Kauhanyo 24 — Bupolofita bo Buñwi bo Bu Talelezwi
GSAM 376.1“Mu ele hloko cwale ku zwa fa lizazi le ku isa kwapili, ku zwa fa lizazi la bu 24 la kweli ya bu 9, ku zwa fa lizazi le mutomo wa tempele ya Mulena ne u beilwe; mu ele hloko taba ye. Kana peu i sa li mwa sibulukelo sa lico? Ee, kota ya veine, ni kota ya lifeiga, ni kota ya lipomegaraneti, ni kota ya mafula a olive, ha li s'o beye miselo; ku zwa fa lizazi le ni ka mi fuyaula.”1
GSAM 376.2Ku zwelapili ko ku tiile, ko ku sa emisi, kwa lushango lwa mungelo wa bulalu ku zwa fa makalelo a lona ku kona ku bapanyiwa hande ni katleho ye ne i na ni Zerubabele ku zwa fa lizazi le a beile licwe la mutomo wa tempele.
GSAM 376Musebezi o Ne u Bonahala ku ba o Tata
GSAM 376.3Bajuda ha ne ba bizwa ku yaha tempele ya Mulena, ba si na mali ni lico mwa libulukelo za bona, ka ku bona kwa mutu musebezi wo ne u bonahala ku ba o tata hahulu. Ha ba utwa pizo yeo ka tumelo, mi ba kala musebezi ka ku lata, lizoho la Mulimu le li tahisa katleho la bonahala ku bona. Ha lu latelela ze ne li ezahala kwa makalelo a lushango lwa bulalu, lu bona lizoho le li etelela ba ba keta nzila ya hae. Nihakuba ba wela mwa manyando, ku babalela batu ba hae ni musebezi wa hae kwa Mulimu ku bonahala nako kaufela ku ba ba mu sepa.
GSAM 376Bopaki bo Bu Talusa Mikwa ya Batu
GSAM 376.4Ka la 24 Novemba 1862, likopano ze peli ne li ezwa ka nako ye swana mwa ndu ya William Wilson, wa kwa Greenville, Mich., ka mulelo wa ku toma likereke ze peli za ba ba ne ba amuhezi niti ya Sabata mwa sibaka seo. Kopano ya kereke ya Greenville ne i zamaiswa ki Mukulu White ni musalaa hae mwa kalulo ye ñwi ya ndu, haili Mukulu Byington ni na ne lu zamaisa kopano ya kereke ya West Plains mwa kalulo ye ñwi. Ha lu sa eza musebezi wa makalelo mwa kalulo ye ñwi, ne lu utwa linzwi la Mme White ha a fa bopaki bwa hae mwa kalulo ye ñwi. Ne lu kopana ni mataata mwa musebezi wa luna, mi ka nako ye ne i swanela, Mme White a bula munyako mi a li: “Ndate Loughborough, ha ni talima batu ba ba kopani fa, ni bona kuli ni na ni bopaki bwa ba bañwi ba ba teñi fa. Ha mu se mu itukisize, ni ka kena ni ku bulela.” Ka ku ba yeo ne i li yona nako ye ne lu tokwa tuso, a kena. Ka ku sa bala Mukulu Byington ni na, n'a ziba mabizo a batu ba balalu feela mwa kalulo yeo ya ndu. Ba bañwi ne li batu ba a sa zibi, ba a s'o bone ni kamuta, haisi feela mo ba ne ba bonisizwe ku yena mwa pono ya mupolofita.
GSAM 377Bupilo bwa Bo Pratt bwa Talusiwa
GSAM 377.1Ha a ema ku bulela, a li: “Mu ni swalele ha ni mi talusa ka m'o mu bonahalela ha ni bulela ze ni swanela ku bulela, kakuli ha ni zibi mabizo a mina. Ha ni bona lifateho za mina, ze Mulena a latile ku ni bonisa ka za mina li ta mwa muhupulo wa ka. Muuna yo ya kwa hukung, ya na ni liihlo li li liñwi [yo muñwi a bulela, a li: ‘Libizo la hae ki Pratt’], u bulela hahulu kuli u na ni tumelo, mi u iponahaza sina mutu ya lapela hahulu, kono ha s'o fetuhe. Mu si ke mwa mu amuhela mwa kereke ka muinelo wa hae wa cwale, kakuli ha si Mukreste. U feza nako ye ñata a nze a ina feela mwa libaka za misebezi ni mwa mandu a tulekiso, a nze a ngangisana ka lituto za niti, haili musalaa hae kwa ndu u swanela ku puma likota, ku babalela simu, ni misebezi ye miñwi. Mwa litumelelano za hae za tulekiso u sepisa lika ze a sa talelezi. B'o pila ni bona ha ba sepi ze a bulela za tumelo ya hae. Ka muinelo wa hae wa cwale, ne ku ka tusa musebezi wa bulapeli ha a ka lesa ku bulela ka za bona.”
GSAM 378Ndate Barr ba Tabiswa
GSAM 378.1A zwelapili, a li: “Ndate yo ya hulile [ha a nze a mu supa, yo muñwi a li: ‘Ndate Barr’] ne ni bonisizwe yena a fapana hahulu ni muuna yola. Ki mutala o munde hahulu mwa bupilo bwa hae, u ela hloko ku taleleza lisepiso za hae kaufela, mi u babalela ba lubasi lwa hae hande. Ha a na bundume bwa ku bulela niti ku b'o pila ni bona, ka ku saba kuli u ka sinya musebezi ni ku tahisa bumaswe. Ha a utwisisi m'o Mulena a konela ku ba ni sishemo se situna hakalo sa ku mu swalela libi za hae, mi u ipona kuli ha swaneli ni ku ba wa mwa kereke.” Cwale a li ku yena: “Ndate Barr, Mulena u ni laezi ku mi bulelela kuli mu ipulezi libi kaufela ze ne mu ziba, mi u swalelize libi za mina kale, ha mu ka lumela feela taba yeo.” Maswabi a ne a bonahala fa sifateho sa ndate yo a fela ka potlako. A talima fahalimu a nze a memenya, mi ka pilu ya hae ye bunolo a li: “U li swalelize?” “Ee,” kwa alaba Mme White, “mi ne ni bulelezwi ku mi bulelela kuli: ‘Mu tahe, mu ikopanye ni kereke; mi ha mu fumana nako ye swanela, mu bulele linzwi le li tusa niti; li ka tahisa ze nde, kakuli b'o pila ni bona ba mi sepa.’” A alaba, a li: “Ni ka eza cwalo.”
GSAM 378.2Cwale a li: “Ha Bo Pratt ne ba kona ku nga, ka nakonyana, muinelo o swana ni wo Ndate Barr ne ba bile mwa wona, ne ku ka ba tusa.”
GSAM 378.3Ka mukwa wo, nto ye ñwi ye ne i lu tataliseza ku toma kereke ya zwiswa. Bopaki bwa hae bu sika fiwa kale, ne lu sa koni ku fumana kuli Bo Barr ba lumele ku ikopanya ni kereke; haili kwa neku le liñwi, ne lu fumani kuli batu ba bat'o ba kaufela ne ba hana ku amuhela Bo Pratt, kono ne ku si na ya ikutwa ku ba ni tukuluho ya ku talusa se a hanela.
GSAM 378Muna mwa Lubasi wa Feliswa
GSAM 378.4Ku zwa foo a bulela ni muuna ya na ni lubala lwa mubili lo lu swana ni lwa mushabati, ya n'a inzi kwa neku le liñwi la ndu; cwale a supa musali ya na ni sifateho se sisesani, ya n'a inzi kwa neku le liñwi kwa mafelelezo, a bulela ni bona sina munna ni musali wa hae. A talusa lika ze ñwi ze ne li ezahalile mwa bupilo bwa bona bwa kwamulaho, ba sika ipulela kale ku ba ba ba lumela niti. A li Satani n'a huliselezi lika zeo mwa muhupulo wa musali ku fitela a tahiselwa ku penga. Mme White a li: “Ne ni boni kuli musali yo n'a bile silimo si li siñwi mwa sipatela sa ba ba penga; kono ku zwa fo a folile ni ku kuta kwa ku nahana hande, u lumelelize mihupulo yeo ya muna ku kanya muhupulo wa hae hape. Taba ye i swabisa hahulu munn'a hae, ya ezize kaufela ze a kona ku bonisa musalaa hae kuli wa mu sepahala, ni kuli ha na libaka la ku mu ikalula ka mukwa wo a eza.”
GSAM 379.1Ka nako yeo musali a akufa ku putanya mwa ndu, mi a kukama fa mangole a hae, a kupa munn'a hae ku mu swalela. Batu bao ne ba sa zibahali hahulu mwa kalulo yeo ya naha, mi litaba za bupilo bwa bona bwa kwamulaho ne li sa zibahali. Kono ba ba ne ba ba ziba ku fita ba bañwi ne ba ziba kuli ne ku na ni ku ikalulana mwahalaa bona, kono ne ba sa zibi sesosa sa kona.
GSAM 379Ku Swana ni za Elisha ni Hazaele
GSAM 379.2Mme White ha a se a file bopaki bwa hae, musebezi wa ku toma kereke wa fela ka potlako. Bo Barr ba ikopanya ni ndongololo ya Kereke ka pilu kaufela, haili Bo Pratt ba siiwa fande. Kopano i sa zo fela feela, Bo Pratt ba bulela ka maata, ba li: “Ni mi bulelela kuli, ha ku na tuso ya ku lika ku zamaya ni batu ba, u nze u iponahaza ku ba seo u si sona; ha mu koni ku eza cwalo.”
GSAM 379.3Ku talusa mikwa ya mutu, sina mwa taba ye bulezwi fahalimu, ku lu hupulisa hahulu taba ye swana ye ñozwi ya mwa mazazi a mupolofita Elisha:2 Beni-Hadadi, mulena wa Siria, n'a lumile mutang'a hae Hazaele ku Elisha ku yo buza kamba u ka fola kwa butuku bwa hae. Elisha n'a kile a boniswa mwa pono ya mupolofita ze ama Hazaele, mi muuna yo ha a taha fa pata ya hae, ha a talima sifateho sa hae, litaba kaufela za kutela mwa muhupulo wa hae ka ku bonahala hande.
GSAM 379Mukulu White ba Lwala Butuku bwa ku Holofala
GSAM 379.4Ka Lizazi la Bulalu, la 16 Ogasiti 1865, Mukulu White ba lwala butuku bwa ku holofala, ka libaka la ku sebeza hahulu ku fita ni ku sa lobala ko ku likana. Ka ku ba litsi za bupilo mwa batu ba luna ne li s'o tomiwe, ba isiwa kwa Dansville, N.Y., kwa ndu ya kalafo ye ne i bizwa ‘Ndu ya Luna fa Lubazu lwa Lilundu.’ Musalaa bona ni muñoli yo ne lu na ni bona kwateñi ku zwa ka la 14 Sepitema ku fitela ka la 7 Disemba. Ka ku ba kalafo ye ne ba fiwa mwa ndu yeo ya kalafo ne i ba tusa hanyinyani feela, lwa ya kwa ndu ya Bradley Lamson, wa kwa Lake View, Rochester, N.Y., ya n'a lu amuhela ka musa; lwa ina kwateñi libeke ze bat'o ba ze talu. F'o ne lu tabezi ku kopana ni Mukulu J. N. Andrews, ba ne ba sa zo kutela mwa muleneñi woo, hasamulaho wa ku ina likweli ze ñata kwa Maine.
GSAM 380Tapelo ya ku Lapelela Mukulu White
GSAM 380.1Malubasi a Mukulu Andrews ni Bo Orton ne a ikopanya ni luna zazi ni zazi hasamulaho wa musihali, mwa nako ya ku lapela ni Mukulu White ni ku ba lapelela. Taba ye ya zwelapili ku fitela ka la 25 Disemba. Ha batu ba fande ne ba tezi tabo ni mikiti ka lizazi leo la Keresemese, kereke ya Rochester ya li nga ku ba lizazi la ku itima lico ni ku lapelela Mukulu White. Ne lu na ni likopano kakusasana ni hasamulaho wa musihali, kwa ndu ya Mukulu Andrews, mwa Mukwakwa wa New Main; mi ka manzibwana ba ba ne ba nze ba lapela ni Mukulu White ba kopana ni bona hape kwa ndu ya Bo Lamson.
GSAM 380Pono ya Mupolofita ye Filwe ka Busihu bwa Keresemese
GSAM 380.2Kopano ya manzibwana ao ne i na ni maata hahulu. Mukulu White ba fuyaulwa hahulu, mi Mme White a fiwa pono ya mupolofita ye makaza, ye mwa yona a bonisizwe lika ze ñata. Mwa lika zeo ne ku na ni litaelo ku Mukulu White ka za mo ba swanela ku ezela, kuli ba sebeleze ka tumelo ya bona ku Mulimu, ya n'a otolosezi lizoho la hae ku ba sebeleza ka mukwa o bonahala hande, kuli ba kutelwe ki bupilo bwa bona.
GSAM 380Tlhaselo ya Satani ya Polofitiwa
GSAM 380.3Ku ba ba ne ba nze ba lapelela Mukulu White, Mme White a li:
GSAM 380.3“Mulelo wa Satani ne li ku sinya munn'a ka ni ku mu isa kwa libita. Ka litapelo ze za ku tieela, maata a hae a lobehile. Ni bonisizwe kuli Satani u nyemile ni sitopa se sa batu ba ba zwezipili ka libeke ze talu ku lapelela mutanga yo wa Mulimu ka ku tieela, mi cwale u ikatulezi ku ba lwantsha ka maata a matuna. Ne ni bulelezwi ku mi bulelela kuli: ‘Mu pile fakaufi hahulu ni Mulimu, kuli mu itukiseze ze kona ku mi wela.’”
GSAM 381J. T. Orton ba Elelezwa za Kotsi ye Taha
GSAM 381.1Ka lizazi la pili la Janauli 1866, Mukulu White ni lubasi lwa bona ba tanga ka sitima ku ya kwa Battle Creek, Mich. Na ni siyala kwa bupelimela bwa New York ka nako kaufela ye ne i siyezi ya maliha. Ku zwa ka manzibwana ao a ne ku filwe pono ya mupolofita, Bo J. T. Orton ne ba ikutwa kuli bupilo bwa bona ne bu li mwa kotsi, kono ne ba sa zibi kotsi yeo ko i ka zwa. Ba bulelela batu ba bañwi muhupulo wo. Ka manzibwana a lizazi la pili la viki, la 4 Masi, ba kutela kwa Rochester ku zwa kwa Parma, ko ne ba bile kwa kopano ya mazazi a mabeli, ba na ni Bo E. B. Sanders (ba cwale, ka 1905, ba pila kwa San Jose, Cal.). Ba kupa Bo Sanders kuli ha ba zamaya mwa muleneñi ba latelele mukwakwa o na ni liseli le li tuna ku fita, kakuli ba li: “Ni ikutwa nako kaufela inge mutu yo muñwi u ka lika ku ni bulaya.” Kono ne ba bonahala ku sa ba ni muhupulo wa kuli ki mañi ya n'a bata ku ba bulaya.
GSAM 381.2Na ni kutela kwa Rochester ku zwa kwa Parma ka la 7 Masi, mi na ni ina ni Bo Lamson, mukwenyani wa Bo Orton. Ka la 8, Bo Orton ni Mme Orton ba ta ku lu potela, mi lwa lukisa kuli kakusasana ka lizazi le li tatama lu ye ka sitima kwa Lancaster, mwa silika sa Erie, ko ne ni swanela ku zamaisa mukiti wa nyalo ya mwan'a bona wa mushimani a li muñwi feela. Lwa feza lizazi leo ka tabo, kono ne li li lizazi la ku nahana ka ku tieela.
GSAM 381Polao ya J. T. Orton
GSAM 381.3Ba zwa kwa ndu ya Bo Lamson ka 5 P.M., mi ka 7:30 P.M. kwa taha mulumiwa, a lu bulelela za tlhaselo ye maswe hahulu ye ne i ezizwe ku Bo Orton ki mutu ya sa zibahali, mwa ndu ya bona ya lipizi, ha ba nze ba babalela lipizi za bona. Lwa akufela kwateñi, mi lwa fumana kuli ne ba natilwe kwa toho ka bumaswe, ka kota ya koloi ye ne i tamilwe ka sipi, mi ne ba ilibani. Ba shwa ka 12:35 mwa busihu boo. Ku fitela lelo ha ku zibahali ya ezize kezo yeo ye maswe. Ka niti ne i sa ezwa ka libaka la mali, kakuli sisupo sa bona sa nako se ne si li mwa mukotana wa siambalo ne si sa angiwa, ni sikwama sa bona se ne si na ni $45 ne si sa angiwa. Taba ye ya sisinya hahulu Mme Orton, mi ha ba si ka fola ku ze ne i ba tahiselize. Bupilo bwa mubili wa bona bwa fokola ka potlako, mi ha ba si ka pila nako ye telele hasamulaho wa lifu la munn'a bona.
GSAM 382Bupolofita bo Buzwe ka Keresemese Yeo bwa Talelezwa
GSAM 382.1Hasamulaho wa likweli ze sikai feela ku zwa ka manzibwana ao a Keresemese a sa libalwi, batu ba 6 mwa ba 9 ba ne ba ikopanyezi mwa libeke ze talu zeo za tapelo ne ba se ba le mwa mabita a bona. Cwalo bupolofita bo buñwi bwa talelezwa ka mukwa o makaza hahulu.
GSAM 382Tuso ku ya Felezwi ki Sepo
GSAM 382.2Kakusasa hahulu ka la 12 Disemba 1866, Elias Stiles, wa kwa North Liberty, Ind., a taha kwa ndu ya ka, a kupa kuli ni ye ni yena kwateñi ku yo tusa James Harvey, ha ku konahala, ya n'a felezwi ki sepo, a nze a ikutwa kuli ha ku sa na sepo ku yena. Ka ku ziba kuli mwa pono ya mupolofita ya mafelelezo ye filwe ku Mme White n'a bonisizwe lika ze ñata hahulu, ni kuli litaba za batu ba bañata ne li bonisizwe ku yena ka mukwa wa bupolofita, na ni li ku yena: “Mwendi Mme White ba boni se siñwi ka za taba ya hae; ha ku li cwalo, mi ha ba ka si ñola, si ka ba ni maata ku fita nto kaufela ye ni ka bulela ku yena.”
GSAM 382.3Lwa ya ku bona honafo, mi ku si na linzwi le li bulezwi ku bona ka za muinelo wa Bo Harvey, na ni buza, na ni li: “Mme White, kana mwa lipono za mupolofita ze mu filwe, mu bonisizwe se siñwi ka za taba ya Ndate James Harvey?” Ba li: “Ee, ni bonisizwe, mi ka mazazi a sikai ni ikutwile inge ni swanela ku si ñola ni ku si lumela ku yena.” Cwale ba kala ku lu bulelela ze ba boni. Na ni li: “Ni ka ya ku mu bona kakusasana, mi ha mu ka ñola ze mu bonisizwe, ni ka mu iseza zona.” Lwa ba siya lu lumelelane cwalo, mi ka manzibwana lwa ya hape. Ne ba se ba felize ku ñola, mi ba lu ezeza musa ka ku lu balela zeo ka linzwi le li utwahala.
GSAM 383Bupaki bwa James Harvey mwa Kutalelwa
GSAM 383.1Bopaki bo bu bonisize hande-hande kuli Mr. Harvey ne a ka yela mwa bupilo bo bu fokolile, ni kuli Satani ne a ka leka ku mu pinyela mwa kutalelwa, a leka ku mu zwisa ku nahana kuli ha ku na sishemo kwa hae ni ha ku na sepo mwa taba ya hae; kono ne a boni kuli ne a sebelisize maata a hae kaufela ku lukisa liphoso za bupilo bwa hae bwa kwa mahlalefelo, ni kuli Mulimu ne a mu swalezi; hape, nako ye ne a ka lekwa ku ipulaya, ne a bonisizwe kuli mangeloi a Mulimu ne a zwilelela ku mu potoloha ni ku mu supa ku sepo mwa Mulimu ni kwa lihalimu. Ne ku na mazwi a mangata a swana a ku mu nyakalaza ni ku mu tiisa mwa bopaki bo.
GSAM 383.2Ka tokomane ye ne li mwa matoho a ka, lu ile kwa North Liberty kakusasana wa lizazi le li latelela. Mwa ndila, Mr. Stiles ne a ni bulelela kuli Mr. Harvey ne a bata ku ni bona, kono ne a re ha ni na linzwi la sepo kwa hae; kuli, nako ye ni ka kopana nae, ni ka dumela nae kuli taba ya hae ha i na sepo, kuli ke mutu ya lobile; mi, sina Eli wa kwa mahlalefelo, nako ye ne a utwa kuli areka ya Mulimu ne i zwisizwe, ne a ka wela kwa nyuma ni ku shwa.
GSAM 383.3Re fihlile kwa ndu ya Mr. Harvey ka nako ya 3 P.M. Nako ye ni mu bonile, ni bulezi, “Muzwale Harvey, u pila cwañi?” Ka mukwa o swabisize hahulu ne a arabile, “Ni lobile! ni lobile!! NI LOBILE!!!” “Ahee! ha u lobile. Taba ya hao i na sepo!” ni bulezi. Nako ye ne a bona kuli ni mu arabile cwalo, ne a bulezi ka linzwi le li isizwe mwatasi, “Ka libeke ze tharo ni nahani kuli ha ku na sepo ya ka, ni kuli ni lobile; mi lizazi la kacenu, nako ye ne ni sa taha mwa toropo ku zwa kwa li masimu, ni feta fa kalani ya kwa lisa la sikayo, ne ku bonahala inge kuli ku na ni se si ni bulelela, ‘U lobile! Ha ku na sepo ya hao! Tulela mwa lisa la sikayo u inwafe!’ Ne ni nahani kuli ku eza nto ye cwalo ne ku ka tisa maswabi kwa musebezi wa Kreste, mi ka baka leo ne ni tibezwi ku ipulaya.”
GSAM 384Puluso ya Taha ka Potlako
GSAM 384.1“Kono, Muzwale Harvey, ha u lobile!” ni bulezi. “Ni na ni bopaki bo bu zwa kwa lihalimu, bo bu re ha u lobile!” Ne a arabile, “Kacwalo ni ka bu utwa.” Kacwalo ni bala bopaki kwa hae, ka ku bulela pili kuli ha ku na ni linzwi le li liñwi le li ne li beilwe mwa matoho a ka. Nako ye ni feditse ku bala, sifateho sa hae ne si benya ka lumenyo, mi ne a bulezi, “Kacwalo taba ya ka i na sepo. Ni lumela mwa Mulena.”
GSAM 384.2Hamulaho a ku bala, lu bile ni nako ya ku lapela, mi ne a luka mwa yona a fetohile ni ku nyakaleza. Ne a re kwatulelela kuli tokomane ye ne i bonisize musebezi wa mukwa wa hae wa ku nahana mwa libeke ze tharo za kwa mahlalefelo ka ku tokwa ku fosa, ku fita ka mo ne a ka bu bulela hae. Kacwalo lilato la Mulimu ne li bonisizwe mwa ku nyolosa muzwale wa luna yo, ka nzila ye, ku mu zwisa mwa kutalelwa.
GSAM 384Naha ya Musebezi ya Atiswa
GSAM 384.3Ku fita kwa silimo sa 1868, naha ya musebezi ya Ma-Adventista ba lizazi la busupa ne i beilelizwe kwa United States, ni kwa karolo ya yona ye ne i li kwa mutulo wa museto wa kwa mboela wa Missouri ni kwa upa wa Noka ya Missouri. Kwa kopano ya ku lela naha ni ku aba musebezi, mwa nako ya seshene ya Kopano ye Tuna ye ne i bile mwa Battle Creek, Michigan, ka May 28, ne ku beilwe ku romela basebezi ba babeli ni litende la maoto a 60 kwa California. Mukulu D. T. Bourdeau ni yo muñoli ne re fihlile mwa San Francisco ka July 18 ya silimo seo.
GSAM 384Ku Bululwa kwa Misioni ya California
GSAM 384.4Ku na taba ye ni bata ku e ñola ka ku yelana ni ku bululwa kwa misioni ya California, ye i bonisa hande ku sebeliswa kwa mpo wa bupolofita. Paulusi, nako ye ne a bulela ka mpo ya Moya, ku akareza mpo wa bupolofita, ne a re i “ku lukisa ba ba kenile, ku musebezi wa bupastori, ku ku tiisa mubili wa Kreste.”3 Ka niti, ndila ye i fita ku sebeliswa ku lukisa ba ba kenile ke ku ba supa liphoso za bona, kuli ba li tatele, ni ku tapiswa libi za bona ka mali a butokwa a Mulena wa luna Jesu Kreste. Ka maikuto ao, thuso ye zwa mwa mpo wa bupolofita mwa musebezi wa bupastori ne i bonisizwe ka nako kaufela ka ku yelana ni sicaba sa niti ya cwale, ku supa batanga ba Mulena liphoso mwa mukwa wa bona wa ku sebeza, ni mo, ka mukwa o munwi, ne ba ka ba basebezi ba ba atile mwa ku fetola meya ya batu.
GSAM 385Bopaki bwa Mukwa wa Ku Sebeza mwa California
GSAM 385.1Ka nako ye nyana hamulaho a ku fihla mwa California, re amuhezi liñolo le li zwa kwa Mme White, mwa lona ne a bulela pono ya mupolofita ye ne a e filwe mwa Battle Creek ka Labohlano mantsiboa wa June 12,—lizazi le re ne re li feditse kwa Lancaster, New York, pili re si ka simolola musipili wa ku ya kwa California. Ne a si wa ka ba mwa California, mi ne a si na ku ziba kwa hae mukwa wa batu ba moo. Ka niti, nako yeo ne a si ka ya kwa wiko wa Noka ya Missouri. Ku ziba kaufela kwa hae ka taba ya lika za kwao ne ku zwa fela kwa mo Mulena ne a itumelelize ku mu bonisa.
GSAM 385.2Mwa litaelo za liñolo la hae, ne a talusize bufani bwa batu ba California, ni se se ne si ka zwa mwa ku sebeza mwa bona ka pulani ya ku konokela mali hahulu. Mwa ku kutaza batu ba California, ne ba swanela ku zuwa kwa bona ka moya wa bufani wo ba sebeza ka wona, kono si ka mukwa wa ku senya mali.
GSAM 385Katleho ye ne i Bulezwi Pili ya Taha
GSAM 385.3Hona cwale nako ni talima kwa nyuma kwa lilimo ze mashumi a mararu ni ze supile ku zwa nako ye musebezi ne u simolotse mwa California, ni ku lela muinelo wa nako yeo, ni muinelo wa batu, ni mukwa wo ne re ka sepile musebezi wa luna ka wona ha ne ku si na bopaki bo re ne re amuhezi, mi ni bona lipumelo za ku latelela litaelo ze ne li filwe, ni kona ku bulela kuli sicaba sa luna ne si zwelapili mwa likweli ze talu ku fita mo ne si ka zwelapili mwa silimo si li siñwi ha ne ku si na ku thusiwa “mwa musebezi wa bupastori” ka litaelo ze ne li amuhezwi ka mpo wa bupolofita. Ku fita kwa masika a 1871, ka ku latelela misebezi ye ne i sebelizwe mwa Sonoma County, ne ku zulisizwe likereke ze 5 za ba-silelezi ba Sabata.
GSAM 386Kopano ya Pili ya mwa Litende mwa San Francisco
GSAM 386.1Mwa June ya lilimo leo, re emisize litende la luna ka nako ya pili mwa San Francisco. Ka Mukulu Bourdeau ne a bilele kwa upa, musebezi yo muñwi ya zwa kwa Michigan ne a romilwe ku nga sibaka sa hae. Ne a fihlile ka June 17, mi ka nako yeo a kopana ni na mwa musebezi mwa toropo. Hamulaho a libeke ze nwi za musebezi mwa litende, re zwelapili ni likopano za luna ku fita kwa Dec. 1, 1871, mwa liholo ze ne re li hire. Ka ku ba mupumo wa musebezi wo, ba ba fita mashumi a matano ne ba amuhezi lushango mwa San Francisco.
GSAM 386Mataata a mwahali mwa California
GSAM 386.2Ku fita kwa nako ye, mataata a luna mwa California ne a zwa hahulu kwa buhanyezi bwa kwande, kono cwale ne ku simolola ku lekwa tumelo ya batu ba luna ka mukwa o munwi o ne u sa libelelwi. Musebezi ya ne a sebeza hamoho ni na ne a tiiselize ku latelela ndila ye ne ni lumela kuli ne i ka zwiseza swabi kwa hae ni kwa musebezi. Ne ku na lila za luna ze li baba mwa toropo, ze ne li libelela musebezi wa luna kaufela, mi ne li itokiselize ku itusisa kezo ifi kamba ifi ye si ya butali ku lu sinya. Kacwalo ne ku ba kwa bata hahulu ku utwa litaelo za mupostola za ku “ambuka ponahalo kaufela ya bubi.”
GSAM 386Ku Itekela ku Nosi kwa Kotsi
GSAM 386.3Ne ni si ka bulela kuli muzwale wa luna ne a ezize sebe sa niti mwa ndila ya hae, kono ne ni nahani kuli lila za luna ne li ka itusisa se ne a bulela kuli ha si sebe ku lu nyaza. Ne a tiile fa muhupulo wa kuli ne a na ni tokelo ya ku “eza se a lata” mwa taba yeo, hahulu nako ye ne ku dumelilwe kuli ha ku na sebe mwa se ne a eza. Lika ne li zwelapili cwalo ku fita kwa Jan. 23, 1872, nako ye ni zwile kwa Sonoma County ku ya San Francisco ku bona se ne si ka ezwa ku yandulula taba yeo.
GSAM 387.1Ka nako ye, lila za luna ne li sebelisize ndila ya hae sina mo ni ne ni shaba, mi ne a tiile fa muhupulo wa kuli ne ku si taba ya bona, kuli ne a ka ba bonisa kuli ne a na ni mukwa wa hae, mi ne a ka zamaya mwa ndila za toropo ka mo a lata, ni ni mangi a lata, ka ku si bea mwa ku nyatwa kwa bona. Ne ni leka, ka musebezi wa kwa sephiri, ku mu bonisa kuli ndila ye ne i ka si sebeze, ni kuli moya wo wa ku itekela ku nosi ne u ka felela mwa bubi. Ne a na ni balateleli ba hae, ba ne ba mu utwelwa hahulu, mi bañwi ba bona ne ba simolotse ku zeka sibaka se ne si ka mu beya mwa ku nyatwa ye tuna. Karolo ye tuna ya kereke ne i boni bubi bwa ndila ya hae ya ku si utwe, mi ne i itokiselize ku tusa misebezi ye ni ne ni eza ku boloka sicaba ku nyatolwa.
GSAM 387Kopano ya Ku Nyakisisa ya Beilwe
GSAM 387.2Kacwalo taba ne i eme ka Sabata, January 27, nako ye ne ku beilwe kuli taba ye ne i swanela ku nyakisiswa, mi kereke ne i swanela ku eza se si tiile ku ba boloka ku nyatolwa ko moya wo wa ku lwisana ne u ka zwiseza. Kopano ne i beilwe ku simolola ka lizazi la pili la viki, January 28, ka nako ya 9 A.M., ku lela muinelo wo ni musebezi wa luna sina kereke ka ku yelana ni wona. Kwa ponahalo kaufela, kereke yeo ne i ka kauhana luli. Ni fitisize nako ye telele ya busihu boo mwa ku rapela Mulimu, kuli a sebeze ku tusa luna.
GSAM 387Ku Ikwatulela kwa Ñozwi
GSAM 387.3Hosasa wa lizazi la 28, nako ye ni simololela kwa kopano, ni kopani ni musebezi ya ne a sebeza hamoho ni na mwa ndila ya batu, ku si keke kwa ndu ye ni ne ni lala, a lila. Ne a bulezi, “Muzwale Loughborough, kacenu ha ni ye kwa kopano.”
GSAM 387.4“Ha u ye kwa kopano?” ni bulezi; “kopano i yelana ni taba ya hao.”
GSAM 388.1“Ni ziba,” ne a bulezi, “kono ni foselize kaufela. U lukile mwa muhupulo wa hao ka za taba ya ka. Ki liñolo la ku ikwatulela le ni ñolezi ku kereke; u li nge, u ba balele lona. Ku ka ba hande kwa hao, ni kwa ba ba ka lata ku ni utwela, ha ni si yo.”
GSAM 388.2“Ki lika mañi ze li zwiseza ku fetohwa ko kunu ku tuna mwa hao ku zwa maabane?” ni mu buzisize.
GSAM 388Pono ya Mupolofita ye Makaza ye Amuhezwi
GSAM 388.3Ne a arabile, “Ni ile kwa ofisi ya poso maabani busihu, hamulaho a Sabata, mi ni amuhezi liñolo le li zwa kwa Mme White, kwa Battle Creek, Michigan. Ki bopaki bo a ni ñolezi.” Ka ku li ni fa, ne a bulezi, “Li bale, mi u ka bona mo Mulena a bona taba ya ka.”
GSAM 388.4Ne a ni kopa ku bulela kereke kuli ne a amuhezi bopaki bo bu zwa kwa Mme White, bo ne bu mu nyatula ka za mukwa wa hae, mi kuli ne a bu amuhezi, ka ku ba niti.
GSAM 388Pono ye ne i Kolwisa
GSAM 388.5Ye ne li karolo ya pono ya mupolofita ye ne i filwe Mme White kwa Bordoville, Vermont, ka Dec. 10, 1871. Ne a simolotse ku ñola karolo ye ne i yelana ni taba ya muzwale wa luna yo ka Dec. 27, 1871, kono ka taba ye nwi ku feliwa kwa tokomane ne ku liyehile ku fita kwa Jan. 18, 1872, nako ye ne i feditwe ni ku romelwa ku zwa Battle Creek. Mwa mazazi ao ne ku tokwa mazazi a ka ba 9 ku isa mañolo ka ndila ya naha ku zwa Michigan ku ya California.
GSAM 388.6Mwa pono ya mupolofita, lika ze ñata li boniswa kwa hae ka mukwa wa bupolofita. Ne ku bile cwalo mwa taba ye. Ka nako ya pono ya mupolofita, ne ku na fela moriti wa se ne si ka boniswa hande nako ye bopaki ne bu fihlile mwa San Francisco. Ku ka bonwa, ka ku bapanya mazazi, kuli ku feliwa kwa taba mwa San Francisco ne ku bile hamulaho a ku zwa kwa bopaki bo bu ñozwi kwa sibaka sa kwa mahlalefelo. Bapeli ba luna mwa San Francisco ne ba bonile ka nako yeo kuli ha ku na mutu ya ka ñola kwa Battle Creek ni ku isa litaba kwa Mme White ka nako ye ne i ka mu lekana ku ñola liñolo le, kakuli muinelo wa lika ne u si wa ba teng ka nako yeo.
GSAM 389.1Taba ye ne i na ni maata a tuna ku bapeli ba kwao, mi ne i ba tiisize kuli ku na maata a Mulimu mwa pono ya mupolofita yeo. Ne ni si ka ñola ni linzwi le li liñwi kwa Mukulu White kapa kwa musali wa hae ka za muinelo wa lika mwa San Francisco, mi musebezi ya ne a sebeza hamoho ni na ne a bulezi kuli ne a si ka ñola se si nwi; mi bapeli ne ba bulezi, “Ha ne a ka ñola, ne a si ka bulela lika ze ne li zwisizwe ku mu nyatula.”
GSAM 389Mukwa wa Ku Ñola Pono
GSAM 389.2Nako ye ne re utwile hamulaho, ku zwa kwa nca ye nwi ya ndila, za ku ñolwa ni ku romelwa kwa bopaki, ne ku bonahala hahulu kuli Mulena ya ne a filile pono ya mupolofita ne a libelela nako ya ku ñolwa ni ku isa kwa kona ye ne ku swanela ku ya, kuli ku fihlile kwa nako ye ne i swanela.
GSAM 389.3Kakusasana hahulu ka Jan. 18, 1872, Mme White ne a zusizwe mwa buloko ka bopaki bo bu ngile kwa maikuto a hae. Maikuto ne a bonahala kwa hae ka ku ziba hande sina kuli ne ku bulezwi ka linzwi le li utwahala, “Ñola ka nako yeo bopaki bwa California, mi u bu ise mwa poso ye i latela; bu batahala.” Ka ku buwelelwa kwa nako ya bubeli, ne a zuha, a apala kapili, mi a feliwa ku ñola. Ka nako ye nyana pili a lico za kakusasana, ne a bu fa mwana wa hae Willie, a re, “Isa liñolo le kwa ofisi ya poso, kono u si li wele mwa sibaka sa ku li isa. Li fe muokameli wa poso, mi u mu buleletse kuli a li be hande mwa saco ya mañolo ye i zwa kacenu.” Hamulaho ne a bulezi kuli ne a nahani kuli litaelo za hae ne li makaza hanyinyani, kono ne a si ka buza lipuzo, mi a eza se ne a lailwe, mi “a bona liñolo li kena mwa saco ya mañolo.”
GSAM 389Bupaki bwa Ku Etelela kwa Mulimu
GSAM 389.4Ka ku ziba muinelo wa luna mwa San Francisco ka nako yeo, u ka bona ka potlako butokwa bwa ku isa liñolo le mwa poso yeo. Mwa mazazi ao ne ku na fela poso i liñwi ka lizazi ye ne i isa mañolo ka naha. Ha liñolo ne li ka fihlile ka lizazi la pili la viki busihu, la 28, mwa sibaka sa ka Sabata busihu, la 27, ne ku ka ba ni ku kauhana ko kubi mwa kereke. Ha ne li ka fihlile libeke ze nwi kwa mahlalefelo, ni ha ne li ka fihlile hamulaho a ku filwa kwa pono ya mupolofita, kereke ne i si ka bona maata a lona ka ku lubela cwalo.
GSAM 390.1Mona ne ku na ni bopaki bo bu ne bu bonisa hande lizoho la Mulena, si fela kakuli ne bu fihlile ka nako ye ne i swanela ku lukisa liphoso ze ne li le teng, kono, ka ku amuhelwa ka ku inyenyefaza ni ku sebeliswa ke muzwale wa luna yo, ne bu sebelisize maata a tuna ku tisa ku ba ni bonwi ni ku tiya mwa kereke ye nyana yeo.
GSAM 390Mukwa wa Ku Ñola Lipono
GSAM 390.2Taba ye hape i sebeza sina mutala wa polelo ya hae ka za mukwa wa ku ñola se a bonile. Ka za taba ye ne a bulezi: “Ni zusizwe mwa buloko ni ku hupula hande-hande litaba ze ne li bonisizwe kale kwa maikuto a ka; mi ni ñozi, mwa mwahalaa busihu, mañolo a ne a fetile mwa kontinente, mi nako ye ne a fihlile kwa koluwo, a bolokile sicaba ku keteke ye tuna.”4