Kapitali 17 — Ajornartorsiutit akornanni sallusuissutip siuarsarneqarnera
GSAM 265.1“Savanik paarsisup savani siammarsimasut akornanniitilluni savaatini ujaasisarneratut, taama savakka ujaasissavakka, ullormilu nuiaqarlunilu taartumi siammartinneqarfigisaannit tamanit aniguisissavakka.”1
GSAM 265.2Taamanikkut (1847) inngilip pingajuata tusarliussaanik akuerinnereersimasut nunarsuup piinik piitsuupput, taamaammallu tusarliussap siaruarterneqarneranut aningaasanik annikitsuinnarmik tapersiisinnaallutik. Elderi Whitep nuliatalu Elderi Batesillu takusinnaavaat qatanngutit siammarsimasut namminneq tikillugit suliffiginissaat pingaaruteqartoq, aamma inuit sallusuissummik ilisimasaqalernissaannut ikiuutaasussanik atuagassanik piareersaasoqartariaqartoq. Elderi Batesip sumiiffinnut assigiinngitsunut angalatilluni sabbatimik saqqummiussinermini quppersakkani tamanna pillugu allassimasani iluaqutigingaarpaa, aammattaaq taanna allakkerisarfikkut siaruarterneqarpoq. Pinertussuseq annertooq atorlugu sulivoq.
GSAM 265Qatanngutip arnap inuusuttup sallusuissut pillugu pilliutaa
GSAM 265.3Ilaanni angalanissamut akiliutissaqannginnami Massachusettsimiit New Hampshiremut pisulluni aallariartulerpoq. Tassanngaannaq qatanngummit arnamit inuusuttumit allagarsivoq. Taanna suliaq tapersersorsinnaajumallugu sapaatip-akunneranut $1-mik akissarsiaqarluni angerlarsimaffimmi sulisussanngorsimavoq. Sapaatip-akunnera ataaseq sulereerluni Elderi Batesip aningaasanik pisariaqartitsineranik eqqarsaat ima sakkortutigisumik misigaa, sulisitsisuminukarluni siumut akissarsisilluni, ingerlaannaq taassumunnga $5 nassiussinnaaniassagamigit. Aningaasat taakku atorlugit New Hampshiremut tamanut angallassissut atorlugu angalanini akilerpaa. Sumiiffinni tamani ataatsimiinnerit pitsaasuupput, inuillu amerlasuut sallusuissut akuerivaat.
GSAM 266Pequtinik atorniakkanik angerlarsimaffeqalerneq
GSAM 266.1Tusarliussamik siaruarterinermi siulliullutik suliniartut pilliuteqarumassusiat takutinniarlugu Arnap Whitep 1847-48-mi ukiukkut atugarisaminnik oqaluttuaanit tulliuttut ilannguppavut. Taamani S. Howlandip illorsuani ininik najugaqarput, Topsham, Maine, tassanilu pequtinik atorniakkanik angerlarsimaffeqalerlutik:—
GSAM 266.2“Piitsuuvugut, inuuniarnikkullu artorsarluta. Uiga qimuttuitsut aqqutaanni ujaqqanik assartuisutut sulivoq, tamannalu pissutigalugu inuaasa amiisa ilaat nungullarlutik amerlasuutigut aanaalerlutik. Aalajangersimavugut allanut isumalluuteqarata imminut pilersorniarluta, allallu ikiorsinnaajumallugit peqarniarluta. Iluatsitsinngilagulli. Uiga assut suleruluppoq, sulinerminulli akissarsiassani pisinnaanagit.
GSAM 266Elderi White qisunnik ikuallagassiorpoq
GSAM 266.3“Uiga qimuttuitsut aqqutaanni sulinerminit soraarluni ulimaanni nassarlugu orpippassualiarpoq qisunnik ikuallagassiorniarluni. Saneqqamigut anniartuarluni ullaakkut makiaarfinniit taarsinissaata tungaanut sulisarpoq, ullormut centinik 50-it missaannik akissarsiumalluni. Unnuakkut sakkortuumik anniarnermik sinissinnaasanngilaq. Sivitsunngitsoq naalagaaffeqatigiit immikkoortortaanni assigiinngitsuni qatanngutinit allagarsisalernippugut tikeraaqqusunit; immikkoortortarli qimallugu angalanissatsinnut aningaasaqannginnatta akissutigaarput aqqutissarput suli ammanngitsoq.
GSAM 266.4“Connecticutimi qatanngummit Chamberlainimit allagarsivugut, tassani ataatsimeersuarnermut peqataaqqulluta kajumissaarumaneqartugut. Aningaasat pissarsiarisinnaagutsigit aallassalluta aalajangerpugut. Uima sulisitsisini naatsorsueqatigaa paasillugulu dollarinik qulinik akissarsiassaqarluni. Taakkua affaannik atisassanik pisariaqartitaqangaatsiaannarnik pisivunga, kingornalu uima qalliutaa iluarsaallugu, allaat ilassutaasimasut ilassuteqqillugit, taleruaasigut annoraamerngup aallaqqaataaniusup immikkoortinnissaa ajornakusoorluni. Dorchesterimut, Mass., angalanissatsinnut dollarit tallimat sinnerupput. Kuffertitta nunarsuarmi pigisatta tamangajammik imarai. Eqqarsaatikkulli eqqissivugut, ilerasuutissaqarnatalu; tamannalu nunarsuarmi ilorrisimaarnermit naleqanerutippaarput.
GSAM 267.1“Qatanngutip Nicholsip illuanut pulaarpugut, aallanngitsinnilu qatanngutip arnap Nicholsip uiga dollarinik tallimanik tunivaa. Taakku Middletownimut, Conn., angalanissatsinnut akiliutaapput. Illoqarfimmi tassani takornartaavugut, immikkoortortamilu tassani qatanngutit arlaannaalluunniit takusimanngisaannarlutigu. Centit 50-iinnaat sinneruppavut. Uima qimuttunik hiistilinnik attartornissamut taakku atornissaat sapiiserfiginngilaa, taamaattumik kufferti qisuit qaleriiaat qaavannut miloriuppaa, upperisatsinnik upperisaqartumik ujaasilluta pisulerpugut. Sivitsunngitsoq qatanngut Chamberlain naapipparput, taassumalu angerlarsimaffimminut ilagaatitigut.”
GSAM 267Rocky Hillimi, Conn., ataatsimeersuarneq
GSAM 267.2Ataatsimeersuarneq tamanna Rocky Hillimi ingerlanneqarpoq, qatanngutip Beldenip illuani inersuaq suli naammassineqanngitsoq ataatsimiittarfittut atorneqarluni. Elderip Whitep S. Howlandimut allagaaniit tulliuttuni ataatsimiinneq pillugu soqutiginartunik paasissutissaqarluarpoq:—
GSAM 267.3“Apriilip 20-anni [1848] qatanngutip Beldenip qimuttuni hiistilinnik Middletownimut aallartippai, uagut qatanngutillu illoqarfimmi tassani siammarsimasut aaneqassasugut. Ualikkut sisamat missaanni taassuma najugaanut [Rocky Hill] apuuppugut, minutsit ikittunnguit qaangiummata qatanngutit Bates Gurneylu tikiullutik. Unnuk taanna 15-it missaanniilluta ataatsimiippugut. Tallimanngornermi ullaakkut qatanngutit tikiuttuarmata 50-it missaannut amerlassuseqalernippugut. Taakku tamarmik sallusuissummi suli tamakkiisumik tunngaveqanngillat. Ulloq taanna ataatsimiinnerput assut soqutiginarpoq. Qatanngutip Batesip peqqussutit ersarissumik saqqummiuppai, nalunaajaanerillu sunniuteqarluartut aqqutigalugit pingaaruteqassusiat uummatinut ingerlateqqinneqarluni. Oqaaseq sunniuteqarpoq sallusuissummiilereersunik nakussatsitsilluni, suli aalajangivissimanngitsunillu iterititsilluni.”2
GSAM 267Oswegop nunap immikkoortuanut, N.Y., qaaqquneqarneq
GSAM 267.4Elderip Batesip quppersagaata Adventistit akornanni siaruarterneqarnera pissutigalugu naalagaaffeqatigiit immikkoortortaanni allani inuit sabbatimik maleruaalersimapput. Hiram Edson, Port Gibsonimi, N.Y., najugaqartoq, Elderi White, Arnaq White allallu aggustimi 1848-mi Volneymi, Oswegop nunap immikkoortuani, sabbatimik maleruaasut ataatsimeersuarnerannut qaaqqullugit allappoq. Oqarpoq qatanngutit amerlanersaat piitsuusut, aningaasartuutillu akilernissaannut annertuumik tapersiisinnaassasut neriorsuutigisinnaanagu. Elderi White ivikkanik katersuinermini sulinermigut $40-nik akissarsisimavoq. Aningaasat ilaat atisassanik pisariaqartitaqangaatsiaannarnik pisinermut atorneqarput, sinnerilu Volneymut uterlugulu angalanerannut akiliutaallutik.
GSAM 268.1Ataatsimeersuarneq tamanna New Yorkip kitaatungaani hr. Arnoldip qimuttunik hiistilinnik toqqorsiviani ingerlanneqarpoq. Inuit 35-t missaanni peqataapput, tassa immikkoortortap tamatuma ilaani katersorneqarsinnaasut tamarmik, taakkuali marluk allaat isumaqatigiissuteqangajanngillat. Tamarmik immikkut isummatik ilungersuutigaat, Biibili naapertorlugu taamaannersarlugit. Tamarmik isummatik saqqummiukkusullugillu oqaluussissutigiumavaat. Oqarfigineqarput Elderi White nulianilu taama ungasitsigisumut tikiussimanngitsut taakkuninnga tusarnaarniarlutik, sallusuissummilli ilinniartinniarlugit. Hr. Arnold isumaqarpoq Saqqummersitat 20-mi ukiut tusindit eqqartorneqartut qaangiutereersimasut, Saqqummersitanilu inuit 144.000-t eqqartorneqartut tassaasut Kristusip makinnerani makititaasut.
GSAM 268Hr. Arnoldip upperisarsiornermi ileqqut assortorpai
GSAM 268.2Naalakkatta toquneranut ilisarnaatit katersorsimasut taakkua saavanniipput, taakkulu taassuma naalliunnerinik eqqaaniaasussanngorput. Taava hr. Arnold nikuippoq oqarlunilu iliuuseriniagaat upperinagu, tassa Naalakkap unnukkorsiortitsinera poorskimi nalliuttorsiornerup nanginnerigaa, ukiumullu ataasiinnaq ingerlanneqartariaqartoq.
GSAM 268.3Isummat taamatut eqqumiitsumik assigiinnginnerat Arnamut Whitemut nanertuutingaalerpoq. Nalunngilluinnarpaa hr. Arnold kukkusoq, aliasunnerlu annertooq anersaavanik nanertuivoq, Guuti ataqqinarsarneqanngitsoq isumaqarami. Ilaat ernumapput toqulersoralugu; elderilli Bates, White, Chamberlain, Gurney Edsonilu taanna pillugu qinupput, Naalakkallu kiffami qinnutaat nallittuilluni tusarpai, taannalu nukittoriartoqqippoq. Qilaap qaamanera taassumunnga tutsinneqarpoq, sivitsunngitsorlu nunarsuarmi ittunik malugisaqarunnaarluni. Taamaatsilluni najuuttut ilaasa kukkuneri takutinneqarput, aammattaaq kukkunernut taakkununnga sanilliullugu sallusuissut. Tamatumuuna takutinneqarpoq isummat akerleriit taakkua, Biibilimik tunngaveqarneragaasut, Biibili pillugu namminneq isummaminnik taamaallaat tunngaveqartut, kukkunertillu qimattariaqaraat inngilillu pingajuata tusarliussaa ataatsimoorfigalugu. Ataatsimiinneq naalannassuseqarluni naggaserneqarpoq; sallusuissut ajugaavoq. Isummanik taamatut eqqumiitsumik assigiinngitsunik isumaqarsimasut kukkunertik nassuerutigaat, inngilillu pingajuata tusarliussaani maannakkut sallusuissut ataatsimoorfigalugu, Guutillu pilluaqqungaarpai.
GSAM 269Takorruugaq Biibilimik tupinnartumik atuiffiusoq
GSAM 269.1Ataatsimiinneq pillugu tulliuttumik hr. Alexander Ross januaarip 4-anni 1884-imi oqaluttuarpoq. Taanna katersorsimasuni ikittunnguani 35-usuni ilaavoq. Oqarpoq:—
GSAM 269.2“Qatanngut White takorruugaqarnermini nikuippoq, ilaqutariillu Biibiliat assamminut saamerlermut ilillugu; atuagaq nalinginnaasumik angissuseqarpoq. Ammasuutillugu qutsissumut tigummiartillugu, taassumap tungaanut qiviarnani, assamminik talerperlermik allassimaffimmit allassimaffimmut qupperartarpoq, allassimaffillu tikerminik tikkuarlugu issuaasarluni. Allassimaffiit arlallit misissorpakka, tikkuakkani issuaanerai takuniarlugu. Uanga imaluunniit katersorsimasut ilaat taakkuninnga tamanik misissuisarpugut. Tamani tikkuakkani issuaaginnaanngilaa, aammali taamaaliortarpoq isini qummut Biibilillu akerlerluinnaanut sammigartillugit. Allassimaffiit issuaasai taakku aggustimi 1848-mi Volneymi katersorsimasut sabbatimik maleruaasut ajoqersuutaat eqqunngitsut uppisippaat, sallusuissummillu ataatsimoortilersilluta.”
GSAM 269.3Ilumut upperilersikkuminaatsuusimassaaq kinaluunniit, pissutsini taamaattuni Biibilimi allassimaffiit ersarissut taama tupinnartigisumik issuarneqartillugit ajoqersuutip kukkuneranik naqqinneqartoq, kukkunerminik tunuartitsiumanngikkuni. Oswegop nunap immikkoortuani sabbatimik maleruaasut taakku kukkunertik taama naqqinneqareermata, sallusuissummillu ataatsimoorfiginnilernerminni, ataatsimiinnermiit anipput qaamanerup allanut siaruarterneqarnissaa sulissutiginiarlugu. Kinguneri tassaapput sulinerup Guutimeersuuneranik uppernarsaatit ersarissut. Saatani piareersimajuaannarpoq periaatsit pisinnaasani tamaasa atorlugit avissaartitsissalluni, paatsiveerutsitsissalluni siammartitsissallunilu. “Guutimi paatsiveerunnermik pilersitsisuunngilaq, eqqissinermilli pilersitsisuulluni, soorlu illernartut ilagiivini tamani taamaattoq.”3
GSAM 270Tupinnartumik ajorunnaarsitsinerit
GSAM 270.1Ataatsimeersuarnerup eqqartorneqareersup kingorna Madisonip nunap immikkoortuani, Port Gibsonimi, Port Byronimi New Yorkillu illoqarfiani ataatsimiittoqarpoq. Taakkua kingorna Connecticutimi ataatsimut ataatsimiittoqarpoq. Sumiiffiit taakkua ilaanni Naalagaq kiffaminut qanillivoq, Nakorsallu Angisuup ajorunnaarsitsisinnaassusia napparsimasunut tutsinneqarpoq, taassuma innuttai Jaakup allagaani maleruaqqusaq malillugu ilungersorlutik qinummata.4 Allaat nakorsanit neriunartoqannginneragaasimasut nappaatiminnit ajorunnaarsinneqarput. Pisimasut taamatut ittut 1845-miilli piffissani assigiinngitsuni amerlasuutigut misigineqartarsimapput.
GSAM 270Siulliullutik suliniartut artornartut naammagalugit atorpaat
GSAM 270.2Elderi White taamanikkut siulliullutik suliniarfigisatik pillugit oqalulluni Review and Herald-imi februaarip 5-anni 1880-imi ima oqarpoq:—
GSAM 270.3“Sulinitsinni siullerni naleqquttunik nerisassaqannginnatta kaattarsimavugut, naleqquttunillu atisaqannginnatta qiiaateqartarsimalluta. Guutip sulineranut aningaasanik sipaarniarluta inuunermut pisariaqartut allaat imminut itigartittarsimavavut. Tamatumunnga peqatigitillugu allannikkut, aaqqissuinikkut, angalanikkut naalagaaffeqatigiillu immikkoortortaanni assigiinngitsuni oqaluussinikkut suliassatut pisariaqartinneqartutut isigisavut amerlasuut naammassiniarlugit annilaarnartumik nungullariartorsimavugut.”
GSAM 270.4Ukioq 1848 adventip oqaluttuarisaanerani eqqaamaneqassutissaannaanani, aammali naalakkersuinikkut eqqaamaneqassutissaavoq. Inngilip pingajuata tusarliussaani sallusuissutit ersarissumik aalajangersarneqarput, sulinerullu siuariartornissaanut sammivinni assigiinngitsuni aqqutissat ammarput. Piffissami tassani ileqqorissaarnermut naalakkersuinermullu tunngasutigut pisut ima isikkoqaleriartorput siulittuutinik ilinniartut nutaamik eqqumaffiginneqqilernissaannut pissutaasinnaallutik. Nunarsuatoqqami inuiaqatigiinni annertuumik paatsiveerusimaneq kisiat pinnagu, Hydesvillemi, Waynep nunap immikkoortuani, N.Y., ullutsinni anersaanut attaveqarniarnerup saqqummerneri aallartipput, Biibilimik ilinniartut oqaatigisassaattut tassaasut “anersaapiluit, nunarsuarmi inuiaqatigiinnik Naalakkap ulluani sorsunnissamut katersisussat.”
GSAM 2711848-mi inuiaqatigiinni paatsiveerusimaneq
GSAM 271.1Februaarip 21-anni 1848-mi Frankrigip kunngia Louis Phillippe kunngikkormiunit avatangerneqarluni oqarpoq: “Naalagaaffiup issiavissaarsuani aatsaat taama ullumikkut unnukkut aalajaatsigisumik issiavunga.” Unnukkut tulliani taarsilernerani, “qalliummik naatsumik” atorluni, qimuttunik hiistilinnik attartortittakkanik ingerlatsisartutut atisalersorsimalluni, Parisip illoqarfiata qarmarsuisa avataannut qimaavoq inuunerminut isumannaatsumik qimarnguissarsiulluni. Taamatut annertutigisumik tassanngaannarlu allanngortoqarneranut pissutaasoq oqaatigineqarpoq iliuuseqarsimaneranik paavip pisinnaatitaanani pissaanermik tigusineranik tapersersuisumik, tamannalu innuttaanit sakkutuuinillu ajuallaatigineqarsimasoq. Ullormi tassani Parisimi Frankrigip sakkutuuinik takusaaneq nalliuttorsiorpalaartoq naammassisimavaa; sakkuisalu katersorneqareermata illussaarsuarmut uterpoq, tassanngaannaq nukappiaraq qamutillip qaavanut pissimmat, erfalasoq qalipaatinik pingasunik qalipaatilik aalaterlugu nilliallunilu: “PAAVI PEERLI! PAAVI PEERLI!!” Sakkutuut nilliunneq nangippaat, sukkasuumillu sakkutuut tulleqattaartut akornanni siaruarluni sakkortusiartuinnarpoq, kiisami ilallugu nilliasoqalerluni: “KUNNGILU PEERLI!” Nalunaaquttap-akunneri arlaqanngitsut qaangiummata Paris tamarmi perulluliorfiulluni paatsiveeruffiulerpoq. Sakkutuut aallaatinik tigumiaqarlutik inuppassuarnillu malinneqarlutik kunngip illussaarsuanut tuaviuupput. Taassuma perulluliorneq tusaramiuk atisalersornermigut ilisarnaveerluni qimaanissani tuaviuutigaa.
GSAM 271Sorsunneq pillugu akuleruttut nunat
GSAM 271.2Frankrigimi eqqissiviilliorneq akornutaalernerlu sukkasuumik nunanut allanut siaruarpoq. Prussiat, Hannover, Sardinia, Sicilia, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany Romalu inuit kamassimaartutut pissusilersulerput. Qaammatit pingasut iluanni Europa tamarmi aalavoq, naalagaaffiillu kunngikkullu 30 sinnerlugit annertuumik aaqqissuussaanngissuseqarput. Kunngit issiavii aqqusinerni ikuallatsinneqarput, kunngit naalagaaffinnilu aqutsisut inuunerminnik annaasaqarnissartik siooragalugu qimaallutillu toqqorlutik. Politikeriit siulittuutigaat nunarsuarmi naalakkersuisunut tamanut pikitsitsisoqassasoq.
GSAM 272.1Adventistinik oqaluussisartut ilarpassui inngilip pingajuata tusarliussaanik suli tusagaqarsimanngitsut, aaqqissuussaanngissuseq tamanna takullugu isumaqarput tamanna tassaasoq nunat katersuullutik Guutip Ajugaqanngitsup ullussaani angisuumi sorsunneq piareersarnerat.5
GSAM 272Naqissusiinermut tusarliussaq nassaarineqarpoq
GSAM 272.2Taamani Ullormi arfineq-aappaani Adventistit Allakkanit paasilerpaat peqqussutini sisamaanni sabbati tassaasoq Guutip uumasup ilisarnaataa imaluunniit naqissusiussaa, piffissarlu Johannesip Saqqummersitaasa 7:1-4-mi naqissusiinermut tusarliussamik oqaluussinissamut nalliussimasoq; tusarliussarlu tamanna inuit akornanni saqqummiussinnaajumallugu qanoq iliuuseqarsinnaanerlutik eqqarsaatigaat. Ullormi arfineq-aappaani inuit suliassamut tamatumunnga piareersarnerminni, Ullormi siullermi Adventistit oqarput: “Naqissusiinermut tusarliussarsi kingusippallaarpoq, Guutip ullussaani angisuumi sorsunneq Naalakkallu piviusumik tikiunnissaa maanna uagutsinnut nalliutilivimmata.”
GSAM 272Akornusersuineq tassanngaannaq eqqissivoq
GSAM 272.3Qaammatit pingasut missaat qaangiummata nunat akornanni aniatitsineq eqqissivoq; kisiannili naammagittaalliutit aaqqinneqarmata pinnani, periuseqarluni aviisinik allattartut namminneq nassuiarsinnaanngisaannik. Ajornartorsiut tamanna pillugu Horace Greeley New York Tribune-mi allappoq: “Uagutsinnut tamanut tupinnartorujussuuvoq suna nunat akornanni paatsiveerusimaarnermik tassanngaannaq aallartitsinersoq; kisianni suli tupinnarneruvoq suna unitsissimaneraa.”
GSAM 272Senator Choate-p Nunarsuarmi Pisoqqami pissutsit pillugit
GSAM 272.41851 tikikkatsigu Senator Choate USA-p Kongressiani oqalugiarnermini Nunarsuarmi Pisoqqami pissutsinik eqqartuisoq ima oqarpoq:
GSAM 272.4“Pissutsit isikkullu qanoq ittuunersut tamakkiisumik paasivasi; tarranik, nuissanik taarnermillu qallerneqarsimasorinarput. Qanoq eqqissiviilluinnartiginerat aamma paasivasi. Uannut soorlu kunngit pisinnaatitaaffii, inuillu pisinnaatitaaffii, ukiut tusindit ingerlaneranni katersorneqarsimasut kamaatiginninnerillu panamik amugassallutik piareersimasut sorsunnissamut, tassani aak apokalypsimi takorruukkamiut ‘hestit kimmiaannut tikillugit’ kuissalluni, inuiannillu ataatsit nungulluni; tassani piffissap sianaa angisooq nalunaaquttap akunneranik allamik nipiliortissalluni; tassani inuillu inuiaqatigiittut namminneq innerup savimillu misilinneqassallutik, pinngortitamit pinngortitsisullu Guutianit pisuunersut imaluunniit taamaannginnersut.”
GSAM 273“Nalunaajaaneq” 18. novembari 1848
GSAM 273.1Nunat akornanni 1848-imi aalassannerup Naalakkap tikiunnissaannut aqqutissiuussisussaasoq oqartut pakatsinerujussuaq misigigaluaraat, taava Ullormi arfineq-aappaani Adventistit, maanna “Guutip uumasup naqissusiussaa” inuit akornanni saqqummiunneqartussanngorsimasoq oqartut, qanoq ippat? Akissutitut Elderi Joseph Bates-ip januar 1849-imi naqitertissimasaa issuarparput. Pisimasoq 18. novembari 1848-mi pisoq pillugu ima allappoq:—
GSAM 273.2“Qatanngutit angutit arnaallu ikittuinnaat Bostonip (Mass.) eqqaani Dorchester-imi ataatsimiinnermi katersuupput. Ataatsimiinneq aallartinngitsoq, ilavut naqissusiinermut tusarliussami immikkoortut ilaat misissorpavut; oqaaseq ‘qaffakkiartorneq’ il.il. eqqortumik paasineqarnersoq pillugu isumaqatigiinngitsoqarpoq, qanittukkut Topsham-imi [Maine] ataatsimeersuarnermi tusarliussap naqiterneqarnissaa pillugu qinunermik suliassanngortissimagaluarlutigu, aqqutissarlu naqiterinermut naammanngitsumik erseqqissutut isikkoqarmat, ataatsimoorluta aalajangerpugut tamarmi Guutimut tunniutissallugu. Qaammatigineqartumik qaamanermik ilitsersuutinillu qinnunermi qasusuilluni piffissaq atorneqareersoq, Guutip Qatanngut White-mut takorruukkami tulliuttut tunniuppai.”
GSAM 273.2Takorruukkami oqaaserineqartutut oqaaserisat issuarparput:—
GSAM 274Takorruukkami oqaaserisat
GSAM 274.1“Qaamanerup sumi anillaffia? Inngilivit takutilliuk qaamanerup sumi anillaffia. Aallaqqaataani annikitsumi aallartippoq, qaamanermik ataatsimik ataatsip kingorna tunniussisaleravit. Nalunaajaaneq peqqussutillu ataqatigiipput, avissaartinneqarsinnaanngillat; siullertut tassaapput peqqussutit qulit, Guutimit. Inatsisaa nukittunerulermat, eqqakkanillu inissat sanaqqinneqalermata, taassuma nuannarivai. Oqaasia misissuiffigalugu sanngiissusermit nukittorsimavoq. Misilinneqarnissaa sivikitsuinnaavoq. Naqissusiussaavoq! Qaffakkiartulerpoq! Seqernup nuineranit aallartilluni, qaffakkiartulerpoq. Seqernertut aallaqqaammut nillerpoq, kiannerulerluni qinngornerilu nassiullugit. Sallusuissut taanna qaffammat, qaamanera annikitsuinnaavoq, kisianni annertusiartorpoq. Aah, qinngornerisa pissaaneqarnera! Nukittuneruleriartortoq. Sallusuissummi tassani oqimaassuseq qaamanerlu annerpaavoq, naassaanngitsumik atasussaammat, Biibili pisariaqartinneqanngulerpat. Kangiani tassani qaffappoq; qaamanermik annikitsumik aallartippoq, kisianni qinngorneri katsorsaapput. Aah, sallusuissut tamanna qanoq pissaaneqartigaa; nunamut ajunngitsumut isernerup kingorna qutsinnerpaavoq, kisianni annerulissaaq toqujuitsunngortinneqarnissaasa tungaanut. Seqernup nuineranit aallartippoq, seqernertut ingerlaannarluni, kisianni tarrinngisaannarpoq.”
GSAM 274.2“Inngilit anorersuit sisamat tigummivaat. Pissaanernik killilersuisoq tassa Guuti. Inngilit anorersuit suli iperanngilaat, illernartut tamarmik suli naqissuserneqarsimanngimmata. Mikaeli nikuippat, ajornartorsiut tamanna nunarsuarmi tamarmi siammarsimassaaq. Aap, anorersuit anissallutik piareerput. Killilersuut ikkunneqarpoq, illernartut naqissuserneqarsimanngimmata. Aap, takusimasatit tusarsimasatillu saqqummiukkit, Guutillu pilluaqqussutaa ilagissaaq. Takuuk! Qaffakkiartorneq taanna nukittuneruvoq, qaamaneqarneruleriartorpoq.”6
GSAM 274.3Takorruukkamit anigami Arnaq White uini oqarfigaa,
GSAM 274.3“Illinnut tusarliussaqarpunga. Aviisinnarmik mikisumik naqiterisalerit inuit akornanni nassiullugu. Aallaqqaataani mikisunngorlugu; kisianni inuit atuaraangata aningaasanik nassiussissapput naqiterinermut atugassanik, aallartinneraniilli iluatsissaaq. Aallaqqaataani mikitsumiit takorruukkami takutinneqarpoq qaamanerit kuuttutut nunarsuarmi tamarmi kaajallassasut.”
GSAM 275Inuup isiginninneraniit qularnaatsuunngitsoq
GSAM 275.1Siulittuutit taakku 1848-imi sabbatip sallusuissutaata qaffakkiartornera siaruariartorneralu pillugit tunniunneqarput. Taamani pissutsit inuup isiginninneranit isigigaanni, eqqarsaat isumaqassaaq: “Siulittuut tamanna piviusunngornaviarnanngilaq.” Siulittuut tunniunneqareersoq kinguninngua angutip ataatsip sulisutta ilaat oqarfigaa: “Siunniussarsi naammassiniarlugu ukiut 144.000 atussavasi.” Taava oqassapput: “Sunaana! Oqaluussisut pingasut—Elderi White nulialu, aamma Elderi Bates—aningaasaateqanngivissut, malinnittullu 100-t ataallugit, taakkulu tamarmik aningaasaateqanngitsut, sabbativik pillugu quppernernik 80-inik atuagassiamik naqitanik hundredilinnik arlalinnik tigullutik nunarsuaq tamakkerlugu mianersoqqussummik tusarliussassallutik! Isuma eqqumiitsoq!” Taamatut eqqarsartut “Ajornarpoq!” oqartarneranni, tusarliussamut nalunaajaanermullu upperneq iluatsinnissaannik qulakkeerinnittoq ima oqarpoq: “Israelip Guutaata aqqanik tamanna pisinnaassaaq! Nukianullu tatiginnilluta tamanna pinngitsoornani pisinnaassaaq!”
GSAM 275Ullormi arfineq-aappaani Adventistinik aviisi siulleq qanoq naqiterneqarnersoq
GSAM 275.2Nalunaajaaneq naqiterinermi sulinermi pillugu tunniunneqarmatilli, ullormi arfineq-aappaaniittut amerlasuut qinnuteqartarput Naalakkap “aviisimmik mikisumik” naqiterinissamut aqqutissaq ammassagaa. Ajornartorsiut annerpaaq tassaavoq naqiterinermi normup siullianut akiliutissamik aningaasaqarneq. Juuni 1849-imi Elderi White periarfissinneqarpoq timothy-mik taaneqartumik ivimmik nunaminermik acre-nik 40-nik assammik savimmik kipissallugit, acre-mut 75 sentinik; taamaalilluni aviisip mikisup normua siulleq suliarisinnaalerpaa. Tassani aviisinnguup quppernerata siulliup assilisaanik inissiinissaq naleqqussinnaavoq. Atuartussap immikkoortumi siullermi Elderi White-p oqaasii takusinnaavai, oqarmat: “Aqqutissaq suli maanna tikillugu suliassap aallartinnissaanut ammarneqarsimanngilaq.” Aamma takusinnaavat nammineerluni pilliuteqarnera “aqqutissamik ammaasoq.”
GSAM 276Arnaq White-p aviisit siulliit pillugit oqaluttuaa
GSAM 276.1Arnaq White naqiterinermi sulinerup aallartinnera pillugu ima oqarpoq:—
GSAM 276.2“Uiga Middletown-imi, Rocky Hill-imiit (Conn.) miilinik 8-nik ungasitsigisumi, allagartamik mikisumik naqiterisalerpoq, amerlanertigut ungasissuseq taanna uteqqillunilu pisarluni, naak taamani tusiattuugaluarluni. Normu siulleq naqiterivimmit nassarmagu, tamatta taanna kaajallallugu seeqqummerpugut, uummatitsinnik maniguuttunik qullilillutalu Naalagaq qinnuigaarput kiffami suliniutai sanngiitsut pilluaqqussagai. Taava aviisi taanna atuassasorisaminut tamanut allallugu, pooqqusiami angisuumi posthusimut nassarpaa. Normu tamarmi Middletown-imiit Rocky Hill-imut nassiunneqartarpoq, posthusimut piareersarneqannginnerani Naalakkap saavani siaruarterneqartarluni, qinujuarluni qullilillunilu Guutimut qinnuteqartoqartarluni tusarliussisut nipaatsut pilluaqquneqassasut. Sivitsunngitsoq allakkat takkussuupput, aviisimik naqiterinermut aningaasanik nassataqarlutik, inuppassuillu sallusuissummik tigusisimasut pillugit nutaarsiassamik nuannersumik.”7
GSAM 276Aviisip tapersersorneqarnissaa pillugu siulittuut eqquuppoq
GSAM 276.3Uani Ullormi arfineq-aappaani Adventistit naqitertitaasa aviisiisa siulliup quppernerata siulliup saqqummiunnera soqutiginninnerinnaanngitsunik misigissuseqarfigaarput. The Present Truth-ip normui katillugit 11-iupput, tamarmik quppernernik arfineq-pingasunik imaqarlutik, quppernernilu tamani allatat ammut marlunnut avinneqarsimallutik. Quppernermi allatat uuttorneqarput 4 5/8 x 8 tumit. Normut 1 aamma 4 juulimi, augustimi septemberimilu Middletown-imi Conn.-imi naqiterneqarput. Normut 5-miit 9-mut Oswego-mi N.Y.-mi naqiterneqarput, decembari 1849, marsi, aprili majilu 1850-nik ullulerneqarlutik. Normu 11 novembari 1850-mik ullulerneqarpoq, Maine-mi Paris-imi naqiterneqarluni. Normu 6-imi Elderi White allappoq: “Normut sisamat siulliit naqiterineranni aviisinut akiliutissatut pisariaqartut sinnerlugit aningaasaqarneq tikittarpoq. Ataatsimiinnernut peqataaffigisatsinnut aningaasartuutitsinnut atorneqarsimavoq.” 1849-ip ingerlanerani aviisit taakku kiisalu Elderi Batesip suliniarnera siuttuusoq pissutigalugit Vermont-imi, Michigan-imi naalagaaffinnilu allani amerlasuut tusarliussamik tigusipput.
GSAM 278.1Sulinerup 1848-imi neriunaateqanngitsutut inissisimaneranut sanilliullugu, 1905-imi pissutsit qanoq ittuusut pillugit paasissutissat ikittuinnaat eqqarsaatigeqqissaarniarpavut; taamaalilluta suliaq tamanna naggataatigut qanoq inerneqassanersoq pitsaanerusumik nalilersinnaallugu, tusarliussap aallartinnera maniguuttoq akerlilersorneqarnera pillugu taakku eqqortumik isumaqarnersut imaluunniit qilammiup Guutaa, kiffamigut “naqissusiinermut” sulinerup “annertusiartornera” pillugu oqaluttoq, eqqortumik isumaqarnersoq.
GSAM 278Naqiterinermi sulinerup siuariartornera
GSAM 278.2Sallusuissut manna maanna nunarsuarmi oqaatsini pingaartunut 40-t missaani oqaluussissutigineqarlunilu naqiterneqartarpoq. Oqaluussisut pingasut pinnagit, ivertitat oqaluussisullu akuersissummik pigisaqartut ilanngullugit 600-nit amerlanerupput, taakkualu saniatigut inuit allat hundredillit nakorsatut, Biibilimik sulisartutut, ilinniartitsisutut peqqissutsimillu ajoqersuisutut sulipput. Ilagiit atuagassiaat atuagassiarsuarnik assigiinngitsunik 50-it sinnerlugit ilisaritinneqarput, Europami, Aziami, Afrikami, Amerika Avannarlermi Kujallermilu, Pacificip qeqertaani Australiamilu inissisimasuni naqiterivinni 20-t missaani naqiterneqartarlutik. Naqiterivinni taakkunani atuakkat, atuagassiat mikisut allagartallu assigiinngitsut 1100-t sinnerlugit naqiterneqartarput. Tamarmik ataasiakkaarlugit pissarsiariniaraanni, ukiullu ataatsip atuagassiai ilanngullugit, 340 dollarit missaat pisariaqassapput. Malinnittunik taamaallaat 100-nik pinnani, inuit 100.000-it missaaniittut sallusuissut tamanna nuannaarutigalugu inuupput. Ilumoorpoq, tusarliussaq tamanna seqernertut “qaffakkiartorpoq”, 1848-imilu nalunaajaanermi oqaatsit atorlugit oqarsinnaavugut: “Aah, qinngornerisa pissaaneqarnerat!”
GSAM 278Nunat inissisimanerat
GSAM 278.3Tusarliussaq taama siuariartortillugu nunat qanoq inissisimappat? Taamanimiilli aviisini tamanut ammasuni Europami sorsunneq ataatsimoortoq qanittukkut pissasoq pillugu nalunaarutinik arlaleriarluta atuartinneqartarpugut. Maanna tassani sorsunneq, taannalu allami aniatitsineq, kisianni “anorersuaq” ataatsimoortoq killineqarpoq—“anorersuit sisamat” ataatsikkut aneqqusaangillat, “Guutip kiffai naqissuserneqarnissaasa tungaanut.” Akerleriinnerup sorsunnerullu immikkoortui tamaaniittut, kisianni anineq ajortut killilersorneqarnertik pissutigalugu, kikkunnut tamanut ersarippoq.
GSAM 279.1Henry Ward Beecher toqungajalerluni Europami sakkutuunik taama amerlatigisunik attassinermut taaguutigaa: “Aapip inuuneranik siornatigut kuineq, kuineqarnissaa siooragalugu.” Nunat akornanni pissutsit, kamaatissutaannik uumissuinermillu, imminnullu sioorasaarisumik pissusilersornerannik, “nikissinnaannginnermut” assersuuppai; angutit eqimattat imminnut sakkoqarlutik sakissamik tikkuussisut, ataasiarluunniit toqunneqarnissani siooragalugu aallaartitsisinnaanngitsoq. “Kisianni,” oqarpoq, “ilaat suulluunniit piaartumik aallaarnissamut piffissaq naleqqullugu takusinnaassavaa, taava sorsunneq ataatsimoortoq aallartissaaq.”
GSAM 279Sorsunnermi sakkunik sanilliussineq
GSAM 279.21848-imiilli sorsunnermi sakkunik sanasoqartarpoq, taakkununnga sanilliullugu taamani pitsaanerpaat maanna pinngitsuutinnguanut assersuunneqarsinnaallutik. Amerika-mi “Eqqissinermut Peqatigiiffik” Eqqissinermut Sapaammi, decembari 15, 1895, eqqissineq pillugu naalagiartitsinernut qaaqqusissummini ima oqarpoq: “Maanna inuiaqatigiittut ineriartornerup erseqqissumik siuariartornerani, illuatungaani nunat akornanni sorsunnissamut piareersarneq aatsaat taama annertutigaaq.”
GSAM 279Generali Milesip sorsunnissamut piareersarneq pillugu
GSAM 279.3Generali Nelson A. Miles Washington, D.C.-mi inuit ataatsimiinneranni januaari 12, 1904-mi oqalugiarnermini ima oqarpoq:—
GSAM 279.4“Ineriartornermi ilisimasaqarfiusumi, inuiaqatigiillu qaqugukkulluunniit taama ilisimasaqartigalutik pitsaassuseqartigalutillu, nuannaarutigissagaluarparput sorsunnerup nammassassai navianartullu annikillisimassasut; kisianni tupinnarsinnaagaluartoq, nunarsuup oqaluttuarisaanerani piffissaq manna tikillugu pisimasoqanngilaq sorsunnissamut piareersarnermut taama annertutigisumik pigisassanik atorneqartitsisoq, imaluunniit inuit millionilikkaat taama amerlatigisut ilinniarsimasut, pikkorissut aaqqissuulluagallu, sakkunik aseruinerpaanik sakkussaqartinneqartut, eqqissinermik inuussutissarsiutinut aqqutiniit peerneqartut, ullumikkutut.”
GSAM 280.1Kisianni sorsunnerup anorersua suli kinguaattoorpoq, naqissusiinermilu sulineq ingerlaannarpoq.