Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
02 / 31
02 / 31

Makalelo a Buka ya 1992

John Norton Loughborough

GSAM -[Taba ya Mulukisi wa CD-ROM: Bakeñisa kuli hatiso ya 1992 ne i kopanyelize mañolo a Loughborough a ne a si ka hatiswa kale (sina Sikelezo A), ku bonahala ku swanela ku kopanyeleza litaba ze za hamulaho ze talusa makalelo, hamoho ni litaba za kale ni ze bonwi ze zamaelela ni zona.]

GSAM 5Litaba ze Kuse za Bupilo bwa Hae

GSAM 5.1John Norton Loughborough ne li paki ye iponezi ku theiwa kwa kereke ya Ma-Adventista ba lizazi la busupa. Litaba ze kuse za bupilo ni bukombwa bwa hae, ka manzwi a hae (ze zwisizwe mwa Sikelezo A), li ka talusa makalelo a hatiso ye nca wa buka ya hae.

GSAM 5.2Ni ne ni pepilwe mwa Victor, mwa silalanda sa Ontario, N.Y., ka la 26 Sope, 1832. Munzi wo wa batu ba ba 200 kamba ku fita foo ne u potolohilwe ka limaele ki batu ba ba lema ba ba ne ba yahile teñi hahulu. Ne u li fa nzila ya kale ya makoloi a ne a hulelwa ki lipizi ku isa maposo ku zwa kwa Albany ku ya kwa Buffalo. Mwa munzi wo ki mo ni ne ni kena sikolo sa Sondo ni mwa bulapeli bwa sicaba ku fitela mwa nako ya ku mela kwa limela ka 1848, ha munzi wa Rochester, N.Y. wa ba sibaka sa ka sa ku sebezeza. Ndate ni kuku'a ka ne li bakutazi ba mwa kereke ya Methodist mwa sibaka seo, kono ne ba ipabalela ka musebezi wa bona....

GSAM 5.3... Mwa viki ya mafelelezo ya Ñulule 1843, ni ne ni utwile lwa pili tuto ya ku kutaza ku taha kwa Kreste. Ne i kutazizwe ki Ndate James Barry, fa taba ye li: “Nako ya Katulo ya Hae I Tile.” Maata a matuna a Mulimu a kenisa mwa lipilu niti ye ne a kutaza. Ne ku bonahala inge lu yemize fapilaa situlo sa katulo sa Mulimu. Ka ku susuezwa ki manzwi a mulisana wa kereke a ne a tatami, na ni ba bañata lu ne lu ipatile nzila ku ya kwapili kuli lu lapelelelwe. Mi ki foo ku ne ku kalile ku lika kwa ka kwa pili ku lapela ni ku bata Mulimu....

GSAM 5.4Mwa maliha a 1852, pili ni si ka kala ku kutaza lushango lwa mungelo wa bulalu, ni sa nahanisisa haiba ni swanela ku kutaza lushango kamba ku ipabalela na ni musalaa ka ka ku sebeza ka mazoho, Mme White ba fiwa pono ya mupolofita mwa kopano ya luna mwa Rochester ka Sabata ye ñwi. Kwa fiwa bopaki ku na ka ku utwahala, bwa kuli ni si ke na lika-lika hape, kono ni zwe ni yo kutaza lushango, mi Mulena u ka ni bulela nzila ya ku pabalelwa....

GSAM 6.1Ha ni se ni kenile hande mwa musebezi, mwa linako zeo za makalelo, kwa bonahala sika se ne si li se patilwe ku na ka nako yeo. Ne ki se: mwa kopano kaufela ye butokwa mwa linaha ze shutana-shutana ye ne i kenwa ki Ndate ni Mme White, ne ba ni kupa ku ya ni bona. Ne ni ipuzanga kuli: “Ki kabakalañi ha ba sa kupi bakutazi ba, kono ba kupa na nako kaufela?”

GSAM 6.2Hape, ha ku ne ku zuhile buhanyetsi hane ha talu ku zwa ka 1853 ku isa ka 1865, ha ne ba kalile likoranta ze talu ze shutana, ye ñwi ni ye ñwi ku tusa kwa ku hanyetsa kwa bona, ki kabakalañi ha ni ne ni li teñi, ni ku bona makalelo a buhanyetsi bo buñwi ni bo buñwi? Hape, ki kabakalañi ha ni ne ni li teñi ku bona Mme White mwa lipono ze bulehile za bona hane ha ku fita fa 40, ni ku ba bona ba nyakisiswa ki lingaka, ni ku ba utwa ba bulela lika ze ne li ka ezahala—lika ze ne li bonahala li sa konahali ku ba ba ne ba li utwa, kono za talelezwa cwalo luli? Ni bulela ka niti kuli linako ze ne li si ka ba za ku ni pahamisetsa, kono ne li li sika se patilwe. Ne ni ipuzanga kuli: “Ki kabakalañi ha ze kaufela li li cwalo?”

GSAM 6.3... Ka 1890, ni ne ni kupilwe ki Kopano ye Tuna ku sebeza kwa upa wa malundu a Rocky. Cwale kwa taha bopaki bo, bo ne bu ñolezwi Mukulu O. A. Olsen, mi ni na na lumelwa kopi ya bona: “Ni li, mu tuhele Mukulu Loughborough a eze musebezi o sa libelezwi ku eziwa mwa likereke. Mulena u bata kuli linzwi la hae li utwahale sina la Joani, a talusa lika ze yena muñi a pitezi ku zona mwa ku zuka ni ku zwelapili kwa lushango lwa mungelo wa bulalu. Mu tuhele Mukulu Loughborough a yeme mwa sibaka sa hae se si swanela, sina Kalebe ya taha kwapili, a fa bopaki bo butiile fapilaa ku sa lumela, ku lika-lika ni ku belaela, a li: ‘Lu kona luli ku pahama ni ku hapa naha ye nde.’ Mu si ke mwa tama Mukulu Loughborough mwa huki kufi kamba kufi. Mu si ke mwa mu tama kwa kopano ya likereke mwa naha i liñwi feela. Mu mu tuhele a ye kwanu ni kwanu, ni kaufela, a talusa ze a boni, ze a zibile ni ze a sweli mwa ku zuka kwa lushango lwa mungelo wa bulalu.

GSAM 6.4(Mu bone Sikelezo B kwa mazazi ni lilimo ze butokwa mwa bupilo bwa Loughborough.)

GSAM 7Pizo ye Ikatulezi ya ku Hasanya Buka ya Loughborough

GSAM 7.1Mwa nako ya ku kena mwa lilimo ze mwanda ze nca, Ndate Loughborough ha a se a ñozi Ku Zuka ni Ku Zwelapili kwa Lushango lwa Mungelo wa Bulalu, ye ne i etezi pili Musebezi o Mutuna wa Ku Taha ha Bubeli, Ellen White a ñola manzwi a:

GSAM 7.2Pilu ya ka i ameha hahulu ka za muinelo wa luna wa cwale. Cwale lu swanela ku eza musebezi o ne u swanela ku eziwa kale hahulu. Lu swanela ku eza sina Mulena mo a ne a laelezi Mushe, bana ba Isilaele ha ba se ba pitezi mwa lihalaupa, ba tomile litende kwa mabubo a Jordani. Mushe na laezwi ku ba taluseza hape kaufela mo Mulena a ne a ba sebelelize mwa maeto a bona mwa lihalaupa. Litaba za ku talusa hape ko li fumaneha mwa buka ya Deuteronoma.

GSAM 7.3Litaba za ze batu ba Mulimu ba pitezi ku zona mwa makalelo a musebezi wa luna li swanela ku hatiswa hape. Ba bañata ba ba tile mwa niti hamulaho ha ba zibi mukwa o Mulena a ne a sebelize ka ona. Ze William Miller ni ba ba sebelisana ni yena, Mukapitani Joseph Bates, ni ba bañwi ba ba kalile mwa lushango lwa ku taha ba pitezi ku zona li swanela ku bewa fapilaa batu ba luna. Buka ya Mukulu Loughborough i swanela ku tokomelwa. Baeteleli ba luna ba swanela ku bona ze kona ku eziwa kuli buka ye i hasanywe.

GSAM 7.4Lu swanela ku nyakisisa nzila ye nde ka ku fitisisa ya ku talima hape ze lu pitezi ku zona ku zwa kwa makalelo a musebezi wa luna, ha lu ne lu ikauhanyize ni likereke, mi lwa ya kwapili ka muhato ni muhato mwa liseli le Mulimu a ne a lu file. Ka nako yeo lwa tiisa kuli Bibele, mi Bibele feela, i be yona muluti wa nzila ya luna; mi ha lu swaneli ku tuhela muinelo o. Lwa fiwa lisupo ze makaza za maata a Mulimu. Limakazo za ezwa. Hañata, ha lu ne lu li mwa mataata, maata a Mulimu a bonahazwa ku lu tusa.—Liñolo 105, 1903 (CWE145) (ku tiisa manzwi ku ekezwile).

GSAM 7Ki Kabakalañi ha i Hatiswa Hape?

GSAM 7.5Ka liseli la bopaki bo bu bulezwi fahalimu, ha lu nahanisiseng mabaka a Ndate Loughborough a ne a laelezwi ku talusa hape litaba za luna za kale, ni a lu ikutwile kuli lu zamaiswa ku busetsa litaba za hae mwa ku hasanywa hahulu.

GSAM 8—Pizo ya ku Hupula

GSAM 8.1Fahalimwaa ze ñwi kaufela, ku talima hape lika ze ezahalile kale ku lu fa nako ya ku latelela lizoho la Mulimu mwa musebezi, ni ku bona bopaki bwa tokomelo ya hae ya lilato. Se si yaha tumelo, mi si lu luta lituto za kale, za ze nde ni za ze maswe. Si talusa hape mitomo ya kereke ya luna ye mwa Mañolo, mi si bonisa moya wa baitomboli ba luna wa ku itela. Si lu hupulisa makalelo a luna a moya. Sina Ndate Loughborough mo a ne a bulelezi fa likepe 33, “Haiba ne ku li hande kwa Isilaele ku hupula mo Mulena a ne a ba zamaiselize, kana ha ku nde ni ku luna? Ka tabo ye tuna muopeli wa Lipina u bulela hape kuli: ‘Lumbeka Mulena, wena moya wa ka, mi u si ke wa libala limbuyoti za hae kaufela.’”

GSAM 8—Nako ye Ikatulezi mwa Litaba za Kale

GSAM 8.2Lilimo za ku theiwa kwa musebezi wa Ma-Adventista ba lizazi la busupa ne li li ye ñwi ya linako ze ikatulezi mwa litaba za kale. Ku taha mwa mihupulo ya luna lisupo ze talu, kamba ku fita foo, za linako ze cwalo.

GSAM 8.3(1) Ha bupolofita bo butuna bu talelezwa. Hañata sika se cwalo ha si lemuhiwi ki ba bañata kamba ku utwisiswa ka butalo ka nako yeo. Ka baka leo, ki kwa butokwa hahulu mi kwa tusa ku talima kwamulaho ka kutwisiso ye taha hamulaho a lika, kuli ku utwisiswe butuna bwa bupolofita—mashango a Mulena a ne a lulezi kuli a be niti ya cwale ya nako yeo mwa litaba za lifasi.

GSAM 8.4(2) Ha ku beiwa mitomo ya musebezi o ikatulezi o Mulena a lulezi ku eza. Kuli lu utwisise linako ze cwalo, ki kwa butokwa hahulu ku bona mo lipilara li ne li beilwe, bopaki bwa mwa Mañolo ni lika ze ne li ezahala ka tokomelo ya Mulimu. Ki zona lika ze ne li zamaisize ka muhato ni muhato “baitomboli”, bayahi bao ba ba bizizwe kwa nako ye cwalo, ku ba ni tumelo ye na ni taluso ni mabaka ka za lushango ni musebezi ze ba ne ba filwe ki Mulimu.

GSAM 8.5(3) Ha ku ezahala liphetoho ze tuna mwa musebezi wa niti wa Sibaka se si kenile, o ne u emelwa ki musebezi wa maswaniso. Bakeñisa kuli nzila ya Mulimu “i mwa Sibaka se si kenile” (Lipina 77:13), ki kwa butokwa hahulu ku utwisisa ni ku latelela ka tumelo se Mulimu a eza ku felisa butata bwa sibi. Se si tusa hahulu mwa taba ye ki ku swana kwa phetoho ye tuna ye ne i bile pili ni ye ne i ezahalile mwa ku zuha kwa batu mwa lushango lwa ku taha. Mulena u bata kuli lu nahanisise ze ne li ezahalile ha ku sutwa ku zwa mwa lubala ku kena mwa sibaka se si kenile (ku zwa kwa Kalvari ku isa kwa ku Nyolohela kwa Lihalimu), ni mo batu ba ne ba saba Mulimu ba nako yeo ba ne ba si ka utwisisa ze ezahalile kwa makalelo. Ka baka leo ba kena mwa maswabi a ne a ba lika hahulu, kono kwa mafelelezo ba bona sibaka sa bona mwa ku patululwa kwa mulelo wa Mulimu. Ze ba pitezi ku zona li benyisa liseli fa ze balumeli ba 1844 ni za hamulaho ba pitezi ku zona, mwa phetoho ya ku zwa mwa sibaka se si kenile ku kena mwa sibaka se si kenile ka ku fitisisa (ku zwa mwa ku Buelelela ku kena mwa Katulo ya ku Buelelela).

GSAM 9.1Lisupo ze talu kaufela ze bulezwi fahalimu lu li bona mwa nako ya makalelo ye talusizwe mwa litaba za Ndate Loughborough. Lu lakaza ku utwisisa ni ku ba ni kabelo mwa moya o swana ni wa ba ne ba batile niti “sina sifumu se patilwe”, ba i fumana, mi ba itela kaufela kwa ku i kutaza.

GSAM 9—Ku Tiisa Moya wa bupolofita

GSAM 9.2Libaka le liñwi la ku hatisa hape bopaki bwa Loughborough ki ku tiisa hape mwa mazazi a luna kabelo ye mwa litaba za kale ni mwa Bibele ya bukombwa bwa Ellen White, sina muñoli, mubuleli, ni ya amuhezi mpo ye ikatulezi ya Moya, ye a ne a bulezi mwa makalelo a hae.

GSAM 9—Litaba za Paki ye Iponezi Liniti za Makalelo

GSAM 9.3Bopaki bu supa mabaka a malalu, kamba ku fita foo, a Ellen White a ne a file taelo lilimo ze bat'o ba ze 90 kwamulaho, ya kuli buka ye i fumanehe hahulu, mi manzwi ni litaba za ba ne ba beile mitomo ya musebezi li talimiwe hape ni ku hatiswa hape. (1) Lipaki ze ne li iponezi ne li shwa, mi bopaki bwa zona bwa ku iponela ni bwa ku bulela ne bu homozwa ka baka leo. (2) Likiti-kiti za batu ba ne ba eketseha ku kena mwa kereke, ba si na zibo ya ku iponela ya lika za makalelo kamba ya batu ba ne ba kalile musebezi, ne li ka tisa kereke ye sa zibi mitomo ya yona ye beilwe ki Mulimu. (3) Misebezi ya lituto ze fosahezi ne i ka lika kereke, sihulu mwa bufofu bwa yona bo ne bu bonahalile mwa ze ezahalile kwa Minneapolis, ni ku zwa ku zona. Cwalo ku sepa kwa ba bañata kuli Mulena na kile a zamaisa musebezi wo ne ku ka likwa hahulu ka linzila ze ñata, ze shutana ni ze patilwe. Ne ku ka ba kwa butokwa hahulu kuli bopaki bwa lizoho la hae mwa musebezi bu taluswe ka ku utwahala ni ka maata.

GSAM 9Litaba za Sikelezo A

GSAM 9.4Ku sa ziba ko ne ku buza-buza ni ku belaela kwa ba ne ba si ka iponela lika ne ku bonahalile ni mwa bupilo bwa Ndate Loughborough. Mutala o muñwi wa ze cwalo wa mu susueza ku ñola se si filwe fanu sina Sikelezo. Lu ikutwa kuli ki tohonolo ni musebezi wa luna ku kona ku kopanyeleza kalabo ya hae mwa hatiso ye, mi ye ki yona nako ya pili ya ku i hatisa. Lu ne lu zibile kuli i teñi ka ku bulelwa ka yona mwa bukana ya L. E. Froom ye bizwa Ku Fumana Lipaki za Bupolofita ze ne li Latehile. Lu tomola manzwi a Froom a talusa litaba za liñolo le li eza Sikelezo A:

GSAM 10.1Sika se siñwi sa tiko ye tuna se ne si amuhezwi ne li liñolo le lituna le J. N. Loughborough a ne a ñozi mwa mushini wa kale wa Blick wa ku ñola ka mukwa wa telekirafu, a tanya litaku ka buñwi ka buñwi, kaufela ka litaku ze tuna. Ne li li kalabo ya hae, ye ne a lukisize ka 1918, nako ye nyinyani pili a si ka shwa, kwa ku pumiwa ka buhata, ku sotha litaba ni ku fosa kwa litaba. Zeo ne li bulezwi ki bañwi ba ba nyaza nako ye nyinyani pili, ba lwantsha libuka za hae za makalelo ka za ku kala kwa musebezi wa ku taha. Ha li ne li tisizwe kwa ye ñwi ya lindu za luna za ku hatisa libuka kuli li hatiswe, ne ku bonahala kuli batu ka buñata ne ba si na takazo ye ne i lekana kuli ku swanele ku li hatisa. Ka baka leo la busetswa ku muñoli.

GSAM 10.2Ha a se a hulile hahulu, Mukulu Loughborough a li fa H. A. Washburn, ya ne li muluti yo muhulu wa litaba za kale kwa Koleji ya Pacific Union ka nako yeo, ya ne a li ngile ku ba la tiko ni ku li buluka. Lizazi le liñwi, ndu ya muluti yo ya ca ku felela mwa mubu, hamoho ni sifalana sa hae se sinde sa libuka. Libuka ze sikai ze ne li mu siyezi ne li li fa tafule ya hae kwa koleji. Mwahalaa zona ne ku na ni liñolo le, le bizwa “Ze ni Pitezi ku Zona ze Siñwi.” Kwa mafelelezo a mubupelelo wa pili wa lituto za ka ka za Musebezi wa Ma-Millerite, ze ni ne ni kupilwe ku fa kwa ku bulwa kwa Sikolo sa Bibele sa Boemo bo bu Pahami, se ne si ezizwe silimo seo kwa Koleji ya Pacific Union, Muluti Washburn a tisa liñolo leo ni ku li beya mwa mazoho a ka, a li: “Cwale ni utwisisa libaka la kuli liñolo le li swanele ku ba se siñwi sa lika ze sikai ze ne li silelelizwe mwa libuka za ka kaufela, ka ku ba fa tafule ya ka mwa koleji. Mulimu na batile kuli li bulukelwe musebezi wo. Mu li kenye mwa Pokello ya Litaba za Makalelo a Ku Taha.”—makepe 48, 49

GSAM 10Ku Sebelisana kwa Mulena ni Batu

GSAM 10.3Ka ku utwisisa ze teñi ka za muinelo wa batu, sina mo u bonahala mwa lipilu za luna, lu ziba hahulu kuli Mulena kamita u sebelisize lipiza za mubu mwa musebezi wa hae. Lu tisa buka ye ku tiisa tumelo mwa mukwa o Mulena a sebelize ka ona, ku si ku yaha sepo ya buhata mwa bufokoli bwa batu ba a ne a batile ku taleleza tato ya hae ka bona. Ha lu ezi mabaka a ku yemela mikwa yamañi ni yamañi ye bu batu bwa banna ni basali ba ne ba saba Mulimu bu ka iponahaza ka yona ku ya bata niti ka pilu kaufela mwa mazazi a luna, ha a bala buka ye kamba litaba ze ñwi za linako zeo ze tuna. Mulimu kamita u sebelisani ni batu, mwa kopano ya bu batu ni bu Mulimu (Baefese 2:20). Ha lu teelezeng linzwi la hae kamita, niha li taha ka manzwi a ba bañwi a a lika-lika. “Mu si ke mwa nyaza bupolofita; mu like lika kaufela; mu mamatele ku se si nde.” (1 Batesalonika 5:20, 21). (Mu bone Mashango a Ketilwe 3:342-347)

GSAM 11Nako ya Makalelo ki Yona ye Taluswa Sihulu

GSAM 11.1Lu bona kuli tuso ye tuna ka ku fitisisa ya buka ye ki ku alaba lipuzo ze ñata (hañata ni ze si ka buziwa) ka za nako ya luna ya makalelo ni lilimo za pili. Lipuzo ze ñwi ze ama ze kereke i pitezi ku zona hamulaho, kwa mafelelezo a lilimo ze mwanda za bu 19 ni ku zwa foo, li alabwa hande mwa libaka ze ñwi. Mulumiwa wa Mulena u talusize mwa bopaki muinelo wa kereke wa nako yeo, liseli le Mulena a ne a likile ku tisa ka 1888, ni ze ne li tisizwe, ka nako yeo ni mwa lilimo ze zwelapili ku isa mwa mazazi a luna, ki ku hana kwa kereke lushango leo.

GSAM 11.2Ki kwa butokwa ku bona shutano ye mwahalaa ku liyeha kwa ze batu ba libelezi ni ku liyeha kwa milelo ya Mulena. Ku liyeha kwa ze libelezwi ku bile kabelo ya batu ba Mulimu mwa linako kaufela; ne ba sepa kuli ku taha kwa Mulena ku kaufi, kono ba fiwa bopaki bwa kuli ne ku si kwa nako ya bona. Ku liyeha kwa milelo ya Mulena ki ko ku ezahala ha yena, sina ka Isilaele wa kale, a lu tisize sina sicaba kwa mabubo a Kanana, a li: “Mu kene”, kono ha lu si ka kena bakeñisa ku sa lumela. Ha lu boneng mo lu li teñi ni libaka la ku ba fanu. Ha lu ituteng lituto za bondataa luna ba kale, lu taluse hape mbuyoti ni pilu-telele ya Mulena, mi lu mu lumeleze ku eza mwa luna ni ka luna ze a ne a sa koni ku eza lilimo ze 100 kwamulaho.

GSAM 11.3(Mu bone Sikelezo C)

GSAM 11Pizo kwa Kereke ya Cwale

GSAM 11.4Mwa makalelo a Ndate Loughborough, na bulezi kuli Ma-Adventista ba lizazi la busupa ba ba 100,000 ba ne ba eza kereke ka nako yeo ne ba bonisa maata ni tukufalelo ye ne i ba bonisa inge ba limiliyone ze 2. Ha lu sebeliseza mulekanyo o swana, kana lu kona ku bulela cwale kuli limiliyone za luna ze 6 li bonahala inge ki limiliyone ze 120? Ki lipizo mañi ze litaba za hae za lilimo za makalelo li tiseza kereke ya kacenu?

GSAM 12.1Lu mi siyelela lipuzo ze ñwi ze si na likalabo, ze lu lapelela kuli hatiso ye nca i ka li tisa mwa mihupulo:

GSAM 12.2(1) “Musebezi” u ile kai?

GSAM 12.3(2) Kana u sepahalile kwa mitomo ya ona?

GSAM 12.4(3) Liphetoho ze lu bona mwa kereke ku zwa mwa mazazi a Loughborough li kona ku taluswa ku isa kai ka liphetoho za mwa sicaba kamba ka musebezi wa Mulena mwahalaa luna?

GSAM 12.5(4) Ki kabakalañi ha lu sa li fanu lilimo ze bat'o ba ze 150 hasamulaho a musebezi ku kala lwa pili ku kutaza kuli ku kuta kwa Kreste ku kaufi?

GSAM 12.6Ha ni talima hape litaba za luna za kale, ni se ni fitelezi muhato ni muhato wa ku zwelapili ku isa mwa muinelo wa luna wa cwale, ni kona ku bulela kuli: Mulimu a lumbekwe! Ha ni bona ze Mulena a ezize, ni tala ku makala ni ku sepa Kreste sina Mueteleli. Ha lu na se lu swanela ku saba kwa kwapili, kwa nde a kuli lu ka libala nzila ye Mulena a lu zamaisize ka yona, ni tuto ya hae mwa litaba za luna za kale.—Litaba ze Kuse za Bupilo bwa Ellen G. White, 196

GSAM 12.7U si ke wa sutisa lisupo la kale la mububo le bondataho ba beile.—Mashitanguti 22:28 Komiti ya Sifalana sa Ma-Adventista ba Makalelo Loma Linda, California, la 1 Liatamanyi, 1992

Note

Back