Mokapo 24 — Masakoli Mosusu oyo Ekokisami
GSAM 376.1“BÓKANISA sikoyo, banda na mokolo oyo mpe na mikolo ekoya, banda na mokolo ya ntuku mibale na minei ya sanza ya libwa, ata banda na mokolo oyo moboko ya Tempelo ya Nkolo etiyamaki, bókánisa yango. Mbuma ezali naino na ndako ya kobomba biloko? Iyo, naino mpe nzete ya vinyo, mpe figi, mpe grenade, mpe nzete ya olive, eboti naino mbuma te: banda na mokolo oyo nakopambola bino.”1
GSAM 376.2Bokoli ya solo mpe ya kokangama ya nsango ya anzelu ya misato banda na ebandeli na yango ekoki mpenza kokokanisama na bolamu oyo elandaki Zerubabele banda na mokolo oyo atiaki libanga ya moboko ya tempelo.
GSAM 376Likambo oyo emonanaki mpasi
GSAM 376.3Ntango bato ya Yuda, na mabenga ya mbongo ya mpamba mpe bibombelo ya mbuma ya mpamba, babengamaki mpo na kotonga ndako ya Nzambe, emonanaki na miso ya bato nyonso lokola likambo ya mpasi mpe ya kobangisa. Ntango na kondima batosaki libiangi, mpe babandaki mosala na bolingo na bango moko, loboko ya Nzambe ya kopesa elonga emonanaki polele epai na bango. Ntango tozali kolanda makambo oyo esalemaki na bokóli ya nsango oyo ya misato, tomoni lobɔkɔ ya Nzambe oyo ekambaka bato oyo baponaka nzela na ye. Ata soki mpasi ezali eteni na bango, bobele bongo, bolingo ya Nzambe mpo na bato na ye mpe mosala na ye emonanaka polele ntango nyonso epai ya baoyo batyelaka ye motema.
GSAM 376Litatoli oyo elakisaka bizaleli
GSAM 376.4Na mokolo ya 24 sanza ya zomi na moko, 1862, makita mibale esalemaki na ngonga moko na ndako ya William Wilson, na Greenville, Mich., mpo na kobongisa ba eglize mibale mpo na baoyo bandimaki solo ya Sabala na esika wana. Likita mpo na eglize ya Greenville etambwisamaki na Pastɛrɛ White ná mwasi na ye na shambre moko, nzokande Pastɛrɛ Byington ná ngai tozalaki na mokumba ya likita mosusu na shambre ya mibale mpo na eglize ya West Plains. Ntango tozalaki kosala mosala ya ebandeli na shambre moko, tozalaki koyoka mongongo ya Mama White ntango azalaki kopesa litatoli na ye na shambre mosusu. Tozalaki kokutana na mwa mikakatano na mosala na biso, ntango kaka na ngonga ebongi, Mama White afungolaki ekuke, mpe alobaki, “Ndeko Loughborough, ntango natali bato oyo, namoni ete nazali na matatoli mpo na bato mosusu oyo bazali awa. Soki bobongi, nakoya mpe nakoloba.” Lokola nde ntango wana nde tozalaki na mposa ya lisalisi, akotaki. Longola Pastɛrɛ Byington mpe ngai, ayebaki kaka bankombo ya bato misato na kati ya shambre. Bamosusu bazalaki bapaya, oyo amonaki ata mokolo moko te, longola kaka ndenge bamonisanaki ye na emonaneli.
GSAM 377Bomoi ya Mongombo Pratt elimbolami
GSAM 377.1Ntango atɛlɛmaki mpo na koloba, alobaki: “Bólimbisa ngai mpo na makambo nakoloba, soki nalimboli ndenge bino bozali komonana, mpamba te nayebi bankombo na bino te. Ntango namoni bilongi na bino, makambo oyo Nkolo asepelaki komonisa ngai mpo na bino ezali koya liboso na ngai. Mobali wana na litumu, oyo azali na liso moko [moto moko alobaki, ‘Nkombo na ye Pratt’] amilobelaka makasi mpe amimonisaka lokola moto ya losambo, kasi abongwana naino te. Bóyamba ye na lingomba te na ezalela na ye ya sikoyo, mpo azali Mokristo te. Alekisaka ntango na ye mingi na kotambola-tambola na bamagazini mpe bamarché, kosolola makambo ya teyori ya solo, nzokande mwasi na ye na ndako asengeli kokata nkoni, kotala elanga, mpe bongo na bongo. Apesaka bilaka na mombongo na ye oyo akokisaka te. Bavoisin na ye bandimelaka te maloba na ye ya losambo. Ekozala malamu mpo na mosala ya losambo ete, na lolenge azali sikoyo, alobela yango te.”
GSAM 378Ndeko Barr asepelaki
GSAM 378.1Alobaki lisusu ete, “Ndeko mobali oyo ya mobange [ntango azalaki kolakisa ye, moto moko alobaki, ‘Ndeko Barr’] bamonisaki ngai ye lokola bokeseni mpenza na moto mosusu. Azali ndakisa ya malamu na bomoi na ye, akebaka kokokisa bilaka na ye nyonso, mpe abatelaka libota na ye malamu. Azalaka na mpiko te ya kolobela solo epai ya bazalani na ye, na kobanga ete abebisa mosala mpe asala mabe. Amoni te ndenge Nkolo akoki kozala na mawa mpo na kolimbisa masumu na ye, mpe amimonaka ete abongi ata te mpo na kozala na kati ya lingomba.” Bongo alobaki na ye, “Ndeko Barr, Nkolo atindi ngai nayebisa yo ete ondimi masumu nyonso oyo oyebaki, mpe ete alimbisaki yo masumu na yo kala, soki kaka ondimi yango.” Kitanu ya mawa na elongi ya ndeko yango elongwaki noki. Atalaki likolo na moseko, mpe alobaki na motema pɛtɛɛ na ye, “Boye?” “Iyo,” Mama White ayanoli, “mpe balobaki na ngai naloba na yo, ‘Yaka, mpe sangana na lingomba; mpe soki ozwi libaku, loba liloba moko mpo na kosunga bosolo; ekozala na litomba malamu, mpamba te bazalani na yo batielaka yo motema.’” Ayanoli, “Nakosala.”
GSAM 378.2Bongo alobaki, “Soki Mongombo Pratt akokaki, mpo na mwa ntango, kozwa esika lokola oyo Ndeko Barr azalaki kosala, elingaki kosalisa ye.”
GSAM 378.3Bongo, ntina moko ya mokakatano na biso mpo na kobongisa makambo elongolamaki. Liboso ete apesa litatoli na ye, tokokaki te kondimisa Mongombo Barr ete asangana na lingomba; kasi na ngambo mosusu, tomonaki ete pene na moto nyonso azalaki kotɛmɛla kondima Mongombo Pratt; kasi ata moto moko te amiyokaki na bonsomi ya koloba ntina nini azalaki kotɛmɛla.
GSAM 378Zuwa na Libota Esilisami
GSAM 378.4Sima na yango, alobaki na mobali moko ya loposo ya langi ya zelo, oyo afandaki na ngambo moko ya shambre; mpe amonisaki mwasi moko ya elongi ya moke na ngambo mosusu mpenza, mpe alobaki na bango lokola mobali na mwasi. Alimbolaki makambo mosusu oyo esalemaki na bomoi na bango ya kala, liboso ete moko na moko na bango andima solo polele. Alobaki ete makambo wana ekolisamaki na Satana na makanisi ya mwasi yango kino akomaki ligboma. Mama White alobaki, “Namɔnaki ete mwasi oyo alekisaki mbula moko na lopitalo ya bato ya ligboma; kasi banda azongeli mayele na ye, atiki ete mayoki wana ya zuwa etungisa makanisi na ye, mpe yango ezali kopesa mobali na ye mawa mingi, ye oyo asalaki nyonso akokaki mpo na komonisa mwasi na ye ete azalaki sembo epai na ye, mpe ete azalaki na ntina te ya kotɛmɛla ye ndenge azali kosala.”
GSAM 379.1Na mbala moko, mwasi akimaki na kati ya shambre, mpe na mabolongo asɛngaki mobali na ye alimbisa ye. Bato yango bazalaki pene na kozala bapaya na etuka wana, mpe lisolo ya bomoi na bango ya kala eyebanaki te. Kasi, baoyo bayebaki bango malamu, bayebaki ete bokabwani ezalaki kati na bango, kasi ntina na yango bayebaki te.
GSAM 379Lokola Elisha na Hazael
GSAM 379.2Sima ya Mama White apesa litatoli na ye, mosala ya kotonga lingomba esilaki noki. Mongombo Barr andimaki na motema moko na ebongiseli yango, kasi Mongombo Pratt atikalaki libanda. Noki kaka likita esilaki, oyo ya suka alobaki na nkanda makasi ete, “Nakoyebisa yo, ezali na ntina te ya komeka kokende na bato oyo mpe kosala lokola moto ya lokuta; okoki kosala yango te.”
GSAM 379.3Ndenge ya kolimbola bizaleli, lokola na ndakisa oyo ya likolo, ekanisaka biso na makasi likambo moko ya ndenge wana oyo ekomamaki na mikolo ya Elisha mosakoli:2 Benhadad, Mokonzi ya Siri, atindaki mosali na ye Hazael epai ya Elisha mpo na kotuna soki akobika na bokono na ye. Elisha amonaki likambo ya Hazael na emonaneli, mpe ntango moto yango ayeli ye mpe atali elongi na ye, makambo nyonso ekanisamaki ye na bopeto.
GSAM 379Pastɛrɛ White azwami na bokono ya paralysie
GSAM 379.4Na mokolo ya misato, le 16 sanza ya mwambe, 1865, Pastɛrɛ White, mpo na mosala ebele mpe kozanga pongi, akweyaki na bokono ya paralysie. Lokola ba lopitalo ya bokolongono kati na bato na biso ezalaki naino te, bamemaki ye na Dansville, N.Y., na ndako ya bokolongono oyo babengaka, “Ndako na biso na Ngomba.” Mwasi na ye mpe mokomi oyo bazalaki na ye kuna banda mokolo ya 14 sanza ya libwa kino mokolo ya 7 sanza ya zomi na mibale. Lokola azalaki kozwa bobiki mingi te na nkisi oyo bazalaki kopesa ye na esika wana, tokendeki na ndako ya boyambi ya malamu ya Bradley Lamson, na Lake View, Rochester, N.Y., esika tofandaki pene na pɔsɔ misato. Kuna, tozalaki na esengo ya kokutana na Pastɛrɛ J. N. Andrews, oyo autaki kozonga na engumba wana, nsima ya kolekisa basanza ebele na Maine.
GSAM 380Libondeli mpo na Pastɛrɛ White
GSAM 380.1Mabota ya Pastɛrɛ Andrews mpe ya Mongombo Orton bazalaki kosangana na biso nsima ya midi nyonso mpo na ntango ya losambo elongo na mpe mpo na Pastɛrɛ White. Yango ekobaki kino mokolo ya 25 Desembere. Ata soki mokili ya libanda etondaki na esengo mpe bafeti na mokolo wana ya Noele, lingomba ya Rochester ezalaki kokamata yango lokola mokolo ya kokila bilei mpe ya losambo mpo na Pastɛrɛ White. Tozalaki na makita na ntongo mpe na nsima ya midi, na ndako ya Pastɛrɛ Andrews, na balabala New Main, mpe na pokwa, baoyo bazalaki liboso kosambela elongo na Pastɛrɛ White, bakutanaki na ye lisusu na ndako ya Mongombo Lamson.
GSAM 380Emonaneli oyo Epesamaki na Butu ya Noele
GSAM 380.2Likita ya mpokwa wana ezalaki na nguya mingi. Pastɛrɛ White apambolamaki mingi, mpe Mama White azwaki emonaneli moko ya kokamwa, epai wapi biloko ebele elakisamaki ye. Na kati na yango, ezalaki malako mpo na Pastɛrɛ White na ndenge ya kokende liboso mpo asala na kondima na ye na Nzambe, oyo amonisaki polele ete asembolaki loboko na Ye mpo na kosala mpo na ye ete azongisa nzoto na ye makasi.
GSAM 380Etumba ya Satana elobamaki liboso
GSAM 380.3Na bato oyo bazalaki kobondela mpo na Pastɛrɛ White, Mama White alobaki:
GSAM 380.3“Mokano ya Satana ezalaki ya koboma mobali na ngai, mpe kokitisa ye na lilita. Na nzela ya mabondeli oyo ya makasi, nguya na ye ebukanaki. Bamonisaki ngai ete Satana asiliki na lisanga oyo oyo balandaki pɔsɔ misato mobimba kobondela na motema moko mpo na mosaleli oyo ya Nzambe, mpe sikoyo azwi mokano ya kobundisa bango na makasi. Bayebisaki ngai naloba na bino ete, ‘Bózinga penepene na Nzambe, mpo bózala babongami mpo na makambo oyo ekoki kokómela bino.’”
GSAM 381Makebisi ya motema ya J. T. Orton
GSAM 381.1Na mokolo ya yambo ya sanza ya yambo, 1866, Pastɛrɛ White ná libota na ye babandaki mobembo na engbunduka mpo na kokende na Battle Creek, na Michigan. Ngai natikali na wɛsti ya New York na boumeli ya eteni ya eleko ya malili oyo etikalaki. Banda kaka na mpokwa oyo emonaneli epesamaki, Mongombo J. T. Orton ayokaki na motema na ye ete bomoi na ye ezalaki na likama, kasi ayebaki te wapi likama yango ezalaki kowuta. Liyoki wana ya motema, ayebisaki yango na bato ebele. Na mpokwa ya lomingo, mokolo ya 4 sanza ya misato, azongaki na Rochester kowuta na Parma, esika azalaki na likita ya mikolo mibale, elongo na Mongombo E. B. Sanders (oyo sikoyo, na 1905, afandaka na San Jose, Cal.), mpe asɛngaki ye ete bátikala na balabala oyo engɛngisami mingi koleka ntango bazalaki kotambola na engumba, “mpo,” alobaki, “nazoyoka ntango nyonso lokola nde moto moko alingi komeka koboma ngai.” Kasi, emonanaki lokola ayebaki te nani nde alingaki koboma ye.
GSAM 381.2Nazongaki na Rochester uta na Parma, na mokolo ya 7 sanza ya misato, mpe nafandaki epai ya Mongombo Lamson, bokilo ya Mongombo Orton. Na mokolo ya 8, ye ná Mama Orton bayaki kotala biso, mpe wana tosalaki mibongisi mpo na kokende na tongo elandaki na engbunduka na Lancaster, na etuka ya Erie, esika nasengelaki kosala libala ya mwana na ye ya mobali kaka moko. Mokolo elekaki malamu mpo na biso, kasi ezalaki mpe mokolo ya motuya mpe ya makanisi.
GSAM 381Kobomama ya J. T. Orton
GSAM 381.3Batikaki ndako ya Mongombo Lamson na ngonga ya mitano ya mpokwa, mpe na ngonga ya sambo na ndambo ya mpokwa, motindami moko ayaki koyebisa biso likambo ya mobulu oyo moto moko oyo bayebi te asalelaki Mongombo Orton na kati ya etable na ye moko, ntango azalaki kobatela bampunda na ye. Tokendeki na mbangu na esika wana, mpe tokutaki ete babetaki ye makasi na motu na likonzi ya sharɛti oyo lizingami na ebende, mpe azalaki na mayele te. Akufaki na ngonga ya 12:35 ya butu wana. Kino lelo, eyebani te nani asalaki likambo wana ya mabe. Ya solo, esalemaki te mpo na mbongo, zambi montre na ye na libenga etikali ndenge moko, lokola mpe sakosi na ye ya mbongo, oyo ezalaki na dolare 45. Likambo oyo ezalaki mpasi monene mpo na Mama Orton, mpe na mpasi wana abikaki lisusu te. Nzoto na ye ebandaki kobeba mbangu, mpe abikaki te ntango molai nsima ya mobali na ye.
GSAM 382Esakweli oyo Esalemaki na Noele wana Ekokisamaki
GSAM 382.1Nsima ya basanza moke uta na mpokwa wana ya Noele ya kokamwa, bato motoba kati na libwa oyo basanganaki na pɔsɔ wana misato ya mabondeli bakufaki. Mpe boye, esakweli mosusu ekokisamaki na lolenge ya kokamwa mpenza.
GSAM 382Lisungi mpo na Bakomi na Kozanga Elikya
GSAM 382.2Na ntongo-ntongo ya mokolo ya 12 sanza ya zomi na mibale 1866, Elias Stiles, moto ya North Liberty, na Indiana, ayaki na ndako na ngai, kosenga ete nakende na ye na esika wana mpo na kopesa lisalisi, soki likoki ezali, na James Harvey, oyo azalaki na motema mpasi mpe komona ete elikya ezalaki lisusu te mpo na likambo na ye. Lokola nayebaki ete Mama White amonaki elili ya monene na emonaneli ya suka oyo bapesaki ye, mpe ete makambo ebele elakisamaki ye na lolenge ya esakweli, nayebisaki ye, “Ekoki kozala ete Ndeko mwasi White amonaki eloko moko etali likambo na ye, mpe soki ezali bongo, mpe soki akoki kokoma yango, ekozala na nguya koleka likambo nyonso oyo ngai nakoki koloba na ye.”
GSAM 382.3Kaka wana tokendeki kotala ye, mpe kozanga ete toloba na ye ata liloba moko na ntina ya ezalela ya Mongombo Harvey, natunaki, “Ndeko mwasi White, ozwi pole moko na kati ya bimonaneli oyo omonaki na ntina ya likambo ya Ndeko James Harvey?” Alobaki, “Iyo, nazwi, mpe nayokaki banda mikolo moke lokola esengelaki nakoma yango mpe natindela ye yango.” Na nsima, abandaki koyebisa biso makambo amonaki. Nalobaki, “Nakokende komona ye na ntongo, mpe soki okoki kokoma makambo oyo emonisameli yo, nakomema yango epai na ye.” Na boyokani wana, totikaki ye, mpe na mpokwa tozongelaki ye. Asilisaki kokoma, mpe atangeli biso yango na mongongo makasi.
GSAM 383Litatoli mpo na James Harvey na kati ya Kozanga Elikya
GSAM 383.1Litatoli elobaki polele ete Mongombo Harvey akokoma na nzoto ya bolɛmbu, mpe ete Satana akoluka kotinda ye azanga elikya, mpe komeka kosala ete akanisa ete ngolu ezali te mpo na ye, mpe elikya ezali te na likambo na ye; kasi amonaki ete asalaki nyonso na makasi na ye mpo na kobongisa mabunga ya bomoi na ye ya kala, mpe ete Nzambe alimbisaki ye; mpe lisusu, ntango bakomemela ye momekano ya komiboma, amonisamaki ete ba anzelu ya Nzambe bazalaki kotelengela ye mpe kolakisa ye elikya epai ya Nzambe mpe likolo. Maloba mingi ya libondisi mpe ya kolendisa ya boye ezalaki na kati ya litatoli.
GSAM 383.2Na mokanda oyo na maboko na ngai, tokendeki na ntongo elandaki na North Liberty. Na nzela, Mongombo Stiles ayebisaki ngai ete Mongombo Harvey alingaki komona ngai, kasi alobaki ete nakozala na liloba moko te ya elikya mpo na ye; ete, tango nakokutana na ye, nakondima elongo na ye ete likambo na ye ezalaki na elikya te, ete azalaki moto oyo abungi; mpe bongo, lokola Eli na ntango ya kala, tango bayebisaki ye ete Sanduku ya Nzambe ekangamaki, akokweya na sima mpe akokufa.
GSAM 383.3Tokomaki na ndako ya Mongombo Harvey pene na ngonga ya misato ya sima ya midi. Tango nakutanaki na ye, nalobaki, “Ndeko Harvey, ozali malamu?” Na mongongo ya mawa mingi, ayanolaki, “Nabungi! nabungi!! NABUNGI!!!” “Te! obungi te. Elikia ezali na likambo na yo!” Nalobaki. Ntango amonaki ete nayanoli ye bongo, alobaki na mongongo ya kimya, “Nakanisaki pɔsɔ misato mobimba ete elikia ezalaki te mpo na ngai, mpe ete nabungaki; mpe lelo, ntango nazalaki koya na engumba uta na ferme, mpe nazalaki koleka na likoló ya gbagba ya etima ya masini, eloko moko emonanaki lokola ezali koloba na ngai, ‘Obungi! Elikia ezali te mpo na yo! Bwakama na kati ya etímá ya moulín mpe zindá na mái!’ Nakanisaki ete kosala bongo ekopesa nsoni na nzela ya Kristo, mpe na yango namipekisaki mpo na komiboma te.”
GSAM 384Libiki eyaki noki
GSAM 384.1“Malamu, Ndeko Harvey, obungi te!” nalobaki. “Nazali na litatoli awa kowuta mbala moko na likolo, oyo elobi ete obungi te!” Ayanolaki, “Sikoyo nakoyoka yango.” Na nsima, natangelaki ye litatoli yango, nsima ya koloba liboso ete liloba ata moko te ezalaki na maboko na ngai. Wana nasilisaki kotanga, elongi na ye engɛngaki na esengo mpe asɛkaki mwa moke ntango alobaki, “Sikoyo elikya ezali mpo na ngai. Nandimi na Nkolo.”
GSAM 384.2Nsima ya kotánga yango, tosalaki ntángo ya libondeli, mpe na nsuka na yango, atelemaki moto mosusu mpe na esengo. Ayebisaki biso ete makomi wana elimbolaki malamu koleka ndenge ye moko alingaki koloba, ndenge makanisi na ye ezalaki kosala na pɔ́sɔ misato oyo euti koleka. Na boye, bolingo ya Nzambe emonanaki na ndenge ebikisaki ndeko oyo na nzela ya likambo oyo, na kati ya kozanga elikya.
GSAM 384Esika ya Mosala Ekómi Monene
GSAM 384.3Kino na mobu 1868, esika ya mosala ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo ezalaki kaka na Etats-Unis, mpe na eteni na yango oyo ezali na nordi ya ndelo ya sudi ya Missouri mpe na este ya ebale Missouri. Na likita moko mpo na kotalela bisika ya mosala mpe ndenge ya kokabola yango, na kati ya likita ya Conférence Générale oyo esalemaki na Battle Creek, Mich., na mokolo ya 28 Mai, ezwamaki mokano ya kotinda basali mibale mpe hema ya bolai ya makolo ntuku motoba na Californie. Pastɛrɛ D. T. Bourdeau mpe mokomi oyo bakomaki na San Francisco na mokolo ya 18 Yuli ya mobu yango.
GSAM 384Kofungola Misioni ya Californie
GSAM 384.4Likambo moko nalingi kolobela na ntina na kofungwama ya misioni ya Californie, oyo emonisi polele litomba ya likabo ya esakweli. Paulo, ntango azalaki kolobela makabo ya molimo, kati na yango likabo ya esakweli, alobi ete ezali “mpo na kokomisa basantu bakokoka, mpo na mosala ya bonzambe, mpo na kotonga nzoto ya Kristo.”3 Ya solo, nzela ya malamu koleka mpo na kokómisa basantu bakokoka, ezali ya kolakisa bango mabunga na bango, mpo bábwaka yango, mpe básukolama na masumu na bango na makila ya motuya ya Nkolo na biso Yesu Kristo. Mpo na yango, lisungi na nzela ya likabo ya boprofeta na mosala ya bonzambe emonanaki banda kala na boyokani na likambo ya solo ya ntango oyo, na kolakisaka basali ya Nkolo mabunga na lolenge na bango ya kosala mosala, mpe ndenge nini, na lolenge mosusu, bakokaki kosala malamu koleka mpo na kobongola mitema ya bato.
GSAM 385Litatoli na Ndenge ya Kosala Mosala na Californie
GSAM 385.1Mwa moke sima ya kokoma na biso na Californie, tozwaki mokanda uta na Mama White, oyo na kati na yango alobelaki emonaneli oyo apesamaki na Battle Creek na mpokwa ya mokolo ya mitano, mokolo ya 12 sanza ya motoba,—mokolo oyo tolekisaki na Lancaster, na New York, liboso ya kokende na Californie. Akendaki naino te na Californie, mpe ayebaki na bomoto te bizaleli ya bato ya kuna. Ya solo, na ntango wana, akendaki naino te na weste ya ebale Missouri. Boyebi nyonso azalaki na yango etali makambo ya kuna euti na maye Nkolo asepelaki komonisa ye.
GSAM 385.2Na malako oyo ezalaki na mokanda na ye, alimbolaki bizaleli ya bato ya Californie ya kopesa biloko na pɛtɛɛ, mpe ndenge mosala na kati na bango elingaki kozala na mbuma soki esalemi na lolenge ya kokanga nzoto mpe ya koluka kobomba mbongo. Mpo na kosakola na bato ya Californie, esengelaki bábánda na bango na molimo moko ya kopesa biloko na pɛtɛɛ lokola bango basalaka, kasi na ndenge ya kobwaka mbongo na pamba te.
GSAM 385Elonga oyo elobamaki eyaki
GSAM 385.3Sikawa nazongi kotala na sima na mibu ntuku misato na nsambo oyo eleki banda mosala ebandaki na Californie, mpe namoni ndenge makambo ezalaki na ntango wana, ezalela ya bato, mpe lolenge tolingaki kosala mosala na biso soki te litatoli oyo tozwaki, mpe lokola nazali komona mbuma ya kolanda mateya oyo epesamaki, Nakoki koloba ete likambo na biso ekendeki liboso mingi na sanza misato koleka ndenge elingaki kokende na mobu moko soki tosalisamaki te “na mosala ya bonzambe” na nzela ya mateya oyo tozwaki na likabo ya esakweli. Kino na eleko ya milona ya 1871, na nzela ya milende na etuka ya Sonoma, ba eglize mitano ya babateli ya Sabala etongamaki.
GSAM 386Likita ya Liboso na Hema na San Francisco
GSAM 386.1Na sanza ya motoba ya mobu yango, totiaki hema na biso mpo na mbala ya liboso na San Francisco. Lokola Pastɛrɛ Bourdeau azongaki na Est, batindaki mosali mosusu uta na Michigan mpo na kozwa esika na ye. Akomaki na mokolo ya 17 sanza ya motoba, mpe mbala moko asanganaki na ngai na mosala na engumba. Nsima ya mwa baposo ya mosala na kati ya hema, tokobaki makita na biso kino na mokolo ya 1 Desembere 1871, na bisika ya kofutela. Na nsima ya mosala oyo, bato koleka ntuku mitano bandimaki nsango malamu na San Francisco.
GSAM 386Komekama ya kati na Californie
GSAM 386.2Kino na mokolo wana, mikakatano na biso na Californie ezalaki mingi mpo na botɛmɛli ya bato ya libanda, kasi sikoyo likambo moko ya lolenge mosusu ya komeka kondima, oyo tokanisaki te, emataki mpo na bato na biso. Mosali-moninga moko akobaki na mosala moko oyo nandimaki na motema mobimba ete ekotia ye moko mpe mosala na nsoni. Tozalaki na banguna ya makasi na engumba, oyo bazalaki kolanda misala na biso nyonso, mpe bazalaki pene mpo na kosalela likambo nyonso ya zoba mpo na kosala biso mabe. Yango wana, ekomaki na ntina mingi ya kolanda toli ya ntoma: “bókima ata elilingi ya mabe.”
GSAM 386Lipanda ya Likama
GSAM 386.3Nalobaki te ete ndeko yango asalaki lisumu ya solo na likambo oyo azalaki kosala, kasi nakanisaki ete banguna na biso bakozwa libaku na likambo oyo ye amonaki ete ezali na likambo te. Ye amonisaki ete azalaki na lotomo ya “kosala ndenge alingi” na likambo yango, mingi mpenza lokola endimamaki ete lisumu ezalaki te na oyo azalaki kosala. Bongo makambo ekobaki kino mokolo ya 23 Yanuali 1872, tango nakendeki longwa na etuka ya Sonoma na San Francisco mpo na kotala nini ekokaki kosalema mpo na kokitisa makambo kuna.
GSAM 387.1Na tango wana, banguna na biso bazalaki kosalela bizaleli na ye ndenge nabangaki, mpe ye azalaki koloba ete ezalaki likambo na bango te, ete akolakisa bango ete azalaki na makanisi na ye moko, mpe akokaki kotambola na babalabala ndenge alingi mpe na moto nyonso alingi, kozanga ete báloba likambo. Namekaki, na misala ya nkuku, komonisa ye ete lolenge wana ya kosala ekobonga te, mpe ete molimo wana ya bonsomi ekosuka na mabe. Azalaki na baninga na ye, oyo bazalaki koyokela ye mawa makasi, mpe basusu kati na bango babandaki kozwa esika oyo ekokaki kotia ye na kati ya kofingama koleka. Eteni monene ya eklezia emonaki mabe ya lolenge na ye ya kotambola na nzela na ye moko, mpe bazalaki pene ya kosunga milende oyo nazalaki kosala mpo na kobikisa likambo yango na nsɔni.
GSAM 387Likita ya bolukiluki etiyamaki
GSAM 387.2Makambo ezalaki bongo na mokolo ya Sabala, mokolo ya 27 sanza ya yambo, ntango ezwamaki ekateli ete esengeli bolukiluki esalema na likambo yango, mpe ete eklezia esala likambo moko ya kokata mpo na kobikisa bango na soni oyo molimo wana ya kotombola motó elingaki komema. Likita moko ebongisamaki, mpo na kobanda na mokolo ya lomingo, mokolo ya 28 sanza ya yambo, na ngonga ya libwa ya ntongo, mpo na kotalela likambo yango, mpe mokumba na biso lokola eklezia na oyo etali yango. Na ndenge makambo ezalaki komonana, kokabwana ya eklezia wana ezalaki likambo ya solo. Nalekisaki eteni monene ya butu wana na kobondela Nzambe, ete asala na ngambo na biso.
GSAM 387Boyamboli na Mokanda
GSAM 387.3Na ntongo ya mokolo ya 28, ntango nabimaki mpo na kokende na likita, nakutanaki na mosangani na ngai na mosala na trottoir, pene na ndako na ngai ya kolala, azalaki kolela. Alobaki, “Ndeko Loughborough, nakokende na likita lelo te.”
GSAM 387.4“Okokende na likita te?” natunaki; “likita ezali mpo na likambo na yo.”
GSAM 388.1“Nayebi yango,” alobaki, “kasi nazali na libunga monene. Ozali na raison na likambo oyo ozwi mpo na ngai. Tala mokanda ya koyambola mabunga na ngai oyo nakomeli eklezia; kamata yango mpe tangela bango. Ekozala malamu mpo na yo, mpe malamu mpo na baoyo bakoki koyokela ngai mawa, soki nazali wana te.”
GSAM 388.2Natunaki ye, “Nini ebongoli yo boye banda lobi?”
GSAM 388Emonaneli moko ya kokamwa ezwami
GSAM 388.3Ayánoli, “Nakendeki na poste lobi na butu, sima ya Sabala, mpe nazwaki mokanda uta na Ndeko mwasi White, longwa na Battle Creek, Mich. Ezali litatoli oyo akomeli ngai.” Ntango azalaki kopesa ngai yango, alobaki, “Tángá yango, mpe okomona ndenge Nkolo amoni likambo na ngai.”
GSAM 388.4Asɛngaki ngai naloba na eklezia ete azwaki litatoli uta na Ndeko mwasi White, oyo ezalaki kobongisa ye mpo na bizaleli na ye, mpe ete andimaki yango, mpamba te ezalaki solo.
GSAM 388Ndenge Emonaneli Emonisi Solo na Yango
GSAM 388.5Oyo ezalaki eteni ya emonaneli oyo epesamaki na Mama White na Bordoville, Vt., na mokolo ya 10 Desembere 1871. Abandaki kokoma eteni oyo etali likambo ya ndeko mobali oyo na mokolo ya 27 Desembere 1871, kasi mpo na ntina moko boye, kosilisa mokanda yango eumelaki kino na mokolo ya 18 Yanuali 1872, na ntango wana nde esilaki mpe etindamaki na nzela ya posta longwa na Battle Creek. Na nsima, esengelaki pene na mikolo libwa mpo mikanda ekoma na nzela ya mabele longwa na Michigan kino na Californie.
GSAM 388.6Na kati ya emonaneli, biloko ebele emonisamaka ye na lolenge ya esakweli. Ezalaki bongo mpe na likambo oyo. Na tango ya emonaneli, ezalaki kaka elili ya oyo esalemaki mpenza tango litatoli ekomaki na San Francisco. Ekomonana, soki tokokanisi badati, ete suka ya likambo yango na San Francisco eyaki sima litatoli oyo ekomamaki elongwaki na esika ya liboso. Bandeko na biso na San Francisco bamonaki mbala moko ete moto moko te akokaki kokoma na Battle Creek mpe kopesa sango yango na Mama White na ntango ebongi mpo akoma mokanda oyo, mpo ete makambo ndenge wana ezalaki naino te na ntango wana.
GSAM 389.1Likambo oyo ezalaki na kilo mingi mpo na bandeko kuna, kondimisa bango ete nguya ya Nzambe ezalaki na emonaneli wana. Ngai nakomelaki ata molongo moko te Pastɛrɛ White to mwasi na ye mpo na ndenge makambo ezalaki na San Francisco, mpe mosangani na mosala alobaki ete ye mpe akomaki eloko te; mpe bandeko balobaki, “Soki akomaki, alingaki koloba te makambo oyo ebimaki na ntina na ye moko.”
GSAM 389Ndenge Emonaneli Ekomamaki
GSAM 389.2Ntango na sima toyokaki, uta na ngambo mosusu ya molongo, likambo etali kokoma mpe kotinda litatoli, emonanaki lisusu polele ete Nkolo oyo apesaki emonaneli azalaki na likebi likolo ya ntango ya kokoma mpe kotinda yango na esika esengelaki kokende, mpo ekoma kuna kaka na ntango ebongi.
GSAM 389.3Na ntongo-ntongo ya mokolo ya 18 sanza ya yambo 1872, Mama White alamukaki na makanisi na ye etondi makasi na litatoli oyo ya likolo. Likanisi yango ezalaki polele mpo na ye lokola nde elobamaki na mongongo, “Koma noki litatoli wana mpo na Californie, mpe tia yango na poste ya liboso oyo ekoya; esengeli.” Ntango likambo yango esalemaki lisusu mbala ya mibale, atelamaki, alati bilamba na lombango, mpe asilisaki kokoma. Mwa moke liboso ya kolia bilei ya ntongo, apesaki yango na mwana na ye ya mobali Willie, mpe alobaki, “Mema mokanda oyo na biro ya poste, kasi kobwaka yango na kati ya esika babwakaka mikanda te. Pesá yango na mokonzi ya poste, mpe salá ete atia yango mpenza na saki ya mikanda oyo ekobima na ntongo ya lelo.” Sima alobaki ete amonaki malako na ye mwa kokamwa, kasi atunaki mituna te, mpe asalaki ndenge alobamaki, mpe “amonaki mokanda ekɔti na saki ya mikanda.”
GSAM 389Elembo ya Botambwisi ya Nzambe
GSAM 389.4Soki oyebi ndenge tozalaki na San Francisco na tango wana, okomona noki ntina ya kotia mokanda wana na kati ya liboke ya mikanda ya mokolo wana mpenza. Na mikolo wana, tozalaki na botindami moko kaka ya mikanda na nzela ya mabele na mokolo. Soki mokanda yango eyaki na butu ya lomingo, mokolo ya 28, na esika ya butu ya poso, mokolo ya 27, na ntembe te, bokabwani ya mawa elingaki kozala na kati ya eklezia. Soki eyaki pɔsɔ mingi liboso, ata kaka sima ya emonaneli oyo epesamaki, eklezia elingaki komona makasi na yango na pɛtɛɛ te.
GSAM 390.1Oyo ezalaki litatoli oyo ezalaki na bilembo ya polele ya loboko ya Nkolo, kaka te mpo ekomaki na ntango ebongi mpo na kobongisa na ndenge ya malamu mabunga oyo ezalaki, kasi, lokola ndeko andimaki yango na komikitisa mpe asalelaki yango, esalaki makasi mpo na komema bomoko mpe bokasi na kati ya lingomba wana ya sika.
GSAM 390Lolenge ya kokoma bimonaneli
GSAM 390.2Likambo oyo ezali mpe ndakisa ya maloba na ye moko etali lolenge ya kokoma makambo oyo amonaki. Mpo na yango, alobi boye: “Balamusaki ngai na mpongi na ngai na makanisi makasi ya makambo oyo elakisamaki ngai liboso; mpe nakomaki, na kati ya butu, mikanda oyo ekendeki na ngambo mosusu ya kontina, mpe ekomaki na ntango ya likama, mpe epewisaki mosala likama monene.”4