Mokapo 10 — Koganga ya Katikati ya Butu

GSAM 160.1“Na katikati ya butu, koganga moko esalemaki, Talá, mobali ya libala azali koya; bókende kokutana na ye. Bongo basi oyo basangisi naino nzoto na mibali te wana nyonso batɛlɛmaki, mpe babongisaki miinda na bango.”¹

GSAM 160.2Tosilaki kolobela ntango ya kozela oyo emonisami na lisapo oyo ya “bangɔndɔ zomi,” mpe sikoyo tokotya likebi mingi na eteni wana oyo elakisami na maloba oyo ezali likolo, oyo bato ya Adventiste babengi “koganga ya katikati ya butu.” Mokomi moko ya lokumu na likambo oyo, na zulunalo moko na nkombo Midnight Cry, na mokolo ya 3 sanza ya zomi 1844, alobi boye:—

GSAM 160.3“Kasi, ndenge nini tokoti na butu oyo ya kozela? Mpo ete tobandaki emonaneli [emonaneli ya mikolo nkoto mibale na nkama misato] na eleko ya milona, na esika ya eleko ya automne, na mobu 457 Liboso ya Kristo. Tokokaki te kokoma na libongo oyo etalamaki, sanza motoba na mikolo moke eleki. Yango etie biso na butu ya kozela, sanza motoba.”

GSAM 160.4Mokomi mosusu, S. S. Snow, na kati ya Cry ya mokolo ya 22 sanza ya mwambe 1844, ntango azalaki kolobela mikolo nkoto mibale na nkama misato, alobaki boye:—

GSAM 160.5“Bango babandaki, ntango etinda ebimaki, mpo na kobongisa mpe kotonga Yeruzalemi. Etinda yango esalemaki na ebandeli na Cyrus, ebongisamaki lisusu na Darius, mpe esukisamaki na Artaxerxes Longimanus na mobu ya nsambo ya bokonzi na ye. Etangamaki mpe ebandaki kosalelama na eleko ya automne ya mobu 457 Liboso ya Kristo, tango Ezra, sima ya kokoma na Yeruzalemi na loboko ya malamu ya Nkolo, abongisaki lisusu ekolo ya Bayuda, aponaki bakonzi mpe bazuzi, mpe abandaki kotonga efelo.”²

GSAM 160.6Lokola ntango ya emonaneli ezalaki mbula nkoto mibale na nkama misato mobimba, esengelaki mbula mobimba ya 457 mpe mobimba ya 1843 mpo na kokokisa mbula nkoto mibale na nkama misato, mpe soki mobeko ebimaki kaka na sanza ya nsambo ya mobu 457 Liboso ya Kristo, balakisaki ete eleko yango ekosila te kino na sanza ya nsambo ya mobu 1844. Lokola botosi ya mokolo ya zomi ya sanza ya nsambo emonanaki lokola likambo oyo elakisaki ebandeli ya eleko, bongo mpe emonisamaki na bosolo nyonso ete na mokolo ya zomi ya sanza ya nsambo (na ngonga ya Bayuda), mokolo ya 22 sanza ya zomi 1844, mikolo nkoto mibale na nkama misato (2300) ekosila, mpe ntango ekokoka mpo na kopetola esika ya bule. Bilembeteli nyonso oyo basalelaki mpo na kosukisa eleko na 1843, ezalaki mpe na nguya ndenge moko mpo na botangi ya 1844, mpe yango epesaki bango bondimi ete bamonaki oyo emonanaki lokola eyano ya solo mpenza na ntina ya kozanga kokokisama ya elikya na bango. Lolenge oyo Ba-Adventiste balobelaki “koganga ya katikati ya butu ya solo,” ndenge babengaki yango na ntango wana, ekoki kolimbolama malamu koleka te soki totangi maloba ya bakomi oyo bazalaki na kati ya mosala yango makasi na ntango wana.

GSAM 161“Bókende kokutana na Ye”

GSAM 161.1Na kati ya Cry ya mokolo ya 3 sanza ya zomi 1844, ezalaki na lisolo moko ekomamaki na George Storrs, na motó ya likambo, “Bókende kokutana na Ye,” epai alobaki boye:—

GSAM 161.2“Nazwi stylo na ngai na mayoki oyo namonaki naino te. Na ntembe te, na makanisi na ngai, mokolo ya zomi ya sanza ya nsambo ekomonisa komonana ya Nkolo na biso Yesu Kristo na mapata ya likolo. Tosili pene na mikolo moke liboso ya likambo wana—ntango ya nsomo mpo na baoyo babongisami te, kasi ya nkembo mpo na baoyo babongami.

GSAM 161.3“‘Bótala, mobali ya libala azali koya’ na mobu oyo; ‘bókende kokutana na ye.’ Tosilisi na ba eglize ya kombo mpamba mpe na bato nyonso mabe, longola sé soki mongongo oyo ekosimba bango. Mosala na biso sikoyo ezali ya kolamusa ‘basi oyo basangisi naino nzoto na mibali te oyo bazwaki miinda na bango mpe bakendeki kokutana na mobali ya libala.’ Tozali wapi sikoyo? ‘Soki emonaneli ezui kozelisa, zela yango.’ Yango te ezali eyano na biso banda sanza ya misato to ya minei eleki?—Iyo. Nini esalemaki ntango Mobali ya libala azalaki kozelisa?—Bangɔndɔ nyonso bayokaki mpɔngi mpe balalaki, boye te? Maloba ya Kristo ekweyi te; mpe ‘Makomi ekoki kobukama te.’ Eza na ntina te tómimonisa lokola nde tozalaki kolamuka; tozalaki kolala mpɔngi, kasi te na likambo ya boyei ya Kristo, kasi na ntango na yango. Tokɔtaki na ntango ya kozela; toyebaki te ‘ntango boni’ ekomela, mpe na likambo wana nde tolalaki mpɔngi. Bamosusu kati na biso balobaki na mpongi na bango, ‘Bóbongisa ntango mosusu te!’ yango wana tolalaki. Sikawa mokakatano ezali ya kolamusa biso. Nkolo, salisa, mpo lisalisi ya moto ezali mpamba. Loba yo moko, Nkolo. Ah, soki ‘Tata’ ‘akoyebisa’ sikawa ntango yango.

GSAM 162Katikati ya Butu ya Nsango

GSAM 162.1“Ntango ya kozela ekozala molai boni?—Sanza motoba. Oyebi ndenge nini?—Mpo Nkolo na biso alobi, ‘na katikati ya butu,’ ntango Mobali ya libala azalaki kozela. Emonaneli ezalaki mpo na ‘nkoto mibale na nkama misato ya mpokwa-tongo,’ to mikolo. ‘Mpokwa moko,’ to butu, ezali ndambo ya moko ya mikolo wana ya esakweli, mpe na yango, ezali sanza motoba. Wana nde bolai mobimba ya ntango ya kozela. Ganga ya makasi ya sikoyo mpo na ntango ebandaki pene na katikati ya sanza ya nsambo, mpe epanzanaki na lombangu mpe na nguya monene, mpe ezali elongo na elakiseli ya Molimo, ndenge namonaki ata mokolo moko te na tango ganga ezalaki ‘1843.’ Sikawa ezali mpenza, ‘Bókende kokutana na ye.’ Ezali na kotika biloko nyonso oyo nalotaki ata moke te ete nakomona. Tango mongongo oyo ekangi motema, babimisi bilanga batiki bilanga na bango, elongo na mbuma na bango. Ezali na kolela makasi na mpisoli, mpe komipesa mobimba na Nzambe, ndenge namonaki ata mokolo moko te. Ezali na kondima na bosolo oyo oyo ezalaki ata moke te na mongongo ya kala, na lolenge moko wana, mpe nkembo ya kolela to ya konyangwa na kati na yango oyo eleki mayele nyonso longola sé baoyo bayokaki yango.

GSAM 162.2“Na likambo oyo ya solo ya sikoyo, ngai, na nzela ya ngolu, namipesi na likama nyonso, mpe namoni ete kondima na ntembe na likambo oyo ekozala lokola kosala Nzambe mabe mpe komimemela ‘libebi ya lombango.’ Nandimi mpenza ete sikoyo ‘oyo nyonso akoluka kobikisa bomoi na ye,’ esika mongongo oyo esalami na bosembo, na kondimaka ‘soki eyeli te,’ to na kobangaka kotia motema na solo oyo, ‘akobungisa bomoi na ye.’ Esɛngaka kondima lolenge moko oyo ememaki Abraham na kopesa Yisaka mbeka, to Noe na kotonga masuwa, to Loti na kotika Sodome, to bana ya Yisraele na kotelema butu mobimba bazali kozela kokende na bango longwa na Ezipito, to Daniele na kokɔta na libulu ya bankosi, to Bana ya Yisraele misato na kɔtɔ ya mɔ́tɔ. Tokanisanaki ete tozalaki kokɔta na bokonzi kozanga komekama ya kondima ya boye, kasi nandimi ete tokokɔta kozanga komekama wana te. Solo oyo ya suka ememi momekano ya ndenge wana, mpe moto moko te akomeka yango longola kaka baoyo bakoki kondima ete bábénga bango bazoba, bato ya ligboma, to eloko mosusu nyonso oyo bato ya Sodome ya liboso ya Mpela, lingomba oyo ezali molunge te mpe malili te, to bangɔndɔ oyo balali balingi kotondisa bango na yango. Lisusu nakoganga, ‘Kima mpo na bomoi na yo;’ ‘Kotala nsima na yo te;’ ‘Kanisa mwasi ya Loti.’”

GSAM 163Libanga ya Patatalu ya Storrs

GSAM 163.1Na kati ya Midnight Cry ya mokolo ya 10 sanza ya zomi 1844, ebimaki, uta na stilo ya George Storrs, makambo oyo elandi, na nse ya motó ya likambo, “Suka,” kasi oyo Ba-Adventiste babengaki, “Libanga ya patatalu ya Storrs”:—

GSAM 163.2“Ndenge nini tokobonga mpo na mokolo wana?—Ndima bosolo ya Nzambe, mpe tiyá motema na yango, na kondima ya makasi oyo epesaka Nzambe nkembo. Esengeli tózala na ezaleli moko ya makanisi lokola nde toyebi ete tokokufa na mokolo wana, komipesa mobimba epai ya Nzambe mpe kozala bakufi na makambo ya mokili.

GSAM 163.3“Nakoki te kolimbola malamu koleka likanisi na ngai soki nalobi ete tokanisa libanga moko monene ya patatalu na katikati ya mbu. Mokonzi moko ya nkembo mpe ya nguya apesi elaka ete na ntango moko boye akotinda masuwa moko ya mɔ́tɔ mpe ya kitoko mpo na komema bato nyonso oyo akokuta kuna na elembeteli ete bandimaki liloba na ye na motema mobimba, na mboka moko ya nkembo. Bato ebele bameki kokende na libanga. Bamosusu, ntango bakomi na libateli likolo ya libanga, bakati singa, mpe masuwa na bango oyo ememaki bango kuna etamboli mosika na bango na mayi, mpe batalelaka yango lisusu te, kasi bazali nde kokengela boyei ya masuwa monene ya mɔ́tɔ. Bazali na ntembe te na bosolo ya elaka yango, mpe batiye bomoi na bango mobimba na likambo yango. Bamosusu oyo bayei kuna bakanisi ete ekoki kaka kozala likolo ya libanga. Kasi balingi kozala ‘bato ya mayele’ mpe kotia bomoi na bango na likama monene te.

GSAM 164.1“‘Ndenge ondimi, bongo ezala mpo na yo’ elobamaki liboso ete masuwa ya mɔ́tɔ eyela. Mokolo ekómi. Bato ya mayele, mbala mosusu, bazali na mokano ya kokata bansinga ya masuwa na bango mpe kotika yango emema na mai, soki bamoni masuwa ya mɔtɔ ezali koya. Emonani; kasi sikoyo eleki ntango ya kotika masuwa na bango kozanga ete bamonana; mpe lisusu, mayele wana moko ekoyebisa bango sikoyo ete bátika masuwa na bango ememama na mai te kino bakozala na bondimi ete bazali na libunga te mpo na masuwa oyo ezali koya. Sikoyo ekómi pene mingi boye ete bakoki lisusu te kokata bansinga kozanga ete bamonana.

GSAM 164.2“Masuwa ya vapeur ekómi na libanga. ‘Elembo nini ezali ete bóndimaki na motema moko nyonso elaka ete masuwa ya vapeur ekoya?’—‘Masuwa na biso ekabwani na biso mpe ememami na mai mosika, yango wana tokokaki te kokóma na mabele, mpe tolingaki kokufa soki masuwa ya vapeur eyaki te, mpamba te ezali libanga oyo masuwa mosusu elekaka te.’ ‘Yango ekoki,’ elobi mokonzi ya masuwa ya vapeur; ‘bómata na masuwa; elikya ya boye ekozanga kokokisama te.’

GSAM 164.3“Bato oyo bakangisaki masuwa na bango pembeni ya libanga, sikoyo bazali koyangana mpe kobunda mpo na komata na masuwa ya vapeur. Komandá atuni, ‘Nini ntina ya masuwa wana nazali komona bakangi na mabanga kuna, to oyo basinga na yango babuki kaka banda nakomi komonana?’ Bayanoli, ‘Tokanisaki ete ezali malamu tózala na mayele, mpo soki masuwa ya mɔ́tɔ ekómi te, tózala na eloko mpo na kozonga na mabele.’ ‘Bongo osalelaki mosuni likambo,’ komanda agangi, ‘ndé bongo, mpe otyelaki maloba na ngai motema te? Ndenge kondima na yo ezali, bongo ezala mpo na yo. Bilembeteli ezali kotɛmɛla yo. Osalaki mwango ya kozonga, mpe sikoyo osengeli kobuka mbuma ya kozanga kondima na yo.’ ‘Yango wana bakokaki te kokɔta mpo na kozanga kondima.’ O, ezalela ya nsomo ya kozanga elikya!

GSAM 164.4“Kata basinga na bino sikoyo, bandeko; tika masuwa na bino etambola kino ekomonana lisusu te; ɛɛ, salá noki liboso ete ‘elembo ya Mwana ya moto emonana.’ Nsima na yango, ekozala sima mingi. Meka sikoyo, mpe meka na nyonso. O, motema na ngai ezali kopesa ngai mpasi mpo na bino; bóumela te; bopusa bwato wana mosika, soki te bolimwa; mpo ‘oyo nyonso akoluka kobikisa bomoi na ye, akobungisa yango,’ ndenge alobi Yesu Kristo, Nkolo mpe Zuzi na biso. Bongo, bopota mbangu, mbala moko lisusu nasengi bino, O bopota mbangu! Bótika bwato nyonso oyo bozali sikoyo kokanisa kosalela mpo na kokima kino na mabele ‘soki eyeli te.’ Likanisi wana ya ‘soki’ ekobebisa yo. Sikawa ezali komekama mpe komekama ya suka. Sala lokola Nkolo na biso asalaki na komekama ya suka ya zabolo—‘Longwa awa, Satana,’ alobaki. Bongo zabolo atikaki ye, mpe ‘talá, ba anzelu bayaki mpe basalelaki ye misala ya bolingo.’ Ndenge moko ekozala mpo na yo ntango okozwa elonga oyo.”

GSAM 165Mosala ya lombango ya Koganga ya Katikati ya Butu

GSAM 165.1Mpo na lombangu, nguya, mpe bopusi ya nsango ya “koganga ya katikati ya butu,” tozwi likanisi ya solo uta na maloba ya N. Southard, mokambi ya zulunalo oyo tozalaki kotánga liboso—Midnight Cry. Na nimero ya mokolo ya 31 sanza ya zomi, 1844, alobi boye:—

GSAM 165.2“Na ebandeli, bato mingi bazalaki kotɛmɛla ntango oyo etiyamaki polele; kasi emonanaki lokola nguya moko oyo ekokaki kotɛmɛlama te ezalaki elongo na liyebisi na yango, oyo ekweisaki bato nyonso liboso na yango. Epalanganaki na mboka mobimba na lombangu lokola mopepe ya makasi ya mopɛpɛ, mpe ekomaki na mitema ya bato na bisika bikeseni mpe ya mosika pene na ntango moko, mpe na lolenge oyo ekoki kolimbolama kaka na kokanisa ete Nzambe azalaki na kati na yango. Ememaki bisika nyonso bolukiluki ya mozindo ya motema mpe komikitisa ya molimo liboso ya Likolo ya Likolo. Esalaki ete bolingo mpo na biloko ya mokili oyo ekita, ebikisaki matata mpe kanda, esalaki ete bato bandima mabunga na bango, bamipesa liboso ya Nzambe, mpe mabondeli ya kozongisa motema, ya motema ebukaná, mpo alimbisa bango mpe andima bango. Esalaki ete bato bamikitisa mpe bamipesa na nse, lolenge oyo tomoná naino te liboso. Ndenge Nzambe, na nzela ya Yoele, apesaki mitindo, tango mokolo monene ya Nzambe ekokoma pene, ememaki kopasola mitema kasi bilamba te, mpe kobaluka epai ya Nkolo na kokila bilei, kolela mpe komilelaka. Ndenge Nzambe alobaki na nzela ya Zakaria, molimo ya ngolu mpe ya libondeli esopamaki likolo ya bana na ye; batalaki ye oyo bapikaki, mpe mawa monene ezalaki na mboka, libota na libota na ngambo na bango, mpe basi na bango na ngambo na bango; mpe baoyo bazalaki kozela Nkolo bamitungisaki molimo na bango liboso na ye.”

GSAM 166Bato Batindikami na Nguya ya Likolo

GSAM 166.1Lisusu, mpo na liyebisi oyo ya koningisa mitema, alobi boye:—

GSAM 166.2“Emonanaki na biso ete ezalaki likambo oyo esalemaki na nguya ya moto te, na boye ete tokokaki komona yango kaka lokola kokokisama ya ‘koganga ya katikati ya butu,’ nsima ya kozela Mobali ya libala oyo alekisi ntango, mpe nsima ya pongi mpe mpongi ya bangɔndɔ, ntango bango nyonso basengelaki kotelema mpe kobongisa miinda na bango. Mpe mosala ya suka emonani lokola esili kosalema; mpo naino eleko moko te ezalaki liboso oyo bituluku ya boyei ya Nkolo ezalaki na bomibongisi ya malamu boye mpo na boyei na Ye.”

GSAM 166Biloko ya Mokili Ekabolamaki

GSAM 166.3Na nse ya liyebisi ya makasi ya liteya ya boyei, bato ebele batikaki biloko na bango ya mokili, basalelaki mosolo na bango mpo na kosunga balobi na mosala na bango, to mpo na kopanza mikanda oyo enyatamaki mpe mwa babuku, to mpo na kokokisa bamposa ya babola, na ndenge wana bapesaki na mokili elembo ya malamu koleka ya bosembo mpe ya molende na bango; nzokande baoyo bakangamaki na biloko na bango ya mokili, mpe basalaki mbeka moko te ya ntina mpo na mosala, bamonanaki na miso ya bato ya mokili lokola bandimaki mpenza te makambo oyo bazalaki koloba. Mpo na kopesa ndakisa, nakopesa makambo mibale, moko na ngambo moko ya likambo mpe mosusu na ngambo mosusu.

GSAM 166Elanga ya Mbala

GSAM 166.4Ya liboso ezali ya mondimi moko oyo azalaki kofanda na New Ipswich, N.H., na kombo ya Hastings, oyo azalaki na elanga moko monene ya mbala ya kitoko mingi oyo atikaki na mabele kozanga kotimola. Bavoisin na ye bazalaki komitungisa mpo na yango, mpe bayaki epai na ye kopesa ye likanisi ya kotimola yango mpe kobomba yango na ndako ya malili ofele, soki atiki bango, “mpo,” balobaki, “okoki kozala na mposa na yango.” “Te!” elobaki Mongombo Hastings, “Nakotika elanga wana ya mbala elakisa kondima na ngai na koya ya Nkolo oyo ezali pene.”

GSAM 167.1Na eleko wana ya automne, ndenge emonisami na zulunalo Claremont (N.H.) Eagle, New York True Sun, mpe bazulunalo mosusu ebele, mbuma ya mbala ya kolamba ebebaki pene na mobimba mpo na “bopɔli ya mbala.” Ndenge zulunalo Sun elobaki, “Ezali mpenza mawa koyoka ete milona mobimba ya mbuma oyo ya motuya ebebisami na bopɔli. Mokomi moko ya zulunalo ya Philadelphie alobi ete milona ya mbala na etuka wana ebebi. Etuka kaka moko oyo bato bazali komilela mingi te ezali Maine, kasi ata kuna mpe milona ebimeli bokono yango te.”

GSAM 167.2Lokola eleko ya automne ezalaki na malili makasi te, mpe mbala ya Mongombo Hastings etikalaki na mabele kino sanza ya zomi na moko, ata moko epɔlaki te. Yango wana, azalaki na mbala ebele mpo na ye moko mpe mpo na bazalani na ye ya mawa oyo bamitungisaki mingi mpo na bolamu na ye na sanza ya zomi oyo eleki, mpe oyo, na eleko ya printemps, basengelaki kosomba mbala ya kolona epai na ye, mpe basepelaki kofuta ntalo malamu mpo na yango. Oyo bango bakanisaki ete ekozala likama monene mpo na Mongombo Hastings, Nzambe abongolaki yango ekoma mapamboli ya bomoi ya mokili, mpe kaka mpo na ye te, kasi mpe mpo na bazalani na ye.

GSAM 167Koboya Kondima na Ye

GSAM 167.3Likambo ya mibale esalemaki na esika ngai moko nafandaka. Ezalaki likambo ya moto moko ya lingomba oyo azalaki koloba mingi na makita na ntina na boyei ya Nkolo na eleko ya automne ya 1844. Azalaki moto ya bozwi, mpe na kati ya biloko mosusu, azalaki na bangulu ebele oyo ekokisaki mbula mpo na koteka na zando ya eleko ya prɛnta. Noko moko na ngai, oyo azalaki komilakisa te lokola mondimi mpe mosala na ye ezalaki ya kosomba mpe koteka bibwele, akendeki epai ya mondimi wana ya Adventiste mpo na kosomba bangulu na ye, kasi ayokaki epai na ye ete alingaki koteka yango te, mpamba te alingaki kobomba yango kino na eleko ya milona ya mobu ekoya mpo na “bangulu ya koleisa mpo bákóma minene.” Noko azongaki epai ya nkoko na ngai, oyo azalaki mondimi ya Adventiste, mpe alobaki, “Moto wana andimaka te makambo oyo azali koloba.” “Mpo na nini?” nkoko atunaki. “Mpo ete,” noko alobaki, “alobi ete Nkolo azali koya, mpe mokili ekosila na eleko oyo ya automne, kasi alingi kobomba ngulu na ye kino na eleko ya milona ya mobu ekoya. Asengeli te kolobela ngai makambo wana; andimaka ata liloba moko te na yango.”

GSAM 168Misolo Epesami Ntango Eleki

GSAM 168.1Bato mosusu bakangamaki na biloko na bango, bazalaki kobunda ntango nyonso na likanisi ete basengelaki kosalela yango mpo na kokende liboso na mosala, kino ntango elekaki mpo na kosalela yango. Bato ya boye bayaki epai ya baoyo bazalaki na mosala ya konyata nsango, kolendisa bango na mpisoli ete bándima mbongo na bango, kasi eyano ezalaki, “Boyei na bino eleki ntango! Tofuti biloko nyonso ya konyata oyo tokoki kokabola liboso suka ekoka. Tofuteli ba imprimerie ya makasi ebele mpo esala butu na moi; tolingi lisusu mbongo te.” Moto moko oyo amonaki na miso ayebisaki ngai ete amonaki mibali batie bankoto ya badollar na mesa liboso ya mobimisi ya Voice of Truth, mpe na motema mpasi basɛngaki ye na mawa nyonso ete azwa yango mpe asalela yango. Eyano ezalaki, “Boyei na nsima! Tolingi lisusu mbongo na bino te sikoyo! Tokoki kosalela yango te!” Bongo batunaki, “Ekoki te kopesama na babola?” Eyano ezalaki kaka moko, “Tobongisi nyonso mpo na bamposa ya sik'oyo ya bato nyonso oyo tokoki kokoma.” Na mitungisi ya makanisi, bato wana bazwaki mbongo na bango, kolobaka ete nkanda ya Nzambe ezalaki likolo na bango mpo na kozanga kondima na bango, mpe mpo na lokoso oyo etindaki bango kopimela mosala ya Nzambe mbongo na tango oyo ezalaki na mposa mpe elingaki kosalelama na esengo.

GSAM 168Bakɛngɛli Baponami

GSAM 168.2Bizaleli mpe mitindo ya baoyo batikaki milona na bango na bilanga mpe bamagazini na bango mpamba, mpo na kokabola mikanda oyo enyatamaki to mpo na kosolola mpe kosambela na bato ndako na ndako, ezalaki likolo ya kofinga. Bato bazalaki na ntembe te ete mibali mpe basi ya boye bandimaki maloba nyonso oyo bazalaki koloba, mpe lisusu, nguya moko boye ezalaki elongo na bango ete bato ya mitema pɛto bakokaki te kowangana to kotɛmɛla maloba na bango. Na nzela oyo, bankoto ya bato bandimaki solo, mpe balukaki mpe bazwaki mawa ya Nzambe.

GSAM 169.1Kasi, mosumuki ya masɛki mpe moto ya mokili oyo azalaki komilakisa lokola mondimi, bazwaki mokano ete mosala oyo ya kopanza mikanda ya likambo ya boyei esengeli ekangama. Bango balobaki ete bato wana oyo bazalaki kokamata mboka moko to etuka mobimba mpe kotambola ndako na ndako na liteya oyo ya boyei, mpe bazalaki kotika misala na bango mpe mabota na bango, basengeli kozala babungi, mpe na yango esengeli batiya bakɛngɛli likolo na bango. Bilembo oyo balobaki ete ezali komonisa ete bandimi bazangi mayele (oyo ezalaki kaka mosala mpo na lobiko ya baninga na bango, kozanga ete emonana ete mabota na bango ezalaki konyokwama mpo na kotika misala na bango), ezalaki bilembo ekoki te mpo na kolakisa ete bazangi mayele; na yango, kaka bato moke nde batiamaki na nse ya bokɛngɛli. Soki totali ndenge batɛmɛli ya lelo balobelaka likambo yango na pɛtɛɛ, moto akoki kokanisa ete ezalaki na makambo ebele; kasi na misala na ngai nyonso lokola pastɛrɛ ya Ba-Adventiste, na boumeli ya koleka mbula ntuku mitano na motoba, nakutanaki kaka na makambo mibale ya “Ba-Millerite” oyo batiamaki na nse ya bokɛngɛli. Maloba moke mpo na kolobela makambo wana ekozala mabe te.

GSAM 169Mokɛngɛli na ye moko

GSAM 169.2Ya liboso esalemaki na Etat ya New York, na ntaka ya na se ya bamile ntuku misato (30) longwa na esika nazalaki kofanda. Mobali moko andimaki liteya ya boyei ya Kristo, oyo azalaki na bozwi ya soki dolare nkoto nkama moko ($100,000). Apesaki pene na ndambo ya mbongo wana na mwasi na ye mpe bana na ye, oyo bazalaki na kondima moko te na ye. Eténi oyo etikali, amonaki ete ezalaki ya ye mpo na kosalela yango ndenge alingi; mpe lokola eténi moko ya yango ekendeki mpo na likambo ya adventiste, bana na ye batɛlɛmɛlaki, mpe basololaki na zuzi, kosɛnga ete mobateli moko aponama mpo na tata na bango. Sima zuzi alimbolaki bango mikumba mpe bokonzi ya mobateli na ndenge ya kokamba biloko, atunaki bango bápona nani balingaki aponama. Nsima ya kosolola elongo mwa ntango, bazwaki mokano ete bayebi mobali moko te oyo bakoki kotiela motema na biloko ya tata na bango, mpe bayebisaki zuzi ete baponaki tata na bango moko lokola mokɛngɛli na ye. Zuzi atalaki mobali yango mpe alobaki, “Mongombo _____, bana na yo baponaki yo lokola moto oyo abongi mpo na kokamba biloko na yo moko. Makambo na yo etikali kaka ndenge ezalaki liboso bamema yo na tribinale.”³

GSAM 170Likambo ya kosɛkisa

GSAM 170.1Likambo mosusu ezalaki oyo ya Stockbridge Howland, moto ya Topsham, na Maine. Azalaki moko ya bato ya misala ya maboko ya mayele koleka na etuka wana mobimba, moto ya mayele mingi na kotonga ba moulins mpe ba gbagba. Na kati ya lingomba oyo babengaki “koganga ya katikati ya butu”, Mongombo Howland azalaki kotambola na mpunda na bamboka ebele, kokabola mikanda ya lingomba mpe bapamflet ndako na ndako, likambo oyo ezalaki kotungisa mingi batɛmɛli mpe basɛki, oyo bazalaki komilela ete na kokabola mikanda wana, azalaki kobosana misala na ye. Na yango, na lombangu baponaki mokɛngɛli, oyo amonaki ete mosala eleki ebele koleka ndenge akanisaki, mpamba te Mongombo Howland atindaki epai na ye bakangisi-mpako nyonso, mpe solo mpenza moto nyonso oyo ayaki na bakompte ya kofuta; “mpamba te,” alobaki, “bamonaka ngai te ete nakoki kosala mosala moko.” Mwa moke na sima, etuka elingaki kotonga gbagba likolo ya ebale Kennebec,—gbagba oyo ekokaki kokanga motema na ndenge mai ya makasi mpe biteni ya mai ya kongela oyo ezali kotepatepa ezalaka na ntango ya mpela ya eleko ya prɛnta. Bakomisaire ya etuka mpe bakambi ya engumba bazwaki mokano ete Stockbridge Howland nde moto ya mosala yango. Tango bayaki epai na ye na mibeko mpe kontra mpo atonga gbagba, alobaki na kosɛka, “Baninga, esengeli bókende epai ya mokɛngɛli na ngai. Bino boyebi ete batalelaka ngai te lokola moto ya mayele mpo na kosala ata mombongo na ngai moko, mpe bino boyei epai na ngai mpo natonga pont!” Likambo yango ezalaki ya kosɛkisa mingi mpo na bato ya mayele, mpe bokɛngɛli yango esukaki na mbala moko. Ekoki kaka koloba ete, bato oyo bazalaki konyokola ye, na sima, bandimaki libunga na bango na komikitisa monene mpo na lolenge ya mabe mpe ya kozanga ntina oyo basalaki.