Mokapo 26 — Misala na biso ya bamisioni na bapaya

GSAM 403.1“Ekomami ete, Bato oyo bayebisamaki makambo na ye te bakomona; mpe baoyo bayokaki te bakososola.”¹

GSAM 403.2Misioni na biso ya liboso na esika moko libanda ya Etats-Unis efungwamaki na 1874, tango Pastɛrɛ J. N. Andrews atindamaki na Suisse, mpe kuna abandaki mosala.

GSAM 403ETANDO YA KATI YA EUROPE

GSAM 403.3Na tango wana, bikolo mwambe ezalaki na kati ya misioni oyo; elingi koloba, Suisse, France, Italie, Turquie, Belgique, Espagne, Portugal, mpe Grèce, etando moko oyo ezalaki na bato milio nkama moko na ntuku minei (140.000.000).

GSAM 403.4Ekozala malamu tóloba mwa moke na ntina ya makambo oyo etindaki bato na biso bákota na mosala ya bamisionɛ́ ya monene boye na etando, na tango oyo lingomba ezalaki naino na bato moke.

GSAM 403Pastɛrɛ Czechowski

GSAM 403.5Na mobu 1865, Pastɛrɛ M. B. Czechowski, sango ya Katolike ya Pologne oyo abongwanaki mpe andimaki solo ya ntango oyo, alingaki ete bato na biso batinda ye lokola misionele na Eropa ya Kati. Lokola likambo yango ezalaki mpasi mpo na kosalema na ntango wana, alakisaki likambo na ye na Ba-Adventiste ya Mokolo ya Yambo ya Boston, na Massachusetts, oyo, mbala mosusu, bazalaki komona ete azali na boyokani ata moke te na bato na biso. Ata bongo, bazuaki biloko nyonso esengelaki mpe batindaki ye na mosala ya bomisionele oyo alingaki.

GSAM 404Bato ya Sabala na Suisse

GSAM 404.1Na mobu 1866, ateyaki solo ya Sabala mpe nsango ya anzelu ya misato na Tramelan, na Suisse, mosala wana ebimisaki etuluku ya babateli ya Sabala. Mwa moke na sima, atikaki bango mpo na kotangisa nsango na Hongrie. Alobaki eloko te na etuluku ya Tramelan na ntina ya mosala na biso na Amerika, kasi Albert Vuilleumier, moko na kati na bango, azalaki koyeba kotanga Lingelesi. Ye, na mbalakaka, amonaki kopi ya Advent Review. Na nzela wana, mokanda ebandaki kotindama kati na mikili mibale.

GSAM 404Pastɛrɛ Erzenberger atindamaki na Amerika

GSAM 404.2Na mobu 1869, James Erzenberger, moto ya Tramelan, atindamaki na Amerika mpo na koyekola monoko ya Anglais mpe koyeba malamu koleka mateya mpe bizaleli ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Akomaki na Battle Creek na mokolo ya 18 sanza ya motoba, mpe atikalaki na Amerika mobu moko na ndambo. Atikaki New York mpo na kozonga na mboka na mokolo ya 9 sanza ya libwa, 1870. Na sanza ya motoba ya mobu yango moko, Ademar Vuilleumier akendeki kotala mboka oyo, epai wapi atikalaki pene na mibu minei. Ntango azongaki na mboka na bango, azalaki elongo na Pastɛrɛ Andrews. Bakomaki na Neuchatel na mokolo ya 16 sanza ya zomi 1874.

GSAM 404.3Na mobu 1875, Pastɛrɛ D. T. Bourdeau ná libota na ye batikaki Amerika mpo na kokende na France, esika bakomite baponaki bango mpo na kosala mosala.

GSAM 404Kobimisa zulunalo ya Lifalanse

GSAM 404.4Na mobu oyo elandaki, na sanza ya nsambo 1876, babandaki na Basel, na Suisse, kobimisa zulunalo na lokota ya Lifalanse, na nkombo Les Signes des Temps (Bilembo ya Ntango). Na mokolo ya 13 sanza ya mitano 1882, elingi koloba mbula motoba na sima, Pastɛrɛ Haskell atambolaki na masuwa longwa na engumba ya New York mpo na kokende na Mpoto. Wana azalaki na mobembo wana ya misioni, alekisaki ntango mingi to moke na Suisse.

GSAM 405Pastɛrɛ Whitney akendi na Basel—Liwa ya Pastɛrɛ Andrews

GSAM 405.1Na mokolo ya 26 sanza ya nsambo 1883, Pastɛrɛ B. L. Whitney ná libota na ye bakomaki na Basel, aponamaki na Komite ya Conférence Générale mpo na kokamba misioni wana, mpo na kopemisa Pastɛrɛ Andrews, oyo kolɔngɔnɔ ya nzoto na ye ezalaki kokita mbangu. Basanza moke na sima, na sanza ya zomi ya mobu yango, akufaki.

GSAM 405.2Pastɛrɛ Andrews, na bomwana na ye, azwaki te libaku ya kotanga na biteyelo ya likolo mpe ba iniversite, kasi atako bongo ayekolaki makasi mpe azalaki na boyebi mingi, ndenge bato balobaka, moto oyo amiyekolisaki ye moko. Na molende na ye ya koyekola, ayebaki malamu monoko ya Latin, Greke, mpe Ebre, mpe na mibu na ye ya nsima, monoko ya Lifalanse. Ayekolaki Lifalanse mpo esalisa ye na kofungola mpe kokamba mosala na Misioni ya Eropa ya Kati, esika asalaki mosala na boumeli ya mibu motoba ya suka ya bomoi na ye, kokomela mpe kobimisa zulunalo Signs of the Times na lokota ya Lifalanse, mpe lisusu kosakola na lokota yango. Ezalaki ntango azalaki kosala mosala wana nde liwa ekangaki ye.

GSAM 405Dr. Kellogg na Mpoto

GSAM 405.3Na eleko ya milona ya mobu 1883, Monganga J. H. Kellogg akendeki na Mpoto mpo na bolukiluki na makambo ya monganga. Alekisaki mikolo moke na misioni na biso mokomoko, mpe boyei na ye ezalaki elendiseli monene mpo na basali, mingi mpenza toli na ye na ntina na mosala ya Basel esepelisaki mingi Pastɛrɛ Andrews.

GSAM 405Pastɛrɛ Butler Akei Kotala Mpoto

GSAM 405.4Na Conférence Générale oyo esalemaki na sanza ya zomi, 1883, balendisaki ete babanda, noki lokola ekoki kosalema, kobimisa zulunalo moko na Angleterre. Na ntina ya voti mosusu oyo endimamaki na likita yango, Bapastɛrɛ Geo. I. Butler, M. C. Wilcox, mpe A. C. Bourdeau bakendeki kuna mpo na kosunga na mosala na Eropa mpe na Angleterre. Pastɛrɛ Butler akomaki na Glasgow, na Ecosse, na mokolo ya 27 sanza ya mibale, 1884. Moko ya ntina ya mobembo ya Pastɛrɛ Butler na misioni ya bapaya ezalaki ya koyeba na miso na ye moko mikakatano oyo ezalaki na bokobi ya mosala na mikili ya bapaya, mpe lolenge ya kolonga yango. Ye mpe alekisaki ntango mwa mingi to mwa moke na Basel, mpe na etuka ya Eropa ya Kati. A. C. Bourdeau asalaki mosala na kati ya bato ya Lifalanse na mabwaku ya bangomba ya Alpes, na kati ya ba Waldenses; nzokande M. C. Wilcox akangamaki na mosala ya konyata mpe ya bokomi na Angleterre, mpe atikalaki kuna kino na suka ya mobu 1886.

GSAM 406Ndako ya kobimisa mikanda etongami na Basel

GSAM 406.1Na mobu 1884, ndako ya kobimisa mikanda, Imprimerie Polyglotte (kombo oyo elimboli, kobimisa na nkota ebele), etongamaki na Basel. Na sanza ya misato, 1885, H. W. Kellogg azwaki ndingisa epai ya Komite ya Conférence Générale mpo na kokende kotala Basel, mpe kosomba bamasini ya ntina mpo na ndako ya konyata. Asalaki yango, mpe bongo ndako ya konyata ya malamu mpenza, oyo ezali ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, etongamaki na engumba ya kala ya Basel.

GSAM 406.2Na tango ya mobembo ya Pastɛrɛ Butler na Eropa, zulunalo moko ya Allemand na nkombo Herold der Wahrheit ebimaki na biro ya Basel. Na mbula yango moko, zulunalo moko ya Roumain, Adevărulu Prezentu (Solo ya Sikoyo), ebimaki mpe na biro oyo. Mpe mosusu lisusu na lokota ya Italien, na nkombo L’Ultimo Messaggio (Bansango ya Suka). Bazulunalo wana mibale ya suka ezalaki kobima sanza misato na misato na nkasa zomi na motoba. Na Likita ya Conférence ya Suisse, na sanza ya zomi, 1884, balobaki ete na kati ya mobu wana, banyataki mpe bakabolaki bakopi 146 000 ya bazulunalo yango minei. Kino na mobu 1895, tango biro ya konyata (mpo na bonyokoli na Basel) elongolamaki na engumba wana mpe ememamaki na Hamburg, na Allemagne, babimisaki babuku mpe mikanda ya mike na minoko zomi na moko ekeseni; elingi koloba: Lifalanse, Allemand, Italien, Roumain, Espagnol, Tchèque, Russe, Néerlandais, Hongrois, Arménien, Turc, mpe Turc-Grec. Na boye, lokola nkombo na yango ezalaki kolakisa, ezalaki ebongiseli “ya kobimisa na nkota ebele.”

GSAM 407Mama White Akei Kotala Mpoto

GSAM 407.1Na mokolo ya 3 Sɛtɛmbɛ 1885, Mama White, mwana na ye ya mobali W. C. White, mpe libota na bango bakomaki na Basel. Balekisaki mbula moko na ndambo na mikili ya kala, bazalaki kotala misioni oyo ezalaki na etuka ya Eropa ya Kati, esika basalelaki misioni ndenge na ndenge misala ya motuya mingi.

GSAM 407Conférence ya Suisse esalemaki

GSAM 407.2Na mokolo ya 10 Sɛtɛmbɛ 1885, Conférence ya Suisse esalemaki. Na lapolo moko oyo epesamaki na ntango wana, elobamaki ete Conférence yango ezalaki na pastɛrɛ moko oyo apambolamaki mpo na mosala ya bopastɛrɛ, basakoli sambo oyo bazwaki ndingisa, ba église zomi, mpe bandimi 224. Bango bafutaki ndambo ya zomi na mobu oyo eleki ya dolare 1,645.11. Longola wana, bapesaki makabo mpo na mosala ya dolare 2,041.22.

GSAM 407Pastɛrɛ Waggoner na Eropa

GSAM 407.3Mama White, elongo na W. C. White mpe libota na ye, bazongaki na Amerika na mobu 1887. Na mobu yango moko, Pastɛrɛ J. H. Waggoner abengamaki mpo na kosangana na Misioni ya Eropa ya Kati. Alekisaki koleka mibu mibale na esika wana ya mosala, mpe na eleko wana, afandaki na Basel. Ezalaki na engumba wana nde akufaki, na mokolo ya 20 Aprili 1889, ndenge elobamaki liboso.

GSAM 407.4Kolɛmba ya nzoto ya Pastɛrɛ Whitney, mpe liwa na ye na sima (mokolo ya 9 Aprili 1889), ezalaki likambo mosusu ya mpasi mpo na misioni oyo.

GSAM 407Pastɛrɛ Robinson na Mpoto

GSAM 407.5Pastɛrɛ D. A. Robinson, oyo azalaki kosala mosala na Angleterre, aponamaki lokola mokitani ya Pastɛrɛ Whitney. Asalaki mosala na ndenge ya malamu na etuka oyo na boumeli ya pene na mibu motoba, mpe na libyangi ya Conférence Générale, alongwaki mpo na kokende na Inde na mobu 1895. Kolongwa na ye esengelaki ete baponama mokonzi mosusu.

GSAM 408Pastɛrɛ Holser Mokonzi ya Mosala na Esika

GSAM 408.1Pastɛrɛ H. P. Holser nde moto baponaki mpo na ebonga wana, mpe likolo ya mosala wana, baponaki ye mpe lokola mokambi ya Misioni mobimba ya Eropa ya Kati. Awa asalaki mosala makasi mpe kozanga kolɛmba kino na mobu 1901, tango ye mpe asengelaki kokwea na nse ya bokono. Akufaki na Canyon City, na Colorado, na mokolo ya 11 sanza ya libwa 1901.

GSAM 408.2Ata na mikakatano wana, misioni ekolaki mpe mosala etambolaki liboso, ndenge emonisami na lapolo oyo epesamaki na Conférence Générale na 1895, oyo elobaki ete Conférence ya Eropa ya Kati ezalaki na ba eglize zomi na libwa na bandimi 484, oyo bafutaki ndambo ya zomi na mobu eleki ya dolare 4,378.18. Na mokolo wana, bazalaki na bapastɛrɛ minei oyo bapambolamaki mpo na mosala mpe basakoli mitano oyo bazwaki ndingisa.

GSAM 408MISIONI YA ALEMANI NA RUSSI

GSAM 408.3Na mobu 1870, J. H. Linderman, pastɛrɛ ya lingomba moko pene na Elberfeld na Prusse, ná bandimi na ye ntuku minei, babandaki kobatela Sabala ya mokolo ya nsambo nsima ya koyekola Biblia, kozanga ete bayeba ete lisanga mosusu ya bakristo na mokili bazalaki mpe kobatela mokolo wana lokola Sabala. Nsango ya lisanga oyo ekomaki epai ya bato na biso na lolenge moko ya kokamwa. Mosɛngi moko ayaki na ndako ya misioni na Basel na mokolo ya Sabala. Libota ezalaki koyekola liteya ya kelasi ya Sabala na Biblia efungwami liboso na bango. Likambo yango esimbaki moto wana na motema, mpe etindaki ye atuna mituna.

GSAM 408Lingomba ya Elberfeld

GSAM 408.4Ntango ayebaki ete bazalaki Bayuda te, kasi bakristo, oyo bazalaki kobatela Sabala ya mokolo ya nsambo, alobelaki lisanga oyo ya Elberfeld. Pastɛrɛ Andrews amonaki ete ezalaki mayele ya kolukaluka solo na likambo yango; na yango, elongo na Pastɛrɛ Erzenberger, akendeki na Prusse na ebandeli ya mobu 1875, esika bakutanaki na lisanga yango ndenge elobamaki. Pastɛrɛ Erzenberger atikalaki ntango moke kosala mosala na eteni wana ya Allemagne, mpe na mokolo ya 8 sanza ya yambo 1876, bato mwambe babatisamaki na Elberfeld, oyo ezalaki batisimo ya liboso ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na Allemagne.

GSAM 409.1Solo ekotaki na Russie banda na mobu 1882, na nzela ya mikanda oyo bandeko ya Allemagne na Amerika batindaki epai ya baninga na bango na bakoloni ya Allemagne na Russie.

GSAM 409Pastɛrɛ Conradi na Eropa

GSAM 409.2Na 1885, Pastɛrɛ L. R. Conradi atikaki Amerika mpo na kokende na etando ya Eropa ya Kati, kosala mosala na kati ya bato ya Allemagne. Na mokolo ya 28 sanza ya motoba 1886, atikaki Basel mpo na kokende na Crimea, na Russie. Kuna, elongo na Pastɛrɛ Perk, asalaki mobembo kino na Berdebulat, esika babatisaki bandeko basi mibale mpe etongamaki eklezia ya bandimi zomi na libwa, oyo ezalaki eklezia ya liboso ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na Russie.

GSAM 409Bapastɛrɛ Conradi na Perk bakɔtisami na boloko

GSAM 409.3Sima mpenza ya likambo oyo, bakangaki Bapastɛrɛ Conradi na Perk mpo na koteya na ndenge oyo ekeseni na kondima ya Lingomba Orthodoxe, mpe batiaki bango na boloko pɔsɔ mitano na Perekop. Sima ya kobima na boloko (na nzela ya lisalisi ya ministre ya Etats-Unis), Pastɛrɛ Conradi akendeki kotala Russie ya Est, mpe na sima azongaki na Suisse.

GSAM 409Mosala na Volga, na Russie

GSAM 409.4Na mobu yango moko, Pastɛrɛ Laubhan abandaki kosala mosala na Russie, pene ya ndako na ye, oyo ezalaki na Libongo ya Volga. Na mobu 1880, Pastɛrɛ Klein, wa na Kansas, abandaki mosala na Russie ya Allemand, mpe bongo basali ya mosala batombolamaki mpo na elanga oyo ya makasi mpe ya mpasi, mpe atako bandimi batindamaki na mboka mopaya mpe bakangamaki na boloko, Nkolo apambolaki mosala na ndenge ya kokamwa.

GSAM 409Elonga ya bateki mikanda na Allemagne

GSAM 409.5Na mobu 1888, bateki mikanda babandaki mosala na Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden, mpe Alsace. Misala ya basali mwambe to zomi wana ya makasi mpe ya sembo elongaki mingi mpenza, na boye ete na kati ya mobu moko, batekaki babuku oyo elandi na motango oyo: Life of Christ, 3 000; From Eden to Eden, 2 000; mpe bapamfleti 12 000. Na nzela ya mosala wana, pene na bisika nyonso, batekaki mpe batángaki babuku, mpe bato mosusu, moko to koleka, bandimaki solo.

GSAM 410Misioni efungwami na Hamburg

GSAM 410.1Na sanza ya mitano, 1889, mosala ya misioni efungwamaki na Hamburg, na Allemagne, na maboko ya Pastɛrɛ Conradi, mpe na ntango mokuse mpenza, eteyelo ya formasyo mpo na basali etongamaki. Na sanza ya zomi oyo elandaki, kelasi ya Sabala ya bandimi ntuku mibale na mwambe esalemaki. Ezalaki na kati ya mbula wana nde Pastɛrɛ Haskell akendeki kotala misioni mpe lingomba ya bandimi ntuku mibale esalemaki, mpe esika ya kotekisa babuku etongamaki.

GSAM 410.2Na tango wana, Pastɛrɛ J. T. Boettcher azalaki kosala mosala na Allemagne na Barmen. Lapolo moko epesamaki na Conférence Générale na mobu 1890, kolobaka ete na misioni ya Allemagne-Russie ezalaki na ba Eglize libwa oyo esalemaki, na motango mobimba ya bandimi 422, longola bato ntuku nsambo na mitano (75) oyo bazalaki kobatela mokolo ya Sabala kasi naino babongisamaki te lokola lingomba. Na mokolo ya 7 Aprili, na mbula yango moko, bato mosusu zomi na mibale babatisamaki, mpe bakɔtaki na lingomba ya Hamburg. Na sanza ya zomi na mibale, motango ya bandimi ya lingomba oyo emataki kino na ntuku minei. Mbongo oyo ezwamaki na boteki ya babuku uta na esika ya koteka babuku na Hamburg, Hollande, Russie, mpe na bisika ndenge na ndenge ya Allemagne, ezalaki dolare 5 000.

GSAM 410Elonga na Mpoto

GSAM 410.3Malembe malembe kasi na ntembe te, mosala ekendeki liboso na Misioni ya Eropa ya Kati, ndenge elakisamaki na lapolo oyo epesamaki na Conférence Générale na 1891. Na tango wana, ezalaki na ba église mitano na Allemagne, na basangani nkama moko na ntuku minei, oyo bato ntuku motoba na minei kati na bango bazalaki basangani ya église ya Hamburg. Ndambo ya zomi oyo efutamaki ezalaki dolare nkoto moko ($1,000). Buku oyo etekamaki na masuwa, na nzela ya misionele ya masuwa na Hamburg, ekokisaki dolare 500, nzokande boteki ya bateki mikanda mpo na mobu mobimba, na etando mobimba, ezalaki dolare 6 000. Bato nkama moko na ntuku mitano bandimaki solo na Autriche, mpe ezalaki na ba eglize zomi na misato, na bandimi nkama minei na Russie.

GSAM 411Bato mitano ya Russie oyo babatelaka Sabala batindami na mboka mosika

GSAM 411.1Na eleko wana (1891), bandimi mitano ya eklezia moko ya Russie, bakisa mpe mokambi na bango, bakangamaki mpo na koteya mateya oyo ekeseni na oyo ya eklezia ya leta, mpe bakatelamaki etumbu ya mbula mitano ya bolongoli na mboka na Trans-Caucase. Esengelaki bakanga bango na minyololo elongo, mpe batambola bamile nkama mitano. Na komekama wana, kondima na bango esimbaki bango, mpe bazalaki na esengo na Nkolo. Na kati ya mobu, buku moke moko ebongisamaki na lolenge ya botangi ya Biblia na lokota ya Russe, na ntina na mpasi ya Kristo, mpongi ya bakufi, mokolo nini mpe mpo na nini, mpe tokoki koyeba?

GSAM 411.2Na tango ya Conférence Générale ya 1895, motango ya bandimi na Allemagne emataki kino na 368, mpe ndambo ya zomi ya mobu eleki ezalaki $2,327.43.

GSAM 411Babateli ya Sabala ebele na Russie

GSAM 411.3Na Russie, atako bato ebele bakendeki kofanda na mikili misusu, motango ya bandimi emataki kino na 467, oyo bafutaki ndambo ya zomi ya dolare 841.60.

GSAM 411.4Kowuta na lapolo oyo mokambi ya misioni ya bapaya apesaki na botangi ya pɔsɔ ya losambo ya mobu 1896, toyekoli ete

GSAM 411.4“na etando ya Allemagne-Russie na mobu oyo eleki motango na bango emataki pene na mbala mibale; motango na bango ebakisamaki na bato koleka nkama minei. Na Berlin, na Allemagne, bato ntuku motoba bazalaki koyangana na losambo ya Sabala ya mbala na mbala. Kotonga ndako ya losambo ya misioni na Hamburg ekómisaki mosala makasi kuna. Na Munich, na Bavaria, bato mosusu bazalaki kozela batisimo. Bandimi bazalaki na Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, mpe na bingumba mosusu ya minene na Allemagne. Lisanga moko ezalaki mpe na Rotterdam, na Hollande.

GSAM 412.1“Na Russie, bateki mikanda bazwaki mikanda ya ndingisa epai ya leta. Babongolaki mikanda na minoko ya Lette mpe ya Estonien. Zulunalo ya Allemand elongolamaki uta na Basel kino na Hamburg, mpe na biro wana bazalaki konyata solo na minoko zomi na minei.”

GSAM 412Batisimo na Hongrie

GSAM 412.2Na kati ya mobu, batisimo ya liboso esalemaki na Hongrie, mpe likita ya liboso mpo na milulu ya lingomba esalemaki na Bohême. Mosala ya bapanzi-nsango na masuwa ebandisamaki na Galatz, na Roumanie, mpo na ebale Danube mpe Mbu ya Moindo.

GSAM 412Kotekisa babuku na Allemagne

GSAM 412.3Na kati ya zulunalo Home Missionary, na sanza ya zomi na mibale 1895, Pastɛrɛ Spies alobaki boye mpo na mosala ya kotekisa babuku na etuka ya Allemagne,

GSAM 412.3“Bato oyo bazalaki na mokumba ya mosala ya koteka babuku, ntango ebandaki na esika oyo, batikaki te kolendisa yango, atako bapanzi-buku mpe bateki-buku mosusu ya lokumu na Leipsic bayebisaki bango ete ‘koteka babuku na nzela ya abonnement ekozala likambo ya kozanga elonga.’

GSAM 412.4“Na sanza ya mwambe ya mobu 1887, ebimeli ya liboso ya buku Life of Christ ebimaki na lokota ya Allemand. Ntango buku yango ebongaki mpo na kotekama, likita moko ya bateki mikanda esalemaki na Basel; yango nde ebandeli ya mosala ya boteki ya babuku, kaka na Allemagne te, kasi na Eropa mobimba. Ebimeli ya nsambo ya buku oyo ebimi sikoyo na lokota ya Allemand.

GSAM 412.5“Banda na mokolo ya yambo, sanza ya yambo, 1895, bateki mikanda ya sika zomi na mibale bakoti na mosala. Na sanza ya motoba, 1895, lapolo emonisaki bokoli ya ntuku mitano likolo ya nkama na boteki. Sikawa, milende ya ntina ezali kosalema na zulunalo na biso ya Allemand, Herold der Wahrheit. Ba eglize mosusu, oyo ezali minene mingi te, ezwaka ba kopi kati na ntuku mitano (50) kino nkama mibale (200), oyo etekaka. Mpe bakutanaka na makambo ya esengo mingi epai ya basombi. Na zulunalo ya Review ya mokolo ya 18 sanza ya mibale 1896, Pastɛrɛ Conradi alobaki, ‘Tosukisi mobu 1895 na babateli ya Sabala nkama zomi na mitano (1500) na etando ya Allemagne na Russie.’”

GSAM 413MISIONI YA SCANDINAVIE

GSAM 413.1Misioni mpo na bato ya Scandinavie efungwamaki na Pastɛrɛ John Matteson na mobu 1877. Na mokolo ya 6 sanza ya motoba, akomaki na Vejle, na Jyeland, na mboka Danemark. Tango akendeki na mboka wana, ezalaki na bato moke oyo babandaki kobatela Sabala na nzela ya kotanga bazulunalo mpe mikanda ya mike oyo baninga na bango na Amerika batindelaki bango.

GSAM 413.2Soki tolandi ebandeli ya mosala oyo, toyebi ete na mobu 1850, bato minei oyo bautaki na Norvège mpo na kokende kofanda na Amerika, babandaki kobatela Sabala ya Nkolo. Bafandaki na Oakland, na Wisconsin. Mibale kati na bango bazalaki tata na mama ya Pastɛrɛ O. A. Olsen. Na mobu 1863, Pastɛrɛ John Matteson abandaki kobatela Sabala ya mokolo ya nsambo. Afandaki na Poysippi, na Wisconsin. Na kati ya sanza motoba oyo elandaki, na nzela ya misala na ye, bato soki ntuku minei (40) ya Ba-Danemark-Norvège bandimaki mateya ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Mosakoli ya liboso ya molende oyo abandaki kosala elongo na ye na mosala ya bonganga-nzambe azalaki Pastɛrɛ J. F. Hanson ya Minnesota.

GSAM 413Buku ya Liboso Ebimisami na monoko ya Danemark-Norvège

GSAM 413.3Na mobu 1866, Pastɛrɛ John Matteson asɛngaki bakambi ya biro ya Review and Herald mpo na koyeba soki bakoki kobimisa, mpo na bato ya Scandinavie, babroshure mpe mikanda mike na lokota na bango. Bayebisaki ye ete bozangi ya mbongo na biro epekisaki bango kosala yango; kasi ezalaki na bato ya ekolo na ye na Wisconsin mpe Minnesota oyo bazalaki na mposa makasi ya komona solo ekomami na lokota na bango ya mboka, na boye ete, atako bazalaki na bomoi ya pɛtɛɛ mpe bazalaki ata bato ntuku mitano te, basangisaki dolare nkoto moko ($1,000) ya mbongo, mpe bapesaki ye yango mpo na ntina wana. Na mbongo wana mpe na mikanda ebele oyo ebongisamaki malamu, Pastɛrɛ Matteson ayaki na Battle Creek, mpe asɛngaki lisusu babimisa babuku. Lokola abongisamaki mpo na koyanola na botɛmɛli oyo babimisaki liboso, bamposa na ye ekokisamaki, mpe na mokolo ya 18 sanza ya misato 1867, abandaki kotánga mokanda na ye, oyo ebongisamaki mpo na buku na ye, Liv og Død (Bomoi mpe Liwa), epai ya Pastɛrɛ J. N. Andrews mpe epai na ngai, biso oyo na ntango wana tozalaki bandimi ya komite ya bobimisi mikanda. Na maloba mosusu, azalaki koyebisa biso na Lingelesi makambo oyo mokanda na ye elobaki na monoko ya Danemark-Norvège.

GSAM 414Pastɛrɛ Matteson akomi mobimisi-mikanda

GSAM 414.1Na tango wana, ezalaki na typographe te oyo bakokaki kolongola mpo na kotonga ba caractères mpo na ye, mpe na yango asengaki ndingisa ya koyekola kotonga yango ye moko. Alandaki na mosala wana kino abimisaki pene na nkasa nkoto moko ya babroshure mpe mikanda mike na lokota na ye moko.

GSAM 414.2Na nzela ya lolenge oyo ya sika ya kopanza solo na kati ya bato na ye, akendeki liboso na mpiko ya sika, kosala makita na ba Etats ndenge na ndenge. Banda na mokolo wana, mosala ekendeki liboso mbangu mpenza na kati ya bato ya Scandinavie.

GSAM 414Zulunalo ya liboso na lokota ya bapaya

GSAM 414.3Mosala na kati ya bato ya Danemark na Norvège ekomaki monene mingi, yango wana esɛngamaki ete babimisa zulunalo ya sanza na sanza mpo bato ya ekolo wana bázwa mateya mpe bilendiseli na lokota na bango moko. Yango wana, na mokolo ya yambo, sanza ya yambo, 1872, babimisaki na biro ya Review and Herald, zulunalo moko ya sanza na sanza na lokota ya Danemark, zulunalo ya nkasa ntuku mibale na minei na lolenge ya magasini, oyo ezalaki na nkombo Advent Tidende (Nsango ya Advente). Na mobu oyo elandaki, bonene ya zulunalo oyo emataki kino na nkasa ntuku misato na mibale. Ezalaki zulunalo ya liboso oyo Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo babimisaki na lokota ya bapaya.

GSAM 414.4Na 1874, mposa ekomaki makasi na kati ya bandimi oyo balobaka Suédois, na boye ete zulunalo ya sanza na sanza ya nkasa zomi na motoba ebandaki kobimisama na lokota wana, na nkombo Svensk Härold.

GSAM 414.5Na tango oyo Pastɛrɛ Matteson abandaki mosala ya bapaya epai ya bato ya Scandinavie (na sanza ya motoba, 1877) na mboka na bango, bakopi 266 ya Tidende ezalaki kotindama sanza na sanza uta Amerika kino na Danemark, mpe 60 na Norvège. Na nzela ya kotanga bazulunalo oyo, bato ebele babandaki déjà kobatela Sabala na Scandinavie. Na nsima ya mosala na ye ya mbula moko na Danemark, bituluku ya bandimi etongamaki na bisika ebele ekeseni.

GSAM 415Esika ya konyata mikanda na Norvège

GSAM 415.1Sima na yango, Pastɛrɛ Matteson akendeki na Norvège, epai wapi, na mokolo ya 7 sanza ya motoba 1879, atongaki lingomba ya bandimi ntuku misato na mwambe, lokola mbuma ya misala na ye na Christiana. Pastɛrɛ J. P. Jasperson, auti na Amerika, asanganaki na ye na mosala ya bonzambe pene na tango wana. Na mobu yango mpe, lisanga ya kobimisa mikanda esalemaki na Norvège, mpe basombaki ndako na Christiana mpo na esika ya konyata mikanda, esika ya makita ya losambo, mpe bisika ya kofanda, na motuya ya dolare 14 580. Mpo na mwa ntango, motango moke ya bakopi ya zulunalo moko, Tidernes Tegn, ezalaki kobima pɔsɔ na pɔsɔ uta na biro ya Christiana.

GSAM 415.2Na ebandeli ya automne ya mobu 1880, Pastɛrɛ Matteson ayaki na Amerika mpo na koluka lisalisi mpo na kokolisa mosala na Scandinavie. Asanganaki na Conférence Générale ya mobu wana, mpe azongaki na Eropa na sanza ya minei, 1881, na elendiseli monene. Mwa moke sima ya bozongi na ye, masini ya konyata ya silindre esombamaki mpe etiama na biro ya Christiana.

GSAM 415Bazulunalo ya kolongono na monoko ya Danemark mpe ya Suède

GSAM 415.3Bango babandaki mbala moko kobimisa zulunalo ya kolongono ya nzoto na monoko ya Danemark, na nkombo Sundheds Bladet. Na 1883 abimisaki zulunalo mosusu ya ndenge moko na monoko ya Suède, mpe zulunalo ya losambo, na nkombo Sanningens Härold. Na 1884 bazalaki na biloko ya biro oyo motuya na yango ezalaki dolare 2,563. Na kati ya mobu wana, babimisaki mpe bapanzaki mikanda 115,000 na mobimba, longola bankoto ebele ya bapamflet, mpe mwa babuku.

GSAM 415Pastɛrɛ Haskell na Scandinavie

GSAM 415.4Mosala na bikolo ya Scandinavie ezwaki lisungi monene uta na boyei ya Pastɛrɛ Haskell na 1882, mpe na 1884 basungamaki mingi na misala ya Bapastɛrɛ Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, mpe E. G. Olsen.

GSAM 416Mama White asungi mingi Scandinavie

GSAM 416.1Na mobu 1885, Mama E. G. White, ná mwana na ye ya mobali, W. C. White, basalaki mobembo na Scandinavie, oyo ezalaki na ntina monene mpenza mpo na mosala na etuka wana. Bamosusu bazalaki kokanisa ete bato ya babola na mboka wana bakokaki te kofuta ndambo ya zomi, mpe ete ezalaki na ntina te ya komeka kotekisa babuku. Litatoli oyo Mama White apesaki eyaki na ntango ebongi, mpe bato bayambaki yango malamu, ndenge emonanaki na eyano oyo bapesaki na maloba oyo: “Nyonso oyo Nkolo alobi, tokosala yango, mpe tokotosa.” Na mobembo wana, mbongwana monene esalemaki na etando ya Scandinavie, oyo eutaki mingi mpenza na misala ya kolɛmba te ya Mama White.

GSAM 416Ndako ya sika ya biro etongami na Norvège

GSAM 416.2Na mobu 1886, Bapastɛrɛ O. A. Olsen mpe N. Clausen bakendeki kotala bamboka ya Scandinavie, mpe Clausen atikalaki kuna ntango molai. Na mobu 1885, ndako ya sika ya biro etongamaki na Christiana, mpe mpo na mobu oyo esukaki na mokolo ya 1 Sɛtɛmbɛ 1886, biro ezwaki mbongo $5,386.68 kaka na boteki ya babuku mpe mikanda ya litangisi, nzokande mbongo oyo ezwamaki na ba abɔnema ya bazulunalo ezalaki $3,146.03.

GSAM 416Ba Eglize ntuku Mibale na Mitano na Scandinavie

GSAM 416.3Lapolo moko oyo bapesaki na Conférence Générale na mobu 1889 elobaki ete na etando ya Scandinavie ezalaki na ba église ntuku mibale na mitano, na bandimi 926, oyo bafutaki ndambo ya zomi ya dolare 2,548.75; ezalaki mpe na bapastɛrɛ motoba, basakoli minei oyo bazwaki ndingisa, mpe bateki mikanda ntuku mitano na mibale. Boteki ya babuku mpo na Norvège na Suède na eleko moko ya sanza misato ezalaki dolare 2,161.26.

GSAM 416Eteyelo na Christiana

GSAM 416.4Na tango wana, kelasi moko ezalaki kosala na Christiana, na bana-kelasi ntuku mitano. Na 1891, institut ya Biblia esalemaki na Christiana, na bokambi ya Bapastɛrɛ O. A. Olsen mpe E. J. Waggoner, na bana-kelasi nkama moko bayanganaki. Na institut wana, mateya ya mozindo na mosala ya kotekisa babuku epesamaki.

GSAM 417Ba Eglize ntuku minei na Scandinavie na 1895

GSAM 417.1Mibu motoba na sima, na 1895, tomoni lapolo moko epesamaki na Pastɛrɛ D. A. Robinson, oyo na ntango wana azalaki mokonzi ya etuka ya misala ya bapaya, oyo emonisaki polele bokoli monene ya mosala na eleko wana, na boye ete tozali kotanga maloba oyo: “Scandinavie ezali na ba eglize ntuku minei (40), mpe bandimi 1 458. Ndambo ya zomi ya mobu ezalaki dolare 5 585,55. Ezali na bapastɛrɛ zomi na mitano oyo bapambolamaki mpo na mosala, basakoli zomi na moko oyo bazwaki ndingisa, mpe mbongo ya boteki ya babuku mpo na mobu mobimba ekokani na dolare 40 000. Mbongo oyo ebele euti mingi mpenza na milende ya bateki mikanda, mpe yango esalemaki na mboka oyo, na mobu 1885, bateki ya babuku, ata mpe bapastɛrɛ ya lingomba na biso, balobaki ete koteka babuku na ndenge ya kotambola na bandako ekokaki kosalema te.

GSAM 417Ba Conférence Misato ya Scandinavie

GSAM 417.2Na etando ya Scandinavie, na ntango oyo, ezali na ba Conférence misato, mikolo ya botiami na yango ezali boye: Danemark, mokolo ya 30 Mai 1880; Suède, mokolo ya 12 Marsi 1882; Norvège, mokolo ya 10 Yuni 1887. Pastɛrɛ John Matteson, oyo afungolaki liboso Misioni ya Scandinavie mpe akambaki mosala na elonga monene, mpe asalaki mosala na molende mpe na komipesa mpo na bokoli ya bato wana, azwamaki na bokono ya liwa, tuberculose, mpe akufaki na El Monte, Californie, na mokolo ya 30 sanza ya misato 1896, na mibu ntuku motoba na moko.

GSAM 417MISIONI YA BIRITANIKI

GSAM 417.3William Ings, mwana mboka ya Hampshire na Angleterre, kasi moto ya Amerika na makanisi mpe na kelasi, lokola afandaki na Etats-Unis banda bomwana na ye, akomaki na Southampton, auti na Basel na Suisse, na mokolo ya 23 Mai 1878. Na tango wana, atikalaki kaka pɔsɔ mibale, mpe azongaki na Continent mpo na tango mokuse. Kasi, mwa moke na sima, azongaki lisusu na Southampton, epai wapi, sima ya sanza minei ya mosala ya ndako na ndako, kokabola mikanda ya litangisi mpe kosala misala ya bamisionele oyo ezalaki komonana, alobaki ete bato zomi bazalaki kobatela Sabala. Na mokolo ya 30 sanza ya zomi na mibale ya mobu wana, ngai na mwasi na ngai tokómaki na Southampton, epai wapi misala na biso esanganaki na oyo ya Pastɛrɛ Ings, na kosaláká makita na eleko ya malili na Shirley Hall, mpe na ndako na biso moko oyo tofutelaki. Na eleko ya molunge ya mobu 1879, tosalaki makita na hema na Southampton. Na tango mpe na esika wana, Miss Maud Sisley (lelo Mama Boyd) akɔtaki na mosala, azalaki kotanga Biblia mpe kosala mosala ya ndako na ndako. Na nzela ya milende wana, bato ebele bandimaki solo. Na eleko ya malili oyo elandaki, tosalaki makita na ndako moko ya minene na Ravenswood Villa, ndako oyo tozalaki kofanda mpe ezalaki na esika na biso ya kobomba biloko.

GSAM 418Likita na Hema na Angleterre

GSAM 418.1Na eleko ya molunge ya 1880, Pastɛrɛ Andrews, atako azalaki na nzoto makasi te, autaki na Suisse mpo na kosunga na likita ya hema na Romsey, esika bato mosusu bandimaki nsango malamu.

GSAM 418.2Na mokolo ya 11 Yanuali 1880, lingomba moko ya bokaboli mikanda mike esalemaki. Na mosala oyo, bandimi bazalaki na mposa makasi, mpe mikanda ebele ekabolamaki.

GSAM 418.3Mokolo ya 8 sanza ya mibale 1880, batisimo na biso ya liboso esalemaki mpe epesamaki na bato motoba. Kino na mokolo ya 2 sanza ya nsambo 1881, bato ntuku mibale na libwa bazwaki batisimo ya kokota na mai na Southampton.

GSAM 418Basali Babakisami na Angleterre

GSAM 418.4Na nzela ya voti ya Conférence Générale oyo esalemaki na automne ya mobu 1881, Pastɛrɛ A. A. John ná mwasi na ye, Geo. R. Drew, mpe Miss Jennie Thayer bakendeki na Angleterre, mpe bakɔtaki na mosala na etando wana ya misioni. Na mobu 1882, Pastɛrɛ Haskell atalaki etando ya Eropa, mpe alekisaki mikolo ebele elongo na basali na misioni ya Angleterre, kopesaka lisungi ya motuya na nzela ya toli mpe malako.

GSAM 418.5Na sanza ya misato, 1882, bakomaki kobimisa supplement ya lokasa mibale ya Grande-Bretagne mpo na zulunalo Signs of the Times, mpe bakangisaki yango na bakopi nkoto moko ya zulunalo Signs oyo etindamaki uta na Amerika. Basalelaki yango na mosala ya bamisionele na Grande-Bretagne. Lapolo ya mosala, ya mokolo ya yambo ya sanza ya zomi 1883, emonisi ete na mokolo wana ezalaki na babateli ya Sabala nkama moko. Ndambo ya zomi oyo efutamaki banda ebandeli ya misioni ezalaki $2,078.71.

GSAM 419Mosala ya Bamisioni na Masuwa

GSAM 419.1Na nzela ya boboto ya bakonzi ya masuwa, Pastɛrɛ Ings azwaki ndingisa ya kotinda ba paké ya mikanda ya litangá mpe mikanda misusu ofele na mabóngo ntúkú mwambe ya minene ya kompani “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” na Afrika ya Súdi, na ba Indes ya Ɛ́sti mpe ya Wɛ́sti, na Amerika ya Kati, mpe na Bisanga ya Bay. Ezalaki na nzela ya bopusi ya mikanda oyo etindamaki boye nde mposa ya koyeba ebandaki libosoliboso na esanga ya Demarara. Sango oyo tozwaki yango na nzela ya mikanda oyo ewutaki na esanga yango.

GSAM 419“History of the Sabbath” Etiami na ba Bibliotɛkɛ ya Anglais

GSAM 419.2Kopi moko ya buku ya Pastɛrɛ Andrews History of the Sabbath etiyamaki mpe na ba bibliotɛkɛ ya leta ntuku motoba mpe na bisika ya kotanga buku ya ofele na Grande-Bretagne mobimba, mpe kuna babuku yango ezali kino lelo, koyebisa lisapo na baye balingi kotanga.

GSAM 419.3Na mobu 1884, Pastɛrɛ Butler asalaki mobembo na Angleterre, elongo na basáli mosusu ya etando oyo. Bapastɛrɛ S. H. Lane ná Robert Andrews bamataki masuwa uta na Boston mpo na kokutana na misioni na Grande-Bretagne na mokolo ya 9 Mai 1885. Mobembo ya Mama White na Angleterre ezalaki liziba ya makasi mpe ya kolendisa mpo na basáli. Mama White ná mwana na ye ya mobali balekisaki bapɔsɔ moke kuna liboso ya kozonga na bango na Amerika uta na etando ya Eropa.

GSAM 419“Present Truth” Ebimaki

GSAM 419.4Na ebandeli ya mobu 1884, mwa moke sima ya boyei ya Pastɛrɛ Butler na Angleterre, ezwamaki mokano ya kobanda na Grimsby, na M. C. Wilcox lokola éditeur, kobimisa zulunalo ya nkasa mwambe oyo ebimaka mbala mibale na sanza, na nkombo ya Present Truth. Sikawa, ebimaka lokola zulunalo ya nkasa zomi na motoba pɔsɔ na pɔsɔ na Londres, na Angleterre, mpe ebimaka na bakopi soki 18 000.

GSAM 420.1Na mobu 1889, Pastɛrɛ Holser alobaki ete Misioni ya Grande-Bretagne ezalaki na ba eglize mwambe, na babateli ya Sabala nkama mibale, kati na bango, bato ntuku motoba na mitano bazalaki na Londres. Ndambo ya zomi ya mobu eleki ezalaki $1,244.58. Ezalaki na bapastɛrɛ mibale oyo bapambolamaki mpo na mosala, basakoli mibale oyo bazwaki ndingisa, bamisionele mibale ya masuwa, mpe basali ya Biblia nsambo. Ezalaki pene na tango wana nde Bapastɛrɛ Wm. Hutchinson mpe Francis Hope bakotaki na misioni ya Angleterre.

GSAM 420Pacific Press na Londres

GSAM 420.2Na mobu 1890, kompani Pacific Press Publishing Company, ya Oakland, na Californie, efungolaki biro ya filiale na 48 Paternoster Row, na Londres, mpe biro ya imprimerie na 451 Holloway Road, na Londres, N. Boteki ya babuku longwa na biro yango mpo na mobu ya liboso, na ntalo ya boteki ya ebele, ezalaki $9,556.89.

GSAM 420.3Na sanza ya mibale, 1895, Pastɛrɛ Robinson apesaki lapolo oyo elandi:

GSAM 420.3“Na Grande-Bretagne ezali na ba église zomi na moko, bandimi 363, bapastɛrɛ mitano, mpe mosakoli moko oyo azwaki ndingisa. Ndambo ya zomi ya mbula eleki ezalaki $5,077.20, elingi koloba na mwayene $13.98 mpo na mondimi moko na moko. Biloko ya biro ya bobimisi-buku sikoyo ezali ya mpe ekambami na International Tract Society, Limited, kompani moko ya Angleterre.”

GSAM 420.4Na sanza ya zomi na mibale 1895, Mokomi ya Misioni ya Bapaya apesaki lapolo ete na Grande-Bretagne ezalaki na bandimi 560. Ndambo ya zomi emataki na mobu yango na dolare nkoto moko ($1,000). Na tango wana, bituluku mwambe ezalaki kosangana na mokolo ya Sabala na bisika bikeseni na Londres.

GSAM 420.5Na boye, mosala na etando oyo ya misioni ekendeki liboso, mbala mosusu pene na ndenge emonanaka te. Mboto ebimaka na mabele ya ndenge na ndenge te na lombangu lokola na misusu. Kobima na yango na mabele eza malembe koleka, kasi kokola na yango eza ya solo mpe ya makasi koleka. Ndenge moko mpe na bosolo ya nsango ya misato na bokonzi oyo. Mboto na yango elonamaki, ekangaki misisa, mpe ekolaki malembe kino sikoyo ekomi monene na bokokanisi.

GSAM 421MISIONI YA AUSTRALAZIA

GSAM 421.1Na mokolo ya 10 sanza ya mitano 1885, Bapastɛrɛ S. N. Haskell, J. O. Corliss ná libota na ye, M. C. Israel ná libota na ye, Wm. E. Arnold, mpe Henry Scott bamataki masuwa longwa na San Francisco mpo na kofungola misioni na etando ya Australie. Mibu zomi na moko liboso ya ntango wana, na 1874, na likita moko oyo esalemaki na Battle Creek, Mama White alobaki ete bikolo ebele bakozwa solo naino, mpe amonaki bapres ya konyata ezali kosala, mpe babuku na mikanda ezali konyatama na bikolo ndenge na ndenge. Ntango batunaki ye apesa nkombo ya bikolo oyo azalaki kolobela, ayanoli ete Australie ezalaki nkombo kaka moko oyo akanisaki.

GSAM 421Bible Echo

GSAM 421.2Na nzela ya misala ya makasi mpe ya elonga ya Pastɛrɛ Haskell ná baninga na ye, nsango yango ekendeki liboso mbangu mpenza, na boye ete bamonaki ete esengelaki kobimisa zulunalo na Australie. Na yango, babongisaki makambo mpo na kobimisa yango, mpe na mokolo ya yambo ya sanza ya yambo 1886, babimisaki zulunalo ya sanza na sanza ya nkasa zomi na motoba na Melbourne, na nkombo Bible Echo and Signs of the Times. Mpo na nimero ya liboso, babimisaki yango na nkoto motoba ya bakopi, nzokande nimero oyo ebimaka mbala na mbala ezalaki kaka nkoto misato.

GSAM 421Lingomba ya liboso esalemaki na Australie

GSAM 421.3Na mokolo ya lomingo, mokolo ya 10 sanza ya minei 1886, lingomba ya liboso ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na Australie esalemaki. Bato zomi na mwambe bazalaki wana mpe basinyaki kondimana, mpe basusu nsambo basengaki kokɔta na nzela ya batisimo. Babatisamaki na Sabala oyo elandaki, mpe Sabala na Sabala na boumeli ya baposo ebele, bandeko ya sika bakɔtaki, kino motango ya eklezia ekomaki bato ntuku mitano na mitano. Kino na sanza ya mitano, 1886, motango mobimba ya bakomisi nkombo ezalaki ntuku libwa. Longola bango, ezalaki na bato pene na ntuku misato na mitano na bisika mosusu oyo bazalaki kobatela Sabala.

GSAM 421.4Na biro ya konyata ezalaki na bamasini mibale ya malamu ya konyata mpe moteur moko, nyonso efutamaki mpe ezalaki ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na mboka wana ya mosika—soki bamile nkoto nsambo longwa na biro na biso ya monene oyo ezali na Oakland, na Californie.

GSAM 422.1Na mobu 1886, nsango yango ekomaki na Nouvelle-Zélande. Lapolo moko uta na etando ya Australie elobaki ete ezalaki na babateli ya Sabala ntuku mitano na Nouvelle-Zélande. Mbongo oyo ezwamaki uta na boteki ya babuku na biro ezalaki dolare 700. Longola wana, bateki mikanda batekaki bakopi nkama minei ya buku Great Controversy na Nouvelle-Zélande, mpe bakopi nkoto moko ya buku Thoughts on Daniel na Australie.

GSAM 422Ndako ya Biro na Australie

GSAM 422.2Kowuta na lapolo oyo epesamaki na mokolo ya 19 sanza ya nsambo 1889, tozwi makambo oyo elandi: Ndako moko mpo na biro ya konyata mikanda na Melbourne esili kotongama, mpe ezali na ndako ya losambo mpo na misala ya lingomba.

GSAM 422Bakoti na Tasmanie

GSAM 422.3Conférence moko ebongisamaki na Australie mpe mosusu na Nouvelle-Zélande, mpe mosala etandamaki, na nzela ya Bapastɛrɛ Israel mpe Steed, kino na Tasmanie. Na esika wana, baeklezia misato esili kosalema, na basangani mobimba nkama moko na ntuku misato na motoba. Longola bango, ezali na babateli ya Sabala mosusu oyo bapalangani mpe naino basangani na lingomba moko te.

GSAM 422.4Ndambo ya zomi ya mobu mobimba na etando ya Australie ezalaki dolare 9,371. Ezalaki na bateki mikanda zomi na mitano na etando yango, oyo boteki ya babuku na bango ekokisaki dolare 19,500.

GSAM 422.5Na mobembo ya mibale ya Pastɛrɛ Haskell na mokili mobimba, azongelaki Australie, ayanganaki na likita na bango oyo esalemaki na sanza ya mwambe, 1889, mpe na banzela ebele apesaki lisungi ya makasi, oyo esepelisaki mingi etuluku wana oyo ebandaki sika. Basali ndenge na ndenge bauta na Amerika bazalaki koya na Australie mbala na mbala mpo na ntina ya likambo moko monene—kotonga mpe kokómisa makasi mosala ya Nzambe.

GSAM 422Mama White na Australie

GSAM 422.6Na automne ya 1891, Mama E. G. White, mwana na ye ya mobali W. C. White, Pastɛrɛ Geo. B. Starr, mpe bato mosusu balongwaki na Californie mpo na kokende na Australie, mpe bakomaki kuna na sanza ya zomi na mibale—na katikati ya eleko ya molunge na kontina wana. Litatoli ya Mama White, atako azalaki na bokono ya nzoto oyo ezalaki konyokola ye na boumeli ya mibu libwa oyo afandaki na mboka wana, esalisaki mingi mpo na kotya mosala na boyokani ya malamu na molimo mpe ntina ya nsango ya anzelu ya misato. Na tango oyo bazalaki na Australie, Pastɛrɛ J. O. Corliss azongelaki kosangana na mosala kuna, mpe W. A. Colcord na basusu bakotaki na mosala lokola bapastɛrɛ, balakisi, mpe bongo na bongo.

GSAM 423Pastɛrɛ Olsen na Australie

GSAM 423.1Na eleko oyo Pastɛrɛ O. A. Olsen azalaki mokonzi ya Conférence Générale, atambolaki na bibongiseli na biso nyonso ya minene na ekolo mobimba. Yango esɛngaki mibembo milai—mobembo ya kotambola mokili mobimba. Asalaki yango mpo ayeba malamu bamposa na bango mpe ndenge misioni ezalaki, mpo ete bongo amibongisa mpo na kosalisa bango na bosembo. Ezalaki na mobembo wana, na mobu 1893, nde alekisaki baposo ebele na Australie.

GSAM 423Conférence ya Union ya Australasie

GSAM 423.2Na tango wana, Conférence ya Union ya Australasie esalemaki, esangisaki ba Conférence ya Australie na Nouvelle-Zélande mpe bisika ya misioni ya Australie. Conférence oyo ekutanaka mbala moko na mibu mibale, mpe etambwisamaka na lolenge ya ba Conférence ya union na bikolo mosusu. Na mobu 1893, mwa bateki mikanda batekaki ebimeli moko ya bakopi 5 000 ya búku Steps to Christ, mpe biténi mosusu 5 000 ya ndenge moko ebimisamaki. Na eleko ya molunge ya 1894-95, bazwaki bakomande 4 000 ya babúku ya abonema na kati ya sanza minei.

GSAM 423Pastɛrɛ Prescott na Australie

GSAM 423.3Na mobu 1895, Pastɛrɛ W. W. Prescott, Mokambi ya Mateya ya lingomba, alekisaki basanza ebele na Conférence oyo, mpe apesaki ntango mpe makanisi na ye mingi na eteni oyo ya mosala. Na eleko wana, akambaki kelasi moko ya mateya oyo ezalaki na litomba monene mpo na bango.

GSAM 424.1Lapolo oyo epesamaki na Conférence Générale mpo na mosala ya mobu, epesamaki na Pastɛrɛ W. C. White mpe ezali boye:

GSAM 424.1“Conférence ya Union ya Australie esangisi ba eglize zomi na nsambo na bandimi 1074, oyo bafutaki ndambo ya zomi ya mobu eleki ya dolare 9,810.10. Conférence oyo ezali na bapastɛrɛ zomi na mibale oyo bapambolamaki mpo na mosala, basakoli mibale oyo bazwaki ndingisa, basali ya Biblia misato, mpe bateki mikanda ntuku mitano, oyo batekaki na mobu mobimba mikanda ya motuya ya dolare 28,731.11. Na kati ya mobu, koloni ya New South Wales, na ba eglize na yango motoba mpe bandimi 321, ekabwanaki na Conférence ya Australie, mpe epesamaki nkombo Conférence ya New South Wales.”

GSAM 424MISIONI YA AFRIKA YA SUDI

GSAM 424.2Na Conférence Générale oyo esalemaki na Battle Creek na mobu 1886, likambo ya kofungola misioni na Afrika ya Sudi etalelamaki. Lokola bapesaki ndingisa mpo na mosala yango, na ebandeli ya eleko ya molunge ya mobu 1887, milende esalemaki mpo na kotia mosala na mboka wana ya mosika, esika bato moke, oyo babandaki déjà kobatela Sabala, bazalaki kosenga basali.

GSAM 424Bapastɛrɛ Boyd na Robinson na Afrika ya Sudi

GSAM 424.3Mpo na ntina wana, na mokolo ya 11 sanza ya mitano, Pastɛrɛ C. L. Boyd ná libota na ye, Pastɛrɛ D. A. Robinson ná mwasi na ye, elongo na basali mosusu, bamataki masuwa na engumba ya New York, mpo na kokende na Afrika, na nzela ya Liverpool mpe Londres. Mbula misato na sima, na Conférence Générale, Mongombo P. W. B. Wessels alobaki ete tango basali oyo bakomaki na Afrika, ezalaki na bato pene na ntuku minei oyo bazalaki déjà kobatela Sabala ya mobeko ya minei, mpo na kotanga mikanda oyo elobelaki likambo yango mpe na boyekoli ya Makomi Mosantu.

GSAM 424.4Bapastɛrɛ Robinson na Boyd babandisaki mosala ya bamisionele na Cape Town, mpe longwa wana, etandamaki na nord-est pene na bamile nkama mwambe kino na Kimberley, na bisika ya badiamant.

GSAM 424.5Kino na mobu 1889, ezalaki kaka na bapastɛrɛ mibale, mosakoli moko oyo azwaki ndingisa, baeklezia minei, mpe bandimi ntuku mwambe; bafutaki ndambo ya zomi ya dolare 2,798.36. Na mobu oyo, Pastɛrɛ Ira J. Hankins, wa Amerika, asalaki mosala na Cape Town na mbuma ya malamu, mpe Mongombo na Mama Druillard bautaki na Nebraska mpo na kosangana na mosala na esika oyo, mpe kosangana na misala mpe na bozangi ya biloko ya bomoi oyo ekweyelaka baoyo babengami mpo na kofungola nzela ya mosala na esika ya sika. Misala ya Mama Druillard etalaki mingi mpenza esika ya koteka babuku, esika misala ya eteni wana etikalamaki na bokambi na ye; nzokande Mongombo Druillard azalaki komipesa na mosala monene ya bomisionere. Na boumeli ya mobu, na masuwa oyo etelemaki na libongo oyo, atekaki babuku ya motuya ya dolare 750.

GSAM 425Pastɛrɛ Haskell na Afrika

GSAM 425.1Ezalaki na sanza ya mwambe ya mobu yango moko nde Pastɛrɛ Haskell akomaki na Cape Town. Sanza mitano elekaki malamu na kotambola mpe kosala mosala elongo na bituluku ekeseni na Afrika ya Sudi. Na nzela ya mobembo oyo, mosala ya Nzambe ekómaki makasi mpe etongamaki, mpe motema na ye moko ezwaki mpiko mpo amonaki mbuma ya mosala na ye. Mposa mpo na mosala ya mateya elamukaki, na boye ete bana-kelasi zomi na mibale uta na Afrika bayaki na Amerika mpo na kokota na biteyelo na biso ya lingomba.

GSAM 425.2Na ntango wana, mosala ya koteka babuku ezalaki kotalelama na likebi. Likita moko mpo na mosala oyo esalemaki na Cape Town, ekambamaki na Mongombo E. M. Morrison, oyo epesaki bomoi ya sika mpe makasi na eteni oyo ya ntina ya nsango malamu. Kaka sima ya mateya oyo mapesamaki na likita wana, bateki mikanda zomi na misato, na kati ya sanza motoba, batekaki mpe bakabolaki babuku na motuya ya $5,621.28. Ya solo, bakomande ezalaki ebele mingi kino etondisaki biro ya Londres mobimba, mpamba te babuku ezalaki kobongisama mbangu te mpo na kokokisa bosenga.

GSAM 425.3Na mobu 1892, Pastɛrɛ A. T. Robinson akɔtaki na mosala na Afrika ya Sudi. Na tango wana, mosala ekolaki kino na boye ete esengelaki esika ya sika ya kobomba biloko mpo na kozwa esika ya oyo ya kala. Yango wana, batongaki ndako ya sika oyo ezalaki monene ekoki mpo na kopesa esika na makita ya lingomba.

GSAM 426Ndako ya Kelasi na Afrika

GSAM 426.1Na boye, mosala ekobaki kokende liboso mokemoke, kino na Claremont, quartier moko ya Cape Town, ndako ya kelasi ya likolo etongamaki na motuya ya dolare 35,000. Lisalisi kaka oyo balingaki epai ya bandeko ya Amerika ezalaki ya kotinda balakisi oyo bayebi kotangisa na kelasi ya likolo, mpe bango moko bakofuta misolo. Lokola basengeli batondisaki lisengi yango, kelasi efungwamaki na mokolo ya 1 Febwali 1893.

GSAM 426Conférence ya Afrique du Sud

GSAM 426.2Conférence ya Afrique du Sud esalemaki na 1892. Na Conférence Générale ya 1893, endimamaki na vɔti mpo ekɔta na Conférence Générale. Na ntango wana, ezalaki na ba église mitano, bandimi nkama moko na ntuku misato na mwambe, baye bafutaki ndambo ya zomi na mobu eleki ya dolare 34,077.32. Na likita wana, Conférence ya Afrique du Sud ezalaki komonisama na Peter Wessels, oyo apesaki na motema monene dolare 16 000 na Conférence Générale, mbongo oyo eleki mosolo oyo Conférence Générale ebimisaki mpo na kofungola mosala na Afrique du Sud. Longola likabo oyo, ye ná ndeko na ye moko bapesaki dolare 40 000 mpo na kobanda mosala ya dispensaire ya ofele na engumba ya Chicago.

GSAM 426.3Na Conférence Générale ya 1895, Mokomi ya Misioni ya Bapaya alobaki boye mpo na etando ya Afrika:

GSAM 426.3“Conférence ya Afrika ya Sudi esalemi kaka mibu mibale, kasi na eleko wana Conférence Générale etindi na esika wana basali zomi na mibale. Kati na bango, mibale bakendeki na kati ya mboka lokola bamisionele oyo bamifutaka bango moko, nzokande basusu babandaki mosala na biteni ekeseni. Conférence wana ezali na eteyelo moko oyo ezali kokende liboso, ndako ya bana etike, mpe sanatorium moko oyo bazali kotonga. Mitango emonisi ete motango ya bandimi na bango ezali 184.”

GSAM 426Mikanda oyo ebimisami na Afrika ya Sudi

GSAM 426.4Likambo ya bonsomi ya losambo na Afrika ya Sudi etindaki bandeko na biso bábimisa na basanza mike oyo euti koleka bazulunalo mibale, moko na lokota ya Holandi, na nkombo De Wachter; mosusu na Lingelesi, na nkombo The South African Sentinel and Gospel Echo. Oyo ya mibale etekamaka na bakopi 4 000.

GSAM 427Conférence ya Union ya Afrique du Sud

GSAM 427.1Na sanza ya yambo, 1903, Conférence ya Union ya Afrique du Sud esalemaki, oyo esangisaki ba Conférence ya Cap-Colonie mpe Natal-Transvaal, mpe bamisioni ya Basutoland mpe Matabeleland na nse ya bokambi ya Conférence ya Union. Na kati ya Conférence yango, ezalaki na ba eglize zomi na mitano oyo ebongisami na bandimi 595, bituluku libwa oyo ebongisami te na bandimi ntuku libwa, mpe babateli ya Sabala ntuku misato oyo bazalaki bango moko,— mobimba ezalaki 715, oyo bafutaki ndambo ya zomi ya dolare 7,850. Ezalaki na basali ntuku misato na libwa, oyo kati na bango, ntuku mibale na moko bazalaki kofutama na ba Conférence ekeseni.

GSAM 427ETANDO YA POLYNÉSIE

GSAM 427.2Na mobu 1876, Pastɛrɛ James White mpe mokomi oyo batindaki buku moko ya zulunalo Signs of the Times mpe mwa mikanda mike, elongo na mokanda, na esanga Pitcairn. Mikanda wana batiaki yango na masuwa moko oyo ezalaki kokende na New York na nzela ya Cape Horn. Bayebisaki biso na bondimi nyonso ete masuwa ekotelama na Pitcairn, mpe kuna bakokabola paké. Toyebaki moto moko te na esanga wana, mpe toyebaki eloko moko te mpo na esanga yango moko, longola sé lokumu na yango lokola esika ya bafandi na yango, bato ya komipesa mpe ya Nzambe. Mikanda etindamaki na likanisi mpamba.

GSAM 427Bokendei na Pitcairn

GSAM 427.3Toyokaki sango moko te uta na bato to mpe na mikanda na biso kino Mongombo John I. Tay akendeki kotala esanga yango, na mobu 1886, elingi koloba mibu zomi na sima, wana nde toyebaki ete na nsima ya kotanga buku ya Signs mpe mikanda wana, esanga mobimba, na mbala moko, pene na pene ezwaki mokano ya kobongola mokolo na bango ya losambo uta na mokolo ya yambo ya pɔsɔ kino na mokolo ya nsambo, mpe kobatela Sabala ya Nkolo. Kasi, basalaki yango te kino na tango ya mobembo ya Mongombo Tay. Banda kala, azalaki na mposa makasi ya kokende kotala esanga yango, kasi ayebaki ata eloko moko te mpo na bato yango ye moko, to mpe mpo na mposa oyo esili kopela epai na bango mpo na solo.

GSAM 428.1Nsima ya kozonga na ye na Amerika, asɛngaki na makasi mpenza ete masuwa moko etongama mpo na komema bamisionele uta na esanga moko kino na mosusu na kati ya Mbu ya Pasifiki. Akendeki na Conférence Générale oyo esalemaki na mobu 1889, na likanisi wana makasi na motó, mpe kuna asɛngelaki likambo ya Bisanga ya Polynésie. Likita yango, komona ntina ya mosala wana, endimaki na voti ete basangisa, na nzela ya makabo, mbongo dolare 12,000 mpo na kotonga to kosomba masuwa moko mpo na kosala mosala na kati ya bisanga ya Mbu ya Pasifiki.

GSAM 428Botongi ya Pitcairn

GSAM 428.2Na boyokani na ekateli wana, masuwa Pitcairn etongamaki na eleko ya molunge ya mobu 1890, pene ya Benicia, na ntaka ya pene na bamile ntuku misato longwa na Oakland, na Californie, na motuya ya dolare 12,035.22. Na kati ya sanza libwa, mbongo wana mobimba esangisamaki, mpe bakelasi ya Sabala nde bapesaki yango kaka mpo na mokano oyo, mpe likabo ya esengo mpe ya molende boye emonanaki naino te. Masuwa yango epambolamaki na Oakland, na Californie, na mokolo ya 25 sanza ya libwa 1890. Bato pene na nkoto moko na nkama mitano bayanganaki likolo ya masuwa mpe na libongo mpo na komona molulu wana.

GSAM 428Mobembo ya liboso ya Pitcairn

GSAM 428.3Masuwa yango ebimaki na mobembo na yango ya liboso longwa na San Francisco mpo na esika na yango ya mosala ya mosika, na mokolo ya 20 ya sanza ya zomi. Na kati ya masuwa, lokola bamisionele, ezalaki na Pastɛrɛ E. H. Gates ná mwasi na ye, Pastɛrɛ A. J. Read ná mwasi na ye, John I. Tay ná mwasi na ye, elongo na etuluku ya bamisionele na nse ya bokambi ya Kapiteni Marsh. Masuwa oyo ekendeki liboso na esanga Pitcairn, na bamile nkoto minei na sudi ya San Francisco, esika ekomaki na mokolo ya 25 sanza ya zomi na moko. Tango masuwa elongwaki na esanga yango, na mokolo ya 17 sanza ya zomi na mibale, bato bakolo ntuku mwambe na mibale bazwaki batisimo, mpe basanganisamaki na lingomba ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Sima na yango, masuwa yango ekendeki na bituluku ya Society, Hervey, Samoan, Friendly, mpe Fiji, kotikela bato oyo balobaka Anglais babuku ya losambo mpe mikanda ya kolakisa nzela ya kolongono ya nzoto mpe ya kotika masanga. Na boumeli ya sanza mwambe, kino na sanza ya libwa 1891, bamisionele batekaki babuku na motuya ya dolare 1,900 longola kokabola ebele ya mikanda ya kotanga ofele.

GSAM 429.1Bamisionele batyamaki na bisika oyo: Pastɛrɛ Read na Tahiti; Pastɛrɛ Gates atikalaki na Pitcairn mpo na kosilisa mosala oyo abandaki kuna; nzokande Mongombo Tay aponaki kosala mosala na esanga ya Fiji. Na zulunalo Review ya mokolo ya 14 Aprili 1904, Pastɛrɛ Fulton alobaki boye mpo na mosala na Fiji: “Sikawa ezali na babateli ya Sabala koleka nkama moko na ntuku mitano na etando oyo ya misioni.” Kowuta na Fiji, masuwa etambolaki kino na Aukland, na Nouvelle-Zélande, mpo na kobongisa makambo ya ntina mpe kobakisa biloko mosusu, mpe lisusu mpo na kozwa babuku.

GSAM 429Liwa ya Bamisionele

GSAM 429.2Nsima ya kozala mosika mobu moko, sanza zomi na moko, mpe mikolo zomi na mwambe, masuwa Pitcairn ezongaki na San Francisco, esika ekomaki na mokolo ya 9 sanza ya zomi 1892. Na tango wana, Kapiteni Marsh akufaki mpe bakundaki ye na esanga ya Nouvelle-Zélande. Mongombo Tay azwaki bokono ya pneumonia, oyo abikaki lisusu te. Ye mpe akufaki na kimia, mpe bakundaki ye na mboka ya mosika ya Fiji; mpe bongo bomoi mibale ya motuya epesamaki noki mpenza na Misioni ya Polynésie.

GSAM 429.3Bamisionele oyo bafandaki na esanga ya Tahiti, na Papaete, basepelaki mingi komona, pene na mbala moko, mbuma ya mosala na bango. Na tango wana, bakokaki kotinda na mboka na bango sango ya esengo ete bato ntuku minei babongwanaki mpe basangisamaki na eklezia ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo.

GSAM 429Mobembo ya Mibale ya Pitcairn

GSAM 429.4Masuwa yango ebimaki na mobembo na yango ya mibale longwa na San Francisco, na mokolo ya 17 sanza ya yambo 1893, elongo na bamisionele oyo: B. J. Cady ná mwasi na ye, J. M. Cole ná mwasi na ye, E. C. Chapman ná mwasi na ye, mpe M. G. Kellogg, Monganga. Miss Hattie Andre, ya Ohio, akendeki na bango lokola molakisi mpo na Esanga Pitcairn. Na automne ya 1893, Mongombo Cady afungolaki eteyelo na Raiatea, na etuluku ya Society, na bana-kelasi ntuku motoba. Na suka ya trimestre ya liboso, motango emataki kino na nkama moko na mitano. Na ebandeli ya trimestre ya mibale, bana-kelasi nkama moko na ntuku mibale bazalaki koyangana.

GSAM 430Mobembo ya Misato ya Pitcairn

GSAM 430.1Mobembo ya misato ya masuwa esalemaki na 1893-94. Bamisionele mpo na mobembo oyo bazalaki G. O. Wellman ná mwasi na ye mpe Lillian White, bango nyonso bautaki na Michigan, mpe bakomamaki mpo na Raiatea, esika basengelaki kosunga Pastɛrɛ Cady na mosala na ye. Mongombo Stringer ná mwasi na ye bakendeki lokola bamisionele oyo bamifutaka bango moko. Batɛlɛmaki na Rurutu. Na Raratonga (esika bato bazalaki kokumisa mokolo ya Sabala lokola mokolo ya lomingo), Monganga Caldwell ná mwasi na ye nde batɛlɛmaki kuna; nzokande Pastɛrɛ Buckner ná mwasi na ye, bato ya Californie, batikamaki na Pitcairn. Na eleko oyo alekisaki elongo na bato oyo, misala ya sika ya mombongo ebele ebandisamaki, oyo emonisaki ete ezali na litomba mingi mpo na bafandi ya esanga. Liboso ya nyonso, etongamaki masini ya mopɛpɛ mpo na kotuta masangu oyo elonamaka sikoyo na esanga, mpe na nguya wana ya mopɛpɛ, bamasini ya mike etambwisamaka na nguya yango, oyo efungoleli bafandi nzela na misala misusu ya mabɔkɔ oyo bayebaki te liboso.

GSAM 430Mobembo ya minei ya Pitcairn

GSAM 430.2Na mokolo ya 15 sanza ya zomi na mibale 1895, Mokomi ya Misioni ya Bapaya alobaki:—

GSAM 430.3“Sikawa masuwa Pitcairn ezali na libongo uta na mobembo na yango ya minei.... Mosala etandami na bituluku libwa ekeseni, mpe basali oyo balandi bazali kosala na kati na yango:—

GSAM 430.4“Na Esanga Pitcairn, balakisi, E. S. Butz ná mwasi na ye, mpe Hattie Andre. Na Esanga Norfolk, bamisionele mosusu oyo bamibatelaka na mbongo na bango moko bazali kosala mosala kuna, oyo bautaki na Australie. Bisanga ya Société, pastɛrɛ, B. J. Cady; bamisionele ya monganga, Mongombo ná Mama R. A. Prickett. Raratonga, bamisionele ya monganga, Monganga J. E. Caldwell ná mwasi na ye, Miss Lillian White ná Miss Maude Young; balakisi, G. O. Wellman ná mwasi na ye, Pastɛrɛ J. D. Rice ná mwasi na ye. Fiji, Pastɛrɛ J. M. Cole ná mwasi na ye. Bisanga ya Boninga, Pastɛrɛ E. Hilliard ná mwasi na ye. Rurutu, Mongombo ná Mama Stringer, bamisionele oyo bamifutaka. Hawaii, Pastɛrɛ E. H. Gates ná mwasi na ye; balakisi, H. H. Brand ná mwasi na ye. Samoa, Dr. F. E. Braucht ná mwasi na ye. Pastɛrɛ D. A. Owen ná mwana na ye ya mobali ná mwana na ye ya mwasi, bamisionele oyo bamifutaka.

GSAM 431.1“Masuwa Pitcairn etekaki mpe ekabolaki mikanda ebele na boumeli ya mibembo na yango minei. Na yango, bato oyo babatelaka Sabala babimaki na bisika ebele. Baeklezia esalemaki na Esanga Pitcairn, Norfolk, mpe Tahiti.”

GSAM 431Batɛki Pitcairn

GSAM 431.2Lokola sikoyo nzela ezali mpo na kokoma na esika ya misala na Polynésie, oyo ezalaki te tango masuwa etongamaki, masuwa yango etekami, mpe basaleli banzela mosusu mpo na kokoba na mosala. Sikoyo, Pastɛrɛ E. H. Gates azali mokambi ya esika ya misala na Polynésie, mpe apesi lapolo ya bokoli na bituluku ndenge na ndenge.

GSAM 431BA INDIES YA WESTI

GSAM 431.3Na eleko ya malili ya mobu 1889, Mongombo Wm. Arnold, wa Amerika, abandaki mosala ya kotekisa mikanda mpo na kosakola nsango malamu na Antilles. Ntango azalaki kosala bongo, alongaki kozwa bankombo mpe ba adresi ya bato nkoto moko na nkama mibale, oyo etindamaki na International Tract Society mpo na kosalela yango na mosala ya bamisioni. Na nzela ya mikanda mpe kotinda biloko ya kotanga na ba adresi wana, mposa ya koyeba bosolo elamukaki, mpe bongo nzela efungwamaki mpo na kosakola nsango malamu na nzela ya koteya Liloba.

GSAM 431.4Mpo na koyanola na libiangi ya mosala ya bonzambe, Pastɛrɛ D. A. Ball, na sanza ya zomi na moko, 1890, akendeki na Barbade mpe na bisika mosusu, mpo na kosala mosala. Bato ebele bandimaki solo na nzela ya milende na ye. Na 1892, Mongombo Patterson, auti na Californie, atambolaki na bisanga mpo na Bible Readings mpe alongaki malamu. Na mobu 1893, B. B. Newman autaki na Florida mpo na kokende na Jamaïque kokamba mosala ya kotekisa babuku na ntango oyo Mongombo Arnold azalaki te. Mongombo Evans ná Mongombo Hackett bakendeki mpe na bisanga na mobu yango moko, mpo na kosala na eteni oyo ya mosala. Na sanza ya mitano, Pastɛrɛ Haysmer ná mwasi na ye bakotaki na esika oyo ya mosala mpo na kosala ndenge nzela ekofungwama. Mwa moke sima na yango, Mongombo Arnold azongaki, mbala oyo mpo na kotekisa babuku oyo elobelaka makambo ya kolongono ya nzoto. Kino na sanza ya nsambo, 1895, babuku ya lolenge oyo etekamaki kaka na Jamaïque na motuya ya $8,200, nzokande boteki ya babuku ya losambo ekokisaki $7,654, elingi koloba mobimba $15,854. Kokabola mikanda ebele boye esalisaki mingi mpo na kotia na Kingston lingomba moko ebongisami malamu ya bandimi ntuku nsambo na mitano, mpe kofungola banzela mpo na mosala ya bonzambe na biteni mosusu ya esanga.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Mosala kuna ebandaki na lolenge moko lokola na Jamaïque. Na mobu 1889, Mongombo F. B. Grant ná mwasi na ye babengisamaki mpo na kotala esanga mpo na kobandisa mikanda ya lingomba na biso, mpe na libyangi, Pastɛrɛ Flowers ná mwasi na ye balandaki bango noki mpo na kosala mosala ntango nzela efungwamaki. Bazalaki na elonga malamu, kino Pastɛrɛ Flowers azwaki fɛfɛlɛ, oyo ememaki liwa na ye, na mokolo ya 29 sanza ya motoba 1894. Baponaki Pastɛrɛ E. W. Webster lokola mokitani na ye, mpe abimaki na masuwa uta na New York na sanza ya mwambe, 1895.

GSAM 432.2Na mobu 1896, basali na Antilles ya Wɛsti bazalaki boye: Na Jamaïque, Pastɛrɛ A. J. Haysmer mpe W. W. Eastman, mpe bateki mikanda ebele bazalaki na bisanga ya Bahama. Na Antilles ya Moke, esika Pastɛrɛ E. Van Deusen mpe mwasi na ye, elongo na C. F. Parmlee mpe mwasi na ye lokola basali ya Biblia, mpe Mongombo Bean na Mongombo Hackett lokola bateki mikanda. Na Trinidad, Pastɛrɛ E. W. Webster ná mwasi na ye, elongo na Miss Stella Colvin lokola misionele ya monganga. Matomba ezalaki: bato nkama moko na zomi (110) oyo babatelaka mokolo ya Sabala na Jamaïque, mpe bato ntuku mitano (50) oyo babatelaka mokolo ya Sabala na Trinidad, oyo bafandaki mingi na Couva; lingomba moko na Barbade, mpe etuluku moko na Antigua, na Antilles Moke.

GSAM 432AMERIKA YA KATI

GSAM 432.3Pastɛrɛ F. J. Hutchins ná mwasi na ye batikaki Etats-Unis mpo na kokende na Bisanga ya Bay, na mokolo ya 16 sanza ya zomi na moko 1891. Na ntango wana, mingi mpenza na Ruatan, ezalaki na bato soki ntuku mibale oyo bazalaki kobatela Sabala ya mobeko ya minei kolanda mibeko zomi, nsima ya koyeba solo oyo mpo na mbala ya liboso na nzela ya mikanda oyo batindamelaki bango na poste. Mbula misato na sima, na 1894, W. A. Miller ná mwasi na ye batikaki Californie mpo na kokende Bonacca, esika bakɔtaki na mosala ya mateya lokola balakisi na eteyelo oyo efungwamaki na mokolo ya 4 sanza ya nsambo 1894, na ndako ya kelasi oyo etongamaki na Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Motango ya bayekoli na eleko ya liboso ezalaki na mwayene ntuku misato na minei. Na mobu 1895, eteyelo ekomaki komitambwisa yango moko, mpamba te motango ya bana-kelasi emataki kino na ntuku minei na mitano.

GSAM 433.1Na Conférence Générale oyo esalemaki na 1895, Pastɛrɛ Hutchins alobaki ete ezalaki na bato nkama moko na bisanga oyo bazalaki kotosa nsango, mpe alobaki lisusu ete bandako mibale ya makita etongamaki mpe ezalaki ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Mpo na bozangi ya mabele, mpe na yango ezalaki na motuya mingi mpo na bilanga, ndako moko ya losambo kati na yango etongamaki likolo ya mai. Bandako wana mibale mpe ndako ya kelasi epesamaki na nkombo ya General Conference Association. Motuya ya biloko ya Conférence na esanga emonanaki ete ezalaki dolare 1,789.60. Mbongo ya babuku oyo etekamaki kino na mobu 1895 ezalaki dolare 2,243.

GSAM 433Masuwa ya Moke mpo na Amerika ya Kati

GSAM 433.2Lokola likanisi ya Conférence etalaki na pɛtɛɛ mpe na matomba ya kozala na masuwa moke oyo ekokaki komema bamisionele uta na esanga moko kino na mosusu, bakataki ete masuwa ya boye etongama mpo na mosala na kati ya Bisanga ya Bay na motuya oyo eleki dolare 3,000 te.

GSAM 433.3Na mobu 1896, ezalaki kaka na basali minei na Amerika ya Kati: Pastɛrɛ F. J. Hutchins ná mwasi na ye, mpe Pastɛrɛ J. A. Morrow ná mwasi na ye na Honduras ya Espagnol. Na Belize, mboka-mokonzi ya Honduras ya Grande-Bretagne, ezalaki na lisanga ya bandimi oyo bazalaki kobatela mokolo ya nsambo kolanda mobeko ya minei. Eteni monene ya mosala na etando oyo esalemaki na bisanga ya Mbu ya Caraïbes. Kuna, babuku ya motuya ya bankoto ya badolare etekamaki, mpe bato ntuku motoba bazalaki kosepela na bosolo ya nsango ya anzelu ya misato.

GSAM 434Liwa ya Pastɛrɛ Hutchins

GSAM 434.1Pene na mibu zomi na mibale, Pastɛrɛ F. J. Hutchins asalaki mosala na molende mpe na motema moko na etando ya Amerika ya Kati. Na suka, makasi na ye esilaki, mpe abukaki nse na bokono. Sikawa azali na pema, azali kozela libiangi ya Nkolo—libiangi oyo ekolamusa bandimi.

GSAM 434AMERIKA YA SUDI

GSAM 434.2Na nzela ya mikanda ya konyatama nde makanisi ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo eyebanaki mpo na mbala ya liboso na Amerika ya Sudi. Na sanza ya zomi, 1891, Bato Snyder, Stauffer, mpe Nowlin babandaki mosala na bango lokola bateki mikanda na Argentine. Na 1893, na nzela ya vɔti ya Conférence Générale, Pastɛrɛ F. H. Westphal, moto ya Illinois, pastɛrɛ ya Allemand, akɔtaki na mosala na etando oyo ya misioni, mpe na 1894, Frank Kelley, moto ya Californie, akendeki na Etats-Unis ya Colombie lokola misionele oyo amifutaka. Sima ya basanza moke, basali mosusu balandaki bango, mpe bongo mosala ebandaki na misioni oyo ya sika. Na 1896 lapolo oyo elandi epesamaki mpo na mosala na etando oyo: Chili ezali na pastɛrɛ moko, Pastɛrɛ G. H. Baber, oyo akomaki na mokolo ya 19 sanza ya zomi 1895; mpe bateki mikanda mibale, F. W. Richards mpe F. H. Davis. Argentine ezali mpe na bapastɛrɛ mibale, F. H. Westphal mpe Jean Vuilleumier; mpe bateki mikanda mibale, O. Oppegard mpe C. A. Nowlin. Longola bango, ezali na basali minei ya Biblia, Lucy Post, Mongombo mpe Mama Snyder, mpe John McCarthy. Brésil ezali na bapastɛrɛ mibale, Pastɛrɛ W. H. Thurston mpe H. F. Graf; mpe bateki mikanda misato, A. B. Stauffer, J. F. mpe J. A. Berger. Guyane Britannique ezali na bapastɛrɛ mibale, Pastɛrɛ W. G. Kneeland mpe Pastɛrɛ P. Giddings; mpe bamisionele ya monganga mibale, Monganga B. J. Fercoit mpe mwasi na ye.

GSAM 435.1Na mobu 1896, babuku ya motuya ya dolare nkoto moko etekamaki na Chili, mpe babateli ya Sabala ntuku misato bandimaki Sabala mpe mateya mosusu oyo ekokani na yango na nzela ya kotanga mikanda oyo basombaki epai ya bateki mikanda. Na Brésil mpe Argentine, babuku etekamaki na motuya ya dolare nkoto zomi; mpe likambo ya malamu koleka, ezalaki na bato nkama moko bazalaki kobatela Sabala. Eklezia moko mpe biteyelo ya Sabala mitano esalemaki. Na Argentine, ba eglize misato esalemaki, na Buenos Ayres, Crespo, mpe San Cristobal, moko na moko. Eglize moko esalemaki mpe na Guyane Britannique, mpe babateli ya Sabala ntuku mitano, yango esalaki bato nkama moko na ntuku mitano ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na Amerique ya Sudi.

GSAM 435THE SOUTHERN MISSIONARY SOCIETY

GSAM 435.2Soki totali malamu, lingomba oyo ekoki kobengama ya bapaya te, atako ezali kosala mosala ya kosakola nsango malamu epai ya bato ya bapaya (Bato ya Afrika) na mboka na biso moko. Lokumu monene esengeli kopesama na milende ya kozanga kolɛmba ya Pastɛrɛ J. E. White, na nse ya mapamboli ya Nzambe, mpo na mbuma oyo esili kozwama.

GSAM 435.3Na eleko ya malili ya mobu 1893, ntango nazalaki mokonzi ya Conférence ya Illinois, Pastɛrɛ White ayaki epai na ngai na motema mpasi mpo na bato ya langi na ba Etats ya Sudi. Lokola azalaki kolekisa mwa baposo na Chicago, asengaki ndingisa ya kosalela bato ya langi oyo bazalaki kofanda na engumba. Na esengo monene, lisɛngi na ye endimamaki, mpe wana nde mosala na ye mpo na bato oyo ya mawa ebandaki mpenza.

GSAM 435Masuwa ya mɔ́tɔ ya bamisionele ya Pastɛrɛ White

GSAM 435.4Banda na ntango wana azalaki kobondela mpe kobongisa misala mpo na etando ya Sudi. Ntango azalaki koyekola, makanisi na ye ekolaki, mpe esukaki na botongi ya masuwa moko ya mɔ́tɔ pene na Etímá ya Michigan, oyo ebengamaki Morning Star. Na masuwa oyo ya “Bethel” ya kotambola na mái, akendeki na Chicago, mpe longwa wana akitaki na bibale Illinois mpe Mississippi, mpe akomaki na Vicksburg, na Mississippi, na mokolo ya 10 sanza ya yambo 1895. Kuna, elongo na baninga na ye moke, abandaki misala na ye na mabele oyo misala ya Nzambe ekomaki naino te.

GSAM 436Mosala ya Southern Missionary Society

GSAM 436.1Tozwi maloba na lapolo oyo Pastɛrɛ White asalaki na Conférence Générale, na mokolo ya 9 Aprili 1903, oyo elakisi mbuma ya mosala, mpe emonisi ndenge mosala ya bamisionele ya Sudi ezalaki na ntango wana:—

GSAM 436.2“Lingomba na biso etongi mpe ezali kosala sikoyo biteyelo mitano na Mississippi.... Biteyelo wana ezali na Vicksburg, Yazoo City, Columbus, mpe Jackson.... Basali na biso bamemaki mpe milende liboso na Nashville, Memphis, mpe Edgefield Junction, na Tennessee, mpe na Louisville mpe Bowling Green, na Kentucky.

GSAM 436Basali na Sudi

GSAM 436.3“Na ntango oyo, basali ntuku mibale na sambo bazali na biteni ekeseni ya Lingomba. Bapastɛrɛ mitano oyo bapambolamaki mpo na mosala babimisami na mosala ya Southern Missionary Society.... Balakisi zomi na misato ya biteyelo babongisami na banzela ekeseni mpo na mosala na bango.... Elenge mobali moko azali koyekola na lisungi ya Lingomba mpo na kokoma monganga, na Eteyelo ya Monganga ya Meharry na Nashville, mpe mosusu bazali kosunga ye na kelasi na ye na eteyelo yango moko.... Basali ya malamu ya Biblia babimisami. Bateyi mosusu bazali mpe kokoma basali ya mayele na eteni oyo.

GSAM 436Masuwa ya mɔ́tɔ “Morning Star”

GSAM 436.4“Masuwa Morning Star ezali eloko na ngai moko, etongamaki na mbongo na ngai moko. Longola wana, misolo nyonso ya kotambwisa masuwa oyo efutamaki mobimba uta na mbongo na ngai moko. Nakoloba lisusu ete misolo ya bomoi na kati ya masuwa ezalaki ntango nyonso kofutama na ngai moko. Mbala mingi, basali bazalaki kati na zomi kino zomi na mwambe.... Ata lifuti ya basali nyonso oyo Société esalelaki na boumeli ya bambula ebele ezwamaki te na makabo, kasi uta na mbongo na ngai moko.

GSAM 437Ndenge Nini Mbongo Eyaki mpo na Misioni ya Sudi

GSAM 437.1“Moto akoki komituna, ‘Ozwaki mbongo oyo wapi?’ Nkolo nde apesaki biso yango. Babuku ya mike mike ebimaki. Ya liboso ezalaki Gospel Primer, oyo makanisi na yango ya ebandeli ezalaki mpo na koteyela bato ya langi. Bakanisaki ete bakoteka bakopi nkoto moke, kasi na kokamwa na biso, ekomaki pene na milio moko ya bakopi.

GSAM 437.2“Mama [Mama E. G. White] asalisaki biso na buku Christ our Saviour, oyo etekamaki nkoto nkama misato to nkama minei. Bakopi nkoto nkama mibale to nkama misato ya Best Stories etekamaki. Bakanisaka ete motango ya buku Coming King oyo epalanganaki ekoki mpo na kotonga likonzi ya bolai ya bamile minei. Na mbongo ya boteki ya babuku wana, longola misala mosusu ebele, totongaki Morning Star.”

GSAM 437NA MBOKA EBELE

GSAM 437Mexique

GSAM 437.3Mosala na biso na mboka oyo ebandaki na mobu 1894, na kofungola misioni ya monganga na Guadalajara. Na mobu 1896, balobaki ete basali bazalaki boye: Pastɛrɛ D. T. Jones ná mwasi na ye, bango nde bazalaki kokamba misioni. Balakisi bazalaki Ora A. Osborne, Mama A. Cooper, Kate Ross, mpe mosungi moko ya mboka. Bamisionele ya monganga bazalaki Dr. J. A. Neal, A. Cooper, Mama A. J. Rice, Mama Bartlett, mpe Mama Rachel Flowers. Bato ya maladi ntuku minei (40) na mokolo bazalaki koya na misioni, mpe bana-kelasi ntuku minei (40) bazalaki koyekola na eteyelo ya misioni. Na tango wana, bazalaki kotonga sanatorium ya sika na motuya ya dolare 12,000.

GSAM 437Afrika ya Kati

GSAM 437.4Na mobu 1893, mosala ya nsango ya anzelu ya misato ekolaki makasi boye ete Komite ya Conférence Générale emonaki ete esengelaki kopesa toli ya kofungola misioni na Afrika ya Kati. Yango wana, bakataki na voti ete, “Noki lokola ekoki kosalema, misioni efungolama na Matabeleland.” Na boyokani na ekateli wana, etuluku moko ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, na mobu 1894, bakotaki na mboka wana mpe baponaki ferme ya ba acres 12 000. Na likita ya 1895, Pastɛrɛ C. B. Tripp ná mwasi na ye, W. H. Anderson ná mwasi na ye, mpe Monganga A. S. Carmichael baponamaki lokola bamisionele mpo na esika wana ya mosika. Babandaki mbala moko komibongisa mpo na mobembo molai, mpe nsima ya mobembo ya malamu, bakomaki na esika oyo bazalaki kokende na mokolo ya 26 sanza ya nsambo 1895.

GSAM 438Libongo ya Wolo

GSAM 438.1Na boumeli ya bambula ebele, libiangi ya lisalisi ya Masedonia ezalaki kokoma epai ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo kowuta na Libongo ya Wɛsti ya Afrika. Mposa ya solo elamukaki na nzela ya kotanga mikanda ya Ba-Adventiste, kasi lisalisi etindamaki te kino na mobu 1894 to pene na wana. Na ntango wana, Komite ya Conférence Générale ebengisaki Pastɛrɛ Sanford mpe Mongombo Rudolph mpo na kobanda mosala oyo ezalaki kozela banda kala. Bakotaki na esika ya mosala na molende mpe na mpiko. Kasi, mwa moke na sima, Pastɛrɛ Sanford azwaki fɛfɛlɛ, oyo ezalaki ebele kuna na boye ete mboka yango ebengami “lilita ya moto ya mpɛmbɛ.” Azwaki yango mbala misato, mpe na nsima, mpo na kobika, esengelaki azonga na Amerika. Bato mosusu batindamaki na Côte Ouest, kati na bango ezalaki Pastɛrɛ D. U. Hale, Geo. F. Kerr ná mwasi na ye, mpe G. P. Riggs. Kasi, ye ya suka, bokono elembisaki ye makasi mpenza na nzoto, mpe bato bakanisaki ete akobika te, mpe akimaki na Angleterre na elikya ete mbongwana ya klima ekosalisa ye; kasi elikya na ye ná ya baninga na ye ekokisamaki te, mpo ete malembe malembe nzoto na ye ezalaki kokita, mpe na suka akufaki, mpe kuna nde bakundaki ye. Ye mpe azali kozela boyei ya Mopesi-Bomoi.

GSAM 438Inde

GSAM 438.2Na mokolo ya 12 sanza ya yambo 1890, Pastɛrɛ Haskell atambolaki na masuwa longwa na Port Durban, na libongo ya sudi-esti ya Afrika, mpo na kokende na Calcutta, na Inde, na Chine, mpe na Japon. Liboso ya mokolo wana, Percy T. Magan, mokomi na ye, asanganaki na ye. Ntina ya mobembo oyo na Inde ezalaki ya “koluka koyeba” mpo na kozwa bansango oyo ekokaki kosalisa bango bápesa toli mpe mitindo tango misala ya misioni ekobanda kosalema na makasi na maboko ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na etuka wana. Na likanisi ya kofungola misioni na Inde, Conférence Générale, na mobu 1893, elendisaki ete Wm. Lenker akende na mboka wana lokola moteki mikanda. Na kolanda toli wana, akendeki na Inde mpe ayebisaki mikanda ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Na sima, Mongombo Lenker alobaki ete ye ná bato mosusu minei, kino na mobu 1896, batambolaki mpo na koteka mikanda na bisika ndenge na ndenge ya Inde, mpe batekaki mikanda ya motuya ya dolare 10 000. Mpo na komonisa ndenge bato basepelaki na babuku oyo etekamaki, abakisaki ete ntango azalaki kotekisa na zingazinga ya Madras, na libongo ya wɛsti ya Inde, “mopanzi-nsango moko ya mboka atambolaki bamile ntuku motoba mpo na kosomba buku moko ya Thoughts on Daniel and the Revelation.”

GSAM 439Georgia Burrus na Inde

GSAM 439.1Na mobu 1895, Miss Georgia Burrus alongwaki na Californie mpo na kokende na Inde. Ntango akomaki kuna, abandaki mbala moko koyekola lokota ya Bengali, mpe noki akotaki na mosala ya bamisionele. Kino na mobu 1896, bato ebele babandaki kobatela Sabala ya Nkolo na nzela ya boyokani na basali na biso.

GSAM 439.2Basali na elanga na mobu 1896 bazalaki Pastɛrɛ D. A. Robinson ná mwasi na ye. Miss May Taylor ná Miss Georgia Burrus bazalaki basali ya Biblia. Mongombo Lenker mpe Mongombo Masters bazalaki bateki mikanda. Ndako moko ebongi ezwamaki mpo na ndako ya misioni, mpe babengisaki minganga, ba infirmiers, mpe basungi mosusu na mboka mpo na kokutana na bamposa oyo ezalaki konyata bango. Na libengisi wana, Pastɛrɛ Brown, elongo na basusu, ayanolaki. Ye ná Pastɛrɛ D. A. Robinson bakufaki na Karmatar, na Bengale, na Inde, na suka ya sanza ya zomi na mibale, 1899.

GSAM 439Hawaii, Bisanga ya Sandwich

GSAM 439.3Na mobu 1884, Mongombo La Rue ná Henry Scott, na mosolo na bango moko, bakendeki lokola bamisionele na Hawaii. Babandaki mosala na bango na kosala misala ya bomisionele ya moto na moto mpe koteka babuku. Yango elamusaki mposa makasi na esanga, na boye ete Conférence Générale, na sanza ya zomi na moko 1885, endimaki ete Pastɛrɛ Wm. Healy akende kosala na Hawaii na eleko ekoya, mpe basenga Conférence ya Californie ete epesa bango hema mpo na mosala wana. Na boye, Pastɛrɛ Healy ná baoyo bazalaki déjà na esanga, basalaki likita na kati ya hema na eleko ya molunge ya mobu 1886. Na nsima ya milende wana, bato ebele bandimaki nsango malamu. Mongombo La Rue atikalaki na Honolulu kino na mobu 1889, ntango atambolaki na masuwa mpo na kokende na Hong Kong, na Chine.

GSAM 440Mosala ya Ba-Chinois na Hawaii

GSAM 440.1Kasi mosala ya bapastɛrɛ ezalaki mingi te na esanga yango kino Conférence Générale ekutanaki na sanza ya misato, 1895, na ntango wana, bakamataki ekateli ete “Pastɛrɛ Gates ná mwasi na ye, elongo na Mongombo ná Mama Brand lokola balakisi mpo na bato ya Chine, bákende na Honolulu mpo na kosala mosala ya bamisionele.” Mosala ya koteya ebandaki mbala moko, mpe Pastɛrɛ Gates, atako azalaki na nzoto makasi te, asalaki nyonso akokaki mpo na kotombola mosala. Monganga moko na ba infirmiers balandaki bamisionele noki, mpe mosala na ngambo wana ya nsango malamu ebandaki malamu.

GSAM 440Lisolo ya Mokuse ya Misioni, Mokolo ya 1 Yanuali 1903

GSAM 440.2Lapolo ya Mokomi ya Misioni ya Bapaya, oyo epesamaki na mokolo ya 31 sanza ya zomi na mibale 1902, elakisi mosala ya nsango malamu ndenge ezalaki kosalema libanda ya Etats-Unis boye:—

GSAM 440.3Conférence ya Union ya Australie, esangisi ba Conférence ya Victoria, New South Wales, Nouvelle-Zélande, Queensland, Australie ya Sudi, Tasmanie, mpe Australie ya Wɛsti.

GSAM 440.4Conférence Générale ya Eropa, esangisi Conférence ya Union ya Allemagne, Allemagne ya Wɛsti, Allemagne ya Ɛsti, Allemagne ya Sudi, Hollande na Belgique Flaman, Autriche-Hongrie, mpe Bikolo ya Balkan, Suisse Allemande, Russie ya Sudi, Russie ya Nɔrdi, mpe Russie ya Kati.

GSAM 440.5Conférence ya Union ya Scandinavie, oyo esangisi Danemark, Norvège, Suède, Finlande, mpe Islande.

GSAM 441.1Conférence ya Union ya Grande-Bretagne, oyo ezali na kati na yango Angleterre ya Nɔ́rdi, Angleterre ya Súdi, Irlande, Écosse, mpe Pays de Galles.

GSAM 441.2Conférence ya Union Latine ya France, oyo ezali na kati na yango Bafalansa-Suisse, France, mpe Italie.

GSAM 441.3Misioni ya Monyɛlɛ, oyo ezali na Ezipito, Syrie, mpe Turquie.

GSAM 441.4Conférence ya Union ya Afrique du Sud, oyo ezali na Cape Colony, Natal-Transvaal, Basutoland, mpe Matabeleland.

GSAM 441.5Misusu: Bermudes, Brésil, Guyane ya Grande-Bretagne mpe ya Hollande, Amérique Centrale (Sudi), Chine, Fiji, Inde, Jamaïque, Japon, Antilles ya Moke, Mexique, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, Plate-Rivière, Raratonga, Samoa, Îles de la Société, Sumatra, Tonga, Trinidad, Côte ya Wɛsti (Amérique du Sud), mpe Côte ya Wɛsti (Afrique).

GSAM 441.6Motango ya basali oyo bazali kosala na misala oyo ekeseni, lokola bapastɛrɛ, basakoli oyo bazwaki ndingisa, basali ya Biblia, bateki mikanda, ezali 754.

GSAM 441Bisika ya ntina etiami

GSAM 441.7Kowuta na maloba oyo ya mokuse etali misioni na biso, tokoki koloba, lokola Mokomi ya Misioni ya Bapaya alobaki na mobu 1896:

GSAM 441.7“Lokola sikoyo nsango ekangi bisika ya ntina na pene na bisika nyonso ya mokili, Nzambe, na nguya na ye oyo ezangi suka, akoki kosala mosala moko monene mpe ya nguya na ntango moke mpenza. Akokutola mosala na ye ya bosembo mokuse.”