Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Kauhanyo 2 — Mulelo wa Puluso U Patululwa

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Lisepo le li liehizwe li kulisa pelo: kambe ha takazo i taha, i ba kota ya bupilo.”1 “Kakuli Mulena wa limpi u bulela cwana: Ka nako ye ñwi, kamwa nako ye nyinyani, ni ka sisinya lihalimu ni lifasi, ni liwate ni mobu o omile; ni ka sisinya macaba kaufela, ni Takazo ya macaba kaufela i ka taha: ni ka taza ndu ye ka kanya, ku bulela Mulena wa limpi.”2

GSAM 38.2Ku tanga nako ye Adamu a ne a lelekilwe mwa simu ya Edeni ni kota ya bupilo, manzwi a ne a bulelezwi Satani ka za peu ya musali—“I ka ku pyatiza toho”—a file lisepo la ku tepa kwa mafelelezo kwa diabolo, ku wa kwa maano a hae a boloto, ni ku buselizwa kwa kota ya bupilo. Yo a ne a libelelwa—Peu ye ne i sepisizwe—ka tsela yeo a ba “Takazo ya macaba kaufela.”

GSAM 38.3Mwa qotsulo ye twa kuzwelela ku Hagai, ku bonahala kuli ku taha kwa Yo o Takazilwe ku amana ni nako ye Mulena a ka sisinya lihalimu ni lifasi. Paulusi, ha a kwalela Maheberu, a beya ku sisinyeha hoo kwa nako ye e sa taha, a bulela a re, “Hañwi hape ni ka sisinya, isi lifasi fela, kono ni lihalimu. Mi manzwi a re, Ka nako ye ñwi hape, a supa ku zwisiwa kwa lika ze sisinyizwe, sina lika ze itisizwe, ili lika ze sa sisinywi li sale. Ka hona, ha lu amuhela mubuso o sa sisinywi, a re be ni mohau, ili re sebeze Mulimu ka ku amuheha, ni ka kuteka ni ku caba kwa Mulimu.”3 Manzwi a za ku sisinyeha hoku ku sa taha a bonahala ku ku beya haufi ni ku tomwa kwa mafelelezo kwa mubuso wa Mulimu, kwatasi a Kreste, Peu ye ne i sepisizwe, “Takazo ya macaba kaufela.”

GSAM 39.1Ku buselizwa ko ku swanela ku ezwa ki Kreste ku bonahala hande mwa mazazi ano a mafelelezo ku mañi kaufela ba ba na ni Bibele kaufela ye bulehile. Ku ne ku si cwalo ku ba ba pila kale. Linzwi la Mulena la ne la ba taha ni manzwi a, “Taelo ka taelo, taelo ka taelo; muhala ka muhala, muhala ka muhala; fa hanyinyani, ni fale hanyinyani.”4 Kacwalo, mwa ku ba patululela mulelo wa puluso, ku ne ku swana ni nzila ya baluki, “sina liseli le li benya, le li zwelapili ku benya ku fitela lizazi le li petahala.”5 Kacwalo ku ba taba ye nde ku latelela ka bukuswani ku patululwa ka kuya ka kuya kwa mulelo wo ku sicaba sa hae sa kwaikale.

GSAM 39Ku Lieha Ne Ku Si Ka Patululwa Kwa Makalelo

GSAM 39.2Mulena ha a na ku liehisa ka nako yeo lisepo la bona, ka ku kulisa lipelo za bona ka ku ba patululela kuli ku ka ba lilimo ze myanda-myanda pele ba ka fita ku mafelelezo a lisepo za bona mwa Peu ye ne i sepisizwe. Mwa litaba ze li kwalilwe re nahana kuli ba ne ba lumelelizwe ku nahana kuli mwana wa pili ku pepwa ki yena Peu: ni kuli ka ku potlaka, ka mukwa o ñwi, Edeni i ka buselizwa, ni bona ba ka ba ni ku kena kwa kota ya bupilo hape. Ha Kaine a pepilwe, Eva a bulela a re, “Ni fumani mutu ku Mulena.”6 Bañwi ba litsebi ba Seheberu ba paka kuli ha ku taluswa ka botlalo, manzwi a bulela a re, “Ni fumani mutu, Mulena.” Kuli: Yo ke Peu ye swanela ku ezisa musebezi o wa bulena wa ku tepa Satani. Ha ku na taba ye kwalilwe ya manzwi a cwalo kwa Eva ha Abeli a pepilwe. A ne a kona, mi ka ku swanela a ne a ka nahana kuli wa pepilwe wa pili ki yena ya ka petahaza sepiso. Lisepo la hae li ne li swanela ku wa, ni ku fela, ha mukwa wa Kaine u ne u bonahala, ni ha a bona nzila ya hae ye maswe ye ne ya isa kwa ku bulaya mwana habo. Pele Abeli a bulawa, ba ne ba amuhezi liseli ni zibo ka za sitabelo se ne si ka ezwa ka za bona; kakuli Abeli, ka ku laelwa ki Mulimu, a tisa ngunyana ya hae ku ba sitabelo, kambe Kaine, ya ne a rutilwe sina mwana habo, a tisa sitabelo sa miselo ya mubu, mi a kopanya ni moya wa kwatelo ni mona. Kabelo ya Abeli ne i amuhehile ku fita ya Kaine, kakuli ne i ezizwe “ka tumelo,” mi Paulusi a kwalile za yona a re, “Yena, leha a shwile, o sa bulela.”7

GSAM 40Na Setha Ki Yena Peu?

GSAM 40.1Ka moriho wa ku shwa kwa Abeli, Setha a pepwa, mi lisepo la zuha hape: Eva a bulela a re, “Mulimu u ni file peu ye ñwi mwa sibaka sa Abeli, yo Kaine a bulaileng.”8 Ka moriho, Setha a balwa mwa mulongo wa bana ba Adamu. (Bona Genese 5:3.) Kaine, wa pepilwe wa pili ka niti, ha a balwi mwa mulonga wa lapa. Mwendi Eva n'a nahanile kuli Setha ki yena Peu ye ne i sepisizwe. Mwa taba ye kwalilwe ku bonahala kuli ka moriho wa ku pepwa kwa Setha, batu ba kala ku ipiza ka libizo la Mulena. (Bona taluso ye kwa neku ya Genese 4:26.) Mwendi ba ne ba ezisa cwalo ka ku nahana kuli Setha ki yena wa ku ba mulena wa mafelelezo, Mulena, ni ku wisa bubusi bo Satani n'a bu hapile.

GSAM 40Lisepo Li Beilwe Kwa Noa

GSAM 40.2Mwa taba ye komoki ya liketsahalo ku tanga ku Adamu ku isa ku ku pepwa kwa Noa, ku filelwa fela mulonga wa lapa la batu. Ha Noa a pepwa (“muluki,” mwa taluso ye kwa neku), lisepo la zuha hape, mi batu ba bulela ba re, “Yo yena u ka re nyakaladza mwa musebezi wa luna ni ku lapa kwa mazoho a luna, kabakala mubu o Mulena a kutile.”9 Linzwi la Mulimu ha li buleli kuli ba ne ba libelela ku nyakalala ka mukwa ufi; kambe lisepo ne li le teng kuli sikuto sa lifasi si ka fokoliswa ka mukwa o ñwi. Zibo ya bu maswe bo ne bo le teng mwa mazazi a Noa, ha batu ba ne ba ka taza lifasi ka bumaswe ni ku lwa, kuli lapa la batu li ka feliwa mwa lifasi ki mezi a mafulo, mi fela Noa ni lapa la hae ba ka pona ku fula; ni taba ya kuli ka lilimo ze 120 n'a ka lemusa lifasi ka za ku feliswa ko ku ne ku taha—zeo kaufela ba ne ba si fiwa ku ziba.

GSAM 41Babeli I Yahiwa

GSAM 41.1Ka moriho wa mafulo, batu ba ne ba laelwa, ka Noa, ku taza lifasi; kambe ha ba kala ku ata, ba gana mulelo wa Mulena wa ku ba busa. Nimrodi a toma mubuso wa Babeli (wa ne wa zibahala ka moriho ka libizo la Babiloni, wa pili wa mibuso ya lifasi).10 Ka moriho nyinyani batu ba kala ku yaha tora ya Babeli, ili ba ikabele libizo, ni ku tila ku hasanywa kwa bona, cwalo fela ku sa swani ni ze ne ba rutilwe ki Mulena ka Noa. Sebaka sa ku libelela ka pilu ye telele ku Mulena ku ezisa milelo ya hae, ba inga taba mwa mazoho a bona, mi Mulimu a fapanyisa lipuo za bona, kacwalo ba hasanywa.

GSAM 41Abrahama U Ka Ba Mujaa-lifa wa Lifasi

GSAM 41.2Ha re latisisa taba ye komoki ku isa kwa wa lesome mwa mulonga wa Noa, re fumana ku biza kwa Abrahama, yo Mulena a ne a bulela a re, “Lifasi kaufela le li bona ka maihlo a hao, ni ka li fa wena ni peu ya hao ka ku sa feleng. Mi ni ka eza peu ya hao sina lore la lifasi: kuli ha mutu a kona ku bala lore la lifasi, ni peu ya hao i ka balwa. Zuha, u zamaye mwa naha ye, mwa bulelele bwa yona ni mwa bupala bwa yona; kakuli ni ka li fa wena.”11 Leha ku le kuli Mulena a ne a sepisize Abrahama kuli u ka ba ni lifasi, a ne a mu tiiseza kuli u ka shwa. Paulusi u bulela kuli a ne a zwa ku ya kwa “sibaka se n'a ka amuhela hamulaho ku ba lifa la hae.”12 Taba ye ya ku petahala kwa sepiso ne i patululezwi hande ku Abrahama mwa pono ye ne i zwa kwa Mulimu, kakuli a ne a “libelela munzi o na ni mitomo, o muyahi ni muezi wa wona ki Mulimu.”13 Mwa Baroma 4:13 ku bulelwa kuli sepiso ne i le “kuli u ka ba mujaa-lifa wa lifasi;” si si ka ba mwa muinelo wa lona wa cwale, kambe ka nako ye ñwi, ka moriho wa ku phela hape.

GSAM 42.1Mwa ku leba kwa batu, Abrahama a ne a si koni ku bona kuli peu ye ne i sepisizwe i ka ba bana ba hae. Kacwalo a akanya ku biza Eliezere, mukapeli wa hae, ku ba yena peu. Mulena a bulela a re, Ha ku cwalo; kambe ku ka ba yo “a ka zwa mwa mubili wa hao.” Cwale Mulena u kala ku mu patululela kuli musebezi wa mafelelezo wa peu ya hae ha u ka ezwi ka nako yeo yeo. A bulela Abrahama a re, “Peu ya hao i ka ba muzwahule mwa naha ye si ya bona, mi i ka sebeza batu ba yona; mi ba ka i swenya lilimo ze 400.... Mi wena u ka ya kwa bo rre ba hao ka kozo; u ka bulukiwa mwa bukulu bo bunde.”14

GSAM 42.2Musali wa Abrahama a akanya maano a si a butali a ku potlakisa ku petahala kwa sepiso; kambe ka moriho wa ku pepwa kwa Isaka, mwana wa niti wa Abrahama ni Sara, musali wa hae wa mulao, Mulena a bulela za Ishimaele ni mama hae Hagara a re, “Leleka musali yo wa bulanda ni mwana hae.”

GSAM 42.3Mwa ku lemelwa kwa tumelo ya Abrahama ha a neela Isaka mwa aletare, a rutilwe tuto ya ku zwa kwa ku zuha kwa ba ba shwile. Ku bulelwa za hae kuli, “A ne a nahana kuli Mulimu u na ni maata a ku mu zuhisa, ni kwa ba ba shwile; mi mwa mukwa wa ku swanisa a mu amuhela hape.”15

GSAM 42Peu ya Niti

GSAM 42.4Abrahama a ne a rutilwe ka nako ye ñwi kuli Peu ya niti, ye ne i ka eza kuli macaba kaufela a fuyolwe, leha ne i le ya bana ba hae ka nama, ka niti ne i ka ba Kreste wa Mulimu; kakuli Mulena ha a na ku bulela za “Lipeu, sina za ze ñata; kono sina ya i liñwi, Ni kwa Peu ya hao, ye li Kreste.”16 Muapostola Paulusi a bulela za taba ye a re, “Mañolo, ka ku bona kale kuli Mulimu u ka lukisa ba ba si Majuda ka tumelo, a bulela evangeli kale ku Abrahama, a re, Ka wena macaba kaufela a ka fuyolwa.”17 Sepiso kwa Abrahama ne i buselizizwe kwa Isaka ni kwa peu ya hae,18 ni kwa Jakobo hape.

GSAM 42.5Ka ku ba kuli Jakobo a ne a na ni bana ba bashimani ba 12, ku ne ku ka bulela ka mukwa o swanela kuli, Mulonga wa Peu ya niti u ka latisiswa ka muli? Mwa bopaki bo ne bu susumelizwe ki Mulimu bo Jakobo a ne a file za bana ba hae, taba ne i lukisizwe: “Mulamu wa bupusi ha u na ku zwa kwa Juda, ni muluti wa mulao kwa maoto a hae, ku fita Shilo a taha; mi ku yena ku ka kopana batu.”19 Mwa ku petahala kwa taba ye, ku swanela ku ziba kuli ba-Isiraele, leha ne ba le mwa busi bwa macaba a fapana-fapana, ba ne ba lumelelizwe ku ba ni Sanhedrini ya bona. Kacwalo Juda—lusika lwa Majuda lo lu bizizwe ka Juda—a ne a na ni linzwi le li ñwi mwa bupusi bwa bona ku fita Shilo (Kreste) a ne a taha.

GSAM 43Nako Ye Ne I Patilwe

GSAM 43.1Bapatriareka ba ne ba na ni zibo ye ñwi ya ku buselizwa ni Peu ye ne i sepisizwe; kambe nako ye a ka taha ni ku ba nako ye kai pele a taha ne i sa patilwe ku bona. Ha bana ba Jakobo ba ne ba ata mwa Egepita, ni Mu-Asiriya—Farao (Isaya 52:4)—yo “a ne a si zibi Josefa,”20 a ne a ba swenya, maikuto a bona a ne a kutela kwa lilimo ze 400 (ka niti 430) ze ne li bulelizwe Abrahama, sina nako ya ku swenywa ni ku ba bañwi, ba libelela kuli ku lukulwa kwa bona ku ka bula nzila ya ku amuhela lifa le li sepisizwe.

GSAM 43.2Ha Mushe a pepwa, bashemi ba hae ba bona kuli “ki mwana wa swanela.”21 Ku swanela kuli ba ne ba fiwa liseli kuli yena u ka ba, mwa t'a Mulimu, mulukuli wa Isiraele ku bulanda bwa bona bo bu swenya. Ka niti zibo ye ne i filwe Mushe; kakuli ha a ne a na ni lilimo ze 40, a ne a tomile ku ya ni ba-Isiraele ba ne ba swenywa, ni ku swenywa ni bona, ku fita ku bizwa mwana wa mwana wa Farao wa musizana ni mujaa-lifa wa lubona lwa Egepita,22 Mi ha a kala ku lwanela taba ya batu ba hae, ni mwa ku ba lwanela a bulaya Mu-Egepita, a makala hahulu ha ba ne ba si zibi musebezi wa hae; “kakuli a ne a nahana kuli bana habo ba ka ziba kuli Mulimu u ka ba lukula ka mazoho a hae.”23

GSAM 44.1Ha nako ya Mulena i ne i fitile ya ku zwa kwa ba-Isiraele mwa Egepita, ba zwa, mi ka nako ye ne i bulezwi kale, ka lizazi leo hande. Eksodusi 12:40, 41. Ba ne ba si kona ku nahana kuli Mushe ki mulena wa bona wa mafelelezo ni peu ye ne i sepisizwe, kakuli n'a zwa mwa lusika lwa Levi, mi Jakobo mwa bupolofita bwa hae bo bu susumelizwe ki Mulimu ha a na ku bulela kuli Juda u ka ba mulena wa bona ku fita Shilo a ka taha?

GSAM 44“Ni Ka Mu Bona, Kambe Si Cwale.”

GSAM 44.2Ha ba-Isiraele ne ba le mwa nzila ya ku ya Kanana, Balaka, mulena wa Moaba (muñwana wa Lota), a biza Balama ku kuta Isiraele. Mulena a fetula sikuto sa hae ku ba mbuyoti, mi ka hona ba amuhela liseli le li ñwi le ne li swanela ku feza muhupulo wa kuli ku lukulwa kwa mafelelezo kwa bupusi bwa Satani ku ka ba ka potlako ha ba kena Kanana. Taba ya Manzwi i bulela kuli Balama, mwa pono ye ne i zwa kwa Mulimu, a bulela a re, “Ni ka mu bona, kambe si cwale; ni ka mu leba, kambe si haufi: ku ka zwa Naledi mwa Jakobo, ni Mulamu wa bupusi u ka zuha mwa Isiraele, mi li ka ponda mapiko a Moaba, ni ku fediša bana kaufela ba Shethi.”24

GSAM 44.3Peu ye ne i tula ka bunata ye ne i zwa kwa Abrahama i bulelwa ki Paulusi ka mukwa lowu: “Kacwalo, ku zwa ku mutu a li muñwi, mi yena a ne a swana ni ya shwile, batu ba ba ñata sina linaleli za lihalimu, ni sina musanga wa ku pata kwa liwate, ba sa konwi ku balwa. Ba kaufela ba shwa mwa tumelo, ba si amuheli lisepiso, kambe ba li bona kwa kule, ba li lumelela, ba li amuhela, mi ba ipaka kuli ki bazwahule ni bazamai mwa lifasi.”25

GSAM 44.4Pelo ya Isiraele ne i sa swaneli ku foka kamba ku nyafala ka bupolofita bwa Balama kuli ku petahala kwa lisepo la bona ku “si cwale,” kamba ku “si haufi”; kakuli Mulena, ka nako ye si telele pele ku bupolofita bo, a ne a sepisize ka bupilo bwa hae kuli muinelo wo wa kanya u ka taha mafelelezo. Ka Mushe a bulela a re, “Kambe ka niti sina ha ni phela, lifasi kaufela li ka tala kanya ya Mulena.”26 Mwa mazazi a mupolofita Habakuki, ka lilimo ze 863 ka moriho, niti ye ne i bulelwa hape, kambe ka za taba ye ne i sa taha: “kakuli lifasi li ka tala zibo ya kanya ya Mulena, sina mezi ha a kwahela liwate.”27

GSAM 45Musebezi wa Sibaka se si Kenile Ki Swaniso sa Niti

GSAM 45.1Ha Mulena a zwa ni ba-Isiraele mwa Egepita, a bulela mwa ku utwa kwa kampu kaufela mulao wa hae wa litaelo za bupilo bo bu lukile, mi a ba fa kopi ya wona mwa mawe, o ne a kwalilwe ki monwana wa hae, ili ka nako kaufela ba lebelela kwa Mulukuli yo a ne a ka neela bupilo bwa hae kabelo ya bona; mi ka ku ba ni mali a hae a butokwa, libi za bona li ka keniswa, a emisa Sibaka se si kenile mwa lihalaupa. Tabernakele ye, kamba Sibaka se si kenile, mwa ku yahiwa kwa sona kaufela, Mushe a laelwa ku se eza ka ku swana hande ni swaniso ye Mulena a ne a mu bonisize mwa thaba.28 Musebezi wa mwa Sibaka se si kenile ne u le swaniso wa musebezi wa niti wa Kreste mwa Sibaka se si kenile sa lihalimu.29 Ha mulelo wa Mulimu mwa likabelo ni likabelo za Sibaka se si kenile ne u le ku beya kwa maihlo a batu swaniso ya “lika ze nde ze ne li ka taha,”30 maiteko a Satani ne li ku isa batu ku leba kabelo yeo ka bo yona, mwa sibaka sa Kreste ni musebezi wa hae wa niti, wo kabelo yeo ne i li swaniso fela ya wona. Kacwalo a ne a bata ku isa bona ku sepa misebezi ya bona ku ba puluso.

GSAM 45.2Mulelo wa Mulena ne u le ku ba mulena wa batu ba hae—ba-Isiraele—ku lwana lintwa za bona ni ku busa macaba. A ne a na ni mukwa wa ku busa, sina ha ku bonisizwe mwa manzwi a, “Ha a fediša macaba a 7 mwa naha ya Kanana, a ba a abela lifasi la bona ka ku posa loto. Mi ka moriho wa mo a ba fa baahloli ka nako ya lilimo ze 450, ku fita ku Samuele mupolofita.”31

GSAM 45Isiraele U Kopa Mulena

GSAM 45.3Ku bonahala kuli ba-Isiraele ba ne ba sa takazi mukwa wa Mulena wa ku ba busa. Kambe ne u le mulelo ni takazo ya hae kuli ba be sicaba sa hae se si ketilwe, se si fapana ni macaba kaufela a ne a ba potolohile. Ha ba ne ba latelela ka ku tiya litaelo za hae, macaba a ne a ka bulela za bona a re, “Ka niti naha ye tuna ki batu ba ba na ni butali ni ku ziba. Ki naha mañi ye tuna ya kuli Mulimu a be haufi ni yona, sina Mulena Mulimu wa luna ha a li haufi ni luna mwa lika kaufela ze lu mu kupa?”32

GSAM 46.1Mwa ku sa nyakalala kwa bona, ba kopa Samuele ku ba beela mulena, mi Mulena a bulela Samuele a re, “Ba ni hanile, kuli ni si ke na ba busa.”33 Ba bulela Samuele hape, ka ku tiya hanyinyani, ba re, “Cwale re beele mulena wa ku re busa sina macaba kaufela.”34 Samuele a ba bonisa ka ku tiya ku swenywa ko ku ka ba taha ha ba na ni mulena, kambe “ka niti batu ba gana ku utwa linzwi la Samuele; mi ba bulela ba re, Ki si cwalo; kambe re ka ba ni mulena wa luna; ili ni bona re be sina macaba kaufela; mi mulena wa luna a ka re busa, ni ku zamaya kwa pele kwa luna, ni ku lwana lintwa za luna.”35

GSAM 46.2Kacwalo ba ne ba na ni balena ba ba ba busa ka lilimo ze e ka ba 500, kwa makalelo sina mubuso o li muñwi kwatasi a Saulo, Davida, ni Solomoni; ka moriho, ba arolwa mwa mibuso ye mibeli, Isiraele ni Juda. Balena ba bona ba banyinyani hahulu ne ba li ba ba nde ni ba ba luka, kambe bunata bwa bona ne ba le ba ba maswe, ba isa batu kwa ku lapela milimu ya maswaniso ni kwa libi ze tuna. Kacwalo batu ne ba si swani fela ni macaba a ne a ba potolohile ka ku ba ni mulena, kambe ne ba swana ni bona mwa bumaswe, mwa ku tuhela Mulimu wa bo ndata ba bona, ni mwa ku lapela milimu ya maswaniso ni masole a lihalimu.

GSAM 46.3Mulena a bulela za bupusi bwa mulena wo, ka linzwi la mupolofita Hosea, a re, “Wena Isiraele, u ifelisize; kono tuso ya hao i ku na. Ni ka ba mulena wa hao; ki mañi yo muñwi ya ka ku lukula mwa minzi ya hao kaufela? Mi baahloli ba hao, ba ne u bulela za bona wa re, Ni fe mulena ni manduna? Ni ku file mulena mwa kwatelo ya ka, mi ni mu zwisize mwa buhali bwa ka.”36

GSAM 47Mubuso U Ketulwa

GSAM 47.1Puso ye ya malena ya zwelapili ku fitela Makaldaya ha ba cisize Jerusalema, ba ngile libyana za tempele, mi ba isize Majuda mwa bucabelo kwa Babilona, ko ne ba inezi lilimo ze mashumi a supile, sina mo ne ku polofitezwi ka bona. Puso ye ya malena ha i felile, Mulena a bulela ka mupolofita Ezekiele ku Zedekia, mulena wa bona wa mafelelezo, a li: ‘Wena nduna ya Isilaele ya silafezi, ya maswe, ye lizazi la hao li fitile, nako ye bumaswe bu ka fela, Mulena Mulimu u bulela cwalo: Zwisa sitama sa bulena, u role ni muzwale wa bulena; lika ha li sa na ku ba sina pili; u pahamise ya kwa tasi [mubusi wa Babilona], mi u kokobeze ya kwa halimu [mubusi yo wa lusika lwa Juda ya ipahamisize hahulu]. Ni ka u ketula, ni u ketule, ni u ketule; mi ha u sa na ku ba teñi, ku fitela ku taha ya na ni swanelo ya ku u laula; mi ni ka mu fa ona.’37

GSAM 47.2Mubusi yo ya na ni swanelo, Peu ya niti, ki Kreste. Mupolofita Mika n'a ñozi za hae, a li: ‘Wena, tora ya mutapi, sibaka se si tiile sa mwanaa Sione wa musizana, ku wena ku ka taha, ili ona maata a puso a kwa makalelo [puso fa lifasi, ye buselizwa mwa Kreste]; mubuso u ka taha ku mwanaa Jerusalema wa musizana.’38

GSAM 47.3Isilaele ha n'a latehezwi ki ndonga ya bulena, ya kena mwa mazoho a mulena wa Babilona. Sina mo ne ba bile ka ku latelelana mwa tasi a puso ya Medo-Persia, Gerika, ni Roma, mubuso wa ketulwa ha lalu. Mwa puso ya Sesare Augustusi, muimpelela wa Roma, Kreste, shwana ya na ni swanelo ya lubona lwa Davida—ili Peu ya niti ya musali, ya Abrahama, ni ya Davida—a pepiwa, mi ka mukwa o ne u polofitezwi.

GSAM 47.4Kuli batu ba zibe kuli Mubusi ya na ni swanelo, Peu ya niti, n'a fita mutu feela ya shwa, ya na ni mubuso o ba teñi ka nako ye kuswani, Mulena a susueza munyoli wa lisamu ku ñola cwalo: ‘Ni ka mu eza mweli wa ka wa mushimani, ya pahami ku fita malena ba lifasi. Ni ka mu bulukela sishemo sa ka ku ya ku ile, mi tumelelano ya ka ni yena i ka tiya. Hape ni ka eza kuli peu ya hae i tie ku ya ku ile, ni lubona lwa hae sina mazazi a lihalimu.’ ‘Peu ya hae i ka ba teñi ku ya ku ile, ni lubona lwa hae sina lizazi fa pata ha ka. Lu ka tiiswa ku ya ku ile sina kweli, ni sina paki ye sepahala kwa lihalimu.’39

GSAM 48.1Mwa bupolofita bwa Isaya lu bala hape za Mubusi yo cwalo: ‘Kakuli mwana u lu pepezwi, mwanaa mushimani u lu filwe; mi puso i ka ba fa lihalapa la hae; mi libizo la hae li ka bizwa ya Makaza, Mueletsi, Mulimu ya Maata, Ndate wa ku ya ku ile, Khosana ya Kozo. Ku ekezeha kwa puso ya hae ni kozo ha ku na ku ba ni mafelelezo, fa lubona lwa Davida, ni fa mubuso wa hae, ku u beya hande, ni ku u tiisa ka katulo ni ku luka, ku zwa cwale ku ya ku ile. Tukufalelo ya Mulena wa mabulo i ka eza taba ye.’40

GSAM 48Ku Iswa kwa Enoke ni Elia kwa Lihalimu

GSAM 48.2Ku ñozwi litaba za batu ba mwa linako za kwaikale ba ne ba isizwe kwa lihalimu ba sika lica lifu. Ka Enoke, wa busupa ku zwa ku Adama, ku bulezwi kuli n'a ‘zamaya ni Mulimu; mi n'a si sa fumanwa; kakuli Mulimu n'a mu ngile.’41 ‘Ka tumelo Enoke a iswa kuli a si ke a bona lifu; mi a si ke a fumanwa, kakuli Mulimu n'a mu isize; kakuli a sika iswa, n'a na ni bopaki bo, bwa kuli n'a tabisa Mulimu.’42

GSAM 48.3Hape, Elia ni Elisha ha ne ba zamaya hamoho, ‘ha ba sa zwelapili ku zamaya ni ku bulela, kwa bonahala kaliki ya mulilo ni lipizi za mulilo, ze ne za ba kauhanya; mi Elia a nyolohela kwa lihalimu ka sipupu. Elisha a bona taba ye, mi a kuwa, a li: Ndate, ndate, kaliki ya Isilaele, ni banameli ba lipizi ba yona! Mi a si ke a sa mu bona.’43

GSAM 48.4Enoke n'a polofitile za ku taha kwa Kreste sina Muatuli wa lifasi kaufela, ka manzwi a: ‘Bona, Mulena u taha ni bakena ba hae ba likiti ze mashumi, ku t'o atula batu kaufela, ni ku bonisa ba ba sa sabi Mulimu kaufela ba mwa bona mulatu wa likezo za bona kaufela ze maswe ze ba ezize ba sa sabi Mulimu, ni wa manzwi a bona kaufela a maata a baezalibi ba ba sa sabi Mulimu ba bulezi ku lwisa yena.’44

GSAM 49Jobo N'a Lutile za Ku Taha kwa Mulena

GSAM 49.1Jobo, ya hupulelwa ku ba ya pila mwa nako ya Mushe, n'a ziba ze teñi ka ku taha kwa Kreste ni ku zuha kwa bafu; kakuli n'a bulezi kuli: ‘O, manzwi a ka ha ne a ka ñolwa cwale! O, ha ne a ka hatisezwa mwa buka! Ha ne a ka betwa mwa licwe ku ya ku ile ka pene ya sipi ni loto! Kakuli na na ziba kuli Mulukululi wa ka wa pila, mi kuli ka lizazi la mafelelezo u ka yema fa lifasi; mi niha liboko li ka sinya mubili wo ha ma-ñende a ka a felile, mwa nama ya ka ni ka bona Mulimu; ni ka mu iponela na, mi meto a ka a ka mu bona, ku si mutu u sili.’45

GSAM 49Lubona lwa Davida Ki Lubona lwa Mulena

GSAM 49.2Lubona lwa Davida ne lu bizwa lubona lwa Mulena. ‘Salumoni a ina fa lubona lwa Mulena sina mulena mwa sibaka sa Davida ndatahe.’46 Mulena n'a ‘ikanne ku yena [Davida] ka kano, kuli mwa peu ya hae, ka kwa nama, u ka zuusa Kreste ku t'o ina fa lubona lwa hae; yena ha n'a boni taba ye ku sika ba cwalo, a bulela za ku zuha kwa Kreste, kuli moya wa hae ha wa siyalwa mwa sibaka sa bafu, ni nama ya hae ha ya ka ya bola.’47 Mi ku bulezwi hape ka puso ya Kreste ya kwa pata, kuli U ka ina fa lubona lwa Davida. (Bona Isaya 9:7.) Hape, ‘Malena ba lifasi ba iketukisa, mi babusi ba elezana hamoho, ku lwisa Mulena, ni Mutlotsiwa wa hae.... Kono na ni beile mulena wa ka fa lilundu la ka le li kenile la Sione. Ni ka biha taelo: Mulena u bulezi ku na, a li: U Mwanaa ka; ka lizazi la kacenu ni ku pepile.’48 Hape, ‘Mulena u bulezi ku Mulena wa ka, a li: Ina kwa lizoho la ka la bulyo, ku fitela ni eza lila za hao sibaka sa ku bisa mahutu a hao.’

GSAM 49Majuda Ba Komokile

GSAM 49.3Mañolo a a ne a komokisa Majuda. Fa ne ku na ni potso ye ne ba sa koni ku alaba: haiba Davida n'a mu bizize Mulena, n'a kona cwañi ku ba mwanaa hae? N'a kona cwañi ku ba mwana ya pepezwi mwa peu ya Davida, mi hape ku ba Emanuele—Mulimu ya ni luna? Kono Isaya, mupolofita wa bona, n'a bulezi, a li: ‘Mwalyanjo u ka ima, a pepa mwanaa mushimani, mi u ka mu reha libizo la Emanuele.’49

GSAM 50.1Kreste n'a ziba hande potso ye ne i ka taceza Mafarisi ba ne ba ngañisana; kabakaleo a ba buza, a li: ‘Mu hupula cwañi ka Kreste? Ki mwanaa mañi? Ba mu alaba, ba li: Ki mwanaa Davida. A ba buza, a li: Cwale Davida ka Moya u mu bizelañi Mulena, ha bulela kuli: Mulena u bulezi ku Mulena wa ka, a li: Ina kwa lizoho la ka la bulyo, ku fitela ni eza lila za hao sibaka sa ku bisa mahutu a hao? Cwale haiba Davida u mu biza Mulena, u mwanaa hae cwañi?’50

GSAM 50.2Taba ye i bulelwa hape mwa Lisamu 45:6, 7: ‘Lubona lwa hao, wena Mulimu, lu teñi ku ya ku ile ni ku ya ku ile; ndonga ya bulena bwa hao ki ndonga ya ku luka. U lata ku luka, mi u hloile bumaswe; kabakaleo Mulimu, Mulimu wa hao, u ku tlolize ka oli ya tabo ku fita balikani ba hao.’51 Majuda ha ne ba hupula Mañolo a, ba swanela ku ba ba bile ni mihupulo ye pahami ka mukwa wa Mubusi ni Mubusulusi ya n'a sa ta taha. Ne ku si na mukwa u muñwi o ne ba ka mu hupula ka ona.

GSAM 50Peu Ye Zwa ku Mulimu

GSAM 50.3Lituto ze talusize litaba ka butungi ne li filwe ka Kreste ni ku pepiwa kwa hae, kakuli Mulena ka mupolofita Mika n'a bonisize kuli u zwa ku Mulimu, ni hona munzi o munyinyani mo n'a ka pepelwa: ‘Kono wena, Betelehema Efrata, niha u munyinyani mwahalaa likiti za Juda, mwa wena ku ka zwa ya ka ba mubusi mwa Isilaele kabakala ka; ya mizwalezo ya hae i bile ku zwa kwaikale, ku zwa ku ya ku ile’ (mwa mutomo wa liñolo, ka Siheberu, ku zwa kwa ‘mazazi a ku ya ku ile’).52

GSAM 50Ku Ba Teñi kwa Mulimu Ku Bonahala mwa Shekina ni mwa Lilu

GSAM 50.4Hasamulaho mwa litaba za Isilaele, Salumoni ha n'a felize ku yaha tempele, ye n'a bulezi kuli ne i swanela ku ba ye ‘ndende hahulu,’ Shekina ya kanya ya Mulimu ya ina mwahalaa makerubi fa halimwaa sibesiselo sa sishemo. Liñolo li bulela kuli tempele ha ne i neelwa, baprisita ha ne ba zwa mwa sibaka se si kenile, ‘lilu la tala ndu ya Mulena, kuli baprisita ba si ke ba kona ku yema ku sebeza kabakala lilu; kakuli kanya ya Mulena ne i tezi ndu ya Mulena.’53 Ku ba teñi kwa Mulena mwa tempele ye ne ku bonahala kwa meto a batu mwa lilu la kanya. Mulena a alaba tapelo ya Salumoni ka nako yeo, mi a mu bulelela, a li: ‘Ni utwile tapelo ya hao, mi ni iketezi sibaka se ku ba ndu ya ku ezelwamo litabelo.’54

GSAM 51.1Batu ba eza sibi—ba kena mwa ku lapela milimu ya maswaniso—mi kabakaleo munzi wa bona ni Sibaka se si kenile za ba marubi ka lilimo ze mashumi a supile. Mwamulaho a bucabelo, tempele ya busa ku yahiwa ka ketelelo ya Zerubabele. Niha ne i si na kanya ye kana ni ya ye ne i yahilwe ki Salumoni, Mulena a bulela za yona ka mupolofita wa hae, a li: ‘Kanya ya ndu ye ya hasamulaho i ka fita ya ya pili.’55 Ndu ye ne i lukisizwe bunde ki Heroda, mi mwa malapa a yona Mupulusi n'a lutelanga. Ndu ya pili ne i na ni lilu la kanya le ne li emela Mulena, kono mwa ya bubeli kwa taha yena Mupulusi, Musiki wa lika kaufela.

GSAM 51Puso ya Kanya ya Lisina la Jese

GSAM 51.2Ku ba ne ba na ni sepo, ba libelela mwa mazazi a Isaya, litaba za lika za kanya ze ama puluso ya mafelelezo ze ne li bonisizwe ka bupolofita bwa hae li swanela ku ba li bile sibaka sa maata ni ku ba susueza. Bupolofita bo bu bonisa hape hande hahulu lusika mo Mulukululi yo ya ne ba libelela n'a ka zwa, cwalo: ‘Mi ku ka zwa mutai mwa lisina la Jese, mi Litulela li ka mela kwa mibisi ya hae; mi Moya wa Mulena u ka ina ku yena, moya wa butali ni kutwisiso, moya wa maele ni maata, moya wa zibo ni ku saba Mulena; mi u ka mu eza ku ba ya utwisisa kapele mwa ku saba Mulena; mi ha na ku atula ka ze bona ka meto a hae, ni ku kalimela ka ze utwa ka mazebe a hae; kono u ka atula bacio ka ku luka, mi a kalimela ka ku loka kabakala ba ba bunolo ba lifasi; mi u ka nata lifasi ka ndonga ya mulomo wa hae, mi ka moya wa milomo ya hae u ka bulaya ya maswe.’56

GSAM 52Ku Zuha kwa Bafu Ku Lutilwe ki Bapolofita

GSAM 52.1Mupolofita Isaya hape n'a lutile tuto ya ku zuha kwa bafu, ka manzwi a a ombaomba: ‘Fa lilundu le, Mulena wa mabulo u ka ezelanga batu kaufela mukiti wa lico ze nonile, mukiti wa veine ye inezi fa masila a yona, wa lico ze nonile ze tezi munoko, wa veine ye inezi fa masila a yona ye sefilwe hande. Mi fa lilundu le u ka sinya sikwalo se si kwapezi batu kaufela, ni seapeso se si talizwe fa macaba kaufela. U ka minya lifu mwa ku koma; mi Mulena Mulimu u ka sula likeleli fa lifateho kaufela; mi u ka zwisa lihlongwa la batu ba hae fa lifasi kaufela; kakuli Mulena u bulezi taba ye. Mi ka lizazi leo ku ka bulelwa kuli: Bonani, yo ki Mulimu wa luna; lu mu libelezi, mi u ka lu pulusa; yo ki Mulena; lu mu libelezi, lu ka taba ni ku nyakalala mwa puluso ya hae.’57

GSAM 52Mubuso wa Lifasi le li Buselizwe

GSAM 52.2Yena mupolofita yo u bulela kuli puso ya mafelelezo i ka tiiswa mwa lifasi le li buselizwe: ‘Kakuli, bonani, ni sika lihalimu ze nca [lihalimu za moya o potolohile lifasi] ni lifasi le linca; mi za kwa makalelo ha li na ku hupilwa, ni ku kena mwa muhupulo [mwa mutomo wa liñolo, ka Siheberu, “ku taha mwa pilu,” ili ku busa ku lakaziwa]. Kono mu tabe, mu nyakalale ku ya ku ile mwa se ni sika; kakuli, bonani, ni sika Jerusalema ku ba tabo, ni batu ba yona ku ba nyakalalo. Mi ni ka nyakalala mwa Jerusalema, ni ku taba mwa batu ba ka; mi lwi la ku lila ha li sa na ku utwahalamo, ni lwi la ku kuwa. Ku zwa foo [ku zwa fa nako ye lifasi le linca li sikwa] ha ku sa na ku ba teñi kakubele ka mazazi a makai [mwana ya pila ka nako ye kuswani], kamba mukulwani ya sika taleza mazazi a hae [ku kulupa ku sika fita nako]; kakuli mwana u ka shwa a na ni lilimo ze mwanda [mwa mazazi ao batu ne ba pila lilimo ze mianda ye ketalizoho ni ye mine, bana ne ba kona ku ba ni lilimo ze mwanda]; kono muezalibi ya na ni lilimo ze mwanda [mwa lilimo za hasamulaho za bupilo bwa lilimo ze mwanda] u ka ba ya lakilwe. [Ba ba shwa ka nako ye lifasi le linca li tahiswa ki ba ba fela mwa “tahiselo ya batu ba ba sa sabi Mulimu.” 2 Pitrosi 3:7.] Mi ba ka yaha mandu, ba ina mwa ona; mi ba ka cala masimu a minda, ba lya mafulo a ona. Ha ba na ku yaha kuli ku ine u sili; ha ba na ku cala kuli ku lye u sili; kakuli sina mazazi a kota [kota ya bupilo, ka kwa Toloko ya Mashumi a Supile] ki ona mazazi a batu ba ka, mi baketiwa ba ka ba ka itabela musebezi wa mazoho a bona ka nako ye telele.’58

GSAM 53.1Ezekiele u talima kwa pata mwa nako ye telele ku fitela kwa ku zuha kwa bafu. Ka yena Mulena u bulela kuli: ‘Bonani, wena sicaba sa ka, ni ka bula mabita a mina, ni mu zuuse mwa mabita a mina, ni mu tise mwa naha ya Isilaele.’59

GSAM 53“U Lwezi Maswabi a Luna”

GSAM 53.2Ku Isaya, mupolofita wa evangeli, kwa patululwa ka butungi ku likiwa, manyando, ni lifu la Mupulusi kabakala batu. ‘Ki mañi,’ mupolofita u bulela, ‘ya lumela lushango lwa luna? mi lizoho la Mulena li patuluzwi ku mañi? Kakuli u ka hula fa pata ha hae sina simela se si bunolo, ni sina mubisi o zwa mwa mubu o omile; ha na mubonelo o kateleha kamba bunde; mi ha lu mu bona, ha ku na bunde kuli lu mu lakaze. U nyazizwe, mi u haniwa ki batu; mutu wa maswabi, ya ziba manyando; mi ne lu mu patela lifateho za luna; n'a nyazizwe, mi ne lu sa mu kuteki. Ka niti u lwezi manyando a luna, mi u ngile maswabi a luna; kono ne lu mu hupula ku ba ya natiwa, ya natilwe ki Mulimu, ni ya nyandisiwa. Kono n'a holofalizwe kabakala litlolo za luna, n'a hatakelizwe kabakala bumaswe bwa luna; kotlo ye lu tiseli kozo ne i li fa yena; mi ka matibili a hae lu folisizwe.’60

GSAM 53.3Kana litaba ze makaza cwana li ka ezahala mwa mazazi a ka? Batu, ni yena mupolofita, ne ba kona ku buza cwalo. Kalabo ne i ka ba kuli: Ha li na ku ezahala cwale; nako ha i sika fita ya ku taha kwa Mulukululi yo mutuna; kono mupolofita u bulela kuli: ‘Meto a hao a ka bona Mulena mwa bunde bwa hae; a ka bona naha ye kwa hule hahulu.’61

GSAM 54Bupolofita bwa Daniele Bu Patulula za Kwa Pata

GSAM 54.1Kono ki ka mupolofita Daniele Mulena ha n'a kalile ku luta batu ba hae za mibuso ye ne i ka zuha ka ku latelelana ni ku busa ku fitela ku tiiswa kwa mubuso wa hae wa ku ya ku ile; ni ku patulula nako ye itekani, ku zwa kwa taba ye ne i sika ezahala ka nako yeo, ku fitela kwa ku bonahala ni ku feliswa kwa Mesiya. Taluso ya tolo ya Nebukadinezare ya bonisa kuli mibuso ye mine ye ne i ka busa lifasi i ka fokolela mwa maata ni bukulu sina mo buino bwa gauda, silivera, koporo, ni sipi bu fokolela; mi kuli kwa mafelelezo muinelo o swaihile, o kauhane wa mibuso u ka swana ni ku swaiha kwa sipi ye kopanyizwe ni lizupa. Mi foo kwa swanela ku taha mubuso wa lihalimu, o ne u ka latelela ku sinyiwa kwa mibuso yeo ye ne i ka ba sina muungu wa sibaka sa ku pulela mwa lehlabula, kuli i si ke ya sa fumanwa; kono mubuso wa Mulimu u ka tala lifasi kaufela.

GSAM 54.2Mi mwa pono ya mupolofita ya kauhanyo ya busupa, ka lisupo za libatana ze tuna ze ne, litaba ze swana li busezwa hape, mi ku boniswa litaba ze ñwi za mibuso ye. Mwa kauhanyo ye ku latelelwa nzila ni musebezi wa maata a ‘lunaka lo lunyinyani’ lo ne lu ka zuha mwamulaho a ku kauhanywa kwa mubuso wa bune mwa likalulo ze lishumi, lu ketula kamba ku fenya ze talu za zona, ku itiisa ku ba mubusi wa moya fa zona kaufela. Maata a a mupapa a swanela ku zwelapili mwa muinelo o kauhane ni o swaiha wa mubuso wa bune, ka lilimo ze 1260. Ka mukwa wo kwa patululwa litaba ze fita kwa nako ye Kreste a amuhela mubuso ku Ndatahe, mi a u fa bakena ba Ya Pahami ka Kufitisisa; mubuso wo kwa mafelelezo u ka busa lifasi kaufela, mi u ka tiya ku ya ku ile.

GSAM 55Mazazi a 2300

GSAM 55.1Mwa kauhanyo ya bu ketalizoho ni bulalu ya Daniele, mwa pono ya mupolofita ya pheleu, phongo, ni ‘lunaka lo lunyinyani lo ne lu hulile hahulu,’ mupolofita u boniswa hape litaba ku fitela kwa mafelelezo a nako. Mwa litemana za 13 ni 14 u elezwa ku talima nako—mazazi a 2300—ye fita kwa katulo. Ne i li nako ye telele, mi mupolofita a i utwisisa cwalo; kakuli mungelo a mu zibisa kuli pono ya mupolofita ne i sa na ni mazazi a mañata kuli i talelezwe. Ne ku sika fiwa lizazi la makalelo a mazazi ao, mi kabakaleo u feza kauhanyo ka ku bulela kuli: ‘Na komokiswa ki pono ya mupolofita; kono ne ku si na ya i utwisisa.’

GSAM 55Liviki ze Mashumi a Supile ku Fitela ku Mesiya

GSAM 55.2Kauhanyo ya bu ketalizoho ni bone i bulela za mungelo ya taha ku Daniele, ku alaba tapelo ya hae, ku mu fa butali ni kutwisiso. A mu zibisa za nako ya liviki ze mashumi a supile. Liviki ze mashumi a silezi ni ze ketalizoho ni ze ne za liviki ze za lilimo [lu bulelezwi kuli yeo ki taluso ya linzwi la Siheberu la shevooim, le li tolokilwe ku ba ‘liviki’] ne li ka fita ku Mesiya. Taelo ye nako yeo ne i ka kala ka yona, ‘taelo ya ku busa ni ku yaha Jerusalema,’ ne i sika fiwa. Potso ya zuha kuli: Daniele n'a kona cwañi ku ziba fo liviki ze mashumi a silezi ni ze ketalizoho ni ze ne li ka felela? Mwa kauhanyo ya bulishumi ni bubeli, taba ya nako i talimiwa hape, mi kwa potso ya hae ya kuli: ‘Mafelelezo a litaba ze a ka ba cwañi?’ u bulelelwa ku ikela, kakuli manzwi a ‘kwalilwe ni ku tiiswa ku fitela kwa nako ya mafelelezo,’ ha ‘ba ba butali ba ka utwisisa.’

GSAM 55.3Ha ku na kakanyo kuli taba ye ya nako ki ye ñwi ya litaba ze muapostola Pitrosi a bulela ha li: ‘Ka za puluso yeo, bapolofita ba ne ba polofita za sishemo se ne si ka taha ku mina ba buzisisize ni ku nyakisisa ka tukufalelo; ba nyakisisa nako, kamba mukwa wa nako, ye Moya wa Kreste o ne u li mwa bona ne u supa, ha ne u paka ku sika ba cwalo za manyando a Kreste, ni kanya ye ne i ka latelela.’62

GSAM 56Mafelelezo a Ba Ba Sa Sabi Mulimu

GSAM 56.1Malaki, wa mafelelezo mwa bapolofita ba Testamente ya Kale, u siya taluso ye susumeza pilu ya tahiselo ya mafelelezo ya ba ba maswe: ‘Bonani, lizazi la taha, le li ka ca sina sebeeso; mi baikuhumusi kaufela, ee, ni ba ba eza bumaswe kaufela, ba ka ba mataka; mi lizazi le li taha li ka ba cisa kaufela, ku bulela Mulena wa mabulo, kuli li si ke la ba sielela mubisi kamba tala. Kono ku mina ba ba saba libizo la ka, Lizazi la ku luka li ka caba li na ni ku folisa mwa mafufa a lona; mi mu ka zwa, mu hule sina manamani a mwa sikuta. Mi mu ka hatakela ba ba maswe; kakuli ba ka ba mulola mwa tasi a mahutu a mina, ka lizazi le ni ka eza taba ye, ku bulela Mulena wa mabulo.’63

GSAM 56.2Litaba ze kaufela ha ne li ñozwi mwa Testamente ya Kale ye ne i li mwa mazoho a Maisilaele, li ba patululela litaba ze ñata za mulelo wa puluso, ba ne ba ituta linzwi ka tukufalelo ba swanela ku ba ba bile ni takazo ye tuna ha ne ba bona ni ku lemuha kuli ba ne ba sutelela nako ye Peu ye sepisizwe yeo i ka taha. Batu ba bañata, ni bona ba ne ba bala Mañolo mwa lisinagoge ka Sabata kaufela, ba palelwa ku utwisisa linzwi (Likezo 13:27); kono ba ne ba na ni bulapeli ni ku ituta, ba nyakisisa Mañolo ka busepahali mwa ketelelo ya Moya, ha ku na kakanyo kuli ne ba lapela ka tukufalelo, sina muapostola Joani mwa nako ye, ba li: ‘Taha, Mulena Jesu, mi u tahe ka bubebe.’

Notes

  1. Liproverbia 13:12. ↩
  2. Hagai 2:6, 7. ↩
  3. Maheberu 12:26-28. ↩
  4. Isaya 28:13. ↩
  5. Liproverbia 4:18. ↩
  6. Genese 4:1. ↩
  7. Maheberu 11:4. ↩
  8. Genese 4:25. ↩
  9. Genese 5:29. ↩
  10. Genese 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Genese 13:15-17. ↩
  12. Maheberu 11:8. ↩
  13. Maheberu 11:10. ↩
  14. Genese 15:13-15. ↩
  15. Maheberu 11:19. ↩
  16. Bagalatia 3:16. ↩
  17. Bagalatia 3:8. ↩
  18. Genese 28:13, ↩
  19. Genese 49:10. ↩
  20. Eksodusi 1:8; Misebezi 7:18. ↩
  21. Maheberu 11:23. ↩
  22. Bona “Litaba za Bajuda” za Josephus, Buka 2, kauhanyo 9, temana 7; “Moya wa Bupolofita,” buka 1, makepe 165, 166. ↩
  23. Misebezi 7:25. ↩
  24. Numere 24:17. ↩
  25. Maheberu 11:12, 13. ↩
  26. Numere 14:21. ↩
  27. Habakuki 2:14. ↩
  28. Eksodusi 25:40; 26:30; 27:8; Misebezi 7:44. ↩
  29. Maheberu 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Maheberu 10:1, ↩
  31. Misebezi 13:19, 20. ↩
  32. Deuteronomi 4:6, 7. ↩
  33. 1 Samuele 8:7. ↩
  34. 1 Samuele 8:5. ↩
  35. 1 Samuele 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11. ↩
  37. Ezekiele 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Lisamu 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Isaya 9:6, 7. ↩
  41. Genese 5:24. ↩
  42. Maheberu 11:5. ↩
  43. 2 Malena 2:11, 12. ↩
  44. Juda 14, 15. ↩
  45. Jobo 19:23-27. ↩
  46. 1 Likronika 29:23. ↩
  47. Likezo 2:30, 31. ↩
  48. Lisamu 110:1. ↩
  49. Isaya 7:14. ↩
  50. Mateu 22:42-45; Lisamu 110:1. ↩
  51. Maheberu 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Malena 8:10, 11. ↩
  54. 2 Likronika 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Isaya 11:1-4. ↩
  57. Isaya 25:6-9. ↩
  58. Isaya 65:17-22. ↩
  59. Ezekiele 37:12. ↩
  60. Isaya 53:1-5. ↩
  61. Isaya 33:17. ↩
  62. 1 Pitrosi 1:10, 11. ↩
  63. Malaki 4:1-3. ↩

Note

Back