Mokapo 11 — Nsango ya Anzelu ya Mibale
GSAM 171.1“MPE anzelu mosusu alandaki, kolobaka, Babilone ekwei, ekwei, engumba wana ya monene, mpo etiyiselaki bikolo nyonso komela vinyo ya nkanda ya pite na yango.”1
GSAM 171.2“Bongo nkolo ndako, na nkanda, alobaki na mosali na ye, Bima noki na balabala mpe na banzela ya engumba, mpe yaka na bato ya babola, mpe bato oyo bazali na mbeba na nzoto, mpe bato oyo bakoki kotambola malamu te, mpe bakufi-miso.”2
GSAM 171.3Nkolo, na nzela ya basali na ye, aningisaki mokili na nsango, “Ngonga ya kosambisa na ye ekómi,”—nsango oyo bato na ye nyonso oyo balobaka ete bazali ya ye bakokaki koyokana na likolo na yango soki balingaki. Oyo ezalaki libiangi ya liboso mpo na “elambo” ya libala. Etangamaki “epai ya baoyo babengamaki.”3 Lokola libiangi oyo etɛlɛmɛlamaki na bantina ndenge na ndenge, libiangi ya mibale epesamaki, oyo eyokani na nsango ya anzelu ya mibale.4 Na libiangi oyo, Nkolo akabolaki bato mpo bákende kino na suka ya ntango na pole oyo ezali kokende liboso ya solo na Ye.
GSAM 171Libéngisi ya Mibale na Feti ya Libala
GSAM 171.4Nsango ya mibale—oyo elandi libiangi ya ngonga ya bosambisi—elobi, “Babilone ekwei, ekwei, engumba wana ya monene, mpo ete epesaki bikolo nyonso komela vinyo ya nkanda ya pite na yango.” Mpe libiangi ya mibale mpo na elambo elobi, “Bókende noki na balabala mpe na banzela ya engumba, mpe bómema awa babola, mpe bato oyo bazangi biteni ya nzoto, mpe batɛngumi, mpe bakufi-miso.” Na mokanda mokomoko oyo, bato oyo balobaka ete bazali ya Nkolo babengami “engumba.” Na bindimeli na bango oyo ebulungani mpe etelemaná, babengami “Babilone.” Na mokanda mosusu oyo elobeli mikolo ya nsuka, tomoni ete mwa moke liboso ya boyei ya Nkolo, bato na Ye babengami bábima na “Babilone:” “Babilone monene ekwei, ekwei, mpe ekomi esika ya kofanda ya bademo, mpe boloko ya molimo nyonso ya mabe, mpe lopango ya ndeke nyonso ya bosoto mpe ya koyina.... Bóbima na kati na yango, bato na ngai, mpo bózala te bakaboli ya masumu na yango, mpe bózwa te bitumbu na yango.”5
GSAM 172“Kundola Ndenge Oyokaki”
GSAM 172.1Na maloba oyo etali eklezia ya Sardis, totángi ete, “Bókanisa bongo ndenge oyambaki mpe oyokaki, mpe simbá makasi, mpe bongisá motema. Soki bongo bokɛngɛli te, nakoya epai na bino lokola moyibi, mpe bokoyeba te ngonga nini nakokwela bino.”6 Emonani lokola ete eklezia ya Sardis ebimaki na nzela ya Mbongwana, nsima ya eleko ya molili ya mosala ya “Yezabele”—eklezia oyo etikaki bondimi. Bayebisaki eklezia ya Sardis ete ezalaki eklezia ya bomoi; kasi ntango eyokaki mpe eboyaki liteya likolo ya boyei ya Nkolo, emitiaki na esika oyo likambo yango ekokaki kokanga yango lokola “moyibi na butu.” Na yango, ndenge ntoma Paulo alobi na 1 Batesaloniki 5:1-5, ekozala lolenge ya bomoi ya baoyo bakoganga, “Kimia mpe libateli,” ntango boyei ya Nkolo ekokoma pene. Baoyo balandaka pole ya solo babengami “bana ya mokolo,” mpe Nkolo akoya likolo na bango lokola moyibi te.
GSAM 172.2Na kati ya ndimbola oyo ya esakweli mpo na ba eklezia sambo, tomoni ete nsima ya kokwea ya eklezia ya Sardis, eklezia ya Filadelfia, elingi koloba (ndenge liloba yango elimboli) bolingo ya bandeko, elandi mbala moko. Ya solo, bongo nde ezalaki na bandimi 50 000 oyo, na nzela ya nsango ya anzelu ya mibale, babimisamaki uta na ba eklezia ndenge na ndenge, mpe basanganaki na boyokani moko ya bolingo ya bandeko likolo ya solo monene ya ntina mingi ya boyei ya Kristo oyo ezali pene.
GSAM 173Ndenge Nsango ya Mibale Esakolamaki
GSAM 173.1Midnight Cry ya mokolo ya 12 Sɛtɛmbɛ 1844, ezali na maloba oyo Pastɛrɛ J. V. Himes alobaki na ntina na nsango ya anzelu ya mibale, mpe makambo oyo ememaki na liyebisi na yango. Mokanda na ye ekomamaki na McConnelsville, Ohio, mokolo ya 29 Augusto 1844, mpe elobi boye:—
GSAM 173.2“Ntango tobandaki mosala elongo na Ndeko Miller na mobu 1840, azalaki na mibu libwa ya koloba na bato. Na tango wana, azalaki pene na ye moko. Kasi misala na ye ezalaki ya kolɛmba te mpe ezalaki na mbuma na kolamusa bandimi ya losambo na elikya ya solo ya bato ya Nzambe, mpe na bomibongisi ya ntina mpo na boyei ya Nkolo; ndenge moko mpe kolamusa bato ya mitindo nyonso oyo bandimi naino te mpo báyeba ezalela na bango ya kobunga, mpe mokumba ya komibongola mpe kozongela Nzambe na lombangu, lokola bomibongisi mpo na kokutana na Mobali ya libala na kimya tango akoya. Wana ezalaki mikano minene ya misala na ye. Amekaki te kobongola bato mpo na lingomba to etuluku moko ya losambo.
GSAM 173.3“Ntango tondimaki na bosolo ya boyei ya Nkolo oyo ezalaki pene, mpe toyambaki liteya yango polele, tozalaki na makanisi moko, mpe tolandaki nzela moko na kati ya mangomba ndenge na ndenge, esika oyo, na bokambi ya Nzambe, babengaki biso mpo na kosala mosala. Toyebisaki bapastɛrɛ mpe baeklezia ete ezalaki na kati ya mosala na biso te ya kobukabuka bango, to ya kokabola mpe kobulunganisa bango: Tozalaki na mokano moko ya polele, mpe yango ezalaki ya ‘koganga,’ likebisi ya esambiselo ‘na ekuke,’ mpe kondimisa baninga na biso ete bámibongisa mpo na likambo wana.... Bato ya mosala ya Nzambe mpe bandimi oyo bazwaki litomba na misala na biso, kasi bayambaki liteya na motema moko te, bamonaki ete esengelaki bango basangana na liteya yango, mpe báloba yango mpe bákanga yango makasi, to na ntango ya mpasi oyo ezalaki pene na bango, bakokutana na mikakatano na bandimi oyo bazalaki na ekateli mpe na motema moko. Yango wana, baponaki kotika liteya, mpe bazwaki ekateli, basusu na mayele moko mpe basusu na mayele mosusu, ya kobomba likambo yango. Yango etie bandeko na biso ya mibali mpe ya basi na esika moko ya mpasi mingi. Mingi kati na bango balingaki ba eglize na bango, mpe bakokaki ata kokanisa te kotika yango. Kasi ntango bakomaki kosɛkama, konyokwama, mpe na banzela ndenge na ndenge balongolamaki na makoki mpe bisengo na bango ya kala, mpe ntango ‘bilei na ntango ebongi’ bakomaki kopesa bango yango te, mpe nzembo ya lokuta ya ‘kimia mpe libateli’ ezalaki koyokana na matoyi na bango banda Sabala kino Sabala, noki noki batikaki bolingo na bango ya bituluku, mpe batɛlɛmaki na nkembo ya makasi na bango, balongolaki joko, mpe bagangaki, ‘Bóbima na kati na yango, bato na ngai.’
GSAM 174Na esika ya komekama
GSAM 174.1“Lolenge oyo ya makambo etie biso na esika ya mpasi, (1) Mpo tozalaki mpenza na suka ya ntango na biso ya boprofeta, epai wapi tozalaki kozela ete Nkolo akosangisa bato na ye nyonso esika moko; mpe (2) tozalaki ntango nyonso koteya liteya mosusu; mpe sikoyo lokola makambo ebongwani, elingaki komonana lokola bosembo te epai na biso soki tokoyokana na koganga ya kokabwana mpe kobukana ya ba eglize oyo eyambaki biso mpe nsango na biso. Na yango, tozalaki na ntembe, mpe tokobaki kosala na likanisi na biso ya liboso, kino eklezia mpe basali ya Nzambe bakomaki na likambo yango mosika boye ete, na kobanga Nzambe, esengelaki na biso tómikangela mpo na kobatela solo mpe bana ya Nzambe oyo banyokolamaki.
GSAM 174Ndakisa ya Bantoma mpo na Nzela na Biso
GSAM 174.2“‘Mpe akɔtaki na sinagoga, mpe alobaki na mpiko na boumeli ya sanza misato, azalaki kosolola mpe kondimisa makambo etali bokonzi ya Nzambe. Kasi ntango bamosusu bakangaki mitema, mpe bandimaki te, kasi bazalaki koloba mabe mpo na nzela wana liboso ya ebele ya bato, alongwaki epai na bango, mpe akabolaki bayekoli, azalaki kosolola mokolo na mokolo na eteyelo ya moto moko Tyrannus.’7 Kaka ntango ‘bato mosusu bakómaki na motema makasi’ mpe ‘balobaki mabe na nzela wana [boyei ya Nkolo] liboso ya ebele ya bato,’ nde bandeko na biso bazwaki mokano ya kobima mpe kokabwana na ba eklezia. Bakokaki te kondima ‘koloba mabe’ wana ya ‘baombo mabe,’ mpe baeklezia oyo ezalaki kolanda nzela ya bonyokoli mpe ‘koloba mabe’ epai ya baoyo bazalaki kozela ‘elikia ya esengo,’ ezalaki mpo na bango eloko mosusu te longola kaka bana basi ya Babilone ya sekele. Bongo nde basakolaki bango, mpe bakotaki na bonsomi ya nsango malamu. Mpe atako biso nyonso tokokani te na likambo etali nini ezali Babilone, tokokani na kokabwana mbala moko mpe mpo na libela na bato nyonso oyo batɛmɛlaka liteya ya boyei mpe bokonzi ya Nzambe oyo ezali pene. Tondimi ete ezali likambo ya bomoi na liwa. Ezali liwa kotikala na boyokani na bituluku wana oyo balobelaka boyei ya Nkolo na pɛpɛlɛ to batɛmɛlaka yango. Ezali bomoi kobima na mimeseno nyonso ya bato, kotɛlɛma na liloba ya Nzambe, mpe kozela mokolo na mokolo komonana ya Nkolo. Yango wana sikoyo tolobi na bato nyonso oyo bakangami na lolenge nyonso na joug ya boombo, ‘Bóbima na kati na bango, mpe bósíká, elobi Nkolo, mpe bósimba eloko ya bosoto te; mpe nakoyamba bino, mpe nakozala Tata mpo na bino, mpe bino bókóma bana na ngai ya mibali mpe ya basi, elobi Nkolo oyo azali na nguya nyonso.’”8
GSAM 175Botɛmɛli oyo elimbolami te
GSAM 175.1Wm. Miller alobeli boye etumba oyo ezalaki na ntango wana kati na ba Eglize mpe Ba-Adventiste:—
GSAM 175.2“Ezali likambo ya kokamwa mpe ya kozanga ndimbola ete ba Eglize ya bokristo babengana liteya oyo mpe bandeko na bango mpo na elikya oyo ya esengo. Nayebi ete ba Eglize mosusu ya Babatisti balobaka ete babenganaka bango te mpo na kondima na bango, kasi mpo na boyokani na bango elongo na bandimi ya bozongi ya Kristo. Soki ezali bongo, soki ezali te mpo na kondima na Mobikisi oyo azali koya, mpo na nini babenganaka ngai na ba chaire na bango, nzokande natambolá ata mokolo moko te na boyokani na eglize mosusu longola kaka oyo ya Babatisti? Ezali likanisi ya lokuta. Kasi oyo ekoki te kozala ntina ya ba Methodistes na ba Presbyteriens; mpo bango bandimaka communion esangani. Babenganaka banani mpo na nini? Nayokaki ete bamosusu babenganaki mpo na ‘koyemba’ nzembo ya boyei ya mibale ya Kristo; basusu mpo na ligboma, nzokande ligboma nyonso oyo bafundelaki bango ezalaki kaka ete bazalaki kozela Kristo. O Nzambe, ‘limbisa bango, mpo bayebi te nini bazali kosala.’”
GSAM 176Storrs na likambo etali bizaleli ya ba Eklezia
GSAM 176.1George Storrs alobelaki ezaleli ya ba Eglize epai ya Ba-Adventiste, boye:—
GSAM 176.2“Nani kati na bango, na ngonga oyo, azali koloba te, ‘Nafandi lokola mokonzi mwasi’? Mpe nani kati na bango azali komipesa te na likanisi ete mokolo moko bakolonga mokili mobimba, mpe ete mokili yango ekosalela kondima na bango? Nani kati na bango akotika molimo moko afanda na kimya na kati na bango, oyo andimaka polele mpe na kozanga kobanga na boyei ya Nkolo oyo ezali pene? Mibeko mpo na kotikala na kimya na kati na bango ezali te ete ‘bosala mpenza te’ elakiseli ya kondima na bino na miso ya bato ete Nkolo akoya na mobu oyo, ata ndenge nini bondimi na likambo yango, mpe ata soki bomoni ete ezali na ntina mingi ya koganga ete, ‘Bóbanga Nzambe, mpe bópesa ye nkembo, zambi ngonga ya kosambisa na ye ekoki’?”
GSAM 176Litatoli ya Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, na mokanda na ye uta na Oneida, N.Y., na mokolo ya 21 sanza ya misato 1844, atatoli boye:—
GSAM 176.4“Nzambe azali kosimba makanisi ya bana na ye ya bolingo oyo bazali kozela Nkolo auti na likolo, mpe azali kokamba bango kaka te mpo na koyokela anzelu ‘oyo azalaki na nsango malamu ya seko mpo na kosakola, kolobaka, Ngonga ya bosambisi na ye ekoki,’ kasi mpe mpo na kotosa etinda oyo elandi, ‘Bóbima na kati na yango, bato na ngai!’ Nandimi na bosolo koleka liboso nyonso ete mangomba ya losambo ya mikolo oyo ezali eteni monene ya Babilone oyo ekobukisama na makasi, mpe ekomonana lisusu te.... Kasi, emonani na ngai ete na kati ya mangomba mosusu, kokokana na liseke moke emonanaka polele mpenza. Bandakisa mosusu ekolakisa likambo yango.
GSAM 176Molimo ya bato ya mobulu Emonani
GSAM 176.5“Ndeko moko oyo asalaki mosala malamu mingi na etuka oyo, na kosakola boyei ya Nkolo, atyaki rendez-vous mpo na kopesa liteya na esika moko na ngonga moko boye. Nkolo abongisaki bongo ete azala na bamile zomi na motoba mosika na esika ya bokutani, kasi pastɛrɛ moko ya _____ azalaki wana, na motó ya ebele ya bato ya mobulu, na gudrɔ na nsala, na mokano ya kotia yango likolo ya mosali wana ya Nzambe ya Likolo-Likolo. Pastɛrɛ yango moko abandaki likita ya molayi mwa moke na sima, kasi nyonso ezalaki malili lokola glacier ya Nɔ́rdi—molimo moko te elamukaki to ebongwanaki. Na suka, pastɛ́rɛ alobaki ete amonaki ete ‘akosengela kofanda na kiti ya bato oyo bazali koluka kobongwana.’
GSAM 177.1Mokambi moko ya etuluku ya lingomba awa na mboka alobaki na etuluku na ye ete banda tobandi kosala makita ya losambo awa, soki moto moko akoya na ndako na ye mpe alobi ete andimi ete Kristo akoya na mbula oyo, akobengana ye na libanda.
GSAM 177Mokumba epai ya ba Eglize
GSAM 177.2Na esika oyo, tokotia litatoli moko ewuti na diskur mpo na likita ya bandimi ya boyei oyo bayanganaki na Boston, Mass., na mokolo ya 31 Mai 1844, mpe esignamaki na Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, mpe J. V. Himes. Balobi boye:—
GSAM 177.3“Na ntina na mokumba na biso epai ya ba Eklezia, tokoki mpe koloba liloba moko. Likama awa, lokola na makambo mosusu ebele, emonani na biso ete ezali na makambo ya koleka ndelo. Lolenge ya liboso ya likama yango ezali ya kondima ete bokonzi ya Eklezia oyo tosangani na yango ekangisa biso monoko na likambo ya boye ya mokumba. Tozali na ntembe te ete bankoto ya bato bamitiaki na etumbu liboso ya Nzambe na kondimaka bamposa oyo ezali na Biblia te ya mangomba na bango na likambo oyo, bango oyo, soki bazalaki na ekateli mpe sembo, lelo bazalaki na esika ya libateli mingi koleka, mpe na litomba mingi, atako bango mpe bakokaki kobengama mpo na konyokwama.
GSAM 177.4“Lolenge ya mibale ya likama ezali ya kondima na molimo ya kozongisa mabe mpo na mangomba mpo na bosembo te na bango epai na biso, mpe ya kobanda etumba kozanga kokesenisa mpo na bibongiseli nyonso ya ndenge wana. Mpo na mokumba ya Ba-Adventiste, na oyo etali mangomba oyo bakoki kosangana na yango, soki basengaki biso tósala yango, tokokaki kopesa malako te oyo ekoki kosalelama na bato nyonso. Basengeli kosala na kobanga Nzambe, kolanda ndenge makambo ezali.
GSAM 178.1“Kasi, tosengeli kozala na ekateli ya makasi mpo na kosala mokumba na biso, na kotatola solo na mabaku nyonso oyo ebongi mpe ekoki. Mpe soki na kolandaka nzela oyo toyokisi mangomba mabe, mpe bango bakebisi biso ete bakobengana biso soki tofandi kimya te (atako soki tomoni ete ekozala malamu kokabwana na lingomba na kimya, ekoki kozala nzela ya malamu koleka), tósala mokumba na biso, mpe ntango bakobengana biso, tózala na motema molai na koyika mpiko na mabe, mpe tómipesa elongo na Nkolo na biso ‘kotambola libanda ya ekuke, komemaka nsoni na ye.’”
GSAM 178.2Na kotalela maloba oyo etali ndenge baklɛ́ziya basalaki epai ya baoyo bazalaki kopesa nsango ya anzelu ya mibale, emonani polele ndenge nini, lokola mbuma ya liboso ya kobenga lisusu bato na “elambo,” baoyo basanganaki na etonga moko ya molimo babengami “bato oyo bazangi biteni ya nzoto,” “batɛngumi,” mpe “bakufi-miso,” yango emonisi polele ndenge babebisamaki na “kobeta” ya “bandeko na bango ya mosala,” oyo bakabolamaki na bango.
GSAM 178Bato oyo bakabwani na basusu Bapɔnami mpo na Kozwa Ba solo ya Sika
GSAM 178.3Mokano ya Nkolo emonani polele na kobimisa ekolo moko ekeseni na nse ya liyebisi ya nsango ya anzelu ya mibale—libiangi ya mibale na “elambo”—mpe “koganga ya katikati ya butu.” Básengelaki koluka mpe kosakola ba solo ya motuya mpo na mikolo ya nsuka—mosala oyo ekokaki kosalema te na ba ndakonzambe oyo “ekangami na bindimeli”, lokola mpe ndenge te ete ndakonzambe ya bantoma ekokaki kosakola nsango malamu na mokili mobimba soki etikali na boyokani na mangomba ya Bayuda. Nzambe asengaki bokabwani kuna,9 mpe asengaki mpe bokabwani ya bandimi ya boyei ya Kristo na bato oyo balingaki kokanga bango na kati ya bindimeli na bango.
GSAM 179“Six Sermons” ya Storrs
GSAM 179.1Mwa moke sima ya kobima wana, tomoni ete pole eyaki epai ya bituluku ya boyei na likambo etali etumbu ya mikolo ekoya, ndenge elakisami na mwa buku, “Six Sermons,” ya George Storrs, oyo ezalaki koloba ete moto na bomoto na ye azali moto oyo akokufa; ete bakufi bayebaka eloko te kati na liwa mpe lisekwisami; ete etumbu ya suka ya bato oyo baboyi Nzambe ekozala kolimwa libela; mpe ete bomoi ya kokufa te ezali likabo ya Nzambe, oyo ezwamaka kaka na kondima na Nkolo na biso Yesu Kristo.
GSAM 179.2Bankóto ya Ba-Adventiste bandimaki liteya oyo likolo ya bomoto ya moto, kasi bango nyonso te. Koboya yango ememaki mobulungano te na kati na bango, mpamba te bazalaki komona yango lokola likambo ya kondima mpamba, kasi te lokola emekeli ya bizaleli malamu; yango wana, milende na bango ya bomoko mpo na kokebisa mokili ete Kristo azali pene ya koya etikalaki makasi. Kasi, yango esalaki ete ba ndakonzambe basilika bango makasi.
GSAM 179Bokoki te ya kokweisa “Six Sermons”
GSAM 179.3Pastɛrɛ ya Méthodiste na mboka oyo nazalaki kofanda, mpe oyo azalaki kosangana na koteya liteya ya boyei na mobu 1843, azwaki “Six Sermons,” atángaki yango, mpe andimelaki bandimi na ye ete akokaki te kokweisa liteya yango; kasi ntango amonaki ete ebele ya bandimi na ye bazalaki kondima yango, apesaki toli na basusu ete bátánga buku yango te, lokola “bakondima liteya yango soki bátángi yango.” Na sanza ya libwa, 1844, sima ya pastɛrɛ oyo kozonga uta na likita ya mobu na mobu, atelemaki na estrade na ye mpe abwakaki polele liteya ya boyei ya Kristo, mpe na komikitisa asengaki bolimbisi na eklezia mpo ete abengisaki balakisi wana mpo na koloba na ndako ya Nzambe.
GSAM 179Kosambisama mpo na Liteya ya Lokuta
GSAM 179.4Likambo oyo pastɛrɛ asalaki, elandamaki noki na milende ya kofunda bandimi ya likambo ya boyei mpo na mateya oyo babengaki ya lokuta; kasi lokola bapesamaki nzela ya komilobela na nzela ya Biblia, lingomba elongaki te. Mwa bato balongolamaki na lingomba oyo mpo ete bizaleli na bango ezalaki kokokana te na mibeko ya lingomba, mpe ebele ya basusu babimaki mpo na ntina ya kolongolama ya bandeko oyo kondima na bango emonanaki te ete ezali kotɛlɛmɛla Makomi Mosantu. Na boye, liteya ya Advente elongolamaki libela na libela na kati ya lingomba esika bankama bamonaki Mobikisi mpe bakomaki na esengo na Nzambe.
GSAM 180.1Makambo oyo esalemaki na mboka na ngai ya bomwana esalemaki mpe na bankama ya ba eglize misusu na mboka mobimba. Bato oyo bandeko na bango ya kala basalelaki bango boye, bazwaki libondisi mingi na maloba ya mosakoli Yisaya: “Bóyoka liloba ya Nkolo, bino oyo bobangaka liloba na ye: Bandeko na bino oyo balingaki bino te, oyo babenganaki bino mpo na nkombo na ngai, balobaki, Tika Nkolo azwa nkembo; kasi ye akomonana mpo na esengo na bino, mpe bango bakoyoka soni.”10
GSAM 180Nkanda ya Bato mabe Emonisami
GSAM 180.2Ntango mokolo oyo bazalaki kozela ete Nkolo aya ezalaki kokoma pene, bandimi bakomaki na molende mingi na misala na bango, mpe bato mabe basilikelaki mpe batyolaki na nkanda makasi koleka, ndenge ekomonana na maloba oyo elandi, oyo ebimisamaki na mobongisi ya zulunalo Midnight Cry ya mokolo ya 31 sanza ya zomi, 1844:—
GSAM 180.3“Ndenge likambo oyo esalaki likolo ya bato mabe, esalisaki mpe mingi mpo na kokómisa biso makasi na kondima na biso ete Nzambe azalaki na kati na yango. Ntango bana ya Nzambe bayanganaki mpo na kokweya elongi na nse liboso na ye mpe komikitisa liboso na ye, mpe komibongisa mpo na boyei na ye, ndenge esengelaki mpo na lisanga ya basumuki oyo bakokaki kobikisama kaka na ngolu, bato mabe bamonisaki nkanda mpe nko ya makasi koleka. Ntango toyebisaki makita na biso na nzela mosusu te longola kaka na zulunalo na biso moko, mpe tobengisaki bato nyonso te, bana ya Belial batondisaki yango, mpe babimisaki mobulu monene. Na mpokwa ya mokolo ya mposo, mokolo ya 12 ya sanza oyo [12 Octobre 1844], tosalaki likita te na esika ya losambo, mpo ete mobateli ya ndako [mosali ya bopɛto] azwa ntango ya kopetola ndako mpo na mokolo ya Sabala [Lomingo]. Kasi ebele ya bato bakotaki na makasi na ndako, mpe baboyaki ata likoki wana. Kasi, mokonzi ya engumba, kozanga ete tosenga ye, akotaki na likambo noki, mpe abenganaki bango.
GSAM 181.1“Na makita na biso na Sabala oyo elandaki, sima tabernacle etondaki, ebele ya bato batondisaki balabala liboso ya ndako, mingi kati na bango basilikaki makasi mpo ete moto akoki kondima na boyei ya Nkolo. Na mpokwa, mpo na mobulu ya bato, likita esalemaki te; kasi balabala etondaki na ebele ya bato noki mpenza; kasi bokoti ya lombango ya maire ná bapolisi na ye ya makasi elongolaki bato wana na balabala, sima ya kotinda mwa bato na boloko. Tokokaki kaka kokokanisa bizaleli ya ebele wana na oyo ezingaki ekuke ya ndako ya Lot, na mpokwa liboso ete Sodome ebebisama.... Konyingana na bango ezalaki ya mbala moko, na mbala moko nyonso, mpe ya monene, boye ete komonana na yango na mokolo ya liboso ya sanza ya nsambo ya Bayuda ekómisaki makasi likanisi na biso ete esengelaki kozala sanza oyo.”
GSAM 181Batyoli balati bilamba ya komata likolo
GSAM 181.2Na mokolo ya 22 sanza ya zomi, 1844, mokolo oyo mikolo nkoto mibale na nkama misato esilaki, na Paris, Maine, ntango bandimi bayanganaki na ndako ya losambo, bazalaki kosala losambo ya mozindo epai ya Nzambe, na elikya ete Nkolo akoya na mokolo wana, batongi-batongi bayanganaki zingazinga ya ndako, bazalaki koyemba nzembo ya lisɛki. Mibale kati na bato wana ya mobulu balataki bilamba milayi ya mpembe mpe bamataki likolo ya ndako, bayembaki nzembo, mpe basɛkaki bato oyo bazalaki na kati ya ndako, bazalaki kosambela mpe kozela Nkolo aya.
GSAM 181.3Emonani ete na likambo oyo nde ebandeli ya masapo ya lokuta oyo epalanganaki ete Ba-Adventiste balataka bilamba ya komata na likolo; zambi atako bazulunalo ya Ba-Adventiste elakisaki mbano kino na dolare 500 mpo na ndakisa ata moko ya solo epai wapi Moadventiste alataka elamba ya komata na likolo na mobu 1844 mpe azelaki ete Nkolo aya, likambo ata moko ya solo emonanaki te.
GSAM 182Emonaneli ya Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Na eleko wana, ezalaki na elenge mobali moko na kombo ya Hazen Foss, na mboka Poland, na etuka ya Maine, oyo andimaki na motema moko ete Nkolo akoya na mokolo ya zomi ya sanza ya nsambo. Azalaki moto ya kitoko ya komonana, ya maloba ya elengi, mpe atangaki mingi. Pɔsɔ mwa moke liboso ete “koganga ya katikati ya butu” esila, Nkolo apusanaki pene na ye mpe apesaki ye emonaneli, epai wapi amonisamaki mobembo ya bato ya elikya kino na engumba ya Nzambe, na makama na bango. Bapesaki ye mwa bansango ya likebisi oyo asengelaki kokabola, mpe amonaki mpe bomekano na bonyokoli oyo elingaki kolanda soki azalaki sembo na koyebisa makambo oyo bamonisaki ye. Ye, lokola Mongombo Foy, bamonisaki ye bitambe misato oyo bato ya Nzambe basengelaki kolanda mpo na kokoma mobimba na nzela ya engumba ya bule. Lokola azalaki kondima makasi ete Nkolo akoya “na mikolo mike ekoya” (ndenge bazalaki koyemba na ntango wana), eteni ya emonaneli oyo etali matambe misato na nzela ezalaki ya kozanga ndimbola mpo na ye; mpe lokola azalaki na lolendo na bomoto na ye, aboyaki kosangana na mpasi ya ekulusu mpe aboyaki koyebisa yango. Emonaneli yango ezongelamaki mbala ya mibale, mpe lisusu bayebisaki ye ete soki aboyi kaka koyebisa oyo balakisaki ye, mokumba yango bakolongola ye, mpe bakopesa yango na moko ya bana ya Nkolo oyo aleki na bolembu, moko oyo akoyebisa na bosembo nyonso oyo Nzambe akofungola. Aboyaki lisusu. Bongo, emonaneli ya misato epesamaki ye, mpe bayebisaki ye ete alongolami na mokumba, mpe mokumba yango etiyamaki likolo ya moko ya bato ya Nkolo oyo balɛmbá koleka, oyo akosala na bosembo nyonso oyo Nzambe akolakisa ye.
GSAM 182Foss Akoki te koyebisa Emonaneli na Ye
GSAM 182.2Likambo yango ekamwisaki elenge mobali, mpe azwaki mokano ya koyebisa oyo emonisamaki ye, mpe na yango, abimisaki mokolo ya likita. Bato bayanganaki ebele mpo na komona mpe koyoka. Ayebisaki bango na bokebi likambo oyo ekomelaki ye, ndenge aboyaki koyebisa oyo Nkolo amonisaki ye, mpe nini ekobimaka na boboyi na ye. Alobaki, “Sikawa, nakoyebisa bino emonaneli.” Kasi mawa! Ntango eleki: atɛlɛmaki liboso ya bato kozanga koloba lokola ekeko, mpe na suka alobaki na mpasi ya mozindo, “Nakoki kokanisa liloba moko te ya emonaneli.” Azalaki kofinafina maboko na ye na mpasi, kolobaka, “Nzambe akokisi liloba na Ye. Alongoli emonaneli epai na ngai,” mpe na mitungisi ya monene ya makanisi alobaki, “Nazali moto abungi.” Banda na ntango wana, abungisaki elikya na ye na Kristo, mpe akotaki na ezalela ya kozanga elikya. Azongelaki lisusu te kokende na likita ya Ba-Adventiste, mpe azalaki na mposa moko te mpo na makambo ya losambo. Bizaleli na ye na makambo ebele, soki tolobi moke, ezalaki lokola ya moto oyo alongolami na bopusi ya boboto ya Molimo ya Nkolo, lokola moto “atikami na banzela na ye moko, mpo atonda na misala na ye moko.” Na ezalela wana ya makanisi, akufaki na mobu 1893.
GSAM 183Emonaneli ya Foss oyo moto mosusu alobelaki
GSAM 183.1Soki sanza misato sima ya ntango akokaki te kokanisa lisusu emonaneli na ye, ayokaki na shambre ya pembeni moto mosusu azali kolimbola emonaneli. Likita yango esalemaki na ndako moko ya kofanda esika azalaki. Balendisaki ye makasi ete akota na likita, kasi aboyaki. Alobaki ete emonaneli yango ezalaki pene ya ndenge moko na oyo emonisamaki ye, lokola nde bato mibale bazali kolimbola likambo moko. Mpe na ndenge wana, bayebaki oyo ye amonaki kasi akokaki te kokanisa ntango amekaki kolimbola yango. Nsima, ntango amonaki moto wana, alobaki, “Wana nde mosali oyo Nkolo atiaki mokumba.”
GSAM 183Kozanga Kokokisama ya Elikya na Mawa
GSAM 183.2Mokolo ya zomi ya sanza ya nsambo, na ngonga ya Bayuda (mokolo ya 22 sanza ya zomi 1844), na suka ekokaki. Ekomi kokuta bankoto na bankoto ya bato oyo bazalaki kozela na ntango wana mpo na kokokisama ya bilikya na bango. Babongisaki makambo ya bomoi ya mokili te koleka mokolo wana. Bakanisaki ata te likanisi ete, “soki eyeli te,” kasi babongisaki makambo na bango ya mokili lokola nde bazalaki kozela ete mokolo wana esilisa bomoi na bango ya mokili. Bakebisaki mpe balendisaki bato mabe bákima nkanda oyo ezali koya, mpe ebele kati na bango bazalaki kobanga ete nsango yango ekoki kokokisama. Bapesaki toli mpe babondelaki elongo na bandeko na bango, mpe bapesaki mbote ya nsuka na baoyo kati na bango bapesaki mitema na bango te na Nzambe. Na mokuse, batikaki biloko nyonso ya mokili na bozito nyonso lokola moto oyo amoni ete azali pene ya komonana elongi na elongi na Zuzi ya mokili mobimba. Na yango, na motema likoló likoló mpe na mpasi, bayanganaki na bisika na bango ya losambo, bazalaki kozela, na ngonga nyonso, koyoka “mongongo ya anzelu-mokonzi mpe trompɛ́ ya Nzambe,” mpe komona likoló kongenga na nkembo ya Mokonzi na bango oyo azalaki koya.
GSAM 184.1Ngonga elekaki malembe malembe, mpe na suka, ntango moi elalaki na weste, mokolo ya zomi ya sanza ya nsambo ya Bayuda esilaki. Molili ya butu ezongelaki kokanga mokili; kasi na molili wana, mawa makasi eyaki na mitema ya bandimi oyo bazalaki kozela boyei, mawa ya lolenge oyo ekokani kaka na mawa ya bayekoli ya Nkolo na biso, ntango bazalaki na motema mpasi kokende na bandako na bango na butu oyo elandaki kokangama na ekulusu mpe kokundama ya Ye, oyo mwa moke liboso bamemaki na elonga na Yeruzalemi lokola Mokonzi na bango.