Mokapo 28 — Ekuke oyo Moto Moko Te Akoki Kokanga
GSAM 462.1“Nafungoli yo ekuke, mpe moto moko te akoki kokanga yango; zambi ozali na makasi moke, mpe obateli liloba na ngai, mpe oboyi nkombo na ngai te.”1
GSAM 462.2Oyo nde maloba oyo elobamaki na baoyo bazalaki na ezalela ya Lingomba ya Filadelfia. Lingomba oyo ezalaki oyo ekolisamaki na nzela ya liyebisi ya boyei ya Kristo oyo ezalaki pene, to mpe baoyo basimbaki makasi na makambo bayokaki na ntina na yango; mpo alobi mpo na Lingomba ya Sardese (oyo ezalaki liboso ya Filadelfia), “Kanisá lisusu bongo ndenge ozwaki mpe oyokaki, simba makasi, mpe zongá na Nzambe. Yango wana, soki okɛngɛli te, nakoya epai na yo lokola moyibi, mpe okoyeba te na ngonga nini nakokwela yo.”2
GSAM 462.3Bongo, eklezia ya Sardis eyokaki liteya ya boyei ya Nkolo pene pene. Bato oyo bakangamaki makasi na makambo bayokaki, balandaki na solo ntango “etɛlɛmɛlo ya mwinda” elongwamaki, mpe bakomaki eklezia ya Filadelfia, oyo alobaki na yango ete, “Lokola obatelaki liloba ya mpiko na ngai, ngai mpe nakobatela yo na ngonga ya komekama, oyo ekoya likolo ya mokili mobimba, mpo na komeka bato oyo bafandi na likolo ya mabele. Talá, nazali koya noki: simbá makasi oyo ozali na yango, mpo moto moko azwa motole na yo te.”3 Ezali na eklezia oyo ya Filadelfia nde alobi, “Nafungoli yo ekuke, mpe moto moko te akoki kokanga yango.”
GSAM 462.4Na yango, tala liloba ya makasi ya Makomi Mosantu ete baoyo, na bobongisi ya Nzambe, batindami mpo na kokebisa mokili na boyei ya Nkolo, mpe mpo na kosɛnga na bato bámibongisa mpo na kokutana na Nzambe, bazali na ngolu ya sipesiale ya Nzambe na mosala na bango. Bato bakoki komeka kopekisa, kobebisa misala na bango, kokanga “ekuke ya koloba,” kasi atako bongo, mongongo ya Nzambe ezali koyokana likolo ya makelele nyonso, “Natieli yo liboso ekuke efungwami.”
GSAM 463Bokoli ya Mibu Ntuku Nsambo na Minei
GSAM 463.1Na nkasa oyo eleki ya buku oyo, totalelaki na mokuse eleko ya mbula ntuku nsambo na minei, kobanda 1831 kino 1905, kolandáká bomati mpe bokoli ya bansango ya boyei, mpe mingi mpenza nsango ya anzelu ya misato. Tolakisaki ndenge nini, longwa na kozanga koyebana mpe na bobola, nsango oyo ekoli na nguya mpe makasi oyo ezali se kobakisama mbula na mbula, kino ekomi na bamisioni oyo ezingi mokili mobimba. Ya solo, elongi boye te mpo ete nsango yango ezali oyo esepelisaka mitema ya mosuni, zambi ememaka liboso Sabala ya Nkolo, oyo botosi na yango ememaka ekulusu ya kilo, esɛngaka kokabwana na misala ya mokili na mokolo oyo misala mingi koleka na pɔsɔ. Ekendeki mpe liboso te mpo ete batɛmɛli bazalaki te; mpo banda na ebandeli ekutanaki na batɛmɛli, mpe ya makasi mpenza kowuta na libanda, bakisa mpe na mikakatano oyo bato oyo bamipesaki na Nzambe te bakotisaki, oyo mpo na ntango moke bakotaki na kati ya molɔngɔ́. Mpo na likambo oyo euti na makanisi mpe milende ya banguna ya libanda, tokoki mpenza koloba na maloba ya Davidi Mokomi ya Nzembo, “Soki Yehova azalaki na ngambo na biso te, sikoyo bato ya Yisraele baloba: soki Yehova azalaki na ngambo na biso te, tango bato batɛlɛmaki kotɛmɛla biso: mbɛlɛ balingaki kolia biso na bomoi, tango nkanda na bango epelaki likolo na biso: mbɛlɛ mai elingaki kozindisa biso, ebale eleka likolo ya molimo na biso: mbɛlɛ mai ya lofundo eleka likolo ya molimo na biso. Apambolama Nkolo, oyo apesaki biso te lokola bilei na mino na bango. Molimo na biso ebimaki lokola ndeke na motambo ya bakangi-ndeke; motambo ebukanaki, mpe tobimaki na libaku. Lisalisi na biso ezali na nkombo ya Nkolo, oyo akelaki likolo na mabele.”4
GSAM 464Lisungi na Nkolo
GSAM 464.1Nkolo alobi ete atié liboso ya bato na ye “ekuke efungwami, mpe moto moko te akoki kokanga yango.” Yango wana, likambo ya kokamwa te ete nsango yango ezali kokende liboso ntango nyonso. Ezali nsango ya Nzambe epai ya bato, mpe esengeli kolonga. Na Emoniseli 7:2, mosala ya kobongisa bato mpo bátelema ngwi na mokolo monene ya nkanda ya Nzambe ekomonana na elilingi ya anzelu moko “azali komata uta na este,” to, ndenge basusu balimboli, “lokola ntango moyi ezali kobima.” Talá ntongo ezali kobima—liboso, banzela ya pole emonanaka na este; yango esanganaka mpo na kopesa polele mingi kino diske ya monene mpe ya polele ya moi emonanaka. Ntango “Mokonzi ya Moi” azali komata na likolo mpenza, pole, molunge, mpe nguya na yango ekomaka makasi mpe polele koleka.
GSAM 464.2Ya solo, boye nde nsango ya anzelu ya misato ekendeki liboso banda mobu 1848, tango ba solo na yango ya moboko emonisamaki polele, mpe banda wana, tolakisi bokoli moko ya komonana mpe ya kokangama oyo ezali ya kokamwa. Likambo oyo tokoki kolimbola kaka na ntina ete Nkolo azali kokokisa liloba na ye epai ya baoyo na tango oyo, tango lobiko na ye ezali pene ya koya, “bazali kobatela Sabala kozanga kokómisa yango mbindo,”5 mpe bazali kotɛlɛmisa makolo na bango na kosala bamposa na bango moko na mokolo ya bule ya Nzambe, bongo, na nzela ya “ndenge ya kondima ya Yesu,” ndenge elobami na nsango ya anzelu ya misato na Emoniseli 14, bazali kobatela “mibeko nyonso ya Nzambe.” Mpo na bato ya boye, Nkolo alobaki na nzela ya mosakoli Yisaya, “Bongo pole na yo ekobima lokola ntongo, mpe libiki na yo ekobima noki; mpe bosembo na yo [‘Nkolo, Bosembo na biso.’ Yelemi 23:6] ekokende liboso na yo; mpe nkembo ya Nkolo ekozala mokengeli na yo ya nsima.”6 Na bilaka ya boye, tokoki kolikya nini mosusu longola ete mosala ekolonga? “Soki Nzambe azali na ngambo na biso, nani akoki kotelemela biso?”
GSAM 464Ndenge nini makambo oyo ekoki kokende liboso?
GSAM 464.3Soki totali ndenge makambo ezalaki na mobu 1846, ntango Pastɛrɛ Joseph Bates abandaki kokoma buku wana ya liboso, buku ya liboso mpenza oyo ebimaki na likambo ya Sabala na maboko ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, na senti zomi na mibale na ndambo mpamba lokola mbongo nyonso oyo azalaki na yango na mokili, mpe esengelaki abimisa yango liboso mokolo na ye ya liboso ya kokoma esila; mpe soki totali lisusu ndenge Pastɛrɛ James White abimisaki lokasa na ye ya liboso ya moke, Present Truth, na mbongo oyo azwaki na kokata matiti na elanga, mpe kotinda zulunalo yango ofele epai ya moto nyonso oyo alingaki kotanga, mpe kolobela yango lokola nsango oyo esengelaki kokende kino na nsuka ya mokili,—soki totali ebandeli wana ya mike, moto akoki, na lokota ya bato ya mikolo ya Amos, kotuna, “Nani akotelisa Yakobo? Mpo azali moke.”7 Soki tokokanisi yango na ndenge makambo ezalaki na 1905, tango bobimisi ya solo ya nsango yango ezalaki kosalema na bandako ya bobimisi ntuku mibale (20), oyo ezalaki na bisika bikeseni ya mokili, mbala mingi ezalaki kosala na makasi na yango nyonso mpo na kokokisa posa ya mikanda ya kotanga, tokoki mpenza koloba, Talá, “ekuke ya polele” oyo moto moko te akanga tii lelo.
GSAM 465.1Mpo na baoyo na mikolo ya kala oyo bakanisaki ete mosala ekoki kolonga te, tokoki koloba, na maloba oyo mosakoli Zakaria apamelaki na yango bato oyo balingaki kopekisa mosala ya Nzambe na kotonga lisusu Yeruzalemi, “Nani amonaki mokolo ya biloko ya mike pamba?”8 Mpo na makambo oyo emonanaki lokola bangomba ya mikakatano na nzela na bango, Nkolo alobaki na nzela ya mosakoli,—
GSAM 465Ngomba ekomi Esika ya Patatalu
GSAM 465.2“Yo ozali nani, ngomba monene? Liboso ya Zerubabele okokoma esika ya patatalu; mpe akobimisa libanga na yango ya likolo na makelele, kolobaka, Ngolu, ngolu likolo na yango.”9 Ndenge moko ezalaki na mosala ya nsango ya anzelu ya misato, mpe ekozala bongo kino “libanga ya likolo” ekobima, to na maloba mosusu, kino mosala ekosila.
GSAM 465.3Bótala bato moke ya mobu 1846, bazalaki babola na biloko, babola na ndenge nyonso longola sé kondima na Nzambe mpe na biloko ya solo oyo ebombami, mpe bómona ndenge mosala na bango ekómi monene. Kanisá bisaleli oyo tozali na yango sikoyo, babuku nyonso ebongisami, ebongolami, mpe enyatami na minoko ndenge na ndenge ya mokili, mpe bankama ya bateki mikanda oyo bazali kokɔtisa babuku wana na bandako ya bato na motuya ya dolare 400 000 mbula na mbula. Soki lipamboli ya Nzambe ekobi likolo ya mosala, tokoki kolikia elonga. Na bisaleli mpe bibongiseli oyo ezali se kobakisama sanza na sanza, na kotyela Kristo motema, tokoki kozela eloko mosusu te longola kaka oyo Salomone ayembelaki eklezia ya Nzambe ntango ebimaki na ezalela na yango ya esobe, “koyekamaka na loboko ya Molingami na ye,” ntango amonisaki yango lokola ezali kotala libanda, “kitoko lokola sanza, polele lokola moi, mpe ya nsomo lokola mampinga oyo ezali na bendele.”10
GSAM 466Na lisalisi ya Likabo ya Esakweli
GSAM 466.1Tomoni kaka te ete bokambi ya Nkolo efungoli nzela mpo na bopalanganisi ya solo, mpe mapamboli na ye ya monene elandi milende oyo esalami mpo na kotambola na banzela ya bokambi na ye, kasi na botombwami mpe bokoli ya nsango ya anzelu ya misato, asololaki na bato na ye na nzela ya likabo ya esakweli. Yango ezalaki te na lolenge ya emoniseli ya sika mpo na kokitana na Biblia, to mpe na ndenge ya kobebisa mateya ya Makomi, kasi ezalaki mpo na komonisa esika nini, na eleko oyo, likama ezali ya kotika bopete ya nsango malamu ya Kristo, esika bato bazali na likama ya kokwea na mimeseno ya eleko oyo, na kondimaka kaka lolenge ya bonzambe kozanga nguya.
GSAM 466.2Soki totali likambo oyo na ndakisa ya 11basakoli ya kala, oyo Nkolo apesaki biso lokola moko ya mibeko mpo na komeka bilembo ya boye, tokokuta bantina moko mpo na nini bilembo ya boye esengeli sikoyo lokola na ntango wana; elingi koloba, likama na eleko nyonso ya kolongwa na nzela ya solo na nzela ya mateya mpe misala oyo ezali kotambola mingi mpe ya eleko yango. Ntoma Paulo, ntango azalaki kolobela komonana ya makabo oyo Nkolo atiaki na eklezia, alobi ete ezali “mpo na kokómisa basantu bato ya kokoka, mpo na mosala ya kosalela, mpo na kotonga nzoto ya Kristo; kino biso nyonso tokokóma na bomoko ya kondima mpe ya boyebi ya Mwana ya Nzambe, mpo na kokóma moto ya mobimba, na emekeli ya bokoli ya botondi ya Kristo; mpo ete banda sikoyo tózala lisusu bana te, oyo batungisami mpe babwakami na mipɛpɛ nyonso ya mateya, na mayele ya bato mpe na mayele na bango ya kokosa, oyo basalelaka mpo na kokanga bato na motambo; kasi na kolobaka solo na bolingo, tókola na Ye na makambo nyonso, Ye oyo azali Motó, elingi koloba Kristo: uta na Ye nzoto mobimba, soki esangani malamu mpe ekangami na nzela ya lisungi ya esika mokomoko oyo mikuwa ekutanaka, kolanda mosala ya nguya oyo eteni mokomoko esalaka na emekeli na yango, esalaka ete nzoto ekola mpo na komitonga na bolingo.”12
GSAM 467.1Bitɛmɛli ya ndenge moko oyo bato bamonisaka mpo na kotɛmɛla bilakiseli ya likabo ya esakweli na ntango ya lelo, bakokaki mpe kosalela yango na makasi moko na ntango ya kala; elingi koloba, tozali na Makomi, mpe na yango tozali na mposa ya makabo ya boye te. Kasi, Makomi yango moko elobi na biso ete Kristo atiaki makabo oyo na eklezia mpo esala mosala na yango kino “oyo ya kokoka [ezalela ya kokoka] ekoya,” mpe ete eklezia esengeli “bózanga likabo moko te, na kozela boyei ya Nkolo na biso Yesu Kristo.”13
GSAM 467Tozali na mposa nini ya basakoli?
GSAM 467.2Bato ya kala bakokaki kokanisa ete bazalaki na mobeko ya bizaleli malamu ya Nzambe oyo ekomamaki na mosapi na Ye moko likolo ya mabanga; ete bazalaki na mibeko, bikateli, mpe malako oyo elobamaki na Moize kowuta na monoko ya Nzambe, mpe oyo ekomamaki na likebi nyonso; mpe nini mosusu ezalaki esengeli? Kasi atako bazalaki na solo wana nyonso ya kitoko, Nzambe asepelaki koloba na bango “na bantango ekeseni mpe na banzela ndenge na ndenge na nzela ya baprofeta na ye ya bule.”
GSAM 467.3Tomoni ete matatoli oyo basakoli ndenge na ndenge, lokola Yisaya, Yelemi, Yezekiele, Daniele, Oze, mpe basusu, bapesaki, na likambo na likambo, eteyaki mobeko moko monene na ntina na botosi epai ya Nzambe; kasi mosakoli moko na moko azalaki na mapameli na ye moko mpo na bato ya ntango na ye, mpo na momeseno na bango ya kolongwa na mibeko misantu mpe ya bule ya bosembo na nzela ya bizaleli oyo ezalaki na ntango oyo esakweli epesamaki.
GSAM 468Mposa ya Makabo
GSAM 468.1Ata soki tokoki koloba ete tozali kaka na mateya ya malamu ya Makomi ya Kondimana ya Kala te, kasi lisusu na maloba ya Mobikisi na biso ye moko mpe ya bantoma, mwinda mosusu nini tozali na mposa na yango? Kasi, solo ezali ete bantoma wana moko ya basantu balakisaki mikolo ya nsuka, tango “mikolo ya mpasi ekoya,” mpe tango bato bazali “na lolenge ya kobanga Nzambe, kasi baboyi nguya na yango,” mpe bayebisaki biso lisusu ete “bamosusu bakotika kondima, bakolandela bilimo ya kobungisa mpe mateya ya bademo.”
GSAM 468.2Na kotalela makambo oyo nyonso, bato wana oyo Paulo alobeli ntango azalaki kokomela Batesaloniki, oyo bakozala na molili te mpo mokolo ya Kristo ekanga bango lokola moyibi, kasi bakozala nde bana ya pole, balendisami mpo na “komeka biloko nyonso” na oyo etali “masakoli,” mpe mpo na “kosimba makasi oyo ezali malamu.”14 Yango ezali lokola koloba na bango ete bato oyo bakozala kozela boyei ya Nkolo Yesu Kristo, mpe oyo na suka bakomikuta babongami mpo na mokolo wana, bakozala na bilakiseli ya “malamu,” ya solo ya likabo ya esakweli na kati na bango.
GSAM 468Bilembo ya Suka
GSAM 468.3Tozali na eleko oyo bilembo bizali ebele na bipai nyonso ete mokolo ya Nkolo ekómi pene. Tozali mpenza na eleko oyo ekólo moko esengelaki kotelema, oyo bakobatela mibeko nyonso, mpe oyo bakozala na “litatoli ya Yesu”15 —“molimo ya esakweli.”16 Tokuti nini? Ete na boumeli ya mibu ntuku motoba (60) oyo euti koleka, bato ya boye balamuki, bazali komema nsango ya lolenge wana, mpe kati na bango likabo ya esakweli emonanaki. Ntango tomekaki likabo oyo emonanaki na nzela ya Mama E. G. White na kolanda mibeko ya Biblia, tomonaki ete etelemi na komekama na likambo nyonso. Na mikanda na ye nyonso, banda na ebandeli kino na suka, molongo ata moko te emonani oyo epesaka ndingisa ata moke mpo na kosala lisumu, to oyo endimaka ata moke kotika liloba ya Nzambe. Mikanda oyo emitiyá ata mokolo moko te likolo ya Biblia, kasi elendisaka ntango nyonso mpo na koyekola liloba ya Nzambe na likebi mingi, kolakisaka yango lokola etaleli monene oyo makambo na biso ekosambisama na yango na esambiselo ya suka. Na makomi na ye, Kristo amonisami na liboso na biso lokola ndakisa kaka moko oyo tosengeli kolanda. Amonisami na polele mpenza lokola elikya na biso kaka moko ya kolonga awa, ekimelo na biso kaka moko mpo na nkanda oyo ezali koya, nkombo mpe nzela kaka moko oyo na nzela na yango tokoki kobikisama.
GSAM 469Litatoli ya Lokumu ya Moto moko
GSAM 469.1Mpo na Mama White mpe lolenge ya mosala na ye, maloba oyo elandi epesami, ekomamaki na 1877 na moto moko oyo ayebaki ye mpe ayekolaki mosala na ye na boumeli ya bambula ebele; mpe nsima ya komeka ya pene na mbula ntuku mitano na misato, bambula ya kotalela na likebi, napesi ndingisa na ngai ya mobimba na likanisi nyonso oyo elobami kuna:—
GSAM 469.2“Mpo na bizaleli ya bokristo ya Ndeko mwasi White, nazali kosɛnga ndingisa ya koloba ete nakanisi nayebi yango mwa moke. Nayebaki ye mibu zomi na mwambe,—koleka ndambo ya lisolo ya bato na biso. Nazalaki na libota na bango mbala na mbala, ntango mosusu pɔsɔ ebele na molongo. Bango mpe bazalaki na ndako mpe na libota na biso mbala ebele. Natambolaki na bango pene na bisika nyonso; nazalaki na bango na nkuku mpe na miso ya bato, na makita mpe libanda ya makita, mpe nazalaki na libaku ya malamu mpenza ya koyeba mwa likambo etali bomoi, bizaleli, mpe molimo ya Ndeko mobali mpe Ndeko mwasi White. Lokola pastɛrɛ, esengelaki nasolola na bato ya ndenge na ndenge, mpe ya bizaleli ya ndenge na ndenge, kino nakanisi nakoki kosambisa mwa moke ndenge moto azali, ata soki eleki mibu ebele ya koyebana penepene.
GSAM 470.1“Nayebi Ndeko mwasi White lokola mwasi ya komikitisa, ya bopɔlɔ, ya motema malamu, mpe ya lokumu. Bizaleli wana na bomoto na ye ezali te biloko oyo abongisaka to amipesaka mpo emonana, kasi ebimaka na bopete mpe na kitoko uta na bomoto na ye ya solo. Azali te moto oyo amimonaka monene, oyo amikanisaka ete azali sembo koleka basusu, mpe oyo amimonaka na motuya mingi, ndenge bato ya fanatisme bazalaka ntango nyonso. Nakutanaki mbala na mbala na bato ya fanatisme, mpe namonaki ntango nyonso ete bazalaka batondi na lofundo, batondi na lolendo, bapesaka makanisi na bango na lombangu, bakumisaka bomoto na bango ya bosantu, mpe bongo na bongo, kasi namonaki ete Ndeko mwasi White azalaki ekeseni mpenza na makambo wana nyonso.
GSAM 470Moninga ya Babola
GSAM 470.2“Moto nyonso, ata oyo ya bobola mpe ya komikitisa koleka, akoki kokende epai na ye na bonsomi mpo na kozwa toli mpe libondisi kozanga ete aboyelama. Azalaka ntango nyonso na likebi na bato oyo bazangi, oyo bazangi nyonso, mpe oyo bazali konyokwama, azali kobatela bango, kopesa bango biloko ya mposa, mpe kosengela likambo na bango.
GSAM 470.3“Namona naino te moto oyo azali na bobangi ya Nzambe liboso na ye ntango nyonso boye. Eloko moko te esalemaka soki asambeli Nzambe na libondeli ya makasi te. Atángaka liloba ya Nzambe na likebi mpe ntango nyonso. Nayokaki Ndeko mwasi White koloba bankama ya mbala, natángá matatoli na ye nyonso banda na ebandeli kino na suka, mingi na yango mbala ebele, mpe naino namona te ata fraze moko ya mabe na kati na yango mobimba, to eloko moko oyo ezali pɛto te mpe ya bokristo te; eloko moko te oyo ememaka mosika na Biblia mpe na Kristo; kasi kuna namonaka bobengisi ya makasi mpenza mpo na kotosa Nzambe, kolinga Yesu, kondima Makomi, mpe kolukaluka yango ntango nyonso. Nazwi matomba ya monene ya molimo, mbala ebele, uta na matatoli wana. Ya solo, natangaka yango ntango nyonso kozanga te nayoka ete nazali kopamelama mpo na kozanga kondima na ngai na Nzambe, kozanga bolingo ya Nzambe, mpe kozanga molende na kobikisa milimo. Soki nazali na bososoli ata moke, bososoli ya molimo, nalobi ete matatoli yango ezali na molimo moko mpe na makanisi moko lokola Makomi Mosantu.
GSAM 470.4“Na boumeli ya mibu ntuku misato [sikawa tokoki koloba mibu ntuku motoba] matatoli oyo endimami mpe etángami na kati ya bato na biso. Ndenge nini esalaki bango? Ebalusaki bango mosika na mobeko ya Nzambe? Etindaki bango bátika kondima na Kristo? Etindaki bango bátika Biblia? Etindaki bango bákóma bato ya kobebisama mpe ya bizaleli mabe? Nayebi ete bakoki kokokanisama malamu na lingomba nyonso mosusu ya bokristo.
GSAM 471.1“Likambo moko namonaki, ezali ete, batɛmɛli ya makasi koleka ya bimonaneli ya Ndeko mwasi White bandimaka ete azali mokristo. Ndenge nini bakoki kondima yango, nayebi te. Bamikɔngɔlisaka na kolobaka ete abungisami. Bakoki te kolakisa ata mbeba moko na bomoi na ye mobimba, to ata liloba moko ya mabe na makomi na ye nyonso. Esengeli bándima ete makambo mingi ya makomi na ye ezali malamu mpenza, mpe ete moto nyonso oyo akosala makambo nyonso alobi akokoma mokristo ya malamu, oyo azali na elikya ya kokota na likolo. Likambo oyo ezali ya kokamwa mpenza, soki azali esaleli ya zabolo, apemami na Satana, to soki makomi na ye ezali na bizaleli mabe to makanisi ya pamba ya bongo na ye moko.”
GSAM 471Bapaya Bapesaka Litatoli mpo na Makomi
GSAM 471.2Ntango bazulunalo na biso oyo ezali na makomi ya Mama White etindami, elukami na bato ya komikitisa koleka, baye babangaka Nzambe, mpe bamipesi. Ntango bazali kopesa lapolo na oyo batangi, balobaka, “Tosepelaka mingi mpenza na makomi ya Mama White. Ezali na ntina mingi na bomoi ya mokolo na mokolo, etondi na mateya oyo esalemi mpo na komema moto pene na Nkolo, mpe kokomisa ye komikitisa koleka, kobanga Nzambe, mpe komipesa. Makomi oyo ezali mpenza na molongo moko na Makomi Mosantu, na boye ete ntango tozali kotanga, emonanaka lokola ete Mama White asengelaki kozala na elimo ya Nzambe mpo na kokoma na lolenge oyo azali kokoma.” Litatoli ya boye ezwami na makambo ebele epai ya bato oyo bazali kokomelana na basali na biso ya misio, ata mpe baoyo bayebi ata moke te ete makanisi ya Mama White ezwamaka na nzela ya emonaneli ya bule.
GSAM 471Ebandeli ya Botɛmɛli
GSAM 471.3Soki totali ndenge likabo oyo esalaki, motuna etunami: Wapi mpe mpo na nini botɛmɛli ebimaki na komonana ya likabo oyo? mpe nini ezalaki mbuma mpo na baoyo batɛmɛlaki? Lokola natalaki likambo oyo na likebi banda 1852, namonaki ete mbala mingi botɛmɛli na komonana oyo euti na baoyo bakɛbisamaki mpo na bizaleli mabe, mpo na bizaleli ya mabe, to mpo na nzela moko ya mabe na bomoi na bango. Bato mingi oyo bapamelamaki bazalaki kotɛmɛla, kolobaka ete bazalaki mabe te ndenge litatoli elakisaki bango, mpe bazalaki komonisa ete bakokaki kosimba solo ata soki bakendeki na ndenge ekeseni na likambo oyo bapamɛlaki bango. Ntango emonisi ete ebele ya bato ya boye batikaki kondima na bango mpe balongwaki mobimba na kati ya lisanga. Bamosusu bamonaki libunga na bango, mpe bakangaki solo makasi koleka. Motuna etunami: Soki baoyo bazali kotɛmɛla likabo oyo bakambami na Nkolo, mpo na nini basengeli kobungisa bomolimo na bango mpe kozonga sima na Nzambe? Mobeko ya Mobikisi na biso ezali ete nzete eyebana na mbuma na yango. Alobi na makasi nyonso ete “nzete ya mbindo ekoki kobota mbuma ya malamu te.”
GSAM 472Kokweya ya Batɛmɛli
GSAM 472.1Tozali kokanisa bandakisa epai wapi botɛmɛli ya ebongiseli etɛlɛmisamaki mpo na kotɛmɛla matatoli ya Mama White, na maloba ete elonga monene ekoya na mosala na bango noki kaka soki balongoli matatoli yango. Kasi, balongi te ata moke mpo na kokokisa bilikya na bango. Sima ya bambula ebele ya kobunda, bapesaki bilembeteli mingi te ya kopanza solo ya Sabala liboso ya mokili koleka ndenge bato ya lolenge na bango basalaki yango mbula ntuku minei na libwa eleki. Soki mosala na bango ezalaki mosala ya ntina mingi ya Nkolo, mpo na nini bolongi elandi te nsango na bango?
GSAM 472Elonga ezali wapi?
GSAM 472.2Na ngambo mosusu, ntango totali nsango wana oyo ezali kosakola mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu na mokili mobimba,—nsango oyo ezali na boyokani na elakiseli oyo ya likabo ya esakweli, na toli, mateya, mpe mapameli na yango,—tomonaka ete etamboli liboso na ndenge ya solo mpe ya kotɛlɛma ngwi banda na ebandeli na yango kino lelo. Na kolandáká toli ya Nkolo na nzela ya likabo wana, mpe na kokendeke liboso na makasi ya Nkolo, nsango yango, ndenge tolakisi, etamboli mokili mobimba, mpe ezali kokende mbangu epai ya “bikolo nyonso, mabota nyonso, minoko nyonso, mpe bato nyonso.”
GSAM 473.1Mpo na bokoli na yango na ntango ya kala, tokoki koloba ete liloba ya Nzambe ekokisami na ndenge alobaki ete, “Ebundeli nyonso oyo ekosalema mpo na kotɛmɛla yo ekolonga te.” Ya solo, loboko ya Nzambe emonanaki na bolongi oyo ezalaki elongo na botombwami mpe bokoli ya lingomba oyo ya monene ya boyei tii lelo, mpe mpo na mikolo mizali koya, totieli motema na kokokisama ya solo ya liloba na ye ete, “Nafungoli yo ekuke, mpe moto moko te akoki kokanga yango.” Na kondima wana, tokoki koyemba na bondimi nyonso:—