Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
25 / 31
25 / 31

Kauhanyo 22 — Ndongololo

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Ka taba ye, ne ni ku siyile mwa Kreta, kuli u lukise litaba ze si ne ku lukiswa, mi u beye bakulu mwa munzi ni munzi, sina mo ni ku laile.”1

GSAM 343.2Mwa ku zwelapili kwa lushango lwa mungelo wa bulalu, ku fetile lilimo ze 12 (ku tloga ka 1846 ku ya ku 1858), mi ki kona batu ba luna ha ne ba bonahala ku ziba kuli ku bata ku ba ni kopano ye beilwe ka mukwa wa ndongololo, ku feta feela ku lumela niti ni lilato la Bakreste. Leha Mulena ne a bulele batu ba hae taba ye mwa mpo wa bupolofita, ne ku bonahala kuli ne ba tokwa ku kopana ni miinelo ye taata ye ñwi kuli ba zuhe ni ku lemuha ka ku tala butokwa bwa ku beya ndongololo ya likopano, likereke ni likopano za ku laola litaba za mubili wa musebezi wa Mulimu.

GSAM 343Ku Lwisana ni Ndongololo

GSAM 343.3Mwa manzwi a ka thoko a lapi 12 ya Supplement to Experience and Views, se ne si hatisizwe ka 1854, Mukulu James White wa bulela kuli:

GSAM 343.4“Ha nako ya 1844 ne i fetile, ne ku ba ni mufilifili o mutuna, mi ba bañata ne ba lwisana ni ndongololo kaufela, ba nahana kuli i hanisana ni tokoloho ye felele ya evangeli! Mme White ne ba lwisana ka linako kaufela ni mukwa kaufela wa fanatiki, mi kwa makalelo ba bulela kuli mukwa wa ndongololo ne u bataha kuli ku thibelwe ni ku lukiswe mufilifili. Ba bañata ba cwale ba ka se koni ku ziba ku tiya kwa ne ku bataha ka nako yeo kuli a tiise maemo a hae ku lwanisa mufilifili o ne u busa.”

GSAM 344.1Swalisano ye ne i li pakati ka Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7 i tiisizwe ni ku babalelwa hahulu ka litemoso ni lituto za hae za nako.

GSAM 344George Storrs ku Ndongololo

GSAM 344.2Se si latelela se ne si ngolilwe ki George Storrs ka 1844, si bonisa se ne si rutilwe ka taba ya ndongololo ku bao ne ba ikauhanyize ku likereke ka taba ya lushango lwa ku taha:

GSAM 344.3“Mu bone kuli ha mu nyaki ku lukisa kereke ye nwi. Kereke kaufela ye lukiswa ka buhlale bwa mutu i ba Babilona ka nako ye i lukiswa. Mulena ne a lukisa kereke ya hae ka likamano ze tiile za lilato. Hakuna se si ka ba se tiile ku feta seo; mi ha likamano ze cwalo li sa koni ku swala hamwi balateleli ba ba ipulela kuli ki ba Kreste, ba tuhela ku ba balateleli ba hae, mi kacwalo ba wa ku zwa mwa mubili.”2

GSAM 344Ndongololo mwa Linako za Baapostola

GSAM 344.4Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7, sina mo ne ku bulelilwe kale, ne ba si na ndongololo ye beilwe ka mukwa wa mulao ka lilimo ze ñata, mi mane ne ba si na ni ndongololo ya kereke. Mutu ufi kamba ufi ya ne a li ni bundume bwa ku amogela niti ni ku i latelela, ni ha ku ne ku na ni ku hatelelwa ki ba ne ba li kwande ba ne ba lwisana ni yona, ne a bonwa kuli wa sepahala mi wa swanela lilato ni kopano ya Bakreste. Nako ne i fita mwa mazazi a baapostola kuli ku batahe ku lukisa litaba ze si ne ku lukiswa.3 Ibato ka 65 A.D., Tito ne a filwe taelo ya ku beya bakulu mwa mulene ni mulene mo ne ku li ni balumeli, mi Timoti ne a amuhela lituto ze tezi hahulu ka taba ye.4

GSAM 344Mukulu White ku Ndongololo

GSAM 344.5Se si latelela se ne si bulelilwe ki Mukulu James White ka taba ya ndongololo ni kalimelo, se ne si bonahalile mwa Tundululo ni Mulibeleli ya 4 Januali 1881:

GSAM 345.1“Ndongololo ne i beelwe ku tiisa ku ba ni musebezi umwe, ni ku ba sikupulo sa ku lwanisa bupaki bwa maaka. Ne i sa beelwi ku ba sime sa ku pinitela batu ku utwa, kono ne i beelwe ku babalela batu ba Mulimu. Kreste ha a piniteli batu ba hae; wa ba bilela. ‘Linku za ka li utwa linzwi la ka, mi na ni li ziba, mi li ni latelela.’ Toho ya luna ye pila i lu etelela, mi wa bilela batu ba hae ku mu latelela.”

GSAM 345.2“Mikopano ya tumelo ya batu ha i koni ku bopa ku ba mutwi umwe. Maata a kereke ha a koni ku pinitela kereke ku ba mubili umwe. Kreste ha a ka a lata kuli mihupulo ya batu i lukiswelela lihalimu ka ku susuezwa ki mihupulo ya batu ba bañwi. ‘Toho ya mutu ufi kamba ufi ki Kreste.’ Musebezi wa hae ki ku etelela, ku bopa, ni ku hatisisa maswaniso a hae mwa bao ba ka yola kanya ye sa feli. Leha ndongololo i li ye butokwa ku babalela kereke ni ku tiisa musebezi wa mutwi umwe, ha i swaneli ku zwisa maata a ku kalimela mwa mazoho a Mulena.”

GSAM 345Ku Ba Mutwi Umwe Pakati ka Mafelelezo a Mabeli

GSAM 345.3“Pakati ka mafelelezo a mabeli a maata a kereke ni ku ikemela ku si na ku keniswa, lu fumana sephiri se situna sa ku ba mutwi umwe ni musebezi o na ni maata mwa bukutazi ni mwa kereke ya Mulimu. Lu bilelwa ku taba ye mwa kupo ye li ni maswabi ya mupostola Pitrosi ya ba ba ne ba li bakulu ka nako ya hae: ‘Na ni susueza bakulu ba ba li pakati ka mina, ka na ni li mukulu, ni paki ya maswabi a Kreste, mi ni mutu ya ba ni kabelo mwa kanya ye ka boniswa: mu fepe mutapi wa Mulimu o li pakati ka mina, mu u libelele, isiñi ka ku pinitelwa, kono ka ku tabela; si ka ku bata mali a a si na ku keniswa, kono ka ku tukufalelwa; mi si ka ku busa ba ba li saanda sa Mulimu, kono mu be maswaniso ku mutapi. Mi ha Mulisa Mukulu a ka bonahala, mu ka amuhela korone ya kanya ye si koseli. Ka mukwa o cwalo, mina ba ba sa li banana, mu ikokobeze ku mukulu. Ki niti, kaufela mina mu ikokobele mutu ni mutu, mi mu apale ku ikokobeza; kakuli Mulimu wa lwisana ni ba ba ikokomoha, kono u fa sishemo ku ba ba ikokobeza. Ka hona mu ikokobeze mwatas'a lizoho le li maata la Mulimu, kuli a mu pahamise ka nako ye swanela.’5

GSAM 346Ku Ba Bonolo ni Mukwa wa Ndongololo ya Testamente ye Nca

GSAM 346.1“Bao ne ba ngola mukwa wa ndongololo o ne u amuhelwa ki Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7 ne ba sebeleza ku kenya, ka mo ku konahalela, bonolo bwa manzwi ni mukwa o fumaneha mwa Testamente ye Nca. Ha moya wa evangeli u boniswa hahulu, mi ha ku ba bobebe hahulu, ndongololo i ba ni maata hahulu.”

GSAM 346.2“Kopano ye Tuna i amuhela ku laola musebezi mwa makala a wona kaufela, ku kopanyeleza likopano za naha. Kopano ya naha i laola makala a musebezi kaufela mwa naha, ku kopanyeleza likereke za naha. Mi kereke ki mubili wa Bakreste ba ba kopanile hamwi ka tumelano ye bobebe ya ku boloka litaelo za Mulimu ni tumelo ya Jesu.”

GSAM 346Balauli ba Kereke ki Batanga

GSAM 346.3“Balauli ba kereke ya sibaka ki batanga ba kereke yeo, si ba babusi ba ku i busa ka maata. ‘Ya li mukulu pakati ka mina u be mutanga wa mina.’6 Balauli bao ba swanela ku beya maswaniso a ku ba ni pilutelele, ku talima ka ku tiya, ku kupa, ku ba ni tunehelo, ni ku aba ka boloto ku lilama za kereke; mi ba swanela ku bonisa lilato le li tuna ku ba ba ba sebeleza, sina mo li bonisizwe mwa bupilo ni mwa lituto za Mulena wa luna.”

GSAM 346Bopaki bwa Pili ku Ndongololo

GSAM 346.4Mwa Supplement to Experience and Views, se ne si hatisizwe ka 1854, ku ne ku filwe litaelo ze ipitezi ka taba ya ndongololo ya evangeli. Mwa lapi 15 lu bala ze si latelela:

GSAM 346.5“Kereke i swanela ku balehela ku lizwi la Mulimu, mi i yemelele ku ndongololo ya evangeli, ye ne i siilwe ni ku sa eliwa. Taba ye i bataha hahulu kuli kereke i keniswe mwa ku ba mutwi umwe mwa tumelo.”

GSAM 347Ndongololo ye Bataha Haufi ni Mafelelezo

GSAM 347.1Mwa bopaki bo ne bu filwe ka 23 Decembeli 1860, lu bala kuli:

GSAM 347.1“Ha lu ya haufi ni mafelelezo a nako, Satani wa wela kwatasana ni maata a maata, ka ku ziba kuli nako ya hae i li nyinyani. Maata a hae a ka sebeliswa hahulu ku lwanisa masalela. Wa ka lwa ni bona, mi wa ka bata ku ba kauhanya ni ku ba hasanya, kuli ba fokolole ni ku wela. Batu ba Mulimu ba swanela ku sepela ka ku utwisisa, mi ba swanela ku ba ni musebezi umwe mwa maiketo a bona. Ba swanela ku ba ni mihupulo imwe ni ku ba ni mukwa umwe wa ku ahlola; ka nako yeo musebezi wa bona ha u ka hasanywa, kono u ka tiisa hahulu ku aka musebezi wa niti ya cwale. Ndongololo i swanela ku eliwa, mi ku swanela ku ba ni ku ba mutwi umwe mwa ku babalela ndongololo, kamba Satani u ka fumana mukwa wa ku ba sebelisa.”7

GSAM 347Ndongololo ya Bamungelo ye Swanela ku Latelwa

GSAM 347.2Mwa Bopaki No. 14, bo ne bu hatisizwe ka 1868, lu bala kuli: “Ha lu latelela hahulu ku ba ni ku lumalana ni ndongololo ya masole a bamungelo, musebezi wa ba ba li ba lihalimu ku lu thusa u ka ba ni maata hahulu. Ha lu sa boni butokwa bwa ku sebelisana ka ku lumalana, mi lu sepela ka mufilifili, lu si na taelo, mi lu si na ndongololo, bamungelo ba ba lukisizwe ka botlalo mi ba sepela ka ndongololo ye felele ha ba koni ku lu sebeleza ka ku atleha. Ba ya ka maswabi, kakuli ha ba filwe taelo ya ku fuyaula mufilifili, ku hasana ni ku sa ba ni ndongololo.

GSAM 347Mulimu Ki Mulimu wa Ndongololo ni Hona Cwale

GSAM 347.3“Na Mulimu u fetohile mi ha sa li Mulimu wa ndongololo? Aha; ki yena feela mwa nako ye ya cwale sina mo ne a li mwa nako ye ne i fetile. Paulusi wa bulela kuli, ‘Mulimu ha se Moli wa mufilifili, kono ki wa kozo.’ U sa li ni maikuto a a tiile cwale sina kale. Mi wa lata kuli lu itute lituto za ndongololo ni tukiso kwa ndongololo ye felele ye ne a i beile mwa mazazi a Mushe ku tusa bana ba Isilaele.”8

GSAM 348Kupo ya Kreste ya Ndongololo

GSAM 348.1Mwa bopaki bo ne bu ngolilwe ka 1882 lu bona mukwa o swana wa ku nahana o boniswa mwa manzwi a:

GSAM 348.1“Kuli ku ba ni ku ba mutwi umwe ni lilato pakati ka balateleli ba hae, taba ye ne i li mwa kupo ya mafelelezo ya Mupulusi wa luna ye ne a ba kupelela, mwa nako ye ne i li pele ka ku kokotelwa kwa hae.... ‘Ha ni kupeli bao feela, kono ni kupela ni bao ba ka lumela ku na ka lizwi la bona; kuli kaufela ba be a li muñwi; sina wena, Tate, u li mwa na, ni na mwa wena, kuli ni bona ba be a li muñwi mwa luna; kuli lifasi li lumele kuli ki wena ya ni romile.’”9

GSAM 348Kozi ya Ku Ikemela ka Mutu Ni Mutu

GSAM 348.2Ka 1885 bopaki bo bu ne bu filwe:

GSAM 348.2“Taba ye nwi ye swanela ku babalelwa, ki ku ikemela ka mutu ni mutu. Sina masole a Kreste, ku swanela ku ba ni musebezi o lumalana mwa makala a a fapahana a musebezi.”10

GSAM 348Satani wa Tabela ku Wisa Ndongololo

GSAM 348.3Mwa bopaki bo bu ipitezi bo ne bu hatisizwe ka 1895 lu bala kuli,

GSAM 348.3“O, Satani ne a ka tabela hahulu ku kena pakati ka batu ba, ni ku lukulula musebezi ka nako ye ndongololo ye felele i bataha, mi i ka ba maata a matuna ku fita kaufela a ku thibela ku zuka kwa maaka ni ku hanisa litaba ze si na tiiso ya lizwi la Mulimu. Lu bata ku tiisa likamano ka ku lekana, kuli ku si be ni ku wa kwa mukwa wa milao ni ndongololo.”

GSAM 348Ku Bulelelwa Hande kwa Bakutazi

GSAM 348.4Ye ñwi ya litaba za pili za ku nahanelwa mwa ku beya ndongololo pakati ka batu ba luna, ka ku lumalana ni bopaki bo bu bulelilwe kale, ne li mukwa wa ku ziba bao ne ba bulela lushango. Ku tloga ka 1850 ku ya ku 1861, mukwa o ne u amogelilwe ne li wa ku fa bakutazi ba ba ne ba bonisize mpo ya bona, mi ba bonahala kuli ba amuhelilwe ki Mulena, ni ba lumalana ni musebezi kaufela, kadi ye ne i kupa batu ba Mulena mwa sibaka ni sibaka kuli ba ba amuhele mwa kopano ya bona; ne i bulela feela kuli ba amuhelilwe mwa musebezi wa bukutazi wa evangeli. Makadi ao a ne a ngolelwa lizazi mi a sainiwa ki bakutazi ba babeli ba ba ne ba li ba ba etelela, ba ba ziwanga ki batu ba luna kuli ki baeteleli mwa musebezi.

GSAM 349Ku Tusa Musebezi wa Bukutazi

GSAM 349.1Mwa maliha a 1858-59 ku ne ku filwe litaelo kuli Bibele i na ni ndongololo ye felele ya ku tusa musebezi wa bukutazi, mi kuli ha batu ba luna ba ka inyakisisa taba ye ka maikuto a Mangolo, ba ka fumana ndongololo yeo. Ka hona ku ne ku bile ni sikolo sa Bibele mwa Battle Creek, se ne si etelelwa ki Mukulu J. N. Andrews. Ka ku bala Mangolo ka tokomelo ni ka kupo, ku ne ku lukisizwe taba mi ya hatiswa mwa Tundululo ni Mulibeleli ya 3 Febuluwari 1859, i bonisa mukwa o ne u amana ni bulishumi. Ku ne ku filwe pulelo ka taba ye ku kopano ye tuna ya batu ba luna, ba ne ba kopanile mwa kopano ye tuna mwa Battle Creek, Michigan, ka 6 Juni 1859, mi ya amogelwa ka lilumo ka voutu ya kopano kaufela.

GSAM 349Ndongololo ye Beilwe i Lumbiwa

GSAM 349.2Mwa Bopaki No. 6, ka 1861, Mulena wa bulela cwalo, ka ku sebelisa Mme White, ka taba ya ndongololo ye ne i amogelilwe ki Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7:

GSAM 349.2“Mu si ke mwa uzweza Mulimu ka ku sibelela bulishumi ni limpho za mina. Ki musebezi wa pili wo o kenile ku fa Mulimu kabelo ye swanela. Ku si be ni mutu ya ka kenya litaba za hae ni ku mi susueza ku uzweza Mulimu. Bana ba mina ba si ke ba uzwa limpho za mina fa altare ya Mulimu kuli ba itusise zona.”

GSAM 349Mukwa wa Bulishumi wa ku Hulisa Mikwa

GSAM 349.3“Ni boni kuli mukwa wo wa bulishumi u ka hulisa mikwa, ni ku bonisa muinelo wa niti wa pilu. Ha batu ba talusezwa taba ye ka mo i inezi luli, mi ba tuhelwa ku ikatulela, ba ka bona butali ni ndongololo mwa mukwa wa bulishumi.”

GSAM 349.4Ka mukwa wo, kwa tomiwa ndongololo ya mali mwa Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7, ya ku tusa musebezi wa bukutazi, mi cwale i itusiswa ki batu ba luna mwa lifasi kaufela.

GSAM 350.1Mwa Tundululo ni Mulibeleli ya 21 Sikulu 1859, ka baka la litaelo ze ne li filwe kale ka Bopaki bwa Kereke, kwa tahiswa pili muhupulo wa kuli naha ni naha i be ni kopano ya silimo ni silimo, ye mwa yona musebezi u ka lukisezwa hande. Cwalo ne ku ka tibelwa mifilifili ye ne i atisa ku ba teñi mwa musebezi wa bakutazi, mi musebezi wa luna ne u ka eziwa ka ndongololo ni ka mukwa o lukile. Muhupulo wo ne u supa luli kwa ku tomiwa ha likopano za likereke mwa linaha.

GSAM 350Ku ba ni Liluo za Kereke

GSAM 350.2Lushango ha lu zwezipili ni palo ya batu ha i ekezehile, ni liluo ne li ekezehile, mi seo sa tahisa kuli ku bulelwe za ku ba ni liluo za kereke ka mulao. Mwa taba ye ñozwi ki Mukulu White, ye fumaneha mwa Tundululo ni Mulibeleli ya 23 Yowa 1860, lu bala ze tatama:—

GSAM 350.3“Kono lu sepa kuli nako ha i sa li kwa kule ya kuli batu ba ba be mwa muinelo o tokwahala wa ku kona ku sileleza liluo za kereke ka tumelelano ya ku lifelwa ha li ka sinyeha, ni ku swala mandu a bona a ku kopanela ka mukwa o swanela; ni kuli ba ba ñola mañolo a ku aba liluo za bona hamulaho wa lifu, mi ba bata ku eza cwalo, ba kone ku fa kalulo ye ñwi kwa musebezi wa ku hatisa libuka. Lu kupa bakutazi ba luna ni mizwale ba ba etelela kuli ba nyakisise taba ye. Haiba ku na ni ba ba hanyeza mihupulo ya luna, a ba ñole mulelo o luna batu ba lu ka kona ku latelela?”

GSAM 350Ndongololo ya ka Mulao ya Lumelelwa

GSAM 350.4Mwa nako ya ku cisa ya silimo seo, ne ku bile ni lipuisano za bulikani ka za taba ye mwa Tundululo ni Mulibeleli. Mi mwa kopano ya baemeli ba batu ba luna ba ba zwa mwa Michigan ni mwa linaha ze ñwi ze sikai, ye ne i ezelizwe kwa Battle Creek ku zwa ka 28 Muimunene ku isa ka 1 Yenda, taba ye ya nyakisiswa ka buniti, mi kwa bulelwa ka ku tala ni ka tukuluho za ku toma ndongololo ya ka mulao, kuli ku konahale ku ba ni ofisi ni liluo ze ñwi za kereke—mandu a ku kopanela, ni ze ñwi. Puisano ye i fumaneha ka ku tala mwa Tundululo ni Mulibeleli, buka ya 16, linombolo za 21, 22 ni 23, ze ne li zwile ka 9, 16 ni 23 Yenda 1860.

GSAM 351.1Ka baka la lipuisano za kopano ye, kaufela ba vouta kuli ku tomiwe sicaba sa ku hatisa libuka ka mulao; mi kuli sicaba seo si tomiwe kapili ka mo ku konahalela, kopano ye ne i bokani ya keta katengo ka batu ba 5.

GSAM 351Libizo la Sicaba sa Kereke

GSAM 351.2Kopano ye ya nyakisisa hape taba ya libizo le batu ba luna ba swanela ku bizwa ka lona. Taba ye ya tahisa hape mihupulo ye shutana-shutana; ba bañwi ne ba yemela libizo le liñwi, ba bañwi le liñwi. Ha kwa tahiswa libizo la “Kereke ya Mulimu,” kwa hanyeziwa ka kuli ne li sa bonisi litaba ze fapanya tumelo ya luna ni ze ñwi. Kono libizo la “Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7” ne li ka bonisa tumelo ya luna ya ku taha ka bubebe kwa Kreste, ni kuli lu baloti ba Sabata sa lizazi la bu 7. Batu ba kopano ne ba lumelelani hahulu ka libizo le la mafelelezo, kuli ha ba voutile, muuna a li muñwi fela ki yena ya ne a hanyeza; mi ka nakonyana hamulaho ni yena a tuhela kanyezo ya hae.

GSAM 351Libizo la Lumelelwa

GSAM 351.3Mwa Bopaki bwa nombolo ya 6, lu bala kuli:

GSAM 351.3“Ha ku na libizo le lu kona ku nga le li ka swanela, ha ne li sa lumelelani ni ze lu ipolela, ku bonisa tumelo ya luna, ni ku lu supa ku ba batu ba ba ikatulezi....

GSAM 351.4“Libizo la Mu-Adventista wa Lizazi la Bu-7 li bonisa fa pili litaba za niti za tumelo ya luna, mi li ka kolwisa muhupulo wa ya nyakisisa. Sina muzwi o zwa mwa mukotana wa mizwi wa Mulena, li ka hlaba ba ba loba mulao wa Mulimu, mi li ka ba isa kwa ku baka ku Mulimu ni kwa tumelo ku Mulena wa luna Jesu Kreste.”

GSAM 351.4Bopaki bo bwa felisa puzo ye mwa mihupulo ya balumeli ku ya ku ile.

GSAM 351Musebezi wa Mpo ya Niti

GSAM 351.5Kana wo haki wona musebezi o ikatulezi wa ku bonahala ha limpo za Moya wa Mulimu? Paulusi na bulezi kuli ne li beilwe mwa kereke “kwa ku petehisa ba ba kenile, kwa musebezi wa bukombwa, kwa ku yahisa mubili wa Kreste: ku fitela luna kaufela ha lu ka fita fa buñwi bwa tumelo,” ni ze ñwi.11 Ku swanela hahulu kuli, balumeli ha ba se ba batile liseli ka tapelo ni ka buikokobezo, Moya u buele, u li: “Ye ki yona nzila; likatulo za mina li lukile;” mi hape u “yahe” kereke ku fita fo, sina mwa taba ye, ka ku ba taluseza mo taba ye i ka ama misebezi ya bona ni ze ñwi za lika ze nde ze ka zwa mwa likatulo za bona.

GSAM 352Ndongololo ya Kereke

GSAM 352.1Mwa puo ye Mukulu White a ne a file fa pili a Kopano ye Tuna kwa Battle Creek mwa Lungu 1861, mi ye ne i hatisizwe mwa Tundululo ni Mulibeleli ya 11 Mbuwana 1861, a kalisa muhupulo wa ndongololo ye petehile hahulu ya likereke za luna. Ka ku memiwa, bakutazi ba 9 ba ituta Bibele hamoho kuli ba fumane liseli ka za taba ye, mi Kopano ya ba kupa kuli ba hatise mwa Tundululo ni Mulibeleli ze ne ba fumani mwa ku nyakisisa kwa bona. Hamulaho wa ku bonisa bupaki bwa Mañolo a Kenile ka za ndongololo ya kereke ni ba ba filwe misebezi mwa kereke, kwa nyakisiswa taba ya buemeli bo li lekana bwa linaha ze shutana-shutana mwa Kopano ye Tuna, ni buemeli bo swanela ni bo li lekana bwa likereke mwa likopano za likereke mwa linaha. Luli, ne li lwa pili ku tahiswa muhupulo wa ku ba ni baemeli ba ba ketilwe hande kwa likopano za sicaba kaufela, ka ku latelela kabelo ye li lekana ye ne ku ka lumelelwana ka yona.

GSAM 352Kopano ya Likereke mwa Naha ya Michigan ya Tomiwa

GSAM 352.2Ka 6 Yenda 1861, kopano ya likereke mwa naha ya Michigan ya tomiwa ka ku ketiwa ha muñ'a situlo, muñoli, ni katengo ka ku zamaisa ka batu ba 3. Ka ku vouta kwa kopano, kwa eleziwa kuli likereke li ikopanye ka ndongololo, li amuhele manzwi a tatama sina tumelelano ya kereke:—

GSAM 352.3“Luna ba lu saenile kwatasi, ka taba ye lu ikopanya ku ba kereke, lu nga libizo la Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7; lu eza tumelelano ya ku lota litaelo za Mulimu ni tumelo ya Jesu Kreste.”

GSAM 353Mañolo a ku Paka Bakutazi

GSAM 353.1Fa kopano ye, kwa atulwa pili kuli bakutazi kaufela ba Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7 mwa naha ye, ba ba ne ba na ni buemo bo bunde mwa kereke, ba fiwe mañolo a ku ba paka; ni kuli bakutazi ba be ni mañolo a kopanyeleza liñolo la ku beiwa kwa bona mwa bukutazi ni mañolo a ku ba paka a saenilwe ki muñ'a situlo ni muñoli wa kopano. Mañolo ao a ku ba paka ne a swanela ku nchafazwa silimo ni silimo.

GSAM 353.2Kwa voutiwa hape kuli ku ketiwe katengo ka ku lukisa puo ye ne i ka taluseza batu ba luna mukwa wa ku toma likereke ka ndongololo. Puo ye ya hatiswa mwa Tundululo ni Mulibeleli ya 15 Yenda 1861.

GSAM 353Mañolo a ku Paka Baemeli

GSAM 353.3Mwa mweli wa Muimunene 1862, kopano ya likereke mwa naha ya Michigan ya ba ni kopano ya yona ya pili kwa Monterey. Fo, kwa tahiswa pili muhupulo wa ku amuhela likereke mwa likopano za likereke mwa linaha ka mukwa wo batu ba voutelwa ku kena mwa likereke. Ka kuli likereke ze 17 mwa naha ne li se li tomilwe ka ndongololo, za amuhelwa mwa kopano ka ku voutiwa; mi batu kaufela ba likereke zeo ba ba ne ba li teñi ba amuhelwa ku ba baemeli.

GSAM 353Miholo ya Bakutazi

GSAM 353.4Ki fa kopano ye hape fo kwa amuhezwi mulelo wa ku lifa bakutazi mali a beilelwe ka viki ni viki, ka baka la musebezi o ba ezize. Bakutazi bona ne ba tokwa ku fa pego ya nako ye ba sebezelize mwa kopano ya likereke mwa naha, ni ya mali a ba amuhezi ni a ba itusisize; mi kopano ye amuhela pego yeo ne i swanela ku lukisa litaba zeo za mali ka swanelo.

GSAM 353Baemeli ba Tahisa Mañolo a ku ba Paka lwa Pili

GSAM 353.5Ka 20 Kandao 1863, Kopano ye Tuna ya ezwa kwa Battle Creek, Michigan. Ne i li kopano ya pili ya sitopa seo ye mwa yona baemeli ba ne ba tahile ni mañolo a ku ba paka a zwa mwa linaha za bona. Kono buemeli bo ne bu si ka tomiwa fa palo ya batu. Linaha ze ne li emezwi ka nako ye ne li li Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York ni Ohio.

GSAM 354Milao ya Mutomo ya Kopano ye Tuna ni ya Likopano za Likereke mwa Linaha

GSAM 354.1Ka 21 Kandao, Kopano ye Tuna ya amuhela mulao wa mutomo, mi ka lizazi le li swana kwa eleziwa likopano za likereke mwa linaha ku amuhela mulao wa mutomo wa kopano ya likereke mwa naha. Wa amuhelwa mwa kopano ya likereke mwa naha ya Michigan. Milao ye ya mutomo ne i tomile buemeli bwa baemeli fa palo ya batu mwa likopano za likereke mwa linaha ni mwa Kopano ye Tuna. Mulao wa mutomo wa kopano ya likereke mwa naha, o ne u elelizwe fo, u batile ku swana ni wo cwale u itusiswa ki likopano za luna za likereke za mwa libaka ze shutana-shutana ze 72 mwa lifasi kaufela.

GSAM 354.2Ka nako ya Kopano ye Tuna, mwa nako ya ku zuka ha limela ya 1864, kwa eleziwa pili kopano ya likereke mwa naha kuli ku ketiwe Katengo ka ku Nyakisisa Litaba za Mali, ka batu ba kereke ba e si bakutazi, ba ba ne ba si ka sebezeza kopano ka muholo mwa silimo seo. Ne ba swanela ku sebeza ni katengo ka ku zamaisa mwa ku nyakisisa ni ku lukisa litaba za mali ni bakutazi. Cwalo, butu ka butu, ka mo ku ne ku tokwahalela, ndongololo ya tomiwa mwa musebezi ni mwa taba ya Mulimu.

GSAM 354.3Cwalo lu se lu talusize ka bukuswani mikatulo ye ne i isize kwa ku tomiwa hande ha ndongololo ya musebezi. Taba ye ne i ezizwe ha sicaba sa kereke ne si sa li se sinyinyani hahulu ha si bapanywa ni mo si inezi ka nako ya cwale.

GSAM 354.4Kopano ye Tuna ha i ne i tomilwe ka ndongololo ye petehile, mwa 1863, palo kaufela ya baemeli ne i sa li ye nyinyani ku fita ye lu na ni yona cwale silimo ni silimo mwa ze ñwi za likopano ze nyinyani za likereke za mwa libaka ze shutana-shutana.

GSAM 354Mulelo wa Ndongololo

GSAM 354.5Mulelo o ne u swanela ku petiwa ka ndongololo ne u li wa kuli sicaba si kone ku ba ni liluo za sona ni ku li zamaisa ka mulao; ni kuli basebezi ba mwa musebezi ba zamaye ka kutwano, kusina mifilifili, kakuli mizamao ya bona ne i ezwa ka kelezo, mi ka baka leo kusina ku tahelwa ki mihupulo ye ba fapanya. Likuka ze li swana ze ne li amuhezwi mwa ndongololo ya luna ku fitela ka 1864 za itusiswa mwa musebezi ha u hulile ni ku anama kwa linaha ni kwa mishobo ye miñwi.

GSAM 355Litopa za Sicaba Kaufela za Tomiwa

GSAM 355.1Lushango ha lu zwezipili, kwa tomiwa litopa za sicaba kaufela ze tatama, ze ba ba zamaisa zona ne ba ketwa fa likopano za ka nako ye beilelwe za Kopano ye Tuna:—

GSAM 355.2Sicaba sa Kopano ye Tuna—sitopa sa ka mulao sa batu ba 21, sa ku swala mañolo a bumuñi bwa liluo za litsi ze shutana-shutana mwa Amerika ni mwa linaha ze ñwi.

GSAM 355.3Katengo ka Musebezi wa ku Hasa Lushango kwa Linaha Li Sili—ka ku okamela ni ku atolosa musebezi wa ku hasa lushango kwa libaka ze kwande a likopano za likereke ze se li tomilwe ka ndongololo.

GSAM 355.4Sicaba sa Linaha Kaufela sa Libukana—musebezi wa sona ne u li ku aba ze balwa ni ku ñolelana mañolo, ka ku bata ku kalisa misebezi ye minca ya ku hasa lushango.

GSAM 355.5Sicaba sa Tukuluho ya Bulapeli—musebezi wa sona o ikatulezi ne u li ku tusa ba ba shushwa ka baka la ku latelela lizwalo la bona, ni ku aba libuka ze bulela ka likuka za tukuluho ya bulapeli.

GSAM 355.6Sicaba sa Linaha Kaufela sa Sikolo sa Sabata—mulelo wa sona ne u li ku yaha ni ku zwelapilisa musebezi wa Sikolo sa Sabata mwa libaka kaufela.

GSAM 355.7Sicaba sa Musebezi wa Bualafi, wa ku Hasa Lushango ni wa Sishemo—musebezi wa sona ne u amana ni ku luta lingaka ni ba ba babalela bakuli, ku zamaisa litsi za kalafo, mandu a likutsana, a bacembele, ni ze ñwi.

GSAM 355Sibaka sa Musebezi ku Fitela ka 1868

GSAM 355.8Ku fitela ka 1868, sibaka sa musebezi wa luna ne si kopanyeleza kalulo ya Linaha ze Kopani za Amerika ye kwa bucabela bwa Nuka ya Missouri, ni kwa mutulo wa mulaini wa fa mapa o latelela bubati bwa lifasi, o li fa buemo bo swana ni mulaini wa mululwane wa kwa mboela wa Missouri. Ka nako yeo, Katengo ka Kopano ye Tuna ne ka na ni batu ba 3 fela, mueteleli wa kopano ni yena a li yo muñwi wa bona. Likopano kaufela ze 8 za likereke za mwa libaka ze shutana-shutana ne li okamelwa ki Kopano ye Tuna, ye ne i na ni sibaka sa yona se sihulu sa zamaiso kwa Battle Creek, Michigan.

GSAM 356Libaka Ku Lukisa Ndongololo Hape Ha Ku Ne Ku Tokwahala

GSAM 356.1Lushango ha lu anamile kwa linaha ze ñwi, kwa tokwahala ku lukisa hape ndongololo ya sibaka kaufela sa musebezi. Ka baka leo, mwa 1897 kwa ngiwa mikatulo ye ne i libile kwa taba yeo; kono musebezi wa ku lukisa ndongololo hape u ezizwe ka ku tala hahulu mwa lilimo ze 4 ze felile. Mwa nako ye, kwa tomiwa Kopano ye Tuna ya Europe, ye na ni katengo ka ku zamaisa ka batu ba 14; mi Kopano ye Tuna ya makalelo, ye na ni sibaka se sihulu sa zamaiso kwa Washington, D.C., i na ni katengo ka ku zamaisa ka batu ba 28, ba ba emela misebezi kaufela ye shutana-shutana ya lushango, mi ka ngile sibaka sa ze ñwi za litopa za sicaba kaufela, ze se li tuhezwi.

GSAM 356Muinelo wa Ndongololo ka 1 Sopa 1903

GSAM 356.2Ze tatama, ze zwa mwa Buka ya Silimo ya Kopano ye Tuna ya 1904, li fa litaba ze tabisa za lipalo ku fitela ka 1 Sopa 1903:—

GSAM 356.3Ka nako yeo, musebezi wa luna o ne u tomilwe ka ndongololo ne u na ni Likopano ze Tuna ze 2, ze ne li kopanyeleza Likopano za Kopanyo ze 14, likopano za likereke za mwa libaka ze shutana-shutana ze 72, ni misebezi ya ku hasa lushango ye 42. Li abiwe ka mukwa wo: likopano za likereke za mwa libaka ze shutana-shutana mwa Amerika ya kwa Mutulo, 49; kwande a Amerika ya kwa Mutulo, 23. Likopano za Kopanyo mwa Amerika, 8; mwa linaha ze ñwi, 6. Libaka za musebezi wa ku hasa lushango mwa Amerika, ku kopanyeleza Alaska, Hawaii ni Newfoundland, 5; misebezi ya ku hasa lushango kwande a Amerika, 37, ye inzi cwana: ye 12 mwa Europe; ye 4 mwa Afrika; ye 3 mwa Asia; ye 2 mwa Amerika ya kwa Mboela; ye 2 mwa Afrika ya kwa Mboela; mi ye siezi mwa Amerika ya fahali, Mexico, West Indies ni mwa Lioli za Pacific. Ba ba amana ni misebezi ye ya ku hasa lushango ki bakutazi ba ba beilwe ni ba ba filwe tumelelo ba 67, ni likereke ze 131.

GSAM 356Buñwi mwa ku Shutana-shutana

GSAM 356.4Ku fa susuezo ku ziba kuli litopa ze ze shutana-shutana mwa linaha ni mwa mishobo ye shutana-shutana kaufela li swalisani mwa ku zwelapilisa taba i li ñwi ye tuna ya niti ni puluso ya batu. Ha lu sepi mukwa wa fande wa ndongololo, kono lu sepa Mulimu, mutomi wa ndongololo. Ha a fuyaula musebezi wa basebezi ba hae ba ba swalisani ni ku sebeza ka kutwano, lu kona ku lemuha mo ku inezi ku kunde ni ku tabisa ku ba ni “lika kaufela li eziwe ka swanelo ni ka ndongololo.”

Notes

  1. Tito 1:5. ↩
  2. Midnight Cry, 15 Febuluwari 1844. ↩
  3. Titusi 1:5-9. ↩
  4. 1 Timotea 3:1-15. ↩
  5. 1 Pitrosi 5:1-6. ↩
  6. Mateu 23:11. ↩
  7. Bopaki bwa Kereke, Buka 1, lapi 210. ↩
  8. Mwa yona, malapi 649, 653. ↩
  9. Bopaki bwa Kereke, Buka 5, malapi 236, 237. ↩
  10. Mwa yona, lapi 534 (manzwi a tiisizwe ki luna). ↩
  11. Baefese 4:12, 13. ↩

Note

Back