Mokapo 15 — Pole oyo ezali kokola mpe Makamwisi ya minene koleka

GSAM 235.1Bókundola mikolo ya kala, oyo, sima ya kongɛngisama na bino, boyikaki mpiko na etumba monene ya mpasi; ndambo moko, ntango bokomaki eloko ya kotala na miso ya bato na nzela ya kofingama mpe mpasi; mpe ndambo mosusu, ntango bokomaki baninga ya baoyo bazalaki konyokwama bongo.¹

GSAM 235.2Eleko ya ntango banda na kozanga kokokisama ya elikya ya 1844 kino pole ya polele na ntina na esika ya bule mpe nsango ya anzelu ya misato ebimaki, ezalaki eleko ya komekama ya ndenge na yango moko. Ba-Adventiste oyo bakobaki kondima ete bazalaki na bosolo na lingomba ya boyei ya kala, bazalaki mpenza “eloko ya kotala na nsoni” mpo na baoyo bakanisaki ete nsango yango ezalaki kozanga litomba mobimba; mpe mpo na ntina wana, bazalaki kofingama makasi. Yango bakokaki koyika mpiko na esengo ntango bazalaki kokangama na Nkolo na nzela ya kondima, mpe bazalaki na bozali ya Molimo na ye Mosantu.

GSAM 235Bitúká Mibale ya Sipesiale ya Kobunda

GSAM 235.3Satana azalaki na bitambo mibale ya ntina mpo na bato ya Adventiste. Ya liboso ezalaki ya kosala ete baoyo bazalaki na kondima ya makasi ete ntango oyo esakweli elobelaki esilaki, bandima ete boyei ya mibale ya Kristo ezalaki boyei ya molimo, mpe ete na lolenge moko ayaki na suka ya mikolo nkoto mibale na nkama misato. Ya mibale ezalaki ya kotinda baoyo bazalaki na ntembe na ntina ya makambo na bango ya kala, bátika yango nyonso. Na boye, ntango solo na ntina ya esika ya bule mpe nsango ya anzelu ya misato ezalaki kofungwama malembe malembe uta na Makomi, bansango ya Molimo ya Nzambe, na nzela ya likabo ya esakweli, endimisaki lingomba ya boyei ya kala, kobengaka yango “pole ya kongɛnga” oyo Nzambe atielaki na ebandeli ya nzela, mpo na kongɛngisa nzela mobimba kino na engumba, mpe elakisaki bilembeteli ya Makomi oyo emonisaki ete boyei ya mibale ya Kristo ekozala ya solo mpe ye moko, mpe na yango, ekokaki te kozala likambo ya suka ya “mikolo.”

GSAM 236Bimonaneli ya kokamwa

GSAM 236.1Soki Nkolo alobi na bato na ye na nzela ya bimonaneli na mikolo oyo ya suka, tokanisi te ete na komonana yango moko, bilembo ya bomolimo ya Nzambe ekomonana polele? Bilembo wana emonanaka na bimonaneli ya Mama E. G. White. Likambo ya bimonaneli yango moko, ndenge elakisami na Mokapo 13, ezali mpenza likamwisi; kasi ezali na makambo mingi ya kokamwa oyo etali bimonaneli na ye ya liboso, oyo okomona ntango okokoba kotanga buku oyo; mpe tokoki kolikya ete ezala ndenge mosusu na likabo ya lolenge oyo, oyo Nzambe abongisaki mpo na kobenda likebi ya bato, mpe komema bango baloba, lokola Moize, “Nakobaluka, mpe nakotala eloko oyo ya monene”? Liloba pɛtɛɛ ya elenge mwasi moko ya mobola, ya maladi, mpe ya makasi te, oyo amonanaki lokola azali pene ya liwa, ete Nkolo apesaki ye emonaneli, elingaki kokoka te mpo na kosala yango. Bilakiseli ya kokamwa oyo etali bimonaneli yango nde ebimisaki mposa ya koyeba yango, mpe basɛngaki na elenge mwasi yango atambola bisika na bisika mpo na koyebisa makambo oyo Nkolo atindaki ye ayebisa na basusu.

GSAM 236Bilakiseli ya Kokamwa na Emonaneli ya Misato

GSAM 236.2Awa nakoloba mwa makambo ya solo etali emonaneli na ye ya misato, oyo epesamaki na ndako ya tata na ye, oyo elobelami na Mokapo 13, ndenge ayebisaki ngai tata na mama ya Mama White, ndeko na ye ya mwasi, Mama Sarah Belden, mpe bato mosusu.

GSAM 236.3Na shambre oyo emonaneli esalemaki, na likolo ya komode, ezalaki na Biblia moko ya libota ya monene mpenza. Ezalaki moko ya ba biblia oyo ebimisamaki na Boston na Joseph Teale, na mobu 1822. Buku yango ezali na bonene ya pouce zomi na mwambe na bolai, pouce zomi na moko na bonene, mpe pouce minei na bonene ya buku ekangami, mpe ezali na bozito ya mwa koleka bapondo zomi na mwambe. Ntango azalaki na emonaneli, atelamaki, mpe azwaki Biblia oyo ya kilo na loboko na ye ya mwasi, buku efungwami, mpe asimbi yango na angle ya degrés ntuku libwa na nzoto na ye; mpe na nsima, koleka ndambo ya ngonga, na loboko na ye ya mobali, azalaki kobalusa nkasa mpe kolakisa biteni bikeseni ya Makomi, oyo azalaki kozongela ntango miso na ye ezalaki kotala likolo, mpe na ngambo mosusu ekeseni na oyo ya buku. Ndeko na ye ya mwasi Sarah (oyo sima akomaki mwasi ya Stephen Belden), to, na bantango mosusu, moto mosusu oyo azalaki wana, atalaki maloba nyonso oyo mosapi na ye ezalaki kolakisa, mpe amonaki polele ete na mbala nyonso azalaki kozongela maloba ya Nzambe oyo mosapi na ye ezalaki likolo na yango. Mama Harmon alobaki ete mwana na ye ya mwasi Ellen, na ndenge azalaki na nzoto na ye ya mokolo nyonso, “azalaki na makasi te, mpo na bozangi nguya, ya kotombola Biblia wana ya kilo uta na komode; kasi na emonaneli, asimbaki yango na pɛtɛɛ, emonanaki lokola nde ezalaki kaka Testama ya libenga.”

GSAM 237.1Ya solo, oyo ezalaki likamwisi!—elenge mwasi ya nzoto pɛpɛlɛ, ya bapondo ntuku nsambo (70) mpamba, asimbaki Biblia ya kilo koleka ndambo ya ngonga na lolenge oyo mobali ya makasi alingaki kokoka te kosimba yango ata miniti mibale; lisusu, azalaki kobalusa bisika na bisika na kati ya Makomi oyo na mbala nyonso emonanaki ete ezalaki maloba oyo azalaki kozongela, nzokande miso na ye etalaki likolo mpe mosika na buku; mpe na suka, mongongo oyo ezalaki kowuta na moto oyo azalaki na koningana ya mimpululu to ya mpema te na nzoto, mpe ezalaki kozongela malamu biteni ya Makomi oyo eponamaki,—yango ya solo eleki makoki ya kolobama ete esalemaki na nguya ya moto, to ete ezali mbuma ya bokono. Bato oyo bamonaki yango bamonaki yango polele lokola elakiseli ya Molimo ya Ye oyo alobaki uta na nzete oyo ezalaki kozika. Bilakiseli ya boye na emonaneli ya misato ya Miss Harmon, esika eyebanaki, ezalaki komonisa na bosolo nyonso ete nguya moko oyo eleki makoki ya bomoto ezalaki na kati ya bimonaneli wana.

GSAM 237Emonaneli ya Topsham

GSAM 237.2Mwa moke sima ya likambo oyo, lisanga ya Ba-Adventiste na Topsham, oyo ezali na soki bamile ntuku misato na nord-est ya Portland, na Maine, ntango bayokaki makambo oyo Nkolo asalaki na Miss Ellen G. Harmon, babengisaki ye na esika wana. Andimaki libyangi, mpe na ndenge wana asalaki mobembo na ye ya liboso na Topsham. Makita ya Ba-Adventiste na tango wana ezalaki kosalema na ndako ya Mongombo Curtiss. Mama Frances Lunt (kala Miss Frances Howland), ya Oakland, na Californie, apesaki ngai maloba oyo elandi, oyo ekomamaki na mokolo ya 19 sanza ya yambo 1890:—

GSAM 238.1“Ngai, elongo na libota ya tata na ngai, nazalaki kokende na makita ya Ndeko mwasi Harmon na Topsham, na mobu 1845, mpe na kati ya makita wana, azwaki emonaneli. Ezalaki mbala ya liboso tomonaki ye na emonaneli. Moko ya ba Biblia wana ya kala [Biblia ya Libota ya Teale, oyo ezalaki na bozito ya bapondo zomi na mwambe] ezalaki ya Ndeko Curtiss. Biblia wana ya monene ezwamaki na likoló ya komode na Ndeko mwasi Harmon ntango azalaki na emonaneli, mpe azalaki kolakisa biteni ya Makomi Santu ntango azalaki kobalusa nkasa, nzokande miso na ye etalaki likoló, mosika na buku. Biteni oyo azalaki kozongela ezalaki maloba ya mateya, ya kolendisa, to ya kopamela. Likambo mosusu ya kokamwa na emoniseli wana na ntango wana ezalaki lolenge buku yango etelemisamaki. Esimbamaki na loboko na ye ya polele na angle ya degrés ntuku minei na mitano, mpe moto mosusu moko te akokaki kosimba buku na angle ya ndenge wana kozanga ete eselema mbala moko na maboko; kasi Ndeko mwasi Harmon asimbaki Biblia oyo na angle wana na boumeli ya ba miniti ebele, na makasi lokola nde ekangamaki na loboko na ye, wana azalaki koleka moto na moto na kati ya shambre.”

GSAM 238Litatoli ya Mama Truesdail

GSAM 238.2Liyebisi mosusu etali emonaneli wana moko euti na Mama M. C. Truesdail, ya Trenton, Mo., ya mokolo ya 27 sanza ya yambo, 1891. Alobi boye:—

GSAM 238.3“Nazalaki na mibu zomi na mitano na mobu 1845, mpe nazalaki wana na ntango ya mobembo ya liboso ya Ndeko mwasi Harmon na Topsham, ntango amonaki emonaneli na ndako ya Ndeko Curtiss, esika atombolaki Biblia monene ya libota mpe asimbaki yango na lolenge oyo moto moko te kati na biso akokaki kosimba buku na maboko kozanga ete eseleka mbala moko.

GSAM 238.4“Ndeko mwasi Harmon azalaki na emonaneli koleka ngonga mibale. Ezalaki emoniseli ya kokamwa koleka ya nguya ya Nzambe oyo nasílá komona, mpe namoná ye na emonaneli koleka mbala zomi na mibale. Ntango wana ezalaki ntango nyonso ntango ya bozito mpe ya komitala na kati, kasi oyo eleki yango nyonso. O! ndenge nini tolɛngaki ntango Nkumu ya likolo azalaki kotangisa biso na nzela ya eloko na ye ya bolembu; ntango azalaki kotangela biso biteni ya Makomi oyo ezalaki kobondisa mpe ebongi mpenza na ezalela na biso ya mpasi; lokola Baebre 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Baebre 10:35, 39; 1 Petelo 1:7; Luka 12:32-37, na misusu ebele, azalaki kosimba Biblia monene ya libota likolo mpenza na boye ete esengelaki natelema likolo ya kiti mpo na kotanga esika azalaki kolakisa. Nakanisi te ete Ndeko mwasi Harmon azalaki molai koleka ngai na koleka pouce mibale.”

GSAM 239.1Bilakiseli ya boye endimisaki bato ya sembo ete nguya moko oyo eleki ya bomoto nde ezalaki kokamba mosaleli oyo ya komikitisa, mpe babengaki ye kowuta na bisika ndenge na ndenge na New England mpo ayaka kopesa litatoli na ye.

GSAM 239Mosala ya maboko ezali lisumu

GSAM 239.2Mwa moke sima na yango, Miss Harmon azwaki etinda na emonaneli, ete akende na Paris, na Maine, esika ezalaki na bato oyo bakanisaki ete kosala mosala ya maboko ezali lisumu. Pastɛrɛ Stephens, ya Woodstock, na Maine, azalaki mokambi na libunga oyo, mpe azalaki na bopusi ya makasi likolo ya basusu. Liboso azalaki mosakoli ya Lingomba ya Méthodiste, mpe bamonaki ye lokola mokristo ya komikitisa mpe ya sembo. Azwaki motema ya bato ebele na nzela ya molende na ye mpo na solo, mpe na bomoi na ye oyo emonanaki lokola ya bosantu, yango esalaki ete bamosusu bakanisa ete Nzambe atambwisaki ye mpenza. Nkolo apesaki Miss Harmon bopameli mpo na ye. Alobaki ete azalaki kotambola na ndenge ekeseni na liloba ya Nzambe na ndenge azalaki koboya kosala mosala, na kotindika mabunga na ye na bato basusu, mpe na kotonga bato nyonso oyo bazalaki kondima yango te. Aboyaki bilembeteli nyonso oyo Nkolo apesaki mpo na kondimisa ye na libunga na ye, mpe aboyaki kondima mabunga na ye. Alandaki makanisi oyo ezalaki koya na ye, mpe asalaki mibembo ya milayi ya mpasi, kotambola banzela molayi, esika azalaki kaka kozwa bafinga, mpe azalaki kokanisa ete na makambo wana nyonso azalaki konyokwama mpo na nkombo ya Kristo. Bongo na mayele na ye mpe bososoli na ye etikamaki pembeni.

GSAM 239.3Mpo na litatoli ya Miss Harmon mpe ndenge likambo yango esukaki, nakozwa maloba na mokanda oyo euti na Mama M. C. Truesdail, oyo na tango wana azalaki kofanda na Paris, na etuka ya Maine. Sima ya kopesa mwa makambo mosusu oyo eyokani na oyo elobami likolo, alobi boye:—

GSAM 240.1“Bato nyonso bandimaki masumu na bango, longola kaka mokonzi na bango, Jesse Stephens. Ndeko mwasi Harmon akebisaki ye ete soki amikitisi te mpo na kondima mabunga na ye, mosala na ye ekosuka noki. Bato nyonso basosolaki ete ezalaki maloba ya kosakola ete akomiboma na lolenge moko boye.”

GSAM 240.2Oyo elandi ezali ndenge likambo na ye ekobaki:—

GSAM 240.3“Nsima etuluku na ye ya moke etiki ye, akomaki na mawa makasi, mpe mwa moke na nsima abungisaki mayele, azalaki koboya kolia eloko nyonso elambami na bato mabe. Ayokaki naino te ete nazongi uta na Massachusetts tango namemelaki ye bilei na ye ya midi. Atunaki, ntango azalaki kosembola loboko na ye ya mokuwa na lidusu moke na lininisa, ‘Nzambe nde atindi yo na yango, Ndeko mwasi Marian?’ Ntango amonaki ete nazali kosita na eyano, aboyaki ata komeka yango. Ezalela na ye ya mawa, kokangama na shambre moke epai ya ndeko na ye ya mobali (moto oyo andimaka te), ekanisaki ngai likebisi oyo etindamaki na ye na bolingo uta na likolo, mpe oyo abwakaki na motema makasi. Bamemaki ye epai ya libota na ye mikolo mibale sima ya bokuti wana ya mawa, epai wapi mwa moke sima asilisaki bomoi na ye moko na kosala singa na bilamba na ye ya mbeto.”²

GSAM 240Esakweli ekokisami

GSAM 240.4Na eleko ya molunge ya mobu 1845, na libyangi ya Otis Nichols, Miss Harmon akendeki kotala Massachusetts, mpe ndeko na ye ya mwasi Sarah azalaki elongo na ye. Bafandaki na libota ya Mongombo Nichols. Ye ná mwasi na ye bazalaki kokende na kalesi na bango, mpe komema bango na bisika bikeseni mpo na kosala makita, epai wapi Miss Harmon azalaki kopesa matatoli na ye. Na boye, akokaki kotala Boston, Roxbury, mpe Carver. Na tango ya mobembo na bango ya mibale na Boston, na Massachusetts, likambo moko ya kokamwa esalemaki.

GSAM 240.5Na Boston mpe na bamboka ya pembeni, ezalaki na lingomba ya bato ya fanatisme oyo bazalaki mpe koloba ete kosala mosala ezali lisumu, mpe nsango na bango ya liboso ezalaki: “Boteká biloko oyo bozali na yango, mpe bokabela babola.” Balobaki ete bazalaki na mobu ya yubile, ete mabele esengeli epema, mpe ete basengeli koleisa babola kozanga ete basalaka mosala. Sargent, Robbins, mpe basusu bazalaki bakambi. Bapameli bimonaneli lokola ete ezalaki ya zabolo, mpo ete mabunga na bango moko emonisamaki. Bazalaki makasi likolo ya moto nyonso oyo andimaki na bango te.

GSAM 241.1Ntango Miss Harmon ná ndeko na ye ya mwasi bazalaki na ndako ya Mongombo Nichols, Sargent ná Robbins bautaki na Boston mpo na kosenga ye lisalisi, mpe balobaki ete bayaki mpo na kotala ye, mpe mpo na kolala na ndako na ye. Mongombo Nichols ayanoli ete asepelaki mingi na boyei na bango, mpo ete ba Miss Sarah ná Ellen Harmon bazalaki na ndako, mpe alingaki ete bayebana na bango. Babongolaki makanisi na bango mbala moko, mpe bandimaki te kokota na ndako. Mongombo Nichols atunaki soki Ellen akoki koyebisa nsango na ye na Boston, mpe soki bakoyoka, mpe na nsima bakosala zuzi. “Iyo,” balobaki, “yaka na Boston na Sabala oyo ezali koya [elingi koloba lomingo, mpamba te bazalaki naino te na mobeko ya Sabala]; tokosepela kozwa libaku ya koyoka ye.”

GSAM 241.2Mongombo Nichols ayebisaki ngai likambo oyo na ndako na ye, na Dorchester, na mobu 1858. Alobaki ete abongisaki makambo na ye nyonso mpo na kokende na Boston na ntongo ya Sabala na kalesi na ye mpo na komema Miss Harmon na likita oyo balingaki kosala. Na mpokwa wana, na ntango ya mabondeli ya libota, amemamaki na emonaneli. Sima ya kozonga na ye na makanisi, alobaki, “Ndeko Nichols, nakokende na Boston lobi te; Nkolo amonisaki ngai ete nasengeli kokende na Randolph. Azali na mosala moko mpo na ngai kuna.” Mongombo Nichols azalaki kopesa lokumu mingi na liloba na ye. Alakaki komema ye na Boston na mokolo elandaki, mpe na motema likolo atunaki, “Nakosala nini na liloba na ngai epai ya Sargent na Robbins?” “Koma na motema te,” elobaki Miss Harmon, “Nkolo asengi ngai nakende na nzela mosusu.” “Malamu,” elobi Mongombo Nichols, “nazali kokanga ntina te.” “Nkolo amonisaki ngai ete tokokanga ntina tango tokokoma kuna,” elobi Miss Harmon. “Bon,” elobi Mongombo Nichols, “nzela mosusu ezali te mpo na bino kokoma kuna longola sé soki biso tokende kozwa bino, kasi nayebi te ndenge nini nakolimbwela bandeko na Boston likambo oyo.”

GSAM 241.2Mongombo Nichols alobaki na ngai lisusu ete “Ndeko mwasi Harmon amonaki lokuta na bango na emonaneli, ete likita ekozala te na Boston na mokolo ya Sabala, ete Sargent, Robbins, mpe basusu oyo bazali kotɛmɛla bakokutana na ebele ya bato na Randolph (maili zomi na misato mosika na Boston) na mokolo ya Sabala; mpe ete tosengeli kokutana na batɛmɛli na Randolph, na likita na bango na mokolo ya Sabala, mpe kuna akozwa nsango mpo na bango, oyo ekondimisa bato ya sembo mpe baoyo bazalaki na makanisi ya kokata likambo liboso te, soki bimonaneli na ye bizali ya Nkolo to ya Satana.” Na esika ya kokende na Boston mpe na nsima na Randolph, mobembo ya bamile ntuku mibale na mibale, bakendeki mbala moko na Randolph, bakomaki kuna pene na ngonga ya likita. Kuna bakutanaki na bato kaka bango oyo bayokanaki na bango mpo na kokutana na Boston. Mongombo Nichols alobaki, “Sikawa nasosoli.”

GSAM 242.1Momekano oyo ya Sargent na Robbins mpo na kokima litatoli ya Miss Harmon, mpe lolenge oyo bapesaki ye mitindo mpo akutana na bango, ezalaki na bopusi monene na makanisi ya bato mosusu oyo bazalaki wana. Mpo na likambo ya likita yango moko, nakozwa maloba oyo Mongombo Nichols alobaki:—

GSAM 242Bilakiseli ya kokamwa

GSAM 242.2“Ndeko mwasi Ellen amemamaki na emonaneli na bilembo ya kokamwa, mpe alandaki koloba na kati ya emonaneli na mongongo ya polele, oyo moto nyonso oyo azalaki wana akokaki koyoka malamu, kino pene na kolala ya moyi. Sargent, Robbins, na French basilikelaki makasi, mpe na ntango moko mitema na bango elamukaki, ntango bayokaki Ndeko mwasi Ellen azali koloba na emonaneli, oyo bango balobaki ezali ya zabolo; basalelaki bopusi na bango nyonso mpe makasi ya nzoto na bango mpo na kobebisa nguya ya emonaneli yango. Bazalaki kosangana na koyemba na mongongo makasi, mpe na nsima, moko na moko na mbala na ye, azalaki koloba mpe kotanga na mongongo makasi na Biblia, mpo ete bato báyoka Ellen te, kino makasi na bango esilaki, mpe maboko na bango ebandaki koningana na boye ete bakokaki lisusu kotanga Biblia te, kasi na kati ya mobulu mpe makelele wana nyonso, mongongo ya polele mpe ya likolo ya Ellen, ntango azalaki koloba na emonaneli, eyokamaki malamu na matoyi ya bato nyonso oyo bazalaki wana. Botɛmɛli ya mibali wana ekobaki ntango nyonso oyo bazalaki na makasi ya koloba mpe koyemba, atako baninga na bango moko bapamɛlaki bango mpe basɛngaki bango bátika. Kasi Robbins alobaki, ‘Bino bogumbameli ekeko: bozali kosambela mwana ya ngɔmbɛ ya wolo.’

GSAM 243.1“Mongombo Thayer, nkolo ndako, andimaki mpenza te ete emonaneli na ye ezalaki ya zabolo, ndenge Robbins alobaki. Alingaki bámeka yango na lolenge moko. Ayokaki ete bimonaneli ya nguya ya zabolo ekangamaka soki bafungoli Biblia mpe batié yango likolo ya moto oyo azali na emonaneli, mpe atunaki Sargent soki akoki komeka na lolenge wana, kasi aboyaki. Na mbala moko, Mongombo Thayer azwaki Biblia ya libota ya monene mpe ya kilo, ya format quarto, oyo etikalaki likolo ya mesa, oyo basalelaka mingi te, afungolaki yango, mpe atiaki yango efungwama likolo ya ntolo ya Ellen ntango azalaki na emonaneli, lokola azalaki komitika na nsima na efelo na litumu ya shambre. Kaka sima ya kotya Biblia likolo na ye, atɛlɛmaki na makolo na ye, mpe atambolaki kino na katikati ya shambre, na Biblia efungwami na loboko moko, atombolaki yango likolo ndenge akokaki, mpe na miso etalaki likolo kozanga kotengama, alobaki na lolenge ya solo mpenza, ‘Litatoli ya Nzambe oyo epemami na molimo,’ to maloba ya ndimbola moko. Mpe na nsima, ntango Biblia efungwamaki na loboko moko oyo esembolamaki, mpe miso na ye etalaki likolo, kasi na Biblia te, akobaki ntango molai kobalusa nkasa na loboko na ye mosusu, mpe kotia mosapi na ye likolo ya biteni mosusu, mpe kotanga maloba na yango na bosembo na mongongo ya lokumu. Bato mingi oyo bazalaki wana batalaki biteni oyo mosapi na ye ezalaki kolakisa, mpo na komona soki azalaki kotanga yango malamu, mpamba te miso na ye na ntango yango ezalaki kotala likolo. Ndambo ya biteni ya Makomi oyo azalaki kolobela ezalaki bikateli ya bosambisi likolo ya bato mabe mpe batongi-Nzambe; mpe misusu ezalaki makanisi ya kokebisa mpe mateya etali bomoi na biso ya sikoyo.

GSAM 243Emonaneli na ye ya molayi koleka, koleka ngonga motoba

GSAM 243.2Na ezalela wana, akobaki na nsima ya midi mobimba kino pene ya kolala ya moi, ntango abimaki na emonaneli. Ntango Ellen atelemaki na emonaneli na makolo na ye, na Biblia ya kilo ya polele na loboko na ye, mpe atambolaki na kati ya shambre, ntango azalaki kotanga biteni ya Makomi, Sargent, Robbins, na French bakangaki minoko. Na ngonga oyo etikalaki, bazalaki na mitungisi, elongo na bato mosusu ebele; kasi bakangaki miso na bango mpe bayikaki mpiko kozanga komonisa mayoki na bango.³

GSAM 244Libala ya Miss Harmon

GSAM 244.1Na mokolo ya 30 sanza ya mwambe 1846, Miss E. G. Harmon ná Pastɛrɛ James White babalanaki, mpe elongo basalaki mosala mpo na bokoli ya nsango. Na mobu 1847, misala na bango etalaki mingi na Maine mpe Massachusetts.

GSAM 244.2Na Sabala ya liboso ya sanza ya minei, Mama White amonaki emonaneli moko ya kokamwa, na ndako ya Stockbridge Howland, na Topsham, esika bokutani ezalaki kosalema mbala mingi na ntango wana. Emonaneli oyo ezali oyo elobelami na kati ya buku Early Writings, epai amonaki esika ya bule mpe biloko na yango, ntango ya mpasi, basantu bakimaki na bingumba, bato mabe bazingaki bango, libiki na bango na mongongo ya Nzambe, mobu ya yubile, boyei ya Nkolo na kati ya likalo ya mapata, mpe bongo na bongo. Ekozala malamu kotala mwa misala na ye ntango azalaki na emonaneli oyo.

GSAM 244Ba Biblia ebele esalelamaki na kati ya emonaneli

GSAM 244.3Mama Frances Lunt (mwana mwasi ya S. Howland), na mokolo ya 19 sanza ya yambo, 1890, alobaki na ngai:

GSAM 244.3“Na pembeni ya shambre esika makita ezalaki kosalema, ezalaki na mesa oyo likolo na yango ezalaki na babuku ebele ya ndenge na ndenge, mpe na kati na yango ezalaki na ba Biblia ebele ya bonene ya kawaida. Ntango azalaki na emonaneli, Mama White atelemaki, akendeki na mesa, azwaki Biblia moko kozanga kosimba buku mosusu, mpe, na loboko na ye ya mwasi, asimbaki yango efungwami likolo ya motu na ye, na mosapi ya kolakisa ya loboko ya mobali alakisaki eteni ya Makomi Mosantu oyo azalaki kozongela ntango atelemaki liboso ya moto oyo maloba yango ezalaki mpo na ye, mpe na nsima atiaki buku efungwami likolo ya ntolo ya moto wana liboso na ye azongelaki makomi. Ntango azongaki na mesa, azwaki Biblia mosusu, mpe na lolenge moko azongelaki maloba mosusu ya Makomi mpe atiaki Biblia oyo efungwamaki likolo ya ntolo ya moto oyo azalaki kolobela. Likambo oyo esalemaki mbala pene na motoba epai ya bato; sima na yango, na lolenge ya kitoko, afandaki na kiti, ntango miso na ye ezalaki ntango nyonso kotala likolo mpe mosika na buku.”

GSAM 245.1Na likambo oyo, Mama Truesdail alobi boye:

GSAM 245.1“Nazalaki wana [Sanza ya minei, 1847] ntango Ndeko mwasi White akendeki na mesa mpe azalaki kotombola Biblia moko sima ya mosusu longwa na kati ya babuku oyo ezalaki likolo ya mesa, kotyaka Biblia likolo ya ntolo ya moto oyo azalaki na maloba ya Nzambe mpo na ye. Yango esalemaki ntango miso na ye etalaki likolo na likolo. Na mbala wana, asimbaki Biblia likolo ya motó na ye ntango azalaki koloba na ngai; mpe na sima atiaki yango likolo ya ntolo na ngai. Eteni oyo bapesaki ngai ezalaki 2 Bakorinti 6:17.”⁴

GSAM 245.2Na mokanda moko uta na Mama Frances Lunt, apesi bankombo ya bato misato oyo bazalaki wana na likambo wana, mpe oyo batyaki bango ba Biblia na ntolo ntango Mama White azalaki kolobela bango maloba ya Nzambe mpo na moto na moto, mpe na kati ya bankombo yango, ezalaki na kombo ya Mama Truesdail.

GSAM 245Mosala ya liboso ezalaki na kati ya Bandimi ya Boyei ya Mibale

GSAM 245.3Mosala ya Miss Harmon, na nse ya bokambi ya likabo ya boprofeta, banda sanza ya yambo 1845 kino na eleko ya milona ya 1846, pene na sanza zomi na mwambe, ezalaki elongo na “bandimi” na boyei ya Kristo oyo ezalaki pene, oyo azalaki kosangana na bango liboso. Nsima ya kosila ya mikolo nkoto mibale na nkama misato (2300) (Mokolo ya 22 sanza ya zomi, 1844), kino ntina ya kozanga kokokisama ya elikya na bango mpe lolenge ya likambo oyo esalemaki na ntango wana ekososolama, likama ezalaki ete bandimi bakota na makanisi ya libunga, to mpe batikela mpenza makambo oyo basalaki liboso. Nsango na ye ezalaki mpo na bato ya boye: “Lingomba ya boyei ya kala ezalaki ya Nzambe. Simbá ngwi na kondima na bino. Nkolo azali naino na mosala mpo na bato na ye. Boyekola Biblia. Boluka na liloba, mpe bokomona pole.”

GSAM 245.4Malako oyo eyokani na mwango ya Nkolo. Mokano na ye ezalaka ntango nyonso ete bansango na ye ya ntina mpo na bato na ye ebimaka na liloba na ye na ntango na yango, mpe na nsima likabo ya esakweli eyaka lokola likambo ya mibale, mpo na kondimisa mpe kolendisa bandimi.

GSAM 246.1Ndakisa moko ya polele ya likambo oyo emonani na lisolo ya Kornelio ndenge ekomami na Misala ya Bantoma. Anzelu moko ya Nzambe amonanaki na ye mpe apesaki ye emonaneli na ndako na ye moko. Anzelu wana ayebaki malamu solo ya nsango malamu, mpe alingaki akoka koteya yango na Kornelio, kasi atindamaki mpo na kosalisa moto moko oyo azalaki mokitani ya lobiko na kopesa Kornelio emonaneli. Andimisaki ye ete losambo na ye mpe komipesa na ye endimamaki na Nkolo. Asakolaki ye nsango malamu te, kasi alobaki kaka na ye ete abenga Petelo, oyo azalaki kolala epai ya Simona mobongisi ya mposo ya banyama, na Jopa. Petelo ayaki, mpe longwa na Makomi Mosantu, asakolaki na Kornelio nsango malamu ya Kristo.

GSAM 246Esika ya Likabo ya Boprofeta

GSAM 246.2Na esika oyo, ekozala malamu tótala molongo ya bokoli ya makabo, ndenge Nkolo amonisaki yango na liloba na ye. Paulo alobeli likambo oyo na mokanda na ye epai ya Bakorinti, esika alobi ete, “Nzambe atiaki bato mosusu na eklezia, liboso bapostolo, na mibale baprofeta.”⁵

GSAM 246.3Soki totali maloba ya ntoma na ntina na boyokani ya makabo oyo na mosala ya nsango malamu, tomoni mbala moko ntina nini molongo oyo elandami. Ntango azali kokokanisa makabo oyo, Paulo alobi: “Yango wana, koloba na minoko ezali elembo, kasi te mpo na bandimi, kasi mpo na baye bandimaka te: kasi kosakola ezali te mpo na baye bandimaka te, kasi mpo na baye bandimaka.”⁶ Molongo ya Nkolo ezali ete bansango na ye ya ntina mpo na mokili mobimba esengeli kouta na liloba na ye; mpe na boye, atindaka bato báluka na Makomi, mpe bákende libanda lokola bantoma, na mokumba ya bansango ya Nkolo, mpo na kosakola yango kouta na Biblia, oyo eleki na komekama ya bileko ebele. Ntango bandimi batombwami, likabo ya esakweli eyaka “na esika ya mibale”, kosalaka mosala na yango “mpo na kokómisa basantu kokoka, mpo na mosala ya kosalela, mpo na kotonga nzoto ya Kristo.”⁷