Kapitali 1 — Aallaqqaasiut
GSAM 21.1Kristusip tikiuteqqinneq aappaa pillugu oqalukkaangatta, eqqumaffigaarput tamanna tassaasoq qulequtaq Guutip innuttai angajoqqaavisa siulliit Edenimi naatsiivimmit anisitaaneranniilli neriuutigisimasaat. Arnaq pulateriaarsullu pillugit oqaasini, arnap kinguaassaa niaquanik sequmissasoq, qularnaatsumik nalunaarutigineqarpoq naggataatigut utertitsisoq takkutissasoq, Satanip imminut naalakkersuutigineranik ajugaaffiginnittussaq nunamilu Guutip siunertaanik naammassinnittussaq. Isumaqarnarpoq Adamip Evallu isumaqarsimasut tamanna qanittukkut pissasoq, taakkuninngalu kinguaariissap piaartumik ajugaasussaasoq. Guutilli pilersaarutaani annaassisup ajunaarnerusorisamit annaassinissamik neriorsuutaa tamatumunnga ilaavoq, maanna tikillugu ineriartortinneqarsimasoq, tassa Siunertani nammineq saammaassinerlu, Kristusi Jesusimi uatsinnut tunniunneqartoq silarsuaq suli pilersinneqanngitsoq.1
GSAM 21.2Adamip Evallu silarsuup ajunaarneranit iluarsaanneqarnissaanut ukiut amerlasuut ingerlaneranni silarsuarmik ulikkaarsitsisussamik erloqinartumik naalliunnartumillu takusaqartinneqarsimagaluarunik, aliasunnerat nammagineqarsinnaanngitsumik annertussagaluarpoq. Qilammi Guutip isumassaarluni misiginneqataanermigut tamanna taakkunannga isertippaa, taamaalillutik Guutip qitornaasa kiffaanngissusiannut naalannartumut annaanneqarnissartik qanittukkut neriuutigalugu. Annaanneq qanillisoq isumaqarnertik pissusissamisoortumik pisussamut piareersarnermi ilungersornerulersitsissaaq.
GSAM 22.1Taamatuttaaq Adamip nalaaniilli kinguaariinni tamani Guutip innuttai taamaapput. Qularinngilaat pisoq angisooq pingaaruteqartorlu siunissami piumaartoq — Kristusi naggataatigut tikiutissasoq naalagaaffinilu pilersillugu. Aamma taakkua Adamitut Evatut isumaqarput tamanna qanittukkut pissasoq, aammalu taakkunatut piffissami namminneq pisoqarfiannit pisumut tungaanut suut pisinnaanersut ilisimanngilaat; taamaanngippat anguniakkamut akissarsissutaasumut ingerlasarnerminni neriuttoqanngitsunngorsimasinnaagaluarput.
GSAM 22.2Eqqarsaat tamanna nassuiarneqarsinnaavoq nassaarisanik angisuunik pisoqarsimasunik assersuussilluni. Taakku aallartissimasut, ilisimanngikkaluarlutik, Guutip siunertaanik piviusunngortitsipput; taamaattoq eqqarsaatinik iliuuseqarnermik aallartitsisunik peqarput, taakkulu tamakkiisumik nammineq isumaliutaat naapertorlugit ingerlajuaannanngillat.
GSAM 22Columbusip nassaarinninnerisa sunniutaat annertuut
GSAM 22.3Montgomeryp Amerikamiut oqaluttuarisaanerani atuakkamini,2 Columbusip angalanissamut aallarnissamut isumaanut sunniuteqartumik eqqarsaat pillugu, pilersaarutaalu kitaatigut umiartorluni Kangianut Indiannukarnissamik piviusunngortillugu, ima oqarpoq:
GSAM 22.4“Columbusip Portugaliamiut kunngiat pilersaarutaanik pitsanngorsaasinnaalluni eqqarsarpoq. Qularinngilaa Indiannut aqqut Diazip nalunaaqutaa sinnerlugu naannerullunilu pitsaanerusoqartoq. Genoamiut umiartortup [Columbusip] pilersaarutaa sapiitsuuvoq nutaajullunilu. Kangimut imaluunniit kujammut kangimullu umiartortinnani, toqqaannartumik kitaanut umiartorniarluni siunnersuutigaa. Upperisamisut taamaaliortunut pissutissaqarluarluni peqqutit pitsaasut pingasut peqatigai: Siullermik, taamanikkut nunalerinermut atuakkat pitsaanerpaat naapertorlugit Columbusip qularinngilaa nunarsuaq manissuunngitsoq, inuit amerlanersaasa isumaqarfigisaattut, kisiannili ammalortoq. Aappassaanik, isumaqarpoq ammalortoq tamanna angissusianit piviusumit mikinerujussuusoq, nunarsuarlu immamit annerusumik nunagineqartoq. Pingajussaannik, Amerikap nunataani imaluunniit Manerassuarmi piunera pillugu sunnguamilluunniit ilisimasaqarnani imaluunniit takorluugaqarnani, isumaqarpoq Asiami sineria imaluunniit India Spanienip Europallu kitaata sineriaata akianiittoq. Cipangumut, Japanimut, tamarmi tappavunga ungasissusissaq 4.000 miilit missaanniinnassasoq missingersorpaa.”
GSAM 23.1“Pilersaarutaa imaappoq: Europamit aallassaaq; umiarsuaata Japanimut kitaatungaanut ingerlatissavaa, nunarsuullu ammalornera malillugu ujaakkani tikillugu. Isumaata naapertorlugu tamanna qularnaatsutut ajornanngitsumillu ippoq, soorlu niviukkap iipili kaajallallugu pisunnera.”
GSAM 23.2“Angalanermi iluatsitsiguni iluaqutissarujussuaqassaaq: India toqqaannartumik isaarissap siulliup aqqutigalugu isissavaa, aqqutip kaajallannartup imaluunniit Portugaliamiut pisariaqartitaasa isaarissap sanilianiittup aqqutigalugu pinnani.”
GSAM 23.3“Takusinnaavarput angut tamanna, ulluni tamakkunani kikkulluunniit assigalugit matematikkimik piviusumik, nunalerinermik umiartornermilu sumiissusersiornermik ilisimasaqarluarluni, immikkoortumi siullermi — nunarsuup ilusaa — eqqortumik isumaqartoq, immikkoortunilu marlunni allani tamakkiisumik kukkusoq.”
GSAM 23Kukkuneq iluatsitsiffiusoq
GSAM 23.4“Kisianni tupinnartumik kukkuneri immikkoortumi ataatsimi iluaqutaapput. Ungasissusermut tunngatillugu kukkunera iluatsitsineruvoq angeqisoq. Columbusip nunarsuup angissusia angalanerullu taamaattup eqqortumik takorlooraluaruniuk, immaqa umiartorsimassanngilaq, tassami takusimassagaluarpaa Portugaliamiut aqqutaat siunnersuutigineqartoq naannerullunilu akikinnerusoq. Aammattaaq Amerikap nunataa aqqutaaniittoq takorloorsinnaasimagaluaruniuk imaluunniit siumut takusinnaasimagaluaruniuk, tamanna kisimi nassaarniarluni angalanissamik aallartitseqqussimanngikkaluarpoq, tassami siunertaa nunamik nutaamik nassaarniarneq pinnani, nunamut pisoqaanerusumut aqqummik nutaamik nassaarniarneruvoq.”
GSAM 23Piffissarujussuarni neriuut angisooq
GSAM 23.5Taamaattumik Guutip innuttai ukiut ingerlaneranni Kristusip tikiunnissaa siumukartillugu neriuutigaat tarnimut kisatut qularnaatsutut aalajaatsutullu3 Naalliunnerit erloqinartullu akornanni akulikitsumik anniaallutik nilliusaraluarlutik: “Naalagaq, qaqugu annaanneqarneq tikiutissava?” taamaattoq siumukarput, Paulusitullu oqarlutik suli oqartarput: Neriuuterput suna, nuannaaruterput imaluunniit tulluusimaarutigisassarput? Ilissi nammineq Naalakkatta Jesus Kristusip tikiunnissaani najuunnissinni taamaanngila?4
GSAM 24Paulus neriuutip nukittorsarpaa
GSAM 24.1Neriuutip tamatuma nukittorsaanera pillugu assersuutit ikittuinnaat naammassapput. Paulus Felixip saavani eqqartuussivimmut sassartinneqarluni imminut oqalunniartinneqarmat oqarpoq: Aqqut taanna, taakkua upperisamik kukkusumik taasaat, malillugu siuaasama Guutiat pallorfigaara, inatsimmi pruffiitillu allagaanni allassimasut tamaasa upperalugit; Guutimullu neriuuteqarpunga, taakkualu aamma taama neriuuteqartarput, toqusullu makissasut, iluartut iluaatsullu.5
GSAM 24.2Agrippap saavani sassartinneqarluni illersuinermini sapiitsumi Paulus oqarpoq: Maanna maaniippunga eqqartuunneqarlunga Guutip siuaasatsinnut neriorsuutaata eqquunnissaa neriuutigigakku; neriorsuut taanna pillugu naggueqatigiit aqqaneq-marluk unnukkut ullukkullu Guuti kiffartorfigalugu qilanaarput. Neriuut tamanna pillugu, kunngi Agrippa, juutit pasillerpaanga. Soormi ilissinnut upperiuminaatsutut isumaqarfigineqassava Guutip toqusut makitissagai?6 Romami Cesarip saavani sassartussanngorluni juutinut oqarpoq: Israelip neriuutaa pillugu kalunnermik matuminnga qilersugaavunga7
GSAM 24.3Paulusip neriuut tamanna Titusimut allakkamini kiffaanngissuseqarluni oqaluppaa: Guutip saammaassinerata annaassisup inuit tamaasa saqqummerfigai, ajoqersorlugit Guutimik nalusutut inuunermut nunamullu pileritsassutinut naaggaarlutalu silatusaartumik, iluarnermut Guutimullu naapertuuttumik maanna silarsuarmi inuussasugut, taanna pilluaqqusaq neriuut utaqqillugu, Guutip angisuup Annaassisuttalu Jesus Kristusip naalannartumik saqqummernissaa.8
GSAM 24Petrusi neriuummik nuannaartoq
GSAM 24.4Petrusip neriuut tamanna pillugu ima oqaluppoq: Naalakkatta Jesus Kristusip Guutaa Ataataalu unnersiutigineqarli, amerlasuunik nallittuisuunermigut Jesus Kristusip toqusunit makinneratigut uatsinnik neriuummut uumasumut ernioqqissitsisoq, kingornussassamik aserfallassanngitsumik minguitsoq tammartitaasussaanngitsumillu, qilammi ilissinnut toqqorneqarsimasumik. Ilissi Guutip pissaaneqarneratigut uppernerup aqqutigalugu sernigineqarpusi annaanneqarnissassinnut, annaanneqarnissarlu piffissap naggatissaani saqqummersinneqarnissaminut piareersimavoq. Tamanna pillugu nuannaaqaasi, maannakkorpiarli sivikitsumik pisariaqarpat misilinneqarnersi amerlasuunik misilitsissutinik artornartorsioraluarussi, uppernersilu misilinneqarluni kuultimit aserortussamit akisunerulluni, innermik misilinneqarsimagaluarluni Jesus Kristusip saqqummernissaani unnersiutigisassatut ataqqinassusissatullu nersorneqartussanngorlugu.9
GSAM 25Guutip pinngortitsinermi siunertaa
GSAM 25.1Allakkat Illernartut saqqummersippaat Guutip nunarsuaq pinngortikkamiuk siunertaa; siulittuutillu oqaasiinit aamma ilinniarparput siunissami pilersaarutaa: Naalagaq ima oqarpoq, qilammik pinngortitsisoq, Guuti nammineq nunamik ilusilersuisoq pilersitsisorlu; taanna aalajangersarpaa, piunngitsoortussaanngitsumik pinngortippaa, najugaqarfigineqartussatut ilusilersorlugu.10 Taanna ilusilersoreerlugu inummut tunniuppaa. Tussiaasiortoq oqarpoq: Qilaap, ilami qilaat tamarmik, Naalakkap pigai; nunali inuit qitornainut tunniuppaa.11 Inummut tunniukkamiuk, inuk iluartuuvoq, angutillu ilisimatuup oqaasiisut: Una kisiat paasivara, Guutip inuk iluartutut pinngortikkaa; taakkuli pilersaarutinik amerlasuunik ujarlersimapput.12
GSAM 25.2Naalakkap inuianit qanoq iliuuseqarnera pillugu atuarpugut: Adamip erneri avillugit, inuit killissaat Israelip qitornai amerlassusiat naapertorlugu aalajangersarpaa13 tassa Israelip ilumoortup, naggataatigut nunarsuarmi Guutip naalagaaffiani siunissamiittumi innuttaasussatut katersorneqartussap, amerlassusia naapertorlugu. Paulusip oqaasissani ima oqaatigaa: Guutip ... aap ataatsip aallaavigalugu inunnik inuiaqatigiinnik tamanik nunarsuup qaani najugaqartitsivoq, piffissallu aalajangersimasut siumut aalajangersarpai najugassamillu killilersuilluni; taamaalillutik Naalagaq ujarniassammassuk, immaqa misigisaqarfigalugu nassaarisinnaassammassuk, tamatsinnullu qanittunnguummat; tassami taassumani inuuvugut, aalavugut inuussuseqarpugullu.14 Nunamut tunngatillugu siunertaq tamanna piviusunngorpat, innuttatillu tamarmik iluartuussapput15 Aamma taamatut inissisimaneranni oqaatigineqarpoq: Najugaqartup oqassanngilaq: Napparsimavunga; taakkulu tassani najugaqartut ajortimik isumakkeerfigineqassapput.16 Taamanikkussaq qanilaartut nunamik kingornussissapput; eqqissinerullu amerlassusaanik nuannaarutiginnillutik17
GSAM 26Kristusip tikiuteqqinnera oqaluttuatoqqaanngilaq
GSAM 26.1Petrusip allagai aappaatigut oqaatigineqarpoq: Piareersarneqarsimasunik oqaluttuatoqqanik malinnissimanngilagut, Naalakkatta Jesus Kristusip pissaaneqarnera tikiunneralu ilissinnut ilisimatitsissutigigatsigit, kisiannili naalannassusia isiginnaarlugu. Ataatamit Guutimit ataqqinassuseq nersornaatillu pigitillugit nipi taamaattoq naalannassuseqarfimmit nuannersumit tutsiuppoq: ‘Una ernera asasara, nuannarisara.’ Nipilu taanna qilammit tutsiuttoq tusarparput, taanna ilagalugu qaqqami illernartumiikkatta. Aamma siulittuutip oqaasia qularnaannerusoq pigaarput, tamatumunnga eqqumaffigissallugu pitsaasuuvoq, qaamanertut taartumi qaamasutut, ullorlu qaammalerlugu qaasiullu uummatissinni nuilerlugu.18
GSAM 26.2Allakkani taakkunani apustilip qaqqami allanngortiterinermi pisimasoq Kristusip tikiuteqqinneq aappaa pillugu uppernarsaatitut innersuussutigaa. Pisup taassuma siorna Annaassisutta apustilini oqarfigai: Maani nikorfapput ilaat, toqumik misiginngisaannarlutik, Inuup Ernerata naalagaaffimmini tikiunnera takujumaarpaat19 — Lukasip allagai naapertorlugit: Maani nikorfapput ilaat, toqumik misiginngisaannarlutik, Guutip naalagaaffia takujumaarpaat.20
GSAM 26.3Neriorsuut tamanna allanngortiterinermi nammineq piviusunngorpoq. Qaqqami “takorruukkami” tassani Jesus naalannarsisimasoq takuaat, naalagaaffimmini tikiukkuni qanoq saqqummersussanersoq. Elias (Elija) takuaat, toqumik misiginani qilammut tiguneqarsimasoq, allanngortinneqartussanik — toqujasuugaluarlutik toqujuitsunngortinneqartussanik — assersuutaasoq, “qanoq sivikitsigisumi, isiginertut qinngornerani,” Naalagaq tikiukkuni.21 Mosesimittaaq takusaqarput, taanna toqusimasoq, Naalakkamik naapitsillutik toqusunit makititassanut assersuutaasoq. Taamaalillutik “takorruukkami” tassani Kristusip naalagaaffimmini tikiunnissaa takuaat, soorlu taassuma neriorsuutigigai.
GSAM 27Siulittuut oqaaseq qularnaannerusoq
GSAM 27.1Apustilit qaqqami allanngortiterinermi taamaattumik naalannassusilimmik takusaqaraluarlutik Guutillu akuersineranik nipaanik tusaagaluarlutik, apustili Petrusi oqarpoq: “Siulittuut oqaaseq qularnaannerusoq pigaarput.” Taamatut oqarami pisumi eqqaamajuarnartumi tassani takusaat tusagaallu annikillisinngilai. Taamanikkut Guutip nipaa ataasiarluni tusarpaat, siulittuutilli angisuuni, Kristusip tikiuteqqinneq aappaanut tikillugit ingerlasuni, Guutip nipaa uteqattaarluni tusaasarparput. Ilumoorpoq siulittuutini aalajangersimasuni eqquutsinneqartuni imaluunniit oqaluttuarisaanermi allanneqartuni tamani Guutip nipaa uatsinnut tusarliunneqartoq. Tamanna tunngavigalugu siulittuutip oqaasia “qularnaannerusoq” taaneqarpoq. Revised Version-imi (tuluit nutserisaat nutarterneqartoq) “qularnaarneqartoq” nutserneqarpoq. Siulittuut immikkoortukkaartumik eqquutsinneqarnermigut qularnaarneqarpoq. Pisoqarnerit tamarmik siulittuutigineqarsimasut eqquutsikkaangata, taakku sinneruttut aamma piviusunngorumaarnerannik qularnaatsumik uppernarsaanerupput.
GSAM 27Siulittuutip pissusaa
GSAM 27.2Siulittuutip pissusaa pillugu Biibilimik ilisimatuut nuimasut uppernarsaanerit tulliuttut sunniuteqarluartut:
GSAM 27.3Thomas Newton oqarpoq: “Siulittuut tassaavoq oqaluttuarisaaneq siumut takorloorneqartoq naalisarneqartorlu; oqaluttuarisaaneq tassaavoq siulittuut naammassineqartoq annertusarneqartorlu. Silarsuarmi guutit akissutaannik taaneqartartunik sallusunik peqarsimavoq; kisiannili inuit anersaallu ajortut piginnaassusiat pinerlunnerallu allakkani illernartuni allanneqarsimasutut siulittuutinik pilersitsisinnaanngilaq.”
GSAM 27.4Sir Isaac Newton uppernarsarpaa: “Pruffiitit tusarnaarnissaat ilagiit ilumoortut tunngaviusumik ilisarnaataat.”
GSAM 27.5Dr. A. Keith oqarpoq: “Siulittuut tupinnartuliamut sumulluunniit naligiippoq, nammineq tupinnartuliatut ippoq.... Pissaaneqartup nipaa kisimi toqungasut iliverminnit makitissinnaavai — Ilisimannittup nipaa kisimi siunissami taartumi isertortumik ittut tamaasa ilisimatitsissutigisinnaavai, inummut toqungasut ineqarfiattut iserfigineqarsinnaanngitsutut — marluullutik tassaapput Guutip nipaa.”
GSAM 28.1Matthew Henry oqarpoq: “Guutip piffissaani, tassa piffissaq pitsaanerpaamik, Guutillu aqqutaani, tassa aqqut pitsaanerpaamik, siulittuut qularnanngitsumik eqquutissaaq. Kristusip oqaasia tamarmi minguitsuummat aamma qularnaatsuuvoq.”
GSAM 28Siulittuutip siunertaa
GSAM 28.2Kristusip apustilinut oqaasiinit ilinniarsinnaavarput siulittuut tunillugu Naalakkap siunertai ilaat. Judasip inuunerani pisussat siulittuutigalugit oqarpoq: Suli pissanngitsoq ilissinnut ilisimatitsissutigissavara, pisimalerpat uangaaneranik upperissagassi.22
GSAM 28.3Naalakkap aamma pruffiit Esaja aqqutigalugu oqarpoq: Uanga Guutiuvunga, uannit assingusoqanngilaq, aallartinneraniilli naggataanik nalunaaruteqartarlunga, pisoqaanerusuni suli pisimanngitsunik oqaatiginnittarlunga, oqarlunga: Siunnersuutiga atassaaq, piumasakka tamaasa naammassissavakka.23
GSAM 28.4Aamma: Siornatigut pisimasut aallaqqaataaniilli nalunaarutigaakka, oqaatsit qaninnit anipput, uangalu tusarliuppakka; tassanngaannaq suliarivakka, piviusunngorlutik.... Aallaqqaataaniilli aamma tamanna ilinnut nalunaarutigaara; suli piviusunngunngitsoq takutissimavara, imaassanngimmat oqassasutit: Guutiutaara piviusunngortippaa, assilialiaralu, aatsitassamillu sanaaq, peqqusivoq. Tusarsimavat, tamakku tamaasa takukkit; nalunaarutigisinnaanngiligit? Piffissami matumaniit nutaamik takutissavakkit, allaat isertortumik ittunik, ilisimanngisannik. Maanna pinngorput, aallaqqaataanili pinnatik; ulloq taanna sioqqullugu tusaannginneranniit, imaassanngimmat oqassasutit: Takuuk, ilisimareersimavakka.24
GSAM 28.5Oqaatsit taakkua takutippaat siulittuutit eqquunnerisa siulittuutip Guutimit aallaaveqarneranut uppernarsaatitut qanoq pingaaruteqartiginerat, aammattaaq uppernarsarlugu Naalakkap guutimik nalusut guutiinit tamanit pissaaneqarnerunera. Oqaatsit taakkua aamma takutippaat siulittuut Allakkani Illernartuni ilumoortuni inissisimaffeqarluartoq. Piviusut taakku ilumoortuugamik tupinnartumik paasiuminaappoq inuit taama amerlatigisut Allakkat Illernartut siulittuutitaannik misissuinermut soqutiginninngitsut imaluunniit soqutiginninngitsutut annikitsumik soqutiginnittut.
GSAM 29Siulittuutit naqissuserlugit matuneqanngillat
GSAM 29.1Ilisimasaqanngitsut oqartarput ilinniarsimannginnamik siulittuutit paasisinnaanagit. Illuatungaatigulli ilinniarsimasut amerlasuut, taakkualu ilaat palasiusut, oqartarput: ‘Siulittuutit naqissuserlugit matuneqarput, paasineqarsinnaanatillu. Tamatta nalunngilarput Saqqummersitat atuagaasoq naqissuserlugu matugaq.’
GSAM 29.2Saqqummersitani Johannesi asasaasoq immikkut peqquneqarpoq atuagaq naqissuserlugu matoqqunagu.25 Atuakkamilu tassani pilluaqquneqarput taakku ‘siulittuutip matuma oqaasiinik tusartut tassanilu allassimasunik maleruaasut.’26 Atuakkami naqissuserlugu matugaasumiittut qanoq maleruarneqarsinnaassappat paasineqanngippata paasineqarsinnaanatillu? Naalagaq Mosesi aqqutigalugu oqarpoq: ‘Isertukkat Naalakkap Guutitta pigai; saqqummersitaasulli uagut qitornattalu pigivavut naassaanngitsumik, inatsisip matuma oqaasii tamaasa maleruarsinnaaqqullugit.’27
GSAM 29.3Naalakkap Danielip siulittuutai paasineqarnissaat siunertarisimagaa erserpoq taakkua pillugit ajoqersukkaminut oqaasiinit. Atuarparput: ‘Taamaattumik maajunnartoq aseruisoq, pruffiitip Danielip eqqartugaa, sumiiffimmi illernartumi nikorfasoq takugussiuk (atuartup paasiliuk),’28 — tamatumani imatut oqartoqarporlusooq: Pruffiiti Danieli paasisiuk.
GSAM 29.4Siulittuutit paasineqarsinnaannginneraanerup eqqunnginnera Naalakkap oqaatsit uku atorlugit ersersippaa: ‘Takorruugaq tamaat ilissinnut ilivoq soorlu atuakkap naqissuserlugu matugaasup oqaasii. Taanna atuarsinnaasumut tunniunneqartarpoq oqarlutik: Qinnuigaakkit, manna atuariaruk. Taassumalu akivaa: Atuarsinnaanngilara, naqissuserlugu matugaammat. Atuagarlu atuarsinnaanngitsumut tunniunneqartarpoq oqarlutik: Qinnuigaakkit, manna atuariaruk. Taassumalu akivaa: Atuarsinnaanngilanga. Taamaattumik Naalagaq oqarpoq: Inuiaat uku qanerminnik qanillimmata qarluminnillu ataqqillunga, uummatiminnilli ungasillunga, uannullu mianerinninnerat inuit peqqussutaannit ilinniagaammat, takuuk, suli tupinnartumik sulissaanga inuiaqatigiinni taakkunani, tupinnartumik tupigusunnartumillu sulillunga; ilisimasortammi ilisimassusiat tammassaaq, siuneqarluartullu paasisimasaqarnerat toqqorneqassaaq.’29 Inuit pruffiitip maani eqqartugai siulittuutip oqaasia qularnaatsoq malissimassagaluarunikku, Guutip inatsisai qimakkiartornagit taassumalu peqqussutai inuit peqqussutaannik taarsernagit inuusinnaasimassagaluarput.
GSAM 30Siulittuutit nammineq isumamik nassuiagassaannaanngillat
GSAM 30.1Amerlasuut siulittuutinik paasisaqarsinnaannginnerannut peqqutaanngilaq taakkua isumaat itisooq, toqqortaq isertugaasorlu. Apustili Petrusi taakkua pillugit oqarpoq: ‘Siullermik manna ilisimassavarsi: Allakkani siulittuut kialuunniit nammineq isumaanik nassuiagassaannaanngilaq. Siulittuut siornatigut inuit piumasaannit pinngilaq; Guutilli inuit illernartui Anersaamit Illernartumit siulersorneqarlutik oqalupput.’30 Oqaatsit taakku erseqqissumik takutippaat siulittuutinik paasinninnissamut pingaaruteqartoq tassaasoq anersaamik pruffiitit aqqutigalugit oqalussimasumik ilassinninneq. Anersaaq taanna, ujarlertunut tamanut neriorsuutigineqartoq, pillugu allassimavoq: ‘Taassuma sallusuissummut tamarmut siulersussavaasi.’31
GSAM 30Siulittuutit eqquunnerat
GSAM 30.2Siulittuutinik misissuinermi ilumoortut ilaat eqqaamajuarneqartariaqarput: Guuti, kukkusinnaanngitsoq, siulittuutinik pilersitsisuuvoq, siulittuullu eqquunnissaanut piffissaq nalliukkaangat pisussatut oqaatigineqartoq taanna pisarpoq. Aamma Naalagaq, inuit qanoq iliussanersut eqqorluartumik siumut takusinnaasoq, pisussap piffissaanik aalajangersaagaangat, piffissaq taanna nalliukkaangat siulittuut ilumoortumik eqquuttarpoq. Allatut oqaatigalugu, piffissami ilumoortumik eqquuffissatut aalajangikkami eqquunnerup ilumuunngitsup pinissaa ajornarpoq. Tamanna tunngavigalugu oqarsinnaavugut Naalakkap sallusuissummik tusarliussami nunarsuarmut nalunaarutigineqarnissaanut piffissaliussaa nalliukkaangat, tusarliussaq tamatigut saqqummertartoq.
GSAM 30.3Ilaanni atuakkiortoq siulittuutit eqquunnerat pillugu oqalugiareermat, angut uppinngitsoq najuussimasoq ornigulluni oqarpoq: ‘Ilissi siulittuutinik nassuiaasartut pilluaqqussavassi iluatsitsilluartarnersi pillugu. Oqaluttuarisaanermik misissuinissinni siulittuutinut eqqorluinnartumik naleqquttumik nassaarniassusiaannarpusi.’ Akivugut: ‘Aap, naleqquppoq naleqqussussatut pilersinneqarsimammat. Aaqqatinik pisiniarfiliassagaluaruit pisiariniarlugit, assannut naleqquttunik nassaarumaarnissat naatsorsuutigissanngiliuk?’ Akivoq: ‘Soorunami, naleqquttussanngorlugimmi sananeqarput.’ Atuakkiortoq nangippoq: ‘Taamaappoq, Guutip taassuma inuit qanoq iliussanersut eqqorluartumik ilisimavaa, taakkulu pillugit siulittuutit nalunaarutigalugit. Inuillu taakku iliuuseqarnissamut piffissartik nalleraangat, taassumalu siulittuutigisaatut ilioraangata, oqaluttuarisaanermik allattartup ilumoorluni taakkua iliuusii allattarpai, taakkulu siulittuutinut sanilliukkaanni eqqorluinnartumik naleqqupput.’
GSAM 31Siulittuutit taarsarsuarmi qaammaqqutaapput
GSAM 31.1Apustili Petrusi oqarpoq siulittuutit eqqumaffigisariaqarivut soorlu sumiiffimmi taartumi qaammaqqutaasoq. Siulittuutit qulliat peqanngitsuuppat siunissaq taartuinnaassagaluarpoq. Qaamanerup siunertaraa taarsup peerunnissaa — sumiiffimmi taartumi angalatilluni aqqutissamik takutitsinissaq, erseqqissumillu takutitsinissaq, angalasoq alloriarnerminit alloriarnerminut aqqutissamik takunnissinnaaqqullugu toqqaasinnaaqqullugulu. ‘Oqaatsitit,’ tussiaasiortoq oqarpoq, ‘isikkannut naneruaapput, aqqutinnullu qaammaqqutaallutik.’32 Ilisimasoq oqarpoq: ‘Iluartup aqqutaa ippoq soorlu qaamaneq qaammariartuinnartoq ullup qaamarilluinnarnissaanut.’33 Taamaalilluni paasinarpoq piffissap ingerlanerani Guutip oqaasia, pingaartumik siulittuutitaasa eqquunnerisigut, ammartiartuinnassasoq, Biibilimillu atuaqqissaartumut ersarissiartuinnassasoq aqqummi qaamanermut naassaanngitsumut ullormullu naassaanngitsumut ingerlasumi qularnaatsumik ingerlasoq.
GSAM 31Edenimit naggatissaanut pisimasut pingasut pingaaruteqarluartut
GSAM 31.2Allakkat qaamaneranni Naalakkap innuttaasa Edenimit naggatissaanut aqqutaat eqqarsaatigigaanni, pisimasut pingasut immikkut erseqqissumik saqqummerput. Siulleq tassaavoq Kristusip tikiunnera siulleq, inuttut timeqalernera, Immanuelip tikiunnera, Guuti timikkut saqqummersimasoq; aappaa tassaavoq ukiut taartut kingorna upperisarsiornermik iluarsaaqqinneq angisooq — ukiut 1260-t naqisimaneqarfiusut, Naalakkap oqaasia nalinginnaasunut tamakkingajallugu toqqorneqarsimatillugu — ilagiit inoqajuitsumi inuunerminnit aninerat, Allakkallu tamanit atuarneqarsinnaanngorlugit inissinneqarnerat, taassuma piumasaa ilisimaneqarsinnaaqqullugu; pingajuat tassaavoq Naalakkatta tikiuteqqinnera aappaa, suut tamarmik iluarsineqarfiisa nalliunnissaat pillugu pruffiitimi illernartut tamarmik qarnisigut nunarsuup pinngorneranit oqaatigisaa eqquutikkumallugu. Tamatumuuna ‘ukiut ingerlanerini akiuunneq’, ajortip iluarnerullu akornanni akiuunneq, naassaaq, naalannassutsillu piffissaa, piffissat tamarmik sammisimasaat, aallartissaaq.
GSAM 32Siulittuutit naggatissaanut aqqutissamik ilisarnaateqartitsipput
GSAM 32.1Siulittuutip oqaasia qularnaatsoq qaammaqqutitut alloriarnitsinnik siulersuisussatut eqqumaffigigaangatsigu, taarsup iluani aqqutissamik eqqortumik takutitsisoq, allatut ajornartumik siulittuutit oqaasiini aqqut erseqqissumik ilisarnaasersugaq nassaarissavarput piffissap ingerlanerani Kristusip tikiuteqqinnerata aappaanut tamarmi. Taamaammat siulittuutit qaamanerannik qanimut malinnittut ullorsuaq qanillisoq ilisarnaataatigut nalunaaqutaatigullu ilisariinnassanngilaat, aammattaarli Naalakkap suliai ilisarisinnaassavaat, sallusuissummik tusarliussat aqqutigalugit ingerlaartuarmata, taassuma tikiunnissaani eqqissillutik naapissinnaaqqullugu inunnik piareersaataasut.
GSAM 32.2Allakkat nalunaarput Naalakkap ullua inuppassuarnut nalliukkumaartoq ‘unnuakkut tillinniatut,’34 Aamma Naalakkap siunnersuutaani aalajangiussisut pillugit ima allassimavoq: ‘Ilissili, qatanngutit, taarsuarmiinngilasi ullup taassuma tillinniatut ilissinnut tassanngaannaq nalliunnissaanut. Ilissi tamassi qaamasup qitornaavusi, ullullu qitornaallusi.’35
GSAM 32Naalakkap siulersuisarnera eqqaamasiuk
GSAM 32.3Adventimik ingerlaarnermi Naalakkap siulersuisarnera eqqaasitsissutigigaanni, maluginiassallugu pitsaasuuvoq Guutip tamatigut siunertarisimagaa innuttami taassuma isumassuineranik pissaaneranillu iluaqutissaminnut ersersitsisimaneri eqqaamassagaat. Israelip Guutimit tunussineranut pissutaasut oqaatigigamigit, tussiaasiortoq oqarpoq: ‘Guuti annaassisertik puigorpaat, Egyptenimi angisuunik iliorsimasoq, Kamip nunaanni tupinnartunik, Immallu Aappaluttup eqqaani siooranartunik iliorsimasoq.’36 Israelip Naalakkamit siulersorneqarnini eqqaasissutigissallugu iluaqutigiguniuk, uaguttaaq iluaqutissaqartinnginnerparput? Tussiaasiortoq nuannaarluni aamma oqarpoq: ‘Tarniga, Naalagaq unnersiutigiuk, ajunngitsuliai tamaasa puioqinagit.’37
GSAM 33.1Piffissani tamani Naalagaq sallusuissutinik pingaarutilinnik peqartarsimavoq, saammaannermigut inuit ajortip inussiaataaneranit anissinnaaqqullugit, qilammilu Kanaanimut isernissamut naleqqussarlugit. Sallusuissutinik taakkuninnga nalunaarutiginnittunut Naalakkap qanoq iliorsimaneranik eqqarsaatiginninneq iluaqutaasarpoq.
GSAM 33Ikiuutinik minnerpaanik angisuunik angusaqarneq — D’Aubigné-p nalunaajaanera
GSAM 33.2D’Aubigné atuakkiamini Upperisarsiornermik iluarsaaqqinnerup oqaluttuarisaanerani oqarpoq: ‘Guutip suliani piffissat sivisuut ingerlanerini piareersartarpai, piffissaliussaalu nalliukkaangat sakkunik sanngiinnerpaanik naammassisarpai. Ikiuutinik minnerpaanik angisuunik angusaqarneq tassa Guutip inatsisaa. Inatsit tamanna pinngortitami tamani atuuttoq oqaluttuarisaanermittaaq nassaarineqarsinnaavoq.’38
GSAM 33.3Itsaq Guuti immikkut ittunik innuttassaminik toqqaasilerami, imminerminut immikkut inuianngortikkumallugit, angut ataasiinnaq — Aaperaat — Guutimik nalusut akornanni Kaldæerit illoqarfianni Urimi najugaqartoq qaaqquaa. Taassumannga kinguaassaat amerlasuut pinngorput; taakkuli inuianngortutut ataqqinaatillit pillugit qilammi Guuti oqarpoq: ‘Naalakkap ilissi asalerlusi toqqanngilaasi inuit allat amerlanerugassi, inuianimmi tamani ikinnerpaajuvusi.’39
GSAM 33.4Aamma innuttani Egyptenimi inussiaataanermit aniguisikkumagamigit, siulersortissaattut toqqarpaa meeraanermini qaammatini pingasuni anaanami illuani toqqorneqarsimasoq, kingornalu karsimut pisariitsumut ivigarsuarnik sanaajusumut ussissaatitassamillu tanitamut ikineqarluni kuussuarmut Nilenimut paarsisussanngorlugu tunniunneqarsimasoq. Mosesili taanna paasisimasaqalernerminut angukkami, Guutip innuttai ilagalugit naalliunnissap maniguuttup aqqutaa toqqarpaa, ‘ajortip nuannaartitaaneranik sivikitsuinnarmik pisartumik’ nuannaaruteqarnissaminngarnit.40
GSAM 34Gideonip ajugaanera
GSAM 34.1Kingorna Naalakkap Israeli Midjanikkunnit Amalekikkunnillu aniguisikkumagamiuk, nunaanut takkuttunit ‘pilloqqatut amerlassuseqartunit,’ nunallu naatitanik pisuussutaanik aseruisunit, ‘Israelimut inuussutissamik, savamik, ussimmik imaluunniit siutitoorsuarmik qimatsinngitsunit,’ Naalakkap inngili Gideonimut aallartippaa. Joaship ernera taanna taama atugarliortigivoq qajuusiassaatimininnguit kaatartariaqarlugit akeqqaminullu toqqortariaqarlugit. Inngilip Israeli aniguisissagaa nalunaarfigimmani, Gideoni tupigusulluni aperivoq: ‘Israeli sumik aniguisissavara? Takuuk, ilaqutakka Manassip akornanni piitsuupput, uangalu ataatama illuani minnerpaavunga.’41 Angut taanna maniguuttoq piitsorlu angutini 300-t ilagalugit aallarpoq, qulliminnik marraasunillu imertaatinik pisariitsunik peqarlutik (iliuuseq inuit killeqartumik naliliineranni sianiilliornerusutut isikkoqarsinnaasoq), Guutilu nukigalugu annertuumik ajugaapput. Aniguisitsineq sioqqullugu Gideoni pruffiitip Amosip naammagittaalliuutaatut oqaaseqarsinnaasimassagaluarpoq ima aperigami: ‘Jaaku kina ikiorlugu makissava? Tassami mikivoq.’42
GSAM 34Naalungiarsuaq nerisitsivimmiittoq
GSAM 34.2Naalakkap piffissaliussaani inuit Annaassisuat inunngorpoq, paarsisullu nerisitsivimmi nalasoq nassaarivaat. Nunarsuarmi eqqarlii maniguuttunik ataqqinartunilli inuuniuteqarput. Nunarsuarmi piitsuussutsi pillugu Annaassisoq oqarpoq: ‘Teriannissat siseqarput, qilaallu timmiai ulloqarput; Inuulli Ernera niaquminut iigorfissaqanngilaq.’43 Apustilissani toqqarpai ‘inuiaqatigiit appasinnerusumik inissisimasut akornanni, taakkua appasinnerpaanngikkaluarlutik akunnattumik inissisimasut killiffiannut apuutinngitsut. Taamaalilluni suut tamarmik nunarsuarmut takutitsisussaatinneqarput suliaq inunnit pinnani Guutimit pisoq.’
GSAM 35Ilisimasut amerlasuut qaaqquneqanngillat
GSAM 35.1Paulusi ilagiit siulliit nalaanni suliaq pillugu oqarpoq: ‘Guutip sianiilliornera inunnit ilisimassuseqarneruvoq, Guutillu sanngiissusia inunnit nukittuneruvoq. Qatanngutit, qaaqquneqarnersi eqqarsaatigeriarussiuk, inuit isumaat malillugu ilisimasut amerlasuut, pissaaneqartut amerlasuut, akimarnillu kingoqqisut amerlasuut qaaqquneqanngillat. Guutilli silarsuarmi sianiitsuusut toqqarpai ilisimasut kanngunarsisinniarlugit, Guutillu silarsuarmi sanngiitsut toqqarpai pissarsuit kanngunarsisinniarlugit; silarsuarmilu appasinnerpaat asissorneqartullu Guutip toqqarpai, aap, suunngitsut, suusorisat suujunnaarsinniarlugit, inuk kinaluunniit taassuma saavani usorsisimaaruteqaqqunagu.’44
GSAM 35Upperisarsiornermik iluarsaaqqinnermi inuit maniguuttut
GSAM 35.2Periaaseq taanna upperisarsiornermik iluarsaaqqittut 1500-kkunni inuusut nuimasut inuunerini assersuutitaqarpoq. Oqaluttuarisaanermik allattartoq oqarpoq: ‘Upperisarsiornermik iluarsaaqqittoq Zwingle Alpit qaqqaani paarsisup illuaraanit pivoq; Melanchthon, iluarsaaqqinnermi Guutimik ilisimasalik, sakkuliortup sannavianit; Lutherilu aatsitassarsiortup piitsup illuaraanit.’ Lutheri imminut pillugu oqarpoq: ‘Angajoqqaakka piitsorujussuusimapput. Ataataga orpinnik killuisartuusimavoq piitsoq (kingorna aatsitassarsiortunngorpoq), anaanamalu qitornami perorsarnissaannut inuussutissaq pissarsiariniarlugu qisuit tunumigut akulikitsumik usisarsimavai. Uagut pilluta suleruloornarnerpaanik atortariaqarsimapput.’
GSAM 35.3Apustili Jaaku inuit Naalakkamut kiffartornissamut qaaqquneqarnerat pillugu oqarpoq: ‘Tusarnaaritsi, qatanngutikka asasaasut, Guutip silarsuarmi piitsut toqqannginnerpai, uppernikkut pisuujullutik naalagaaffimmillu kingornussisussaasut, taanna imminut asannittunut neriorsuutigisaa?’45
GSAM 35Metodistit siulliit
GSAM 35.4Iluarsaaqqittut tulleriillutik siumukartut metodistit upperisarsiornerata aallartinneranut malinnaaffigigaangatsigit, saammaanneq akeqanngitsoq pillugu ajoqersuut eqiasuilluni nalunaarutigineqartarmat, paasivarput Guutip pissaanera taassuminnga ingiaqateqartoq. Inuit saanni Kristusip asanninneranik qajasussusilimmik aalajaalluni saqqummiunneqarmat, uppernerlu uumassusilik atorlugu tiguneqarmat, uppertut siornatigut ajortuliatik isumakkeerfigineqaannanngillat, kisianni aamma illernarsaasumik pissaaneqalerput illernartumik inuuneqarsinnaanngortitsisumik. Metodistit upperisarsiornerat maniguuttumik aallartippoq, palasit ilagiillu uppernerat tatiginninnerallu pisariitsoq naapertorlugit pilluaqquneqarluni.
GSAM 36.1Adventimik ingerlaarnermut atasunik pisimasunik misigisanillu malinnaaffiginnikkaangatta, paasivarput, soorlu Naalakkap suliai tamaasa inuit peqataaffigisaat, piitsut tusaamaneqanngitsullu akornanni aallartissimasoq. Kisianni kinaluunniit tamanna pissutigalugu ingerlaarneq akerleriissanngilaa suliaq angisooq taanna sunik uppernarsaatinik tunngaveqarnersoq peqqissaartumik misissoqqaarnagu, Naalakkammi apeqqutaa inuit pillugit ima oqaasertalik taakkununnga tulluuteqaqqunagu: ‘Kiap ullormi annikitsunik aallartitsiffiusumi pisut asigai?’46
GSAM 36Eckip Lutherimut akinera
GSAM 36.2Ajoqersuut ilumoornersoq ilumuunnginnersorlu upperinnittartut ikinneri amerlaneriluunniit tunngavigalugit aalajangerniarumasut iluaqutissaannut Lutherip Eckillu oqallinnerat ilaannakortumik issuarparput. Lutherip Allakkat tunngavigalugit aalajangiussimmani, inuillu isummaminnik Guutip oqaasianit qutsinnerutitsinissamut pisinnaatitaanerat assortussallugu sapiiserluni, Eckip mitaatilliilluni ima akivaa: ‘Palasip doktori ataqqinartup maniguunnera nikanartinneralu tupigaakka, kisimiilluni ataataasunut tusaamasanut taama amerlatigisunut akerlilersuiniarmat, paavinillu qullersanit, ataatsimiititaliarsuarnit, doktorinit ilisimatusarfinnillu ilisimasaqarnerunerarluni! ... Qularnanngitsumik tupinnassagaluarpoq Guutip illernartunut toqutaasimasunullu taama amerlatigisunut sallusuissut toqqorsimappagu Ataatap ataqqinartup tikiunnissaa tikillugu.’
GSAM 36.3Akinermut tamatumunnga tulluassagaluarpoq Zwingle-p Zürichimi John Faberimut akinera, taassuma ‘tupigusuutigimmagu pissutsit qanoq ililersimanerat, ileqqut qanganitsat ukiuni 1200-ni atuussimasut qimanneqarmata, ersarissumillu inerniliunneqarluni kristumioqatigiit ukiuni 1400-ni tammarsimasimasut.’ Zwingle piaartumik akivoq ‘tammarsimaneq suli tammarsimanerusoq, taassuminnga upperisaqarneq ukiuni 1400-ni atuussimagaluarpalluunniit, Guutimillu pallorfiginninnermi ileqqut pisoqaassusiat suunngitsoq, Allakkani illernartuni tunngavissaq imaluunniit akuersissut nassaarineqarsinnaanngippat.’47
GSAM 37Naalakkap oqaasia inuillu ilisimassusiat akerleriittut
GSAM 37.1Inuit isumaannik tutsuiginniinnarnerup navianaataa, apeqqut ‘Sallusuissut suua?’ Naalakkap oqaasia atorlugu aalajangiiffiginagu, pruffiitip Hoseap erseqqissumik nassuiarpaa ima oqarami: ‘Ajussuseq naatikkumallugu naatitsivissi nunaa assapparsi, iluaatsuliorneq katersorlugu, sallunerup inerititaa nerivarsi; nammineq aqqutit tatigigakku, sorsuttartuit pissarsuit amerlassusiat tatigalugu.’48 Inuup uummataata inummut tatiginninniartuarnera atuuttarsimavoq; piffissarlu Naalakkap ‘makilluni nunarsuaq sakkortuumik sajutsissagaa’ qanilliartortillugu pruffiiti Jesaja kajumissaarivoq: ‘Inummut tatiginninnersi unitsissiuk, taanna qingamigut anersaartortoq; suummi pillugit naatsorsuutigineqassava?’49
GSAM 37.2Allakkat taamaalillutik tamatumani navianartorsiornerput pillugu mianersoqqusimmata, kinaluunniit Adventimik ingerlaarneq tuaviinnaq pisuutissanngilaa, maniguuttumik aallartissimammat imaluunniit silarsuarmi angisuutut isigineqartut tamatumunnga ilanngussimanngimmata eqqarsaatigeqqissaagassaanngitsutut isigisarlugu. Tamarmik taassuma oqaatigisaannik peqqissaartumik nalilersuilit. Sallusuissut naleqartippoq uuttorneqarsinnaanngitsumik; tassunga sanilliullugit inuit isumaat suunngitsunik qajuusiassat ameraannit allaanerunngillat.
Notes
- 2 Timotheusi 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Amerikamiut oqaluttuarisaaneranni paasissutissat pingaarnerit, 1902-mi saqqummersitaq, qupp. 8, 9. ↩
- Hebræerit 6:19. ↩
- 1 Thessalonikamiut 2:19. ↩
- Apustilit Suliaat 24:14, 15. ↩
- Apustilit Suliaat 26:6-8. ↩
- Apustilit Suliaat 28:20. ↩
- Titus 2:11-13. ↩
- 1 Petrusi 1:3-7. ↩
- Esaja 45:18. ↩
- Tussiaat 115:16. ↩
- Oqalugiaat 7:29. ↩
- 5 Mosesi 32:8, ↩
- Apustilit Suliaat 17:26-28. ↩
- Esaja 60:21. ↩
- Esaja 33:24. ↩
- Tussiaat 37:11. ↩
- 2 Petrusi 1:16-19. ↩
- Matthæusi 16:28 ↩
- Lukasi 9:27. ↩
- 1 Korinthimiut 15:51, 52. ↩
- Johannesi 13:19. ↩
- Esaja 46:9, 10. ↩
- Esaja 48:3-7. ↩
- Saqqummersitat 22:10 ↩
- Saqqummersitat 1:3 ↩
- Mosesimik allakkat tallimaat 29:29 ↩
- Matthæusi 24:15 ↩
- Jesaja 29:11-14 ↩
- Petrusip allagai aappaat 1:20, 21 ↩
- Johannesi 16:13 ↩
- Tussiaatit 119:105 ↩
- Ussatit 4:18 ↩
- Thessalonikamiunut allakkat siulliit 5:2; Petrusip allagai aappaat 3:10. ↩
- Thessalonikamiunut allakkat siulliit 5:4, 5 ↩
- Tussiaatit 106:21, 22 ↩
- Tussiaatit 103:2 ↩
- Upperisarsiornermik iluarsaaqqinnerup oqaluttuarisaanera, atuagaq 2, kapitali 1, immikkoortoq 1 ↩
- Mosesimik allakkat tallimaat 7:7 ↩
- Hebræerinut allakkat 11:25 ↩
- Eqqartuussisut 6:4, 5, 15 ↩
- Amosi 7:2 ↩
- Matthæusi 8:20 ↩
- Korinthimiunut allakkat siulliit 1:25-29 ↩
- Jaakup allagai 2:5 ↩
- Zakaria 4:10 ↩
- Wylie-p Protestantit oqaluttuarisaaneranni, kapitali 12, immikkoortut 16, 17; Casselip naqititaa, qupperneq 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Jesaja 2:22 ↩