluttuarisamini qatanngut taanna Silesiami najugaqarpoq piffissallu ilaani Ataata Gosnerip, Tysklandimi iivangkiiliumik oqaluussisup upperisarsiornermillu ilisimasallip tusaamasap, nunagisami ajoqersuinera tapersersorlugu sulilluni. Qatanngut Schächemit Kelberip atuagaa pillugu makku oqaluttuarai: —

GSAM 103.2“1836-ip kingorna, tassa Bengelip naatsorsuinerata piffissaliussaa qaangiummat, Schweidnitzip nunap immikkoortuata aviisiani nalunaarut saqqummerpoq tamaani Sommerfeldtip atuagaarniarfianeersoq. Nalunaarummi pineqarpoq L. Henry Kelberip atuagaa, ukiuni 1843-mi 1844-milu pisussat annertuut nuannersullu pillugit. Atuakkap taaguutaa eqqortoq eqqaamanngilara. Atuagaq taanna pissarsiaraarput, ukiunilu 1839-40-mi inuit soqutiginnittut arlallit peqatigalugit matut parnaarneqarsimatillugit atuarparput. Atuakkap Danielimit, Saqqummersitanit Matthæusilu 24-mit takutippaa naggatissaq qanillisoq, aammattaarlu naatsorsuinerit takussutissartaatigut takutippaa ullulersuineq taaneqareersoq qanoq anguneqarsimanersoq.”

GSAM 103Tusarliussaq Britannia Angisuumi

GSAM 103.3Tuluit naqitaanni Ukiut Tusindillit-nik qulequtalimmi allassimavoq “Tuluit Nunaata ilagiivini palasit 700-t Aniguisitsisup uteqqinnissaanik nilliallutik nalunaarutiginnittut.” Taamani palasit piginnaaneqarnerpaat ilaat tassaapput 1840-mit 1844-mut Tuluit Nunaanni tikiunnissamik ajoqersuummik nalunaarutiginnittut. Taakkunannga uku taassavagut: Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., doktori Nisbett, palasi A. Dallas, M.A. [atuakkamini Jerusalemi qiviaruk-mi, qupp. 114-mi, Matthæusi 24-mi assersuusiaq kinguaariinnut ukununnga atassuserpaa], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry allallu.

GSAM 104Tusarliussaq Hollandimi

GSAM 104.1Tikiuteqqinneq aappaa pillugu ajoqersuut Hollandimi Hentzepeterimit nalunaarutigineqarpoq; taanna taamani nunami tassani palasinit pikkorinnerpaatut oqaatigineqarpoq. Kunngimit toqqarneqarluni Haagimi kunngip katersugaasivianik nakkutilliisuuvoq. 1844-mi juunimi Unnuap qeqqani nilliunneq-p aaqqissuisuanut allakkamini imminut pillugu oqarpoq sammisaq tamanna siullerpaamik sinnattukkut tupinnartumik killinneqarnikkut malugilerlugu. Allakkat Illernartut sammisaq pillugu misissorpai, 1830-milu atuagannguaq ajoqersuummik nassuiaasoq saqqummersillugu. 1841-mi atuagannguamik allamik nunarsuup naggatissaa pillugu saqqummersitsivoq. Allakkani taakkunani aamma oqarpoq William Miller allallu Kristusip qanittukkut tikiunnissaanik tamanut ammasumik nalunaarutiginnittut pillugit siullerpaamik paasisaqarsimalluni 1842-mi, angut Amerikamit Hollandimut tikittoq oqaloqatigigamiuk.

GSAM 104Tusarliussaq Tartariami

GSAM 104.21821-mili Tartariami Naalakkap tikiunnissaa pillugu ajoqersuut upperineqarlunilu ilinniartitsissutigineqarpoq. Tamatuma missaani ajoqersuiartortitaq Irlandimiu nunamut tassunga aallartinneqarpoq, tatarillu palasiata ima aperaa: “Kristusi qaqugu aappassaanik tikiutissava?” Akivoq tamanna pillugu ilisimasaqarani, tamannalu ajoqersuiartortitamit Biibilip ajoqersuutaanik ilinniartikkiartorlutik tikittumit akissutigineqarmat palasi tupigusungaarpoq. Oqarlunilu isumaqarluni “Biibilimik pigisaqartup kinaluunniit tamanna ilisimasinnaagaa.” Palasip taava nammineq paasinninnini saqqummiuppaa, oqarluni isumaqarluni Kristusi ukiut Naalakkatta inunngornerata kingorna 1844 missaani tikiutissasoq. Oqaluttuaq tamanna Irlandip Atuagassiaani 1821-meersumiippoq.

GSAM 104Tusarliussaq Amerikami, Indiami Europallu nunavittaani

GSAM 104.3Tikiunnissaq pillugu atuagaaqqani, atuagaq 2, qupp. 135, 1844-mi, Mourant Brock Tuluit Nunaanneersoq ima oqarpoq: —

GSAM 105.1“Aniguisitsisup qanittukkut uteqqinnissaanik ilimasunneq mianersoqqusillunilu nipituumik nalunaarutiginninneq Britannia Angisuumiinnaq pinngillat, aammattaarli Amerikami, Indiami Europallu nunavittaani. Amerikami oqaasimik oqaluussisut 300-t missaanniittut taama ‘Naalagaaffik pillugu iivangkiiliu una’ oqaluussissutigaat; nunami maani Tuluit Nunaata ilagiivineersut 700-t missaat assingusumik nilliallutik nalunaarutiginnittut.”

GSAM 105Nunarsuarmi umiarsualivinnut tamanut

GSAM 105.2E. R. Pinney, Seneca Falls, N.Y.-meersoq, baptistit palasiat tunniusimasoq, inuunini tikiunnissaq pillugu ajoqersuummik nalunaarutiginninnermut tunniussimasoq, atuakkamini Matthæusi 24-mik nassuiaat-mi, qupp. 8, 9-mi, ima oqarpoq: —

GSAM 105.3“1842-mili tikiuteqqinneq aappaa pillugu naqitat Europami, Asiami, Afrikami Amerikamilu ajoqersuiartortitaqarfinnut tamanut nassiunneqarsimapput, Rocky Mountainsip illuatungeriinni.... Umiarsuatsinni naalagaat umiartortullu oqaluttuarput umiarsualivimmut talittaratik nalunaarut manna sioqqullutik anngussimanngiffiannut, tamannalu pillugu apeqquteqarfigineqakulasarput.”

GSAM 105Tusarliussamik nalunaarutiginnittut 3000-t

GSAM 105.4Palasi G. W. Mitchel, Zanesville, Ohiomeersoq, nammineq aamma ajoqersuummik nalunaarutiginnissimasoq, atuakkiortumut Newark, Ohiomi 8. aggusti 1894-imi oqaloqatigiinnermi oqarpoq Elderi William Millerip McConnellsville, Ohiomi 1844-mi septembarimi oqaloqatigiinnermi oqarfigisimagaani “oqaluussisut 3000-t nunarsuup immikkoortuini assigiinngitsuniittut aqqi najugaatalu sumiiffii pigalugit, taakkulu nalunaarutigigaat: ‘Guuti mianerisiuk naalannarsisillugulu; eqqartuussinissaanummi nalunaaquttap-akunnera nalliuppoq’; taakkunannga amerlanersaat Amerikap Avannaani Britannia Angisuumiluipput.”

GSAM 105.5William Millerip “nilliunnerup” tamatuma siammasissumik anngunnera pillugu oqalulluni ima oqarpoq: —

GSAM 105.6“Nunarsuup immikkoortuini tamani ataatsip marlukulluunniit nutaarsiassaq nalunaarutigisimavaat, piffissarlu pillugu tamarmik isumaqatigiipput, — Asiami Wolff; Tuluit Nunaanni siornatigut najugaqarsimasoq Irving; Skotlandimi Mason; South Carolinami Davis; maani eqqaanilu arlallit nilliarlutik nalunaarutiginnipput imaluunniit nalunaarutiginnittarsimallutik.”11

GSAM 106Hutchinsonip Eliap Nipaa siammasissumik nassiunneqarpoq

GSAM 106.1Elderi R. Hutchinson 1837-mi Tuluit Nunaanneersilluni Wesleyikkut ajoqersuiartortitaattut Canadamut aallartinneqarpoq. Naggataatigut Montrealimi najugaqalerpoq. Nunani allani ilisarisimasarpassuaqarpoq. Ukiuni 1843-mi 1844-milu aviisi Eliap Nipaa-mik taaguutilik saqqummersittarpaa, tassanilu tikiunnissaq pillugu ajoqersuut sammisarlugu. Nunanut allanut umiarsuarnik attaveqarnissaq ajornanngimmat, aviisiminillu poortukkat annertuut nassiunneranni akiliinnginnissamut periarfissaqartitaagami, amerlasoorpassuit nunarsuup immikkoortuinut tamanut nassiuttarpai. Nammineq sulinini pillugu oqarpoq akeqanngitsumik nassiuttarlugit Nova Scotiamut, New Brunswickimut, Newfoundlandimut, Tuluit Nunaannut, Irlandimut, Skotlandimut, Walesimut, Frankrigimut, Tysklandimut, Konstantinopelimut, Romamut kiisalu Britanniap kunngeqarfiata nunasiaataasalu immikkoortuinut tamanut.

GSAM 106Sandwichip Qeqertaani

GSAM 106.2Unnuap qeqqani nilliunneq-mi 12. oktobari 1843-meersumi allakkat saqqummersinneqarput arnamit O. S. Burnhamimit, Sandwichip Qeqertaani Kauip qeqertaani Kaloami najugalimmit. Taanna uinilu tassani ilinniartitsisuupput. Tikiunnissaq pillugu ajoqersuut ilassisimavaat tassanilu nalunaarutigisarlugu, uppertullu eqimattat qeqertani taakkunani peqatigalugit Guutimik pallorfiginnittarput.

GSAM 106Tusarliussaq Johannes Kuisisup tusarliussaanut sanilliunneqarpoq

GSAM 106.3Taama takusinnaavarput tikiunnissaq pillugu ajoqersuut ima siammasitsigisumik nalunaarutigineqarsimasoq Allakkat Illernartut tamanna pillugu siulittuutaat naammassineqarlutik.

GSAM 106.4Tusarliussaq Kristusip siullerpaamik tikiunnissaanik nalunaarutiginnissussaq pruffiitip Esajap oqaatsini ukunani oqaatigaa: “Inoqajuitsumi nipi nilliavoq: Naalakkap aqqutaa piareersarsiuk, inoqajuitsumi aqqutissaq Guutitsinnut narlutsissiuk. Qooruit tamarmik qaffanneqassapput, qaqqat qattorngillu tamarmik appartinneqassallutik; sangusimasut narlussissapput, maniitsullu manississallutik. Naalakkap naalannassusia saqqummersinneqarumaarpoq, inunnillu tamanit ataatsikkut takuneqassalluni; Naalakkammi qanerata tamanna oqaatigaa.”12 Siulittuut taanna “Johannes Kuisisup Judæap inoqajuitsuani oqaluussineratigut, oqarluni: Allamik isumataaritsi, Qilaap Naalagaaffia qanillivoq” eqquuppoq.13

GSAM 107.1Angutip taassuma kisimiilluni qaammatini 6-ini nunami ataatsimi Judæami sulinermigut siulittuut tupinnartoq tamanna naammassivaa. Siulittuutip taassuma Johannesip sulinerata piffissaa sumiiffialu killilerpai, tikiuteqqinneq aappaa pillugu nalunaarutiginninnermik siulittuutit taamaanngillat, sulinerummi ‘nipituumik nilliunneq’ nunarsuarmut tamarmut annguttussaq nassatarisussaavaa.

GSAM 107.2Taama pisimasut saqqummiunneqartut qaammarsaataatigalugit takuneqarsinnaavoq tikiunnissaq pillugu tusarliussamut siulittuut qanoq eqqorluartigisumik eqquussimanersoq. Guutip piffissarititaa nalliuppoq figenequtip assersuusiartaa ilinniartitsissutigineqassammat, inngilip siulliup tusarliussaa siullerpaamik nalunaarutigineqassammat; tusarliussisunilu pilersippai nilliunneq inuiaqatigiinnut, inuiannut oqaatsinullu tamanut nalunaarutigeqqullugu.

Notes

  1. Matthæusi 24:32-35. ↩
  2. Romamiut 10:14, 15. ↩
  3. Matthæusi 24:29, 30. ↩
  4. Matthæusi 24:29. ↩
  5. Markusi 13:24. ↩
  6. Ilagiinnik iluarsaaqqinnerup oqaluttuarisaanera, atuagaq 8, kapitali 1, immikkoortut 2, 3. ↩
  7. Atuakkami tassani, atuagaq 12, kapitali 3, immikkoortoq 10. ↩
  8. Atuakkami tassani, atuagaq 18, kapitali 2, immikkoortoq 12. ↩
  9. Ilagiit Nipaat, qupp. 343. ↩
  10. Wolffip Bokharamut ajoqersuiartornera. ↩
  11. William Millerip Oqalugiaatai, qupp. 238, 1843. ↩
  12. Esaja 40:3-5. ↩
  13. Matthæusi 3:1, 2. ↩

Note

Back