Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

Kauhanyo 21 — Lizoho le Li Etelela mwa Musebezi

John Norton Loughborough

GSAM 322.1Ni ka ku luta ni ku ku bonisa nzila ye u swanela ku zamaya ku yona.1

GSAM 322.2Kwa yo a beya tumelo ya hae mwa Mulena, tokomelo ya hae i bonahala ka linako kaufela. Kono ku na ni linako zeo tokomelo ye i bonahala hahulu, sina ku lukululwa kwa maswe ni likozi ze bonahala ni ze sa bonahali, ni minyako ye Mulimu a bula ka ku tusa kwa hae ku hasanya niti ya hae. Ke za litaba zeo kauhanyo ye i bua.

GSAM 322Pono ya pili kwa Michigan

GSAM 322.3Mwa mwedi wa Mayi, 1853, Mukulu White ni musali wa hae ba etela Michigan. Ne li ku tahisa kwa pili kwa bona kuya kwa wiko wa Buffalo, N.Y. Ka Sabata ya mafelelezo a Mayi ne ba le kwa Tyrone, mi kwa sibaka seo Mme White ba bonisizwe ka pono ya mupolofita likopano ze shutana-shutana za ba ba buluka Sabata mwa naha ye, hamohocwalo ni litemuso ka za lisusuezo ze ne li ka ba lwantsha. Ka la 2 June, kwa Jackson, ba ngwala maqephe a robeli a pampiri ye tuna, ba ngwala ze ne ba bonisizwe. Ba ni neela kopi ye ngozwi ka pensela ya pono ye, ka mulao wa gore ni ba neele kopi ye ngozwi ka pene ni inki.

GSAM 322Musali ya ne a Ipulela Ku Ba Mukgethwa

GSAM 322.4Mwa ze nwi ze ne li bonisizwe, ne ku na ni taba ya musali ya ne a leka ku ipilela mwa batu ba luna. Ba bulela kuli musali yo ne a ipulela ku ba ya kenile hahulu. Mme White ne ba sa mu zibi, mi ne ba sa zibi taba ye nwi ka yena, ha si ze ne ba neelilwe mwa pono ye. Ha ba sa bulela fela mukwa wa musali yo wa ku zwelapili, kono ni kuli, ha ba ka mu sola, ne a ka iponahatsa ka sebopeho sa ku itumelela ku ba ya kenile mi a re, “Mulena—wa—ziba—pilu—yanga.” Ba bulela kuli musali yo ne a zamaya mwa naha ni mutangana, ha mukwata wa hae, musupali, ne a li kwa ndu ku sebeza ku ba fumana ze ba sebeliseza nzila ya bona ye maswe. Mme White ba bulela kuli Mulena ba ba bonisize kuli, “nihaike musali yo a ipulela ku ba ya kenile, yena ni mutangana yo ne ba na ni molato wa ku tula taelo ya bu 7.” Ka tlhaloso ye ngozwi ya taba ye mwa pokotho yanga, ni ne ni libelela ka ku iyakatwa ku bona ze ne li ka zwelapili.

GSAM 323Kopano kwa Vergennes, Mich.

GSAM 323.1Ne lu bile ni likopano kwa Jackson, Battle Creek, Bedford, ni Hastings, mi hamulaho ra ya kwa Vergennes, Kent Co., kwa ne ku bonahala ku ba kwa ndu ya musali yo. Ra fita kwa sibaka se ne lu ka robala kwa sona ka la 11 June, hanyinyani pili Sabata i si ka kala. Ndu ye ne lu ka lobalela kwa yona ne li ya Mukulu White yo muñwi, ya ne a li mukutazi wa kereke ya Bakreste nakong ye fetile. Ka nako yeo naha ne i sa zwelapili ku ikalelwa, mi ne ba lokisize likopano za luna mwa ndu ya likomo ye tuna ye ncha, limaili ze 3 kwa pili, mi musali yo ne a bonisizwe mwa pono ya mupolofita, kamukwa wo ne li, ne a pila limaili ze 2 kwa pili a sibaka sa kopano.

GSAM 323Bopaki ku Mutu ya Tundamezi Tumelo ku Si na Kutwisiso

GSAM 323.2Ka la 12 June, ka 10:30 A.M., ra kopana mwa ndu ya likomo ku ba ni kopano. Mme White ba ne ba inzi kwa mafelelezo a lizoho la nzohoto la pulpiti, ni ne ni inzi haufi ni bona, Mukulu Cornell haufi ni na, mi Mukulu White ne a li kwa lizoho la silyo la pulpiti, a bulela. Ka ku bulela kwa hae nako ya mizuzu ye 15, musupali ni mutangana ba kena hamohocwalo, ba ina kwa setulo sa pili haufi ni pulpiti. Ne ba na ni musali ya lele, ya sinyinyani, ya mubala o nsu, ya ne a ina haufi ni munyako. Ka mulaho wa puzo ye nyinyani ya Mukulu White, Mme White ba ema mi ba simolola lipuo za bona ka ku bua za tlhokomelo yeo bakutazi ba swanela ku ba nayo, kuli ba si ke ba sinya musebezi wo ba neelilwe, ba sebelisa manzwi a, “Mu be ba ba kenile, mina ba mu lwala lisebelisezo za Mulena.” Ba bulela gore ne li si ka taelo ya Mulimu ku bitsa musali ku zamaya mwa naha ni mwanalume ufi kapa ufi ha si mukwata wa hae. Mafelelezo ba bulela ka ku bonahala,

GSAM 323.2“Musali yo ne a zo ina hanyinyani fela haufi ni munyako u bulela gore Mulimu ba mu bilelize ku kutaza. U zamaya ni mutangana yo ya sa zo ina fa pili a deseke, ha musupali yo, mukwata wa hae—Mulimu ba mu kutwele!—a sebeza kwa ndu ku fumana mali ao bona ba a sebeliseza ku zwelapili ni bumaswe bwa bona. U ipulela ku ba mukgethwa hahulu,—ku ba yo a kenile,—kono, hamohocwalo ni ku ipulela kwa hae ku ba mukgethwa, Mulimu ba ni bonisize gore yena ni mutangana yo ba na ni molato wa ku tula taelo ya bu 7.”

GSAM 324.1Batu kaufela ba ne ba ziba gore Mme White ne ba sa boni batu bao ku fita nako ye ne ba kena mwa ndu ya likomo. Ku ba khetha mwa batu ni ku hlalosa limelo za bona ka mukwa wo ba ne ba li, ne ku bile ni matabelo ku mapilu a ba ne ba le fao, mi ku tiisa ku ikanya kwa bona ni tumelo ya bona mwa lipono.

GSAM 324Manzwi a Bulezwi Sina mo ne ku Bulezwi Pili

GSAM 324.2Ha Mme White ba ne ba neela bopaki bwa bona, batu ne ba talima ka ku iyakatwa kwa Mme Alcott, musali ya ne a solilwe, ku bona mukwa wo ne a ka amogela ze ne li bulelilwe ni ze ne a ka eza ni ku bulela. Ha ne a li wa ku sa ba ni molato wa taba ye ne a solilwe, ne ku ka libelelwa kuli a eme mi a hane taba kaufela. Ha ne a li ni molato, mi a sinyehile hahulu, ne a ka hana taba kaufela, hamohocwalo ni ha ne a ziba gore i tiile. Kono mwa sibaka sa seo, a eza fela ze bopaki ne bu bulezi kuli a ka eza ha a solwa. A ema ka bunya, ha meto kaufela a ne a mu talimile, mi a bupa sebopeho sa ku itumelela ku ba mukgethwa, a bulela ka bunya, “Mulena—wa—ziba—pilu—yanga,” mi a ina fela a sa sa bulela. A bulela fela ze bopaki ne bu bulele gore a ka bulela, mi a bulela ka mukwa wo swana.

GSAM 325Molato wa Bona wa Amogelwa

GSAM 325.1Kaniti, Mulimu ne ba ziba lipilu za bona, mi bona ne ba ziba gore ba na ni molato wa taba ye. Hamulaho mutangana yo a bulelela Mista Gardner, mutu wa sibaka seo ya ne a mu botsisa ka ku tiya za taba ye, a re, “Mista Gardner, ze Mme White ba ne ba bulela za luna ne li niti hahulu”; mi musali yo, hamulaho wa ku bulela Mme Wilson kwa Greenville, mwa 1862, gore “ni ka seke ka bulela lizwa ni lizwa ku lwantsha Mme White, ka ku sa bata ku bonwa ni lwisana ni Mulimu,” a amogela gore ze ne li bonisizwe za yena ni mutangana yo ne li niti.

GSAM 325Sehlopha sa Mulumiwa

GSAM 325.2Mwa linako za mafelelezo a 1853, batu ba banyinyani ba ne ba sa sa lumelelana kwa Michigan ba ikopanya mi ba simolola ku hatisa pampiri ye ne i bilelwa Mulumiwa wa Niti. Musebezi wa pampiri ye ni ba ne ba i sepile ku bonahala ku li wa ku hetelela ni ku nyefola, si wa ku tiisa. Maaka a mañata ne a ngolwa mwa maqephe a yona, a ne a lu nyandisa mwa musebezi wa lushango; mi ka ku ba ku li ku bonana kwa luna kwa pili ni lwisano ye bulehile, ra bona ku li mulao wa luna ku hana manzwi a bona a ku nyefola. Ku eza seo ne ku ca nako ye ne i swanela ku sebeliswa ku isa niti ye ne neelilwe luna kuzwelapili, mi ku ne ku lumelana ni maikuto a Satani, ya ne a li yena ya susuelize lwisano ye. Mi litaba za zwelapili ku ba ka mukwa wo, kufitela manzibwana a la 20 June, 1855, ha Mukulu White ni musali wa hae, Mukulu Cottrell, ni na ne lu sa zo feza kopano kwa Oswego, N.Y. Ne lu nyandisizwe mwa kopano ya luna ki Lillis, ya ne a kena mi a aba mapampili ao a ku nyefola mwahalimu wa batu. Taba ya mulao wa luna mwa taba ye ya bulela hape. Misebezi kaufela ya ku hana maaka a bona ne i fella fela kwa bona ku bupa maaka a mañwi.

GSAM 325Litaelo ni Bupolofita

GSAM 325.3Mwa kopano ya thapelo ye ne i ezwa mantsiboa ao kwa ndu ya John Place, mwa tolopo ya Oswego, Mme White ba ne ba neelwa pono ya mupolofita yeo ba ne ba bonisizwe gore ha lu ka zwelapili ni musebezi wa luna, ni ku kutaza niti, lu sa talimi batu ba ba swana ni “sehlopha sa Mulumiwa,” ba ka lwisana bona kwa bona mi pampiri ya bona i ka wa, mi ha seo se ka ezahala, lu ka fumana gore palo ya batu ba luna i oketsehile ka makgetho a mabili. Ka ku lumela kuli bopaki bo ne bu zwa kwa Mulena, ra simolola ka nako yeo ku eza ka ku lumelelana ni bona.

GSAM 326Ku Wa kwa Sehlopha ni Pampiri ya Mulumiwa

GSAM 326.1Musebezi wa niti ne u zwelapili ka ku potlaka, ha “sehlopha sa Mulumiwa” u kena mwa mataata mwahalimu wa bona. Ka nako ye nyinyani mokopano wo ne u hasana, mi baeteleli ba wona ba bañata ba lahla Sabata. Pampiri ya bona ne i fela ka nako ye nyinyani ka ku sa ba ni ba i sepa, mi yo ne a sebeza kwa nako ye nwi ku ba muhatisi a leya maikuto a hae kwa ku luta sikolo; kono ka ku sa ituta pili ku ipusa, a palelwa kaufela ku busa ba ne a ba luta. Ha a leka ku laya mwana ya nwi wa sikolo sa hae, a zwa tobolo, ya lila kono ya hana ku tunya. Ku baleha ku bolaiwa ki batu, ne a swanela ku baleha bosihu ku ya kwa Canada.

GSAM 326Mafelelo a Musebezi wa Ku Taha

GSAM 326.2Ka nako yeo ne ku na ni ku lumelelana ni ku ba ni munahano o muñwi mwahalimu wa batu ba luna ku fita nako kaufela; mi ha ku eza misebezi ya ku isa lushango kwa mafelelezo, nzila ne i buleha kwa libaka kaufela.

GSAM 326.3Mwa Nomoro ya 10, Buka ya 11 ya Tundululo ni Mulibeleli, ka la 14 Jan., 1858, muhatisi, ha a bulela za mafelelezo a musebezi wa Mulumiwa, a re: “Ka nako ya ku sa lumelelana, ha ku eziwa muliko wa ku wisa Tundululo, libyana za Kereke kwa ndu ya musebezi ne li lekanyelwanga fela ka $700. Ku tula nako yeo li ezize $5,000. Ka nako yeo ne ku na ni ba ba lefa ba ka bang 1,000, cwale ku na ni 2,000, ku belekana ni lenane le lituna la ba ba amogela mahala.”

GSAM 326.4Ka ku ba ni nako yeo (1858) ha “sehlopha sa Mulumiwa” u ne u ikala mi u qhalakana, mi Mulumiwa wa fela ku ba teng, linomoro ze li fa halimu li na ni taluso ye tuna. Ka ku ba ni ba ba lefa ba Tundululo ni Mulibeleli ba ne ba oketsehile ka makgetho a mabili, ba ba lumela ne ba oketsehile ku fita makgetho a mabili. Ka mukwa wo bupolofita bo ne bu ezilwe ki Mme White mwa June, 1855, ne bu petahala.

GSAM 327Kopano za Mwa Litende za Ku Nahanwa kwa Pili

GSAM 327.1Mwa mazazi a pili a lushango, ne li mukwa wa luna ku eza likopano mwa mandako a sikolo ha ku sa bonahali sibaka se si fitelela. Mwa ndu ye swana ni ye, ka nako ye nwi, batu ba mañata ba ne ba ikopanya ku fita ku ba ka ku kona ku kena mwa mandako a sikolo a mabili a buhulu bo. Ku utwahala ki batu kaufela, mu buleli a ema mwa lifasitere le li bulehile mi a bulela kwa ba ba li mwa ndu ni kwa batu ba mañata ba ne ba inzi mwa makoloi a bona ni fa bucwañi. Ku bonwa kwa mukopano wo tuna ne ku susuelize ku nahana za ku eza likopano mwa litende.

GSAM 327Kopano ya Pili ya Mwa Litende kwa Battle Creek, Mich.

GSAM 327.2Ka hona, ka la 22 Mayi, 1854, ne ku ezizwe katulo ki Mukulu James White ni ba nwi mwa buhulisano gore ku sebelisa litende ku eza likopano ne ku ka ba mulao o swanela. Ka nako yeo litende ze tuna ne li sa sebeliswi hahulu ku fita ku ba liserekisi, makule a diphoofolo, ni mapontšo a mikwa ye shutana. Michigan ne li naha ya pili kwa ne ba Ma-Adventista ba Lizazi la Bu-7 ba eza muliko wo wa musebezi. Kopano ya pili ya mwa litende ne i bulwa kwa Battle Creek ka la 10 June, 1854. Cwale, mukwa wo wa ku eza likopano mwa nako ya buzuba u bile wa buhulu hahulu.

GSAM 327Kopano za Mwa Masimu za Ku Nahanwa

GSAM 327.3Mwa 1868 ku ne ku eziwa mutala o muñwi wa ku lwela ku zwelapili. Ku swanela kwa ku eza likopano za mwa masimu ne ku nahaniwa ka ku tiya, mi ku fihlelwa kwa ku nahana gore ye ne i ka ba nzila ye tuna ya ku amogela likopano ze tuna za batu ba luna mwa likopano za kakaretso. Ka ku ba ni tente ye tuna ya litirelo za batu kaufela ni litende ze nyinyani za malapa, batu ne ba ka ba mwa buiketlo, mi ka mukwa wo mazazi a mañata ne a ka sebeliswa ka matabelo mwa ku elezana ni ku rapela.

GSAM 328Kopano ya Pili ya Mwa Masimu kwa Wright, Mich.

GSAM 328.1Kopano ya pili ya mwa masimu ne i ezwa kwa Wright, Mich., 1-7 September, 1868. Likopano ze tuna ze za batu ba luna ne li tokoma ku fita mo, hoo ku eziwa likopano za mwa masimu ze fita mashumi a ketalizoho silimo ni silimo mwa libaka ze shutana-shutana za musebezi. Ha li kwa America fela likopano ze za mwa masimu li eziwa, kono ni kwa Europe, Australia, New Zealand, ni South Africa.

GSAM 328.2Mukopano o tuna hahulu wa mukwa wo ne u eziwa ki batu ba luna ne u li mwa 1893, kwa Lansing, Mich. Mwa mukopano wo tuna ne ku na ni batu ba 3,400 ba ba ne ba lobalela mwa litende za malapa ze fita 500. Lesela la tente le ne li sebelisizwe ne li lekana ni mayadi a fita 150,000 mwa ku aga litende ze shutana-shutana za mwa masimu.

GSAM 328Ku Lukululwa kwa Kozi ya Terene

GSAM 328.3Ka la ne la latelela ku fihlelwa kwa mulao wa ku reka tente ya luna ya pili ya maoto a 60 (23 Mayi, 1854), Mukulu White ni musali wa hae, ba ne ba li kwa Jackson, Mich., ne ba swanela ku simolola leeto la bona ku ya kwa Wisconsin, kwa ne ba ka sebeza nako ye nwi. Ne lu fitisize musihali kwa ndu ya D. R. Palmer, hanyinyani fela kwa setešene. Ka makgetho a mañata musihali woo Mukulu White ba ne ba bulela gore, “Ni ikutwa ka mukwa o sa tlwaelegangi za ku simolola leeto le; kono, Ellen, ku na ni nako yeo lu ne lu bilelilwe kwa yona, mi lu swanela ku ya. Ha ni sa ba ni nako yeo ni ne ni bilelilwe kwa yona, ni ka seke ni ya bosihu.”

GSAM 328.4Ha bosihu bu kena, haufi ni nako ya ku fita kwa terene, ra ba ni nako ya thapelo. Kaufela ne ba bonahala ku susuelizwe ku rapela ku tiiseza Mukulu White ni musali wa hae mwa leeto le. Ha ra ema, Mukulu White ba bulela tumelo ya bona gore Mulena ba ka ba ni tlhokomelo ya bona mi ba ba sileleze.

GSAM 328.5Ka nako ya 8 ni ya ni bona kwa terene ku tusa ku fumana litulo ni ku lukisa mapakete a bona. Ra kena mwa koloi ye nwi ya litulo ze na ni misana ye telele, ye ne i bilelwa mwa mazazi ao “koloi ya ku robala.” Mme White ba re, “James, ha ni koni ku siala mwa koloi ye, ni swanela ku zwa mwa yona.” Ni ba tusa ku fumana situlo mwahali a koloi ye ne i latela. Mme White ba ina ni mapakete a bona fa malupi a bona, kono ba re, “Ni ikutwa ku sa ba mwa ndu yanga mwa terene ye.” Sibelo sa lila, mi ka ku ba lumelisa ka potlako gore “Mu ye ka buiketlo,” ni zwa ku ya kwa ndu ya Cyrenius Smith, ku robala bosihu.

GSAM 329.1Haufi ni nako ya 10 ra komoka hahulu ku utwa Mukulu White, ya ne lu nahana gore u se u le haufi ni Chicago, a kokota ku kena. A bulela gore terene ne i zwa mwa seporo limaili ze 3 kwa wiko wa Jackson; bunata bwa terene, ni enjene, ne bu bile masaledi kaufela; kono, hamohocwalo ni ku bolawa kwa batu ba mañata, yena ni Mme White ne ba lukuluhile ba sa utwi kotsi. Ka potlako a fumana pizi ni koloi, mi ni Abram Dodge ba ya ku lata Mme White, ya ne Mukulu a ne a mu kutile mwa mazoho a hae sibaka se siñwi, ba feta mwa libaka ze li ni matope ni mezi ni mwa mulonga o munyinyani, ku ya kwa sibaka sa buiketlo, kwahule ni sibaka sa kotsi.

GSAM 329.2Kakusasana ka lizazi le ne li latelela ni ya ni Mista Dodge ku bona masaledi. Kwa sibaka seo nzila ne i tula seporo ka ku sikama, poho ne i lobile fa seporong ku iketla. Enjene ne i si na seokelanga diphoofolo, mi ha i tula poho ya zwa mwa seporo ku ya kwa lizoho la nzohoto. Ka ku thulana kwa pili kwa enjene ni mubu, koloi ya mapakete, ye ne i na ni pokisi ya libuka ya Mukulu White, ne i zwa kaufela mwa seporo mi ya sala i sa boni kotsi; ka nako ye swana koloi ya batu kwa mafelelezo a terene ne i tamululwa kwa likoloi ze ñwi za terene ku si na mutu ya i tamulula, mi ya ema ka buiketlo fa seporong. Enjene ni koloi ya yona ya ku kutisa ne li zamaya fa mubu kwande a seporo lirodi ze ka bang 6 kapa 8, ha enjene i tula kutu ya mutondo ye ne i na ni bupala bwa maoto a ka bang 3 ku tula fahali a yona. Mataleo a terene ne a li a maata hahulu hoo enjene ya phethulwa, maoto a yona a lebelela kwa halimu, mi mafelelezo a koloi ya ku kutisa a phethulwa ku tula seporo. Mubili o mutuna wa terene, o ne u zamaya ka maata kaufela, wa tula masaledi a enjene, mi wa bupa ku thulana kwa bubeli. Koloi ya pili ye ne i tula enjene ne li ya mapakete a potlako, ye ne i pwasukile ya ba likota ze nyinyani. Yona ni ze ne li mwa yona ne li ba tutulu ya masaledi a ne a bokelene fa ni mwahalimu wa koloi ya ku kutisa. Ye ne i latela ne li koloi ya sitaha ya bubeli, ye ne i na ni batu ba 18, mwa bona mutu a li muñwi ya ne a bolailwe mi ba ba salile ba utwisizwe kotsi ka mukwa o muñwi kapa o muñwi. Koloi ye ne i katisizwe mwa mabili ki koloi ya ku robala ye ne i kena mwa yona. Karolo ya kwa pele ya koloi ya ku robala ne i pwasukile, mi setulo seo Mme White ba ne ba sa ikutwi ku ba mwa sona ne si pwasukile kaufela.

GSAM 330Bopaki bwa Ku Lukululwa ki Mulimu

GSAM 330.1Ha lu bona masaledi, mi hamulaho ni koloi yeo Mukulu White ni musali wa hae ba ne ba li mwa yona ka nako ya kotsi, ye ne i eme ka buiketlo ye nwi, lirodi ze ka bang 15 kwa masaledi, ra ikutwa ku bulela mwa lipilu za luna gore Mulimu ba utwa thapelo, mi ki mang ya ziba kamba ba romile mungelo wa bona ku tamulula koloi ye, gore batanga ba bona ba balehe ba sa utwi kotsi? Maikuto ao ne a kena hahulu mwa lipilu za luna ha muami wa mariki a bulela gore ne si yena ya ne a tamulula koloi ye, mi ni gore ne ku si na mutu fa pulatifomo ka nako yeo, mi ku li taba ye ne i li sephiri ku yena ni kwa ba ba sebeza mwa terene ka ku ziba mukwa wo ne ku ezeha; mi se ne li sephiri hahulu ku bona, kamaniso ni bouliti ne li sa pwasuki, mi bouliti ni ketane ya yona ne li lobile fa pulatifomo ya koloi ye ne i pwasukile, kamba li beilwe fao ka tokomelo ki lizoho.

GSAM 330.2Ka mantsiboa a la 24 seporo ne se tusiwa masaledi hoo terene ya zamaya ka mukwa wa yona, mi Mukulu ni Mme White ba kena hape mwa makoloi mi ba eza leeto le li ni buiketlo ku ya kwa nako ya bona kwa Wisconsin.

GSAM 330Ba ba Lwantsha ba Solwa

GSAM 330.3Ne si ku zama ka buiketlo kaufela kwa Israel wa kwa kale. Ne ba na ni balwani ba kwande ba ne ba leka ku sima ku zwelapili kwa bona ka mutala ni mutala. “Mukopano wa batu ba ba kopakopani” ni ba ba sa ineeli mwa kampo ne ba li lisebelisezo ze itukiselize, ze Satani a ne a sebelisa ku susueliza ku sa kgotsofali, lwisano, ku ngongoreha, ni ku hana. Taba ya gore lizoho la Mulimu le li tusa ne li li ni ba ba mu ikanyelezi, mi ku tula kwa bona mwa misebezi ya bona ne ku li bopaki bwa gore batu ba ne ba fumani mohau mwa meto a hae—gore lizoho la Mulena ne li ba etelela.

GSAM 331.1Kamba ni mwa ku zuka ni ku zwelapili kwa lushango lwa mungelo wa bulalu; ku zwelapili kwa lona ne ku si ka ku ba niti ze ne li neelilwe ze li swanela pilu ya mutu wa nama. Kono, niti ye tuna ya mwahalimu ya lushango—Sabata ya Mulena—i lwisana ni litakazo za buitati ni za lifasi, i arolanya ba ba i latelela ni musebezi wa lifasi mazazi a mabili mwa viki. Musebezi wa niti ya cwale ne u na ni balwani ba kwande, ba ne ba ikemiselize mi ba sa feli ku leka ku wisa musebezi. Za bona ku ka bulelwa ka manzwi a mupisalmi, Ha ne si Mulena ya ne a li kwa lizoho la luna, cwale Israel a bulele; ha ne si Mulena ya ne a li kwa lizoho la luna, ha batu ba ne ba zuka ku lwantsha luna; ne ba ka be ba lu mizize lu pila, ha ku halifala kwa bona ku tukile.2

GSAM 331.2Batu ba ba na ni buitati ni ba ba sa kgotsofali mwahalimu wa masole a luna ba zukezi nako ni nako, ba bulela za ze tuna ze ne ka ezwa ha maikuto a bona a ka fihlelela; kono, kamba ku li mulilo wa mukekete o sa swarwi, liseli la bona ne li se li timile nako ye telele. Musebezi wa niti ya cwale, ka nako yeo, ne u zwelapili ka ku tiya ni ka ku sa feli ku ya mwa lifasi kaufela, u fumana ku tiiswa ni maata ka ku zwelapili kwa mutala ni mutala.

GSAM 331Bakulu Stephenson ni Hall

GSAM 331.3Mwa nako ya mufutumalo ya silimo sa 1855, Bakulu Stephenson ni Hall ba ne ba lika ku zusa buhanyapinyi mwa naha ya Wisconsin. Baena ba ne ba etelela ba ne ba ziba hande kuli ba ne ba bata ku lika litaba ze ñwi kaufela za tumelo ya luna ka tuto ya bona ya ‘Nako ye Taha,’ mi ba ne ba lakaza hahulu kuli Ma-Adventista ba Lizazi la Busupa ba lutiwe tuto ya kuli batu ba ka ba ni nako ya ku baka hasamulaho wa ku taha ha bubeli kwa Kreste.

GSAM 331Bupolofita bo Bu Ba Ama

GSAM 331.4Ka 20/11/1855, Mrs. White ba filwe pono ya mupolofita ye ne i bonisa nzila ya bona, ku kopanyeleza ni bupolofita bwa mafelelezo a yona, ka manzwi a: ‘U nahana kuli, wena mutu ya fokola, u ka palelwisa musebezi wa Mulimu? Wena mutu ya fokola, ku amiwa feela ki munwana wa hae ku ka ku liha fafasi. U ka ku tuhelela feela ka nakonyana.’

GSAM 332.1Ba ba lu hanyapanya ba bulezi kuli pono ye ya mupolofita ne i bulela kuli batu bao ba ne ba ka shwa haufinyani, mi bakeñisa kuli ba pilozi ka lilimo ze ñata, pono yeo ya mupolofita ne i sa ka ya talelezwa. Ha ku na se si bulezwi mwa pono ya mupolofita ka ku shwa kwa bona. Ba ne ba bonisizwe sina batu ba ne ba bata ku palelwisa musebezi wa lushango lwa mungelo wa bulalu. Ha ba ntse ba zibiswa ka moo ku ne ku ka ba bunolo ku Mulimu ku ba yemisa, kwa ekezezwa kwa kuli: ‘U ka ku tuhelela feela ka nakonyana.’ Ba ne ba ezize cwañi? — Mwa sibaka sa ku atleha mwa ndwa ya bona, sina ka moo ba ne ba libeletsezi, ba ne ba bonahala ba tuhelezwi ku apaapa mwa lififi. Hasamulaho wa maviki a manyinyani ba tuhela Sabata ka ku tala, mi ba calela ku li hanyapanya. Ba ne ba sepa ku eza sitopa sa ‘Nako ye Taha,’ bona ili baeteleli ba sona. Mwa sibaka sa ku atleha mwa taba yeo, ku tuhela Sabata kwa bona kwa ba amuha maata kaufela fa batu ba luna. Ka nzila yeo, ka likezo za bona bañi ba palelwisa ka ku tala seo ba ne ba lelile ku eza kwa makalelo. Batu ba luna ba ne ba bulela kuli: ‘Luli, Mulimu u ba tuhelezi feela ka nakonyana.’

GSAM 332Mafelelezo a Bupilo a Maswabi

GSAM 332.2Ka za mafelelezo a batu ba babeli bao, ku swanela ku fa litaba ze ñwi za maswabi a bona, ze ne zi bulezwi ki baena ba bona, balumeli ba ‘Nako ye Taha,’ bao ba ne ba kopani ni bona hasamulaho wa ku tuhela Sabata. Lilimo ze mashumi a malalu ni ze supile kwamulaho, Ndate Hall ba ne ba kalile ku tahiseha mwa munahano, bakeñisa ku nolofala kwa boko. Seo se ne si tahisizwe ki ku latehelwa ki sifumu se siñata ka buhata bwa batu ba bañwi. Ba ne ba na ni munahano wa buhata wa kuli haiba ba zwa fande ba ne ba ka palalala, kamba ku batahana ni mubu. Ha ba ezahali batu ba bañwi kotsi, kono, luli, mwa lilimo kaufela ze telele ze ha ba sa konile ku eza musebezi wa bukutazi ka nzila ifi kamba ifi.3

GSAM 332.3Mukulu Stephenson ba se ba shwile lilimo ze batile ku ba ze lishumi ni ze silezi. Ka lilimo ze ñata pili ba shwa ba ne ba sa pila hande mwa munahano, ili ba tahisehile, kono ba ne ba sa ezahali batu ba bañwi kotsi. Pili ba ba cwalo, ka ku latelela tukuluho ye ne ba nahana kuli ba na ni yona mwa tuto ya bona ya kuli ha ku na mulao, ba siya musali wa bona, yena ya ne a si ka a tamekwa mulatu wa ku sa sepahala mwa nyalo. Ba ne ba ka fumana tokomane ya talano feela ka ku sebezisa muemeli wa milao ya sa sepahali. Mi ba nyala musali yo muñwi ya ne a li munyinyani hahulu ku fita musali wa bona wa pili. Kezo yeo ne i fitile hahulu mulao wa bunde, ku fita foo baena ba bona ba ‘Nako ye Taha’ ba ne ba hanyapanya nzila yeo, mi ba hana ku ba lumelela ku ba kutazeza hape.

GSAM 333.1Litaba ze baena ba bona bañi ba bulezi ka mazazi a mafelelezo a batu bao li bonisa sishemo se situna; kono ki litaba za niti, ze filwe ku si na lehloyo kamba katulo ye sa luka. Ka ze, lu siya babali ba luna ku ikatulela ka ku ama ku talelezwa kwa bopaki mwa mibili ya bona.

GSAM 333Mukulu J. H. Waggoner ba Amuhela Lushango

GSAM 333.2Mwa silimo sa 1852, Mukulu J. H. Waggoner, ba ne ba zamaisa pampili ya litaba ya silalanda mwa Wisconsin, ba amuhela niti ya cwale, mi mwa silimo se ne si latelela ba ifa ka ku tala kwa musebezi wa bukutazi. Mwa 1857 ba ñola libukana ze peli za butokwa hahulu, ye ñwi ni ye ñwi ili ya matali a ka ba 200. Ya pili ne i bizwa Mukwa ni Kwa Iseza Tumelo ya Cwale ya Ku Buisana ni Mioya ya Ba Ba Shwile, mi ya bubeli, Ku Hanela Tuto ya Nako ye Taha. Ya pili ha i si ka ya tusa feela ku pulusa batu ba bañata ku wela mwa mulabo woo wa Satani; ka mbuyoti ya Mulimu i bulela ni batu ba bañata meto, bao ba ne ba sa zibi za ku nahana ka liponahalo zeo za cwale.

GSAM 333.3Buka ya bona ya Ku Hanela Tuto ya Nako ye Taha i patulula ka ku tala lituto za buhata za kuli baezalibi ba ka ba ni nako ya ku baka hasamulaho wa ku taha ha bubeli kwa Mulena wa luna. I hanela tuto yeo ka ku tala, ku fita foo ha i si ka ya alabiwa, mi ha lu si ka lwa bona ni ku lika ku i alaba. Buka yeo i talusa hande, ka manzwi a makuswani, sibaka sa Kreste sina muprisita fa situlo sa bulena sa Ndatahe, ili buprisita bwa hae bwa Melkisedeke, mwa nako ye; ni sibaka seo a ka ba ni sona fa situlo sa hae sa bulena mwa mubuso wa hae wa nako ye sa feli o sa taha, situlo sa bulena se si ka sa kopana ni buprisita bwa ku kena fahali.

GSAM 334.1Hasamulaho hape, Mukulu Waggoner ba ñola bukana ya bulalu ye batile ku ba ni butuna bo bu swana, ye bizwa Ku Swalisana ka Liseli la Munahano ni Sinulo. Ka silimo se si batile ku ba sa 1884 ya lukiswa ni ku ekezezwa ku ba buka ya matali a ka ba 400. Ki buka ye talusa ka ku utwahala ni ka manzwi a makuswani taba ye bulezwi ki libizo la yona.

GSAM 334.2Ku zwa fa nako yeo ba kopana hahulu ni musebezi wa ku hatisa libuka, ili muñoli ni mulukisi wa teñi. Ba zwelapili hape ni misebezi ya bona ya bukutazi, mi lilimo za bona za mafelelezo ba li pilozi kwa Europe.

GSAM 334.3Ka 17/4/1889 ba shwa ka siputezi kwa Basel, Switzerland, hasamulaho feela wa ku feza buka ya bona ya mafelelezo, Ku Zwa Edeni ku Ya Edeni. Ka lizazi la 16 ba ne ba sebelize lizazi kaufela ku ñola, mi ba ñola mwa buka ya bona ya litaba za mazazi kuli: ‘Ni sebelize ka taata lizazi le.’ Mwa piho ya baena ba kwa Europe ya za ku shwa kwa bona, ku fumanwa litaba ze: —

GSAM 334.4‘Ka lizazi la 17 kakusasana, nako i batile ku ba ya 5:30, ba wela mwa ndu ya bona ya ku apehela ba se ba shwile, ku si na ku lemuhelwa ni hanyinyani, bakeñisa ku sa kona ku sebeza kwa pilu. Ba ne ba sebelize ka taata hahulu ku feza buka ya bona ye nca ya mwa Sikuwa, mi ba ne ba libelezi ku ya London ka lizazi la pili la viki le ne li latelela, ku sebeza ni musebezi wa kwa teñi, pili ba kutela kwa Amerika mwa nako ya mufutumalo ye ne i taha.’

GSAM 334.5Ku zwa mwa 1854, Mukulu Waggoner ba ne ba yemi nako kaufela, ili ba ba zibahala hahulu, ku sireleza niti fa pata ya batu, ka ku kutaza ni ka liñolo ze hatisizwe. Fa nako ye ba ne ba shwa ba ne ba batile ku ba ni lilimo ze 69. Ba bulukiwa kwa Basel ka 20/4. Ka nzila yeo, yo muñwi wa basebezi ba kwa makalelo a shwela fa sibaka sa hae sa musebezi.

GSAM 334Ku Folisiwa ka Tumelo

GSAM 334.6Kwa makalelo a nako ya ku mela ha limela mwa 1858, Mrs. White ba ne ba kile ba kula hahulu ka mazazi a muñata, ba palelwa ku zuha fa bulobalo, ba batile ku sa kona ku itusa. Mabana a mañwi, nako i se i atamela mwahalaa busihu, ba idibala. Lubasi lwa lika linzila kaufela ze ne lu ziba za ku ba fa ku ikutwa hape, kono lwa palelwa. Ba zwelapili ku ba cwalo ku fita mizuzu ye 30, mi Mukulu White ba bileza ka potlako Mukulu Andrews ni na kuli lu kopane mwa tapelo. Ka ku alaba litapelo ze ne li ezizwe ka pilu kaufela kwa tuko ya bulobalo bwa bona, Mulena ka sishemo a ba kutiseza ku ikutwa, mi a ba zuusa ba pila hande sina mwa pili. Ha ba ntse ba loka Mulimu, ba keniswa mwa pono ya mupolofita, ba sa lobezi fa bulobalo. Ze ñwi za lika ze ba ne ba bonisizwe mwa pono yeo ya mupolofita li kona ku baliwa mwa ‘Bopaki bwa Kereke,’ ya bu 5.

GSAM 335Sika se si Makaza se si Bonahalile fa Mubili

GSAM 335.1Sika se si sa twaleha se si amana ni mubili se ne si kopani ni pono ye ya mupolofita, mi lu bata kuli si lemuhiwe hahulu. Mukulu White ni na lu ne lu inzi kwa neku le liñwi la bulobalo, mi Mukulu Andrews kwa neku le liñwi. Mazohonyana a bona ne a cincana ku swalanela fa sifuba ni ku zamaya ni mazoho a bona ka mukwa wa bona o lukuluhile ni wo munde, ku liba kwa lika ze shutana ze ba ne ba bona. Kalulo ya fahalimu ya mubili wa bona ne i zuhile fa bulobalo, ku siya sibaka sa linci ze ka ba 8 kamba 9 fahali a mahetla a bona ni musamo. Ka manzwi a mañwi, mubili ku zwa mwa teka ku ya fahalimu ne u kobehile ka muinelo wa likwato ze batile ku ba ze 30. Mi ba zwelapili ku ba mwa muinelo woo mwa nako kaufela ya pono ya mupolofita, ye ne i li ya mizuzu ye 30. Ha ku mutu ya ne a kona ku ba mwa muinelo woo ka maata a mubili feela, ku si na ku iteya ka mazohonyana ni mazoho, mi hahulu ku tiyela mwa wona nako ye telele cwalo. Fa ne ku na ni bopaki hape bwa kuli mwa pono ya mupolofita ne ku na ni maata a mañwi a ne ba sa zamaisi.

GSAM 335Bupolofita bo Buñwi

GSAM 335.2Ka lizazi la pili la mwedi wa 10, 1858, Mukulu White ni Mrs. White ni muñoli wa buka ye ba eza kopano ya kaufela kwa Rochester, N.Y. Hasamulaho wa kopano yeo, muñoli a zamaya ni bona mwa musipili wa ku potoloha naha ya New York ni linaha za New England. Ka Sabata ye ñwi, Mrs. White ba filwe pono ya mupolofita, mi mwa yona ba bonisizwe, fahali a lika ze ñwi, kuli mwa sibaka se siñwi mwa musipili wo ne lu lelile ku zamaya, Satani ne a ka ba lwisa ka maata a matuna, mi Mukulu White ni na lu ne lu swanela ku zwelapili ku ba tusa ka tumelo, mi Mulena ne a ka ba lamulela.

GSAM 336Butuku bwa Mrs. White

GSAM 336.1Fa hape ne ku na ni bupolofita bwa se ne si ka ezahala. Ze ne zi latelela li ka bonisa ka moo bo ne bo talelelizwe ka niti. Ka Sabata ya pili hasamulaho wa kopano ya kwa Rochester lu ne lu li kwa Roosevelt, mi ka Sabata ye ne i latelela kwa Brookfield, mwa silalanda sa Madison. Mwa viki ye ne i latelela lu eza likopano mwa ndu ye tuna ya ku apehela ya Ndate Ballou, kwa Mannsville, mwa silalanda sa Jefferson. Ha lu ntse lu zamaya ka sitimela ku zwa Brookfield ku ya Mannsville, sifateho sa Mrs. White sa kala ku luluha ni ku baba fafasi feela a meto. Ne ku baba hahulu, ku fita foo ha lu fitile kwa Mannsville ba pataleha ku lobala. Ku luluha kwa ekezeha ka mazazi a mabeli, kwa ba palelwisa ku lobala ni ku ba palelwisa ku kena mwa likopano. Toho ya bona ne i luluhile ku fita foo meto kaufela a mabeli a kwalana, mi sifateho sa bona ne si fetuhile hahulu ku fita foo ne si sa sa bonahala sina sa mutu. Mwa butuku boo kaufela bo bubaba ni mwa ku sa iketla hahulu kwe ne ku tahisizwe ki ku sa lobala, sila ne a lika ka taata ku ba tahiseza ku tongokela Mulimu. Litaba za zwelapili cwalo ku ya kwa mafelelezo a likopano ze ne zi beilwe.

GSAM 336.2Likopano ha li felile, Mukulu White ba ni bulelela kuli,

GSAM 336.2‘Muhabo luna John, ye ki yona ndwa ya Satani ku musali waka ye lu ne lu lemusizwe kwa Rochester. Mwa hupula kuli kwa teñi lu ne lu filwe sepiso ya kuli haiba lu ka swalisana ni ku zwelapili ku ba tusa ka tumelo, lu sa tuheli ni hanyinyani ha ndwa i taha, maata a sila a ka taulwa, mi ba ka lamulelwa. A lu kene hona cwale, lu eze nako ya tapelo.’

GSAM 336Ku Lamulelwa Sina ka moo ku ne ku Polofitilwe

GSAM 336.3Lwa kena hangihangi mwa ndu ye Mrs. White ba ne ba lobezi mwa yona bakeñisa butuku, mi lwa ba lapelela ka pilu kaufela, baena ba mwa ndu ye lu ne lu ezelize likopano bona ba zwelapili ku lapelela ka ku kuza. Hasamulaho wa mizuzu ye ka ba 10 ku zwa ha lu kalile ku lapela, maata a Mulena a shushubela ni ku tala mwa ndu. Mrs. White ba folisiwa butuku kaufela hangihangi, mi hona foo ba kupa lico. Ne i li nako ye batile ku ba ya 5 ya manzibwana. Ka nako ya 7, ku luluha kaufela fa sifateho sa bona ne ku felile, mi ba ya kwa kopano mabana ao, ba bonahala ku pila hande sina mwa pili.

GSAM 337.1Ka kukupo ya batu ba mwa muleneñi, mabana ao kwa fiwa kutazo fa taba ya ‘Buswa bwa Ba Ba Kenile,’ mi kwa mafelelezo a yona Mrs. White ba fa manzwi a ku susueza. Ha Mukulu White ba sa li fande ni mwanana wa bona wa mushimani, W. C., bona ba keniswa mwa pono ya mupolofita fa pata ya kopano yeo ye tuna. Ze ñwi za lika ze ba ne ba bonisizwe nako yeo li kona ku baliwa mwa taba ya mafelelezo ya Bopaki ya bu 5, ye ñozwi kwa Mannsville, N.Y., ka 21/10/1858.

GSAM 337.2Ku folisiwa kwa Mrs. White mwa nako ye bulezwi fahalimu ne ku felelezi, sina ka moo ku ne ku polofitilwe mwa pono ya mupolofita ye ne i filwe kwa Rochester. Butata bwa mufuta woo ha bu si ka bwa ezahala hape mwa musipili woo, mi lwa ba ni ku koma ko ku kanya kwa niti mwa sibaka kaufela.

GSAM 337Bupolofita bwa Ndwa ya Bana ba Naha ya Amerika

GSAM 337.3Ka Sabata, lizazi la 12 la mwedi wa 1, 1861, likweli ze talu ka ku lekana pili sanduku ya pili i lila kwa Fort Sumter, ndu ya ku kopanela ya Ma-Adventista ba Lizazi la Busupa kwa Parkville, Mich., ya neelwa ku Mulimu. Ku lila kwa sanduku yeo ne ku li kona makalelo a ndwa ye ne i tahisize tukuluho ya batanga ba Maafrika ba 4,000,000 mwa Amerika. Kwa kopano yeo ne ku na ni Mukulu White ni musali wa bona, Bakulu Waggoner, Smith, ni muñoli wa buka ye. Kwa mafelelezo a kutazo ya Mukulu White, Mrs. White ba fa manzwi a ku susueza a ne a sisinyeza lipilu, mi hasamulaho ba ina fa sipula. Ba sa inzi cwalo ba keniswa mwa pono ya mupolofita. Ndu ne i tezi batu, mi luli ne i li sibaka sa sabo. Ha ba zwile mwa pono ya mupolofita, ba yema, mi ba talima batu mwa ndu, ba bulela kuli: —

GSAM 338.1‘Ha ku na mutu mwa ndu ye ya kile a lola feela za butata bo bu taha fa naha ye. Batu ba eza maseha ka taelo ya ku ikauhanya ya South Carolina, kono ni sa zo boniswa kuli linaha ze ñata li ka kopana ni naha yeo, mi ku ka ba ni ndwa ye maswe hahulu. Mwa pono ye ya mupolofita ni boni mabota a masole a matuna a mabali kaufela a mabeli, a kopani mwa sibaka sa ndwa. Na utwa ku lila kwa lisanduku, mi na bona ba ba shwile ni ba ba shwa kwa neku ni kwa neku. Mi na ba bona ba tabohela ku yo lwa ka mazoho [ba hlabana ka mikwale ya lifuti]. Mi na bona sibaka sa ndwa hasamulaho wa ndwa, si tezi ba ba shwile ni ba ba shwa. Mi na isiwa mwa mandu a litolongo, ni ku bona ku tokwa ni matata a ba ne ba omile hahulu. Mi na isiwa kwa mandu a bao ba ne ba latehezwi ki banna ba bona, bana ba bona ba bashimani, kamba baena ba bona mwa ndwa. Na bona maswabi ni butuku bwa bona.’

GSAM 338.2Mi ba talima batu mwa ndu ka ku iketla, ba bulela kuli: ‘Mwa ndu ye ku na ni bao ba ka latehelwa ki bana ba bona ba bashimani mwa ndwa yeo.’

GSAM 338Bopaki bwa Mme Ensign ka za Lipono za Mupolofita

GSAM 338.3Ku tiisa taba ye bulezwi fahalimu, ni ku bonisa kuli bupolofita ne bu bulezwi ka lizazi le li bulezwi, ni ku bonisa ka moo ba kopano ba ne ba bu utwile ni ku bu hasa, ku fiwa bopaki bo bu latelela: —

GSAM 338.4‘Fa ni tiisa kuli ne ni pila mwa silalanda sa St. Joseph, Michigan, mwa mwedi wa 1, 1861, ku si na ku fita limaele ze ka ba 6 ku zwa Parkville. Ne ni si Mu-Adventista. Ka lizazi la 12 la mwedi woo, ba bañwi ba baahisani baka ba ya Parkville ku kena mwa likopano. Ha ba kutile kwa ndu ba ni bulelela kuli kwa kopano ne ku na ni musali ya ne a li mwa muinelo wa ku sa ikutwa, mi ya ne a bulezi kuli ndwa ye maswe hahulu ne i taha fa Linaha ze Kopani za Amerika; kuli mabota a masole a matuna ne a ka bokanyiwa kwa mabali kaufela a mabeli, kwa Mboela ni kwa Mutulo, mi ne ku ka ba ni batu ba bañata ba ne ba ka shupa mwa litolongo; ni kuli mabasi a mañata ne a ka utwa butokwi bo butuna bakeñisa ku latehelwa ki banna ba bona, bana ba bona ba bashimani, ni baena ba bona mwa ndwa; ni kuli mwa ndu ne ku na ni banna ba ne ba ka latehelwa ki bana ba bona ba bashimani mwa ndwa yeo.’ Ku saenile: ‘Martha V. Ensign, Wild Flower, mwa silalanda sa Fresno, California, 30/1/1891.’

GSAM 339.1Ka ku kopanya ni bupolofita bwa ndwa yeo ye sabisa, Mrs. White ba bulela hape kuli Ma-Adventista ba Lizazi la Busupa ‘ba ne ba ka tiswamo mwa mataata bakeñisa ndwa, mi kuli ne i li swanelo ya kaufela ku lapela ka pilu kaufela kuli ba fiwe butali bwa ku ziba se ba swanela ku eza mwa linako za muliko ze ne zi taha.’

GSAM 339Butuna bwa Ndwa ya Bana ba Naha

GSAM 339.2Fa nako ye pono ya mupolofita ne i filwe, batu ba kwa Mutulo ka buñata ne ba na ni munahano o munyinyani feela, kamba ne ba si na wona, wa ndwa ye ne i taha. Ni Mueteleli wa Naha Lincoln, hasamulaho wa likweli ze talu, ka 12/4/1861, linaha ze ñata ha li se li kopani ni South Carolina mwa taelo ya yona ya ku ikauhanya, ni sanduku ya pili i se i lilile kwa Fort Sumter, ba bileza banna ba 75,000 feela, mi ili ba nako ye kuswani ya likweli ze talu.

GSAM 339.3Palo kaufela ya masole a ne a ñolisizwe kwa neku la Kopano ya Linaha mwa ndwa ne i li 2,859,132. Buka ya Zibo ya Britannica i bulela kuli ‘kwa makalelo a 1863, libota la masole la Kopano ya Linaha ze Ikauhantse ne li na ni banna ba ka ba 700,000,’ kono kuli ku taata ku ziba palo ya bao ba ne ba ñolisize ka ku tala. I lekanyisa palo ya ba ba shwile kuli ne i li ‘banna ba ka ba 300,000.’ Libuka ze ñwi za zibo za mwa lilimo ze sa zo feta li beya palo ya ba kwa Kopano ya Linaha ba ne ba latehile, ili ba ne ba bulailwe mwa ndwa, kamba ba ne ba shwile ki lilonda kamba matuku a ba ne ba fumani mwa ndwa kamba mwa litolongo, fa 359,528. Ka za mukoloto wa Kopano ya Linaha, Britannica i bulela kuli: —

GSAM 339.4‘Mukoloto wa fita fa butuna bwa wona ka 31/8/1865, wa ba $2,845,907,626.56. Mali a ka ba $800,000,000 a ne a kenile na ona a ne a sebelisizwe, hahulu mwa ndwa; linaha, mileneñi ye mituna, lilalanda ni mileneñi ye minyinyani ne li sebelisize mali a bona a mutelo, ni ku ipokanyeleza mikoloto ya bona bakeñisa ndwa; mali a ku lifa ba ba zwile mwa musebezi a kona ku fita fa $1,500,000,000 kwa mafelelezo. Mali a ne a sebelisizwe ki Kopano ya Linaha ze Ikauhantse ha a ka ke a zibiwa, mi sifumu se ne si sinyizwe ki masole a Kopano ya Linaha ni masole a Linaha ze Ikauhantse si taata ku lekanyiwa; mi buino bwa mali bwa batanga ba kwa Mboela, $2,000,000,000, bwa feliswiwa ki ndwa. Ka ku tala, niha mali a ne a sebelisizwe mwa ndwa a sa koni ku balwa ka ku nepahala, $8,000,000,000 ki palo ye lekanyizwe ka ku ikokobeza.’4

GSAM 340Bopaki bo Buñwi bo Bu Tiisa Pono ya Mupolofita

GSAM 340.1Ka za bupolofita bwa banna ba ne ba li mwa ndu ya ku kopanela ya Parkville ba ne ba ka latehelwa ki bana ba bona ba bashimani mwa ndwa, ni ka bulela feela kuli mwa nako ya ku wa ha matali ya 1883 na kopana ni mukulu wa kereke ya Parkville, ya ne a li mukulu ni mwa mwedi wa 1, 1861, ha pono ya mupolofita i filwe. Na mu buza haiba ne a hupula manzwi a ne a bulezwi ki Mrs. White ha ba talusa pono ya mupolofita ka za ndwa. A li: ‘Ee, na hupula.’ Na li: ‘Mu ka ni bulelela kuli mu ziba ba bakae ba ne ba li mwa ndu ka lizazi leo ba ne ba latehezwi ki bana ba bona ba bashimani mwa ndwa?’ Hangihangi a hupula mabizo a ba batanu, mi a li: ‘Na ziba kuli bao ne ba li teñi, ni kuli ba latehezwi ki bana ba bona ba bashimani mwa ndwa; mi haiba ne ni li kwa ndu, moo ni ka kona ku buisana ni batu baka, ne ni ka mi fa mabizo a mañata ku fita. Na nahana,’ a zwelapili, ‘kuli ne ku na ni ba bañwi ba batanu, ku si bala ba ni se ni bulezi.’

GSAM 340.2Lilimo ze 4 ni ku fita za ku lwa ku sa tuhelwi ki ba kwa Mboela, ku fitela hafi ni halufu ya masole kaufela a ne a bokanyizwe ba lateha ka ku shwa mwa ndwa kamba ka butuku, li bonisa ku talelezwa ko ku makaza kwa bupolofita bo bu bulezwi fahalimu.

GSAM 340Butanga ni Ndwa

GSAM 340.3Ha ba talusa pono ya mupolofita ye ba filwe ka 4/1/1862, Mrs. White ba bulela kuli: —

GSAM 340.4‘Batu ba likiti ba susuelizwe ku ñolisa mwa busole ka ku utwisisa kuli ndwa ye ne i li ya ku felisa butanga; kono cwale ha ba se ba tamihezi, ba fumana kuli ba punilwe, ni kuli mulelo wa ndwa ye ha ki ku felisa butanga, kono ki ku bu buluka sina ka moo bu inezi.’

GSAM 341.1Manzwi a a fahalimu a filwe fa nako ye masole ne a laelwa ku tusa mwa musebezi wa ku kutiseza kwa beñi ba bona batanga kaufela ba ne ba balezwi mwa mabali a Kopano ya Linaha, mi masole a bonisizwe ku bulela kuli: ‘Haiba lu atleha ku tima buhanyapinyi bo, ku fumanehile mañi?’ Ba alaba ka ku zwafa kuli: ‘Ha ku sika. Sika se si tahisize buhanyapinyi ha si si ka sa tusiwa. Mukwa wa butanga, wo siñile sicaba sa luna, u tuhelezwi ku zwelapili ni ku zusa buhanyapinyi bo buñwi.’ Manzwi a, a zwisizwe mwa Bopaki ya bu 7, mwa ku filwe litaba kaufela za ndwa ze sisinyeza pilu, mwa tasi a toho ya ‘Butanga ni Ndwa,’ ha a buleli kuli butanga ne bu ka sa felisiwi ni kamuta, kono a bonisa litaba sina ka moo masole ne a li bona nako yeo. Hasamulaho hanyinyani mwa bopaki bo bu swana ku na ni bupolofita bo bu latelela: —

GSAM 341Bupolofita bwa Ku Koma kwa ba kwa Mutulo

GSAM 341.2‘Mi niha ku li cwalo, kwa lalalezwi ku ikona lico kwa sicaba kaufela! Mulena u bulela kuli: “Kana ku ikona lico kwe ni ketile ha ki ko, kwa ku tatulula litamo za bumaswe, ku hunula mitwalo ye bukiti, ni ku tuhelela ba ba patehizwe ku zamaya ba lukuluhile, ni kuli mu taula liyoko kaufela?” Sicaba sa luna ha si ka latela ku ikona lico kwe Mulimu a ketile, ki hona a ka amuhela litapelo za bona ka za ndwa; kono cwale ha li keni mwa litsebe za hae.’

GSAM 341.3Bao ba ziba hande litaba za ndwa ba ziba ku komiwa, likolofalo, ku lieha ni ze ñwi ze ne zi kopani ni ku lika kwa ba kwa Mutulo ku koma masole a kwa Mboela, ku fitela fa nako ye taelo ya ku lukulula batanga ne i filwe, ka 1/1/1863. Mi ku koma kwa potlaka hakalo ku zwa nako yeo ku ya kwa mafelelezo a ndwa! Ku bao ba ne ba bonela ku zwelapili kwa musebezi, ku talelezwa kwa bupolofita boo bwa 4/1/1862 ne ku bonahala hande hakalo! Hasamulaho wa ku tusiwa kwa mitwalo, butanga bwa tatululwa, ni yoko ya taulwa ku zwa fa mutanga! Ne ku bonahala hande hakalo kuli Mulimu u utwile litapelo za batu ba hae, ni ku tusa ku lika kwa bona ku feza ndwa, ha ba ketile ku ikona lico ko ku mu tabisa!

GSAM 342Bopaki bwa St. John ba ne ba Kile ba ba Mubusi

GSAM 342.1Mwa puo ya John P. St. John ba kwa Kansas, ba ne ba kile ba ba mubusi, ye ni ne ni teelelize kwa Ottawa, Ill., manzibwana a 29/6/1891, ba bulela taba ye i latelela: —

GSAM 342.2‘Ha ni si ka na utwa maswabi a matuna cwalo ka ni utwile ha [ba Linaha ze Ikauhantse] ba lu komile kwa Bull Run. Kono kaufela ne i li kalulo ya mulelo wa Mulimu. Haiba ne lu komile [ba Linaha ze Ikauhantse], ba litaba za mubuso ne ba ka lukisa kozo, mi Kopano ya Linaha ne i ka zwelapili ni butanga, mi ne lu ka ba ni bona ni kacenu. Ka lilimo ze 2, [ba Linaha ze Ikauhantse] ne ba fita; kono Lincoln ha ba sa zo fa taelo ye tumile ya ku lukulula batanga, lu ne lu fetuhezi kwa neku la Mulimu, mi ne lu ka sa komiwa.’

Notes

  1. Lisamu 32:8. ↩
  2. Lipesaleme 124:1-3. ↩
  3. Litaba ze za mafelelezo li bulezwi ki lubasi lwa bona ku Muhabo luna Frederickson, ba kwa Dakota, mwa mwedi wa 4, 1892. ↩
  4. Buka ya Zibo ya Britannica, ya khatiso ya bu 9, buka ya 23, litali la 780. ↩

Note

Back