Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Kauhanyo 26 — Misebezi ya Luna ya Bulumiwa kwa Linaha zi Sili

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Ku ñozwi kuli, Bao ba ne ba si ka bulelwa za hae, ba ka bona; mi bao ba ne ba si ka utwa, ba ka utwisisa.”1

GSAM 403.2Musebezi wa luna wa pili wa bulumiwa kwa sibaka se si kwa nde a United States ne u kalilwe ka 1874, ha Mukulu J. N. Andrews a lumilwe kwa Switzerland, mi a kala musebezi teñi.

GSAM 403SIBAKA SA MUSEBEZI MWA HALAA EUROPE

GSAM 403.3Ka nako yeo, linaha ze 8 ne li kopanyelizwe mwa musebezi wo wa bulumiwa; ili Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal ni Greece, sibaka se ne si na ni batu ba 140,000,000.

GSAM 403.4Mwendi ku ka tabisa ku bulela fa, za miinelo ye ne i tahisize kuli batu ba luna ba kale musebezi wa bulumiwa mwa sibaka se situna cwalo, ka nako ye kereke ne i sa na ni batu ba bañata.

GSAM 403Mukulu Czechowski

GSAM 403.5Ka silimo sa 1865, Mukulu M. B. Czechowski, muprisita wa Mukatolika wa kwa Poland ya ne a bakile mi a amuhezi niti ya cwale, na lakalize kuli batu ba luna ba mu lumele sina mulumiwa kwa halaa Europe. Ka ku sa konahala ku eza cwalo ka nako yeo, a isa taba ya hae kwa Ma-Adventista ba lizazi la pili la viki ba kwa Boston, Mass., bao mwendi ne ba nahana kuli na si na kamano ni batu ba luna. Niha ne li cwalo kamba ne ku si cwalo, ba fumana mali a ne a tokwa, mi ba mu lumela kwa musebezi wa bulumiwa o na lakaza.

GSAM 404Ba-silelezi ba Sabata mwa Switzerland

GSAM 404.1Ka 1866, na lutile niti ya Sabata ni lushango lwa mungelo wa bulalu mwa Tramelan, Switzerland, mi ka musebezi wo kwa tahiswa sitopa sa ba-silelezi ba Sabata. Hasamulaho wa nako ye kuswani, a ba siya kuli a yo luta lushango mwa Hungary. Ha na bulelela sitopa sa kwa Tramelan nto ni yeñwi ya za musebezi wa luna mwa America, kono Albert Vuilleumier, yo muñwi wa bona, na kona ku bala Sikuwa. Ka ku sa libelela, a bona pampili ya Advent Review. Ka nzila ye, kwa kalwa ku ñolelana mañolo mwa hala linaha ze peli.

GSAM 404Mukulu Erzenberger u Lumelwa kwa America

GSAM 404.2Ka 1869, James Erzenberger wa kwa Tramelan na lumilwe kwa America kuli a yo ituta Sikuwa ni ku ziba ka ku tala lituto ni mikwa ya Ma-Adventista ba lizazi la bu 7. A fita mwa Battle Creek ka lizazi la 18 la mwedi wa 6, mi a ina mwa America silimo ni halufu. A zwa mwa New York mwa musipili wa hae wa ku kutela hae, ka lizazi la 9 la mwedi wa 9, 1870. Mwa mwedi wa 6 wa silimo se si swana, Ademar Vuilleumier a potela naha ye, mwa na inile lilimo ze ka ba 4. Ha na kutela kwa naha ya habo, na patilwe ki Mukulu Andrews. Ba fita mwa Neuchatel ka lizazi la 16 la mwedi wa 10, 1874.

GSAM 404.3Ka 1875, Mukulu D. T. Bourdeau ni lubasi lwa hae ba zwa mwa America ku ya kwa France, kwa ne ba ketilwe ki komiti kuli ba yo sebeza.

GSAM 404Pampili ya Sifora i Kalwa

GSAM 404.4Mwa silimo se ne si latelela, mwa mwedi wa 7, 1876, mwa Basel, Switzerland, kwa kalwa ku hatisa pampili ya Sifora, ye ne i bizwa Les Signes des Temps (Lisupo za Linako). Ka lizazi la 13 la mwedi wa 5, 1882, hasamulaho wa lilimo ze 6, Mukulu Haskell a zwa mwa muleneñi wa New York ka sikepe ku ya kwa Europe. Mwa musipili wo wa bulumiwa, na sebelisize nako yeñwi mwa Switzerland.

GSAM 405Mukulu Whitney u Ya kwa Basel—Lifu la Mukulu Andrews

GSAM 405.1Ka lizazi la 26 la mwedi wa 7, 1883, Mukulu B. L. Whitney ni lubasi lwa hae ba fita mwa Basel. Na ketilwe ki Komiti ya Kopano ye Tuna kuli a zamayise musebezi wo wa bulumiwa, ku imulula Mukulu Andrews, yo bupilo bwa hae ne bu fokola ka ku potlaka. Hasamulaho wa likweli ze sikai, mwa mwedi wa 10 wa silimo seo, Mukulu Andrews a timela.

GSAM 405.2Mukulu Andrews mwa bunca bwa hae ha na bile ni tuso ya likolo ze pahami ni likoleji, kono na na ni tuto ye nde, ili se lifasi li biza mutu ya itutile ka sibili kamba ya ikahile ka sibili. Ka ku tundameka mwa ku ituta, a ziba hande Silatini, Sigerike ni Siheberu, mi mwa lilimo za hamulaho, Sifora. Na itutile Sifora kuli si mu tuse ku kala ni ku zwelapilisa musebezi mwa Musebezi wa Bulumiwa wa kwa Halaa Europe, mwa na sebelize lilimo ze 6 za mafelelezo za bupilo bwa hae, a ñolela ni ku hatisa Les Signes des Temps (Lisupo za Linako) ya Sifora, hape a kutaza ka puo yeo. Ne li ha na sa sebeza cwalo ha na welwa ki lifu.

GSAM 405Dokota Kellogg mwa Europe

GSAM 405.3Mwa nako ya ku mela kwa limela ka 1883, Dokota J. H. Kellogg na potezi Europe ka za ku batlisisa za kalafo. Na inile mazazi a sikai fa sibaka ni sibaka sa luna sa bulumiwa, mi lipotelo za hae ne li susuelize hahulu basebezi. Hahulu, keelezo ya hae ka za musebezi wa kwa Basel ne i amuhezi hahulu ku Mukulu Andrews.

GSAM 405Mukulu Butler u Potela Europe

GSAM 405.4Fa Kopano ye Tuna ye ne i cimbilwe mwa mwedi wa 10, 1883, kwa elezwa kuli ku kalwe ka ku potlaka kamoo ku konahalela ku hatisa pampili mwa England. Ka ku latelela ketululo yeñwi ye ne i amuhezwi fa kopano ye, Bakulu Geo. I. Butler, M. C. Wilcox ni A. C. Bourdeau ba ya ku yo tusa mwa musebezi mwa Europe ni England. Mukulu Butler a fita ka sikepe mwa Glasgow, Scotland, ka lizazi la 27 la mwedi wa 2, 1884. Mulelo o muñwi wa kupotela kwa Mukulu Butler misebezi ya bulumiwa ya kwa linaha zi sili ne li ku ituta, ka ku iponela yena, mataata a ku zamayisa musebezi mwa linaha zi sili, ni mo a kona ku fenyelwa. Ni yena na sebelisize nako yeñwi mwa Basel ni mwa sibaka sa musebezi sa kwa halaa Europe. A. C. Bourdeau na sebelize mwa hala batu ba Mafora mwa mikoti ya lilundu za Alps, mwa hala Mawaldense; haili M. C. Wilcox yena a kena mwa musebezi wa ku hatisa ni ku lukisa ze ñolwa mwa England, mi a ina teñi ku fitela mafelelezo a 1886.

GSAM 406Ndu ya ku Hatisa Libuka i Yahiwa mwa Basel

GSAM 406.1Ka 1884, ndu ya ku hatisa libuka ya Imprimerie Polyglotte (libizo leo li talusa ku hatisa mwa lipuo ze ñata), ya yahiwa mwa Basel. Mwa mwedi wa 3, 1885, H. W. Kellogg a fuwa tumelelo ki Komiti ya Kopano ye Tuna kuli a potele Basel ni ku leka mitshini ye ne i tokwa kwa ndu ya ku hatisa. A eza cwalo, mi ka nzila yeo kwa tomiwa ndu ya ku hatisa ye ne i na ni lisebeliso ze nde, ili ya Ma-Adventista ba lizazi la bu 7, mwa muleneñi wa kale wa Basel.

GSAM 406.2Ka nako ya kupotela kwa Mukulu Butler Europe, pampili ya Sijelimani ye ne i bizwa Herold der Wahrheit (Mulumiwa wa Niti) ne i hatiswa kwa ndu ya musebezi ya kwa Basel. Mwa silimo se si swana, pampili ya Siromania, Adevărulu Prezentu (Niti ya Cwale), ni yona ne i hatiswa kwa ndu yeo. Hape ne ku na ni yeñwi ya Sitaliana, ye ne i bizwa L’Ultimo Messagio (Mashango a Mafelelezo). Lipampili ze peli ze bulezwi kwa mafelelezo ne li na ni mapeji a 16 mi ne li zwa hangwi mwa likweli ze 3. Fa kopano ya likereke mwa naha ya Switzerland, mwa mwedi wa 10, 1884, kwa bulelwa kuli mwa silimo seo ne ku hatisizwe ni ku abiwa lipampili za 146,000 za lipampili ze 4 zeo. Ku fitela ka 1895, nako ye ndu ya ku hatisa ne i zusizwe mwa muleneñi woo ku isiwa kwa Hamburg, Germany (ka libaka la ku nyandiswa kwa mwa Basel), ne ku hatisizwe libuka ni libukana mwa lipuo ze 11 ze shutana; ili Sifora, Sijelimani, Sitaliana, Siromania, Sisepeini, Sibohemia, Sirussia, Sidachi, Sihungary, Siarmenia, Siturkey ni Siturkey-Sigerike. Kacwalo, sina libizo la yona ha ne li talusa, ne li sibaka sa “ku hatisa mwa lipuo ze ñata.”

GSAM 407Mrs. White u Potela Europe

GSAM 407.1Ka lizazi la 3 la mwedi wa 9, 1885, Mrs. White, mwana hae W. C. White ni lubasi ba fita mwa Basel. Ba ina silimo ni halufu mwa linaha za kale, ba potela libaka za bulumiwa ze ne li mwa sibaka sa musebezi sa kwa halaa Europe, mi ba eza musebezi wa butokwa bo butuna kwa misebezi ye shutana ya bulumiwa.

GSAM 407Ku Tomiwa kwa Kopano ya Likereke mwa Naha ya Switzerland

GSAM 407.2Ka lizazi la 10 la mwedi wa 9, 1885, kwa tomiwa kopano ya likereke mwa naha ya Switzerland. Mwa pego ye ne i filwe ka nako yeo, kwa bulelwa kuli kopano yeo ne i na ni mukutazi ya beilwe a li muñwi, bakutazi ba 7 ba ba filwe tumelelo, likereke ze 10 ni batu ba 224. Bao ne ba lifile bulishumi bwa $1,645.11 mwa silimo se ne si fitile. Kwa ndu a zeo, ne ku abilwe limpo za $2,041.22 kwa musebezi.

GSAM 407Mukulu Waggoner mwa Europe

GSAM 407.3Mrs. White, ni W. C. White ni lubasi, ba kutela kwa America ka 1887. Mwa silimo se si swana, Mukulu J. H. Waggoner a memiwa ku kena mwa Musebezi wa Bulumiwa wa kwa Halaa Europe. A sebeza mwa sibaka seo lilimo ze fitelela 2, a inile mwa Basel ka nako yeo. Ne li mwa muleneñi wo mwa na timelile, ka lizazi la 20 la mwedi wa 4, 1889, sina mo ku bulezwi pili.

GSAM 407.4Ku fokola kwa bupilo bwa Mukulu Whitney, ni lifu la hae le ne li latelezi (ka lizazi la 9 la mwedi wa 4, 1889), kwa tahisa butata bo buñwi bo butuna kwa musebezi wo wa bulumiwa.

GSAM 407Mukulu Robinson mwa Europe

GSAM 407.5Mukulu D. A. Robinson, ya ne a sebeza mwa England, a ketiwa ku kena fa sibaka sa Mukulu Whitney. A sebeza hande mwa sibaka se lilimo ze ka ba 6, mi ka ku memiwa ki Kopano ye Tuna, a ya kwa India mwa silimo sa 1895. Ku zwa kwa hae kwa tahisa kuli ku tokwe ku keta muokameli yo muñwi.

GSAM 408Mukulu Holser, Muokameli wa Sibaka sa Musebezi

GSAM 408.1Mukulu H. P. Holser ki yena mutu ya ne a ketilwe kwa sibaka seo, mi kwa ndu a musebezi wo, a ketiwa ku ba muzamaisi wa Musebezi wa Bulumiwa wa kwa Halaa Europe kamukana. Fa, a sebeza ka ku sa lapiswa ni ka ku kona, ku fitela ka 1901, yena ni yena ha na fenyilwe ki butuku bo ne bu mu felisize maata. A timela mwa Canyon City, Colorado, ka lizazi la 11 la mwedi wa 9, 1901.

GSAM 408.2Niha ne ku na ni miinelo yeo ye taata, musebezi wa bulumiwa wa hula mi musebezi wa zwelapili, sina mo ku boniswa mwa pego ye ne i isizwe kwa Kopano ye Tuna ka 1895. Yona i bulela kuli kopano ya likereke mwa linaha za kwa halaa Europe i na ni likereke ze 19 ni batu ba 484, ba ne ba lifile bulishumi bwa $4,378.18 mwa silimo se ne si fitile. Ka nako yeo ne ba na ni bakutazi ba beilwe ba 4 ni bakutazi ba 5 ba ba filwe tumelelo.

GSAM 408MUSEBEZI WA BULUMIWA WA GERMANY NI RUSSIA

GSAM 408.3Ka 1870, J. H. Linderman, muluti wa kereke ye ne i li bukaufi ni Elberfeld, Prussia, ni batu ba kereke yeo ba 40, ba kala ku sileleza Sabata ya lizazi la bu 7 ka ku ituta Bibele, ba sa zibi sitopa si sili sa Bakreste mwa lifasi se ne si sileleza lizazi leo sina Sabata. Batu ba luna ba ziba za sitopa se ka nzila ye makaza. Mukupi a taha kwa ndu ya bulumiwa mwa Basel ka Sabata. Lubasi ne lu ituta tuto ya Sikolo sa Sabata, maBibele a bona a bulehile fa pata a bona. Za na boni za ama mutu yo, mi za mu susueza ku buza lipuzo.

GSAM 408Sitopa sa kwa Elberfeld

GSAM 408.4Ha na ziba kuli ne ba si Majuda, kono Bakreste ba ne ba sileleza Sabata ya lizazi la bu 7, a bulela za sitopa se sa kwa Elberfeld. Mukulu Andrews a bona kuli ne li butali ku batlisisa taba yeo; kacwalo, ni Mukulu Erzenberger, a ya kwa Prussia kwa makalelo a 1875, mwa ne ba fumani sitopa seo sina mo ne si bulelezwi. Mukulu Erzenberger a sala nako yeñwi, a sebeza mwa kalulo yeo ya Germany, mi ka lizazi la 8 la mwedi wa 1, 1876, batu ba 8 ba kolobezwa mwa Elberfeld. Yeo ne li kolobezo ya pili ye ne i ezizwe ki Ma-Adventista ba lizazi la bu 7 mwa Germany.

GSAM 409.1Niti ne se i kalile ku tiya mwa Russia ka 1882, ka ze ne li ñozwi za ku bala ze ne li lumilwe ki mizwale ba Majelimani ba ne ba li mwa America kwa balikani ba bona mwa minzi ya Majelimani mwa Russia.

GSAM 409Mukulu Conradi mwa Europe

GSAM 409.2Ka 1885, Mukulu L. R. Conradi a zwa mwa America ku ya kwa sibaka sa musebezi sa kwa halaa Europe, ku yo sebeza mwa hala Majelimani. Ka lizazi la 28 la mwedi wa 6, 1886, a zwa mwa Basel ku ya kwa Crimea, Russia. Fa, ni Mukulu Perk, a zamaya ku ya kwa Berdebulat, mwa likaizeli ba babeli ne ba kolobelizwe ni kereke ya batu ba 19 ya tomiwa. Yeo ne li kereke ya pili ya Ma-Adventista ba lizazi la bu 7 mwa Russia.

GSAM 409Bakulu Conradi ni Perk ba Kenywa mwa Tolonko

GSAM 409.3Hasamulaho wa ze, Bakulu Conradi ni Perk ba swaliwa ka ku luta ze ne li hanana ni tumelo ya kereke ya Orthodox, mi ba kenyiwa mwa tolonko liviki ze 5 mwa Perekop. Ha na se a lukuluzwi (ka ku kenela kwa muyemeli wa United States), Mukulu Conradi a potela kwa upa wa Russia, mi a kutela kwa Switzerland.

GSAM 409Musebezi fa Nuka ya Volga, Russia

GSAM 409.4Ne li mwa silimo se si swana ha Mukulu Laubhan a kalile ku sebeza mwa Russia, bukaufi ni hae, he ne ha li fa Nuka ya Volga. Mwa silimo sa 1880, Mukulu Klein wa kwa Kansas a kala musebezi mwa sibaka sa Majelimani mwa Russia. Ka nzila yeo, kwa tahiswa basebezi kwa sibaka se si tataa ni ku ba ni mataata, mi niha balumeli ne ba lelekwa mwa naha ni ku kenyiwa mwa tolonko, Mulena na fuyauzi musebezi ka nzila ye makaza.

GSAM 409Ku Atuleha kwa Baabi ba Libuka mwa Germany

GSAM 409.5Mwa silimo sa 1888, baabi ba libuka ba kala musebezi mwa Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden ni Alsace. Basebezi ba 8 kamba ba 10 ba ne ba na ni tukufalelo ni ku sepahala ba atuleha hahulu, mi mwa silimo si li siñwi kwa lekiswa palo ye ya libuka: Bupilo bwa Kreste, 3,000; Ku Zwa mwa Edeni ku Ya mwa Edeni, 2,000; ni libukana za 12,000. Ka libaka la musebezi wo, mwa libaka ze bato ba kaufela mwa ne ku lekisizwe ni ku balwa libuka, batu ba bañwi, a li muñwi kamba ku fitelela, ba amuhela niti.

GSAM 410Musebezi wa Bulumiwa u Kalwa mwa Hamburg

GSAM 410.1Mwa mwedi wa 5, 1889, musebezi wa bulumiwa wa kalwa mwa Hamburg, Germany, ki Mukulu Conradi, mi hasamulaho wa nako ye kuswani hahulu, kwa tomiwa sikolo sa ku luta basebezi. Mwa mwedi wa 10 o ne u latelela, kwa tomiwa Sikolo sa Sabata sa batu ba 28. Ne li mwa silimo seo ha Mukulu Haskell a potezi musebezi wa bulumiwa, ni kereke ya batu ba 20 ya tomiwa, hape kwa tomiwa sibaka sa ku bolokela libuka.

GSAM 410.2Mukulu J. T. Boettcher ka nako ye na sebeza mwa musebezi wa Majelimani mwa Barmen. Pego ya fiwa kwa Kopano ye Tuna ka 1890, i bulela kuli mwa musebezi wa bulumiwa wa Germany ni Russia ne ku na ni likereke ze 9 ze tomilwe, ni batu ba 422 kaufela, kwa ndu a ba-silelezi ba Sabata ba 75 ba ne ba si ka tomelwa likereke. Ka lizazi la 7 la mwedi wa 4 wa silimo se si swana, ba bañwi ba 12 ba kolobezwa mi ba kopana ni kereke ya kwa Hamburg. Mwa mwedi wa 12, palo ya batu ba kereke ye ya hula ku fita fa 40. Mali a ne a amuhezwi ka ku lekisa libuka za kwa sibaka sa ku bolokela libuka, mwa Hamburg, Holland, Russia ni likalulo ze shutana za Germany, ne li $5,000.

GSAM 410Ku Atuleha mwa Europe

GSAM 410.3Ka ku sa potlaka kono ka ku tiya, musebezi wa zwelapili mwa Musebezi wa Bulumiwa wa kwa Halaa Europe, sina mo ku boniswa mwa pego ye ne i filwe fa Kopano ye Tuna ka 1891. Ka nako yeo ne ku na ni likereke ze 5 mwa Germany, ni batu ba 140, ba 64 ba bona ne li batu ba kereke ya kwa Hamburg. Bulishumi bo ne bu lifilwe ne li $1,000. Libuka ze ne li lekisizwe mwa likepe ki mulumiwa wa mwa likepe wa kwa Hamburg ne li na ni teko ya $500, haili ze ne li lekisizwe ki baabi ba libuka mwa silimo seo, mwa sibaka kaufela sa musebezi, ne li na ni teko ya $6,000. Batu ba 150 ne ba amuhezi niti mwa Austria, mi ne ku na ni likereke ze 13 ni batu ba 400 mwa Russia.

GSAM 411Ba-silelezi ba Sabata ba 5 ba Marussia ba Lelekwa mwa Naha

GSAM 411.1Haufi ni nako ye (1891), batu ba 5 ba kereke ya mwa Russia, ku kopanyeleza ni mueteleli, ne ba swalezwi ka ku luta lituto ze ne li hanana ni kereke ye beilwe ki mubuso, mi ba atulelwa ku lelekwa ku ya kwa Trans-Caucasus lilimo ze 5. Ne ba swanela ku tahaniwa hamoho ka liketani ni ku zamaya ka mautu limaele ze 500. Mwa muliko wo, tumelo ya bona ya ba tiisa, mi ne ba tabile mwa Mulena. Mwa silimo seo, bukana ne i lukisizwe ka mukwa wa lituto za ku bala Bibele mwa Sirussia, ka za manyando a Kreste, bulobalo bwa ba ba shwile, lizazi le lifi mi ka libaka lañi, ni kuli kana lu kona ku ziba?

GSAM 411.2Ka nako ya Kopano ye Tuna ya 1895, palo ya batu ba kereke mwa Germany ne i hulile ku fita fa 368, mi bulishumi bwa silimo se ne si fitile ne li $2,327.43.

GSAM 411Ba-silelezi ba Sabata ba Bañwi mwa Russia

GSAM 411.3Mwa Russia, niha ba bañata hahulu ne ba faluhezi kwa linaha zi sili, palo ya batu ba kereke ne i hulile ku fita fa 467, ba ne ba lifile bulishumi bwa $841.60.

GSAM 411.4Mwa taba ye ne i bulezwi ki muñoli wa musebezi wa bulumiwa wa kwa linaha zi sili mwa tuto ya viki ya tapelo ya 1896, lu ituta kuli

GSAM 411.4“mwa sibaka sa musebezi sa Germany ni Russia, mwa silimo se ne si fitile, palo ya bona ne i batile ku ikekeza habubeli; ne ku ekezehile batu ba ba fitelela 400. Mwa Berlin, Germany, batu ba 60 ne ba taha kwa litapelo za ka mutomo za Sabata. Ku yahiwa kwa ndu ya tapelo ya bulumiwa mwa Hamburg ne ku tiisize musebezi teñi. Mwa Munich, mwa Bavaria, ba bañwi ne ba libelezi ku kolobezwa. Ne ku na ni balumeli mwa Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart ni mileneñi ye miñwi ye mituna ya Germany. Hape ne ku na ni sitopa mwa Rotterdam, Holland.

GSAM 412.1“Mwa Russia, baabi ba libuka ne ba fumani litumelelo ku zwa kwa mubuso. Libuka ne li tolokilwe mwa Silatvia ni Siestonia. Pampili ya Sijelimani ne i zusizwe mwa Basel ku isiwa kwa Hamburg, mi kwa ndu yeo ya musebezi ne ba hatisa niti mwa lipuo ze 14.”

GSAM 412Kolobezo mwa Hungary

GSAM 412.2Mwa silimo seo, kolobezo ya pili ne i ezahalile mwa Hungary, ni kopano ya pili ya Mulalelo wa Mulena ni ku tapisana mahutu mwa Bohemia. Musebezi wa bulumiwa wa mwa likepe ne u tomilwe mwa Galatz, mwa Roumania, ka za Nuka ya Danube ni Liwate le Lisu.

GSAM 412Ku Aba Libuka mwa Germany

GSAM 412.3Mwa pampili ya Home Missionary ya mwedi wa 12, 1895, Mukulu Spies a bulela za musebezi wa ku aba libuka mwa sibaka sa musebezi sa Germany, a li,

GSAM 412.3“Bao ne ba zamayisa musebezi wa ku aba libuka, ha ne u kalwa mwa sibaka se, ha ba ka tuhela ku u zwelapilisa, niha ne ba tiiselizwe ki ba bañwi ba bahatisi ni ba musebezi wa libuka ba ne ba tumile mwa Leipsic kuli ‘ku lekisa libuka ka ku ñolisa babati ba zona ku ka palelwa.’

GSAM 412.4“Mwa mwedi wa 8 wa 1887, hatiso ya pili ya Bupilo bwa Kreste ya zwa mwa Sijelimani. Haufi ni nako ye buka ye bulezwi ne i itukiselize ku abiwa, kopano ya ku luta baabi ba libuka ya cimbiwa mwa Basel; ye ya supa makalelo a musebezi wa ku aba libuka, mwa Germany ni mwa Europe kaufela. Hatiso ya bu 7 ya buka ye cwale i zwile kwa mitshini ya ku hatisa mwa Sijelimani.

GSAM 412.5“Ku zwa ka lizazi la 1 la mwedi wa 1, 1895, baabi ba libuka ba banca ba 12 ba kenile mwa musebezi. Mwa mwedi wa 6, 1895, pego ya bonisa kuli ze ne li lekisizwe ne li ekezehile ka 50 mwa 100. Cwale ku ezwa musebezi o ipitezi ka Herold der Wahrheit (Mulumiwa wa Niti), pampili ya luna ya Sijelimani. Likereke zeñwi, ze si ze tuna hahulu, li amuhela lipampili za ku zwa fa 50 ku ya fa 200, ze li lekisa. Mi li fumana lika ze tabisa hahulu mwa ku sebelisana ni baleki. Mwa pampili ya Advent Review ya lizazi la 18 la mwedi wa 2, 1896, Mukulu Conradi na bulezi kuli, ‘Lu kwala silimo sa 1895 lu na ni ba-silelezi ba Sabata ba 1,500 mwa sibaka sa musebezi sa Germany ni Russia.’”

GSAM 413MUSEBEZI WA BA-SCANDINAVIA

GSAM 413.1Musebezi wa ku bata ba Scandinavia wa bulwa ki Mukulu John Matteson mwa silimo sa 1877. Ka lizazi la 6/6, a fita mwa Vejle, mwa Jyeland, Denmark. Ha a ya mwa naha yeo, ne ku na ni ba bañwi ba ba ne ba tamehile ku boloka Sabata ka ku bala lipampili ni ma-trakti a ba ne ba a romelwa ki balikani ba bona ba mwa America.

GSAM 413.2Ha lu nyakisisa ku zuka kwa musebezi wo, lu fumana kuli mwa 1850, batu ba bane ba ba ne ba tatile ku ya mwa America ku zwa mwa Norway, ba tamehile ku boloka Sabata ya Mulena. Ne ba pila mwa Oakland, Wisconsin. Ba babeli ba bona ne ki tata ni mma ba Mukulu O. A. Olsen. Mwa 1863 Mukulu John Matteson a tameha ku boloka Sabata ya lizazi la busupa. Ne a pila mwa Poysippi, Wisconsin. Mwa likweli ze 6 ze latile, ka musebezi wa hae, ba-Danish-Norway ba ba ka bang 40 ba amuhela lituto za Ma-Adventista ba lizazi la busupa. Mukutazi wa pili ya na a sebeza ka maata ya na a kopana ni yena mwa mukutazo ne ki Mukulu J. F. Hanson wa Minnesota.

GSAM 413Buka ya Pili ye ne i Hatisizwe ka Si-Danishi-Norway

GSAM 413.3Mwa silimo sa 1866, Mukulu John Matteson a kopa ba ba ne ba laola ndu ya Tundululo ni Mulibeleli kuli a zibe ha ne ba ka hatisa, ku sebeliswa ki ba Scandinavia, ma-pampili ni ma-trakti mwa puwo ya bona. A zibisizwe kuli ku tokwa kwa mali mwa ndu ku ba thibela ku eza cwalo; kono ne ku na ni batu ba mañwi ba naha ya hae mwa Wisconsin ni Minnesota ba ba ne ba bata hahulu kuli niti i hatiswe mwa puwo ya bona ya kwa malapeng. Leha ne ba sa pumi, mi ne ba sa fite ku 50, ba bokelanyize $1,000 ka ndalama, mi ba i beya mwa mazoho a hae. Ka ndalama ze ni manuskiripiti ye ne i lukisizwe hande, Mukulu Matteson a ya mwa Battle Creek, mi a bulela hape ku kopa libuka ze ne li ka hatiswa. Ka ku li lukiselela ku alaba likwazo ze ne li beilwe mwa nako ya pili, likopo za hae za amuhelwa, mi ka 18/3/1867, a tameha ku bala manuskiripiti wa buka ya hae, Bupilo ni Lufu, ku Mukulu J. N. Andrews ni ku mina, ba ne ba li mwa komiti ya ku hatisa. Ka manzwi mañwi, a lu bolelela ka SiNgisi se manuskiripiti ya hae ne i bulela ka Si-Danishi-Norway.

GSAM 414Mukulu Matteson U Ba Mu-Hatisi

GSAM 414.1Ka nako yeo ne ku sa na ni muhatisi ya na a ka kona ku beya liteto za hae, mi a kopa tumelezo ya ku ituta ku beya liteto yena ka sibili. A zwelapili ni musebezi wo ku fitela ha a hatisize ma-pampili ni ma-trakti a makepe a ka bang 1,000 mwa puwo ya hae.

GSAM 414.2Ka mukwa wo musha wa ku hasanya niti mwa batu ba hae, a zwelapili ka bundume bo busha, a eza likopano mwa Linaha ze shutana-shutana. Ku zwa ka nako yeo, musebezi wa ba Scandinavia wa zwelapili ka potlako hahulu.

GSAM 414PAMPILI YA PILI YA BA NAHA YE NWI

GSAM 414.3Musebezi mwa ba-Danish-Norway ne u kile wa ba mutuna hahulu, mi ku bile ni kulo ya pampili ya kweli ni kweli yeo batu ba naha yeo ne ba ka amuhela tuto ni ku tiiswa mwa puwo ya bona. Kabakala seo, ka 1/1/1872, ku ne ku zwiswa mwa ndu ya Tundululo ni Mulibeleli pampili ya Si-Danishi ya kweli ni kweli, ye ne i na ni makepe a 24 ka mukwa wa makasine, ye ne i bile ni libizo la Advent Tidende (Litaba za ku Taha). Silimo se ne sa latela, palo ya makepe a pampili ye ya ekelezwa ku ba 32. Ne ki pampili ya pili ye ne i zwiswa ki Ma-Adventista ba lizazi la busupa mwa puwo ya naha ye nwi.

GSAM 414.4Mwa 1874, kabakala kameho ye tuna mwa ba ba bulela Si-Sweden, ku ne ku tamehile pampili ya kweli ni kweli ya makepe a 16 mwa puwo yeo, ye ne i bile ni libizo la Mulibeleli wa Si-Sweden.

GSAM 414.5Ka nako ye Mukulu Matteson a ne a kena mwa musebezi wa ku bata ba Scandinavia (6/1877) mwa naha ya kwa mahae, ma-kopi a 266 a pampili Tidende ne a romelwa mwa kweli ku zwa mwa America ku ya ku Denmark, mi a 60 ku ya ku Norway. Ka ku bala ma-pampili ao, batu ba bañwi ne ba se ba boloka Sabata mwa Scandinavia. Ka baka la musebezi wa hae wa silimo si siñwi mwa Denmark, ma-kopano a balumeli a zusiwa mwa libaka ze shutana-shutana.

GSAM 415NDU YA KU HATISA MWA NORWAY

GSAM 415.1Hamulaho wa seo Mukulu Matteson a ya mwa Norway, mi ka 7/6/1879 a ndongolola Kereke ye ne i na ni litho ze 38, ka baka la musebezi wa hae mwa Christiana. Mukulu J. P. Jasperson wa America a kopana ni yena mwa mukutazo ka nako yeo. Mwa silimo seo hape, sicaba sa ku hatisa sa zusiwa mwa Norway, mi ku rekwa sibaka mwa Christiana sa ndu ya ku hatisa, kamara ya likopano za kereke, ni likamala za ku pila, ka mali a $14,580. Ka nako ye, pampili ye nyinyani ya Tidernes Tegn ne i zwiswa beke ni beke mwa ndu ya Christiana.

GSAM 415.2Kwa makalelo a nako ya ku wa kwa makwati ya 1880, Mukulu Matteson a ya mwa America ku bata tuso ya ku ekeza musebezi wa Scandinavia. A ba teng mwa Kopano ye Tuna ya silimo seo, mi a kuta kwa Europe ka 4/1881, a tiisizwe hahulu. Nako ye nyinyani hamulaho a ku kuta kwa hae, presi ya silindara ya rekwa mi ya beiwa mwa ndu ya Christiana.

GSAM 415MA-PAMPILI A BUPILO MWA SI-DANISHI NI SWEDEN

GSAM 415.3Ba tameha ka nako yeo ku hatisa pampili ya bupilo mwa Si-Danishi, ye ne i bile ni libizo la Pampili ya Bupilo. Mwa 1883 a zwisa pampili ye swana mwa Si-Sweden, ni pampili ya bulapeli ye ne i bile ni libizo la Mulibeleli wa Niti. Mwa 1884 ne ba na ni lisebeliswa za ndu ya ku hatisa za mali a $2,563. Mwa silimo seo, ma-pampili a 115,000 a ne a hatisizwe mi a hasanyizwe, ku amana ni ma-trakti a likete ni libuka ze nwi.

GSAM 415MUKULU HASKELL MWA SCANDINAVIA

GSAM 415.4Musebezi mwa linaha za Scandinavia wa amuhela tuso ye tuna ka ku fita kwa Mukulu Haskell mwa 1882, mi mwa 1884 wa tusiwa hahulu ki musebezi wa Bakulu Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, ni E. G. Olsen.

GSAM 416Mrs. White U Tusa Scandinavia Ka Maata

GSAM 416.1Mwa 1885, Mrs. White ni mwana hae W. C. White ba potela Scandinavia, mi ketelo yeo ne i na ni butokwa bo bu sa koni ku lekanyezwa kwa musebezi wa sibaka seo. Ba bañwi ne ba kile ba nahana kuli bulishumi ne bu si ke bwa lifiwa ki babotana mwa naha yeo, mi kuli ne ku sa na tuso ku rekisa libuka ka ku zamaya ndu ni ndu. Bopaki bo ne bu bulelwe ki Mrs. White ne bu fitile ka nako, mi batu ba bu amuhela hande, ka mo ku bonahalile ka alabo yeo ba ne ba i bulela ka manzwi a, “Kaufela ze bulezi Mulena lu ka li eza, mi lu ka mamela.” Ka nako ya ketelo ye, ku ne ku ba ni phetulo ye tuna mwa musebezi wa Scandinavia, ye ne i zwile hahulu mwa musebezi wa ku sa lape wa Mrs. White.

GSAM 416NDu Ye Musha YA KU HATISA I ZUSIWA MWA NORWAY

GSAM 416.2Mwa 1886 Bakulu O. A. Olsen ni N. Clausen ba potela linaha za Scandinavia, mi wa bubeli a sala koo nako ye telele. Mwa 1885 ndu ye musha ya ku hatisa ne i zusiwa mwa Christiana, mi ka silimo se ne sa fela ka 1/9/1886, ndu ye ne i amuhela ku rekisa libuka ni ma-trakti feela mali a $5,386.68, mi mali a ne a amuhelwa ka ku ngwala kwa ma-pampili ne li $3,146.03.

GSAM 416MA-KEREKE A 25 MWA SCANDINAVIA

GSAM 416.3Ripoti ye ne i filwe ku Kopano ye Tuna mwa 1889 ne i bulela kuli mwa sibaka sa Scandinavia ne ku na ni ma-kereke a 25, mi litho li 926, ba ne ba lela bulishumi bwa $2,548.75; hape ne ku na ni bakutazi ba 6, ba ba amuhetse laesense ba 4, ni baabi ba libuka ba 52. Ku rekiswa kwa libuka mwa Norway ni Sweden mwa likweli ze lalu ne ku ba $2,161.26.

GSAM 416SIKOLO MWA CHRISTIANA

GSAM 416.4Ka nako ye ne ku na ni sikolo se ne si sebeza mwa Christiana, se ne si na ni baithuti ba 50. Mwa 1891, situto sa Bibele ne si beilwe mwa Christiana ki Bakulu O. A. Olsen ni E. J. Waggoner, mi baithuti ba 100 ne ba ba teng. Mwa situto seo, tuto ye tebileng ya musebezi wa ku aba libuka ne i filwe.

GSAM 417MA-KEREKE A 40 MWA SCANDINAVIA MWA 1895

GSAM 417.1Ka lilimo ze 6 ze ne li latele, mwa 1895, lu bona ripoti ye ne i filwe ki Mukulu D. A. Robinson, ya ne li muokameli wa sibaka sa musebezi wa linaha ze ñwi. I bonisa ku ekeza kwa musebezi ka nako ye, mi lu i bulela ka mukwa wo: “Scandinavia i na ni ma-kereke a 40, ni litho li 1,458. Bulishumi bwa silimo ne bu li $5,585.55. Ku na ni bakutazi ba beilwe ba 15, ba ba amuhetse laesense ba 11, mi ku rekiswa kwa libuka kwa silimo ku fitelela ku $40,000. Mali a mangata a zwa hahulu mwa musebezi wa baabi ba libuka, mi seo mwa naha yeo mwa 1885, ba ba rekisa libuka ni ba bangi ba bakutazi ba tumelo ya luna ne ba bulela kuli ku rekisa libuka ka ku aba ku ka sa konahali.”

GSAM 417MA-KOPANO A MALALU A SCANDINAVIA

GSAM 417.2Mwa sibaka sa Scandinavia, cwale ku na ni ma-kopano a malalu, mi masiku a ku zusiwa kwa ona ki a: Denmark, 30/5/1880; Sweden, 12/3/1882; Norway, 10/6/1887. Mukulu John Matteson, ya ne a bulile musebezi wa Scandinavia ni ku isa musebezi wo kwa pili ka hande, ya ne a sebeleza ka maata ni ka ku itatela kuli batu bao ba zwelepili, a tahelwa ki butuku bo bu bolaya, butuku bwa mafuba, mi a shwa mwa El Monte, Cal., ka 30/3/1896, a na ni lilimo ze 61.

GSAM 417MUSEBEZI WA BRITAIN

GSAM 417.3William Ings, wa Hampshire, England, kono Mu-America mwa moya ni mwa tuto, ka ku pila mwa United States ku zwa buncinyani, a fita mwa Southampton a zwa mwa Basel, Switzerland, ka 23/5/1878. Ka nako ye, a sala nako ye nyinyani feela, libeke ze 2, mi a kuta kwa Europe ka nako ye nyinyani. Kono nako ye nyinyani ha i fela, a ya hape ku Southampton, mi ka likweli ze 4 za musebezi wa ndu ni ndu wa ku aba ma-trakti ni ku sebeleza musebezi wa mubatisi wo ne u bonahala, a beya ripoti ya batu ba 10 ba ba ne ba boloka Sabata. Ka 30/12 ya silimo seo, mina ni musali wa ka lu fita mwa Southampton, mi musebezi wa luna wa kopana ni wa Mukulu Ings, mwa ku eza likopano mwa nako ye ne i bata mwa Shirley Hall ni mwa ndu ye ne lu ne lu li fumelelile. Mwa nako ya mbumbi ya 1879, lu eza likopano za mwa litende mwa Southampton. Ka nako ye ni sibaka seo, Miss Maud Sisley (cwale Mrs. Boyd) a kopana ni musebezi, a fa lituto za Bibele ni ku sebeleza ndu ni ndu. Ka baka la musebezi wo, ba bañwi ba amuhela niti. Mwa nako ye ne i bata ye ne i latele, lu eza likopano mwa holo ye mwa Ravenswood Villa, ndu ye ne lu ne lu pila ni ku beya ndu ya luna ya libuka.

GSAM 418KOPANO YA MWA LITENDE MWA ENGLAND

GSAM 418.1Mwa nako ya mbumbi ya 1880, Mukulu Andrews, leha a ne a fokola mwa bupilo, a zwa mwa Switzerland ku tusa kopano ya mwa litende mwa Romsey, moo batu ba bañwi ba amuhela lushango.

GSAM 418.2Ka 11/1/1880, Sicaba sa Ma-Trakti sa zusiwa. Mwa musebezi wo litho ne li na ni kameho ye tuna, mi lingwalo le li tuna ne li hasanyizwe.

GSAM 418.3Ka 8/2/1880, kolobezo ya luna ya pili i bile teng mi ku kolobetswa ba ba ne ba kopa ba 6. Ku fita ku 2/7/1881, ba ba ne ba kolobetswa mwa Southampton ne ba li 29.

GSAM 418BASEBEZI BA EKELEZWA MWA ENGLAND

GSAM 418.4Ka ku vouta kwa Kopano ye Tuna ye ne i beilwe mwa nako ya ku wa kwa makwati ya 1881, Mukulu A. A. John ni musali wa hae, Geo. R. Drew, ni Miss Jennie Thayer ba ya mwa England, mi ba kopana ni musebezi wa sibaka seo sa naha ye nwi. Mwa 1882, Mukulu Haskell a potela sibaka sa Europe, mi a ba ni masiku a mangi ni basebezi ba mwa musebezi wa England, a ba tusa ka likelezo ni litaluso ze tusa hahulu.

GSAM 418.5Mwa 3/1882, ku tameha ku hatisa pampili ya Britain ya makepe a 2, ye ne i ekelezwa ku ma-kopi a 1,000 a Lisupo za Linako a ne a romelwa ku zwa mwa America. A ne a sebeliswa mwa musebezi wa mubatisi mwa Great Britain. Ripoti ya musebezi, ya 1/10/1883, i bonisa kuli ka nako yeo ne ku na ni ba ba boloka Sabata ba 100. Bulishumi bo ne bu leilwe ku zwa ka ku bulwa kwa musebezi ne bu li $2,078.71.

GSAM 419MUSEBEZI WA MUBATISI WA MWA LIKEPE

GSAM 419.1Ka sishemo sa ba ba ne ba lela likepe, Mukulu Ings a lumelelwa ku romela ma-pakete a ma-trakti ni ma-pampili kwa mahala ku ma-porti a matuna a 80 a “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” mwa South Africa, East ni West Indies, Central America, ni Bay Islands. Ka tuso ya lingwalo ze ne li romelwa ka mukwa wo, kameho i zusiwa kwa pili mwa sioli sa Demarara. Litaba ze lu li amuhela ka mangwalo a ne a zwa mwa sioli seo.

GSAM 419“HISTORI YA SABATA” I BEILWE MWA MA-LIBURARI A ENGLAND

GSAM 419.2Kopi ya Histori ya Sabata ya Mukulu Andrews ne i beilwe mwa ma-liburari a sicaba a 60 ni mwa ma-kamala a ku balela a mahala mwa Great Britain, mi libuka zeo li sa li koo, li bulela taba ya zona ku ba ba bata ku bala.

GSAM 419.3Mwa 1884 Mukulu Butler a potela England, a na ni basebezi ba bañwi ba sibaka seo. Bakulu S. H. Lane ni Robert Andrews ba zwa mwa Boston ku ya ku kopana ni musebezi mwa Great Britain ka 9/5/1885. Ketelo ya Mrs. White ku England ne i ba ni maata ni ku tiisa basebezi. Mrs. White ni mwana hae ba sala libeke ze nwi koo, pele ba kuta kwa America ku zwa mwa sibaka sa Europe.

GSAM 419“NITI YA CWALE” I TAMEHISWA

GSAM 419.4Kwa makalelo a silimo sa 1884, ka nako ye nyinyani ha Mukulu Butler a fita mwa England, ku beilwe kuli ku tamehiwe mwa Grimsby pampili ya makepe a 8 ya ku zwa makalelo a mabili mwa kweli, ye ne i bile ni libizo la Niti ya Cwale, mi M. C. Wilcox ne li yena mulukisi wa litaba za yona. Cwale i hatiswa mwa London, England, beke ni beke ka makepe a 16, mi ku zwiswa ma-kopi a ka bang 18,000 beke ni beke.

GSAM 420.1Mwa 1889, Mukulu Holser a beya ripoti ya kuli Musebezi wa Britain ne u na ni ma-kereke a 8, ba ba boloka Sabata ba 200, mi ba 65 ba ne ba li mwa London. Bulishumi bwa silimo se ne si fitile ne bu li $1,244.58. Ne ku na ni bakutazi ba beilwe ba 2, ba ba amuhetse laesense ba 2, ba mubatisi ba mwa likepe ba 2, ni basebezi ba Bibele ba 7. Ka nako yeo, Bakulu Wm. Hutchinson ni Francis Hope ba kena mwa musebezi wa England.

GSAM 420PACIFIC PRESS MWA LONDON

GSAM 420.2Mwa 1890, Sikampani sa ku Hatisa sa Pacific Press ya Oakland, California, i zusa ndu ya yona ye nwi mwa 48 Paternoster Row, London, ni ndu ya ku hatisa mwa 451 Holloway Road, London, N. Ku rekiswa kwa libuka ku zwa mwa ndu ye mwa silimo sa pili, ka mali a ku rekisa ka bongi, ne ku li $9,556.89.

GSAM 420.3Mwa 2/1895, Mukulu Robinson a fa ripoti ye latela:

GSAM 420.3“Mwa Great Britain ku na ni ma-kereke a 11, litho li 363, bakutazi ba 5, ni mukutazi ya amuhetse laesense a liñwi. Bulishumi bwa silimo se si fitile ne bu li $5,077.20, kapa ku lekana ni $13.98 ka litho ni litho. Maluwo a ndu ya ku hatisa cwale ki a International Tract Society, Limited, sicaba sa England, mi a laolwa ki yona.”

GSAM 420.4Mwa 12/1895, Mukwalifi wa Musebezi wa Naha ye Nwi a beya ripoti ya litho za Great Britain kuli ne li 560. Bulishumi bo ne bu ekezehile mwa silimo ka $1,000. Ka nako ye, ma-kopano a balumeli a 8 ne a kopana ka Sabata mwa libaka ze shutana mwa London.

GSAM 420.5Ka mukwa wo musebezi mwa sibaka se sa naha ye nwi wa zwelapili, ka linako ze nwi ku sa bonahali ku ekeza. Peu ha i huleli ka potlako mwa mitoma ye nwi ya lifasi ku fita ye nwi. Ku mela kwa yona ku liyeha, kono ku hula kwa yona ku tiile ni ku maata. Ki ka mukwa wo ni niti ya lushango lwa mungelo wa bulalu mwa naha ye. Peu ya yona i jalilwe, i zwisize midi mi i hulile ka ku liyeha ku fitela cwale, ho i fitelela ku ba ye tuna hahulu.

GSAM 421MUSEBEZI WA AUSTRALASIA

GSAM 421.1Ka 10/5/1885, Bakulu S. N. Haskell, J. O. Corliss ni ba lapa la hae, M. C. Israel ni ba lapa la hae, Wm. E. Arnold, ni Henry Scott ba zwa mwa San Francisco ku ya ku bula musebezi mwa sibaka sa Australia. Lilimo ze 11 pele, mwa 1874, mwa kopano ye ne i beilwe mwa Battle Creek, Mrs. White a bulela kuli linaha ze ñata li ka amuhela niti, mi a boni ma-presi a sebeza ni libuka ni ma-pampili a hatiswa mwa linaha ze shutana. Ha ba mu kopa ku bulela linaha zeo, a alaba kuli Australia ki libizo le liñwi fela le a ka kona ku li elelwa.

GSAM 421BIBLE ECHO

GSAM 421.2Ka musebezi wa maata ni wa ku atulula wa Mukulu Haskell ni ba ne ba li ni yena, lushango lu ekeza ka potlako hahulu kuli ku ne ku bonahala kuli ku hatisa pampili mwa Australia ku ne ku hlokahala. Kabakala seo, ku lukisizwe ku hatisa, mi ka 1/1/1886 pampili ya kweli ni kweli ya makepe a 16 i zwiswa mwa Melbourne, ye ne i bile ni libizo la Munyemelo wa Bibele ni Lisupo za Linako. Mwa kopi ya pili ku ne ku hatisizwe ma-kopi a 6,000, mi ku zwiswa kwa ka nako kaufela ne ku li ma-kopi a 3,000 fela.

GSAM 421KEREKE YA PILI I ZUSIWA MWA AUSTRALIA

GSAM 421.3Ka lizazi la pili la viki, 10/4/1886, Kereke ya pili ya Ma-Adventista ba lizazi la busupa mwa Australia i zusiwa. Ne ku na ni batu ba 18 ba ba ne ba saenile bulikani, mi ba bañwi ba 7 ba kopa ku kena ka kolobezo. Ba kolobetswa ka Sabata ye ne i latela, mi ka Sabata ni Sabata mwa libeke ze nwi litho li ne li ekezeha, ku fitela ha Kereke i na ni litho li 55. Ku fita ku 5/1886, palo kaufela ya ba ba ngwadilwe ne li 90. Kwa ntle kwa bao, ne ku na ni ba ba ka bang 35 mwa libaka ze nwi ba ba ne ba boloka Sabata.

GSAM 421.4Mwa ndu ya ku hatisa ne ku na ni ma-presi a mabili a maande ni enjene, kaufela li leilwe mi li luhelwa ki Ma-Adventista ba lizazi la busupa mwa naha yeo ya kwa kule—ku ka bang ma-mile a 7,000 ku zwa ndu ya luna ye tuna mwa Oakland, Cal.

GSAM 422.1Mwa 1886, lushango lu fita ku ya mwa New Zealand. Ripoti ya sibaka sa Australia i bulela kuli ne ku na ni ba ba boloka Sabata ba 50 mwa New Zealand. Mali a ne a amuhelwa ka ku rekisa libuka mwa ndu ne li $700. Kwa ntle kwa ze, baabi ba libuka ne ba rekisize ma-kopi a 400 a Kukangana kwa Tuna mwa New Zealand, ni ma-kopi a 1,000 a Mikakanyo ya Daniele mwa Australia.

GSAM 422Muyaho wa Ofisi mwa Australia

GSAM 422.2Mwa peho ye ne filwe ka la 19 la kweli ya 7 mwa silimo sa 1889, lu fumana litaba ze: Muyaho wa ofisi ya ku hatisa mwa Melbourne u felile ku yahiwa, mi mwa wona ku na ni ndu ya ku lapela ya mikopano ya kereke.

GSAM 422Musebezi U Keniswa mwa Tasmania

GSAM 422.3Kopano ya likereke mwa naha i tomilwe mwa Australia, mi ye ñwi i tomilwe mwa New Zealand. Bakulu Israel ni Steed ba atolosize musebezi ku ya mwa Tasmania. Mwa sibaka se sa mafelelezo, likereke ze 3 se li tomilwe, mi lilama ba zona kaufela ki ba 136. Ku ekeza fa bao, ku na ni ba-silelezi ba Sabata ba bañwi ba ba hasani, ba ba si ka kopanywa kale mwa likereke.

GSAM 422.4Bulishumi bwa silimo seo mwa simu ya musebezi ya Australia ne li $9,371. Mwa simu yeo ne ku na ni baabi ba libuka ba 15, ba ne ba lekisize libuka za $19,500.

GSAM 422.5Mwa musipili wa hae wa bubeli wa ku potoloha lifasi, Mukulu Haskell a potela hape Australia, a ba teñi kwa kopano ya bona ye ne ezizwe mwa kweli ya 8 mwa silimo sa 1889, mi a tusa hahulu ka linzila ze ñata. Sikwata seo se ne si sa zo tomiwa ne si tabile hahulu ka tuso yeo. Basebelezi ba ba fapana ba kwa Amerika ne ba potelanga Australia ka linako ze ñwi ku tusa mulelo wo u mutuna u li muñwi, ili ku yaha ni ku tiisa musebezi wa Mulimu.

GSAM 422Mrs. White mwa Australia

GSAM 422.6Ka nako ya ku wa ha matali mwa silimo sa 1891, Mrs. E. G. White, mwan'a bona W. C. White, Mukulu Geo. B. Starr, ni ba bañwi ba zwa mwa California ku ya kwa Australia. Ba fita teñi mwa kweli ya 12, ili mwahal'a nako ya litabula mwa kontinente yeo. Bopaki bwa Mrs. White ne bu tusize hahulu ku zamaisa musebezi ka moya ni mulelo wa lushango lwa mungelo wa bulalu, niha ne ba fokola mwa mubili mwa lilimo ze 9 ze ne ba pila mwa naha yeo. Ka nako ye ne ba li mwa Australia, Mukulu J. O. Corliss a swalisana hape ni musebezi wa mwa sibaka seo, mi W. A. Colcord ni ba bañwi ba kena mwa simu ya musebezi sina bakutazi, baluti, ni mwa misebezi ye miñwi.

GSAM 423Mukulu Olsen mwa Australia

GSAM 423.1Mwa nako ye Mukulu O. A. Olsen ne li mueteleli wa Kopano ye Tuna, na potelile litsi za luna kaufela ze tuna, mwa libaka kaufela za naha. Ze ne li tokwa ku tama misipili ye mitelele, ili musipili wa ku potoloha lifasi. Na tamile musipili wo kuli a zibe hande litokwahalo za bona ni muinelo wa misebezi ya balumiwa mwa libaka ze fapana, kuli a kone ku ba sebeleza kaufela kusina ku ketulula. Ki fa musipili wo, mwa silimo sa 1893, fa na sebelize lisunda ze ñata mwa Australia.

GSAM 423Kopano ye Kopanya Likopano za Likereke mwa Naha ya Australasia

GSAM 423.2Ka nako yeo, kwa tomiwa Kopano ye Kopanya Likopano za Likereke mwa Naha ya Australasia. Ne i kopanyelize likopano za likereke mwa naha ya Australia ni ya New Zealand, ni masimu a musebezi wa balumiwa mwa Australia. Kopano ye i kopana hañwi mwa lilimo ze peli, mi i zamaiswa ka mukwa wa likopano ze kopanya likopano za likereke mwa linaha ze ñwi. Mwa silimo sa 1893, baabi ba libuka ba ne ba li mwa simu yeo, niha ne ba li ba sikai, ba lekisa lihatiso za buka ya Mihato ya ku Ya ku Kreste ze 5,000, mi kwa hatiswa hape ze 5,000. Mwa nako ya litabula ya 1894-95, ba amuhela likupo ze 4,000 za ku leka libuka ka ku li ñolisetsa, mwa likweli ze 4.

GSAM 423Mukulu Prescott mwa Australia

GSAM 423.3Mwa silimo sa 1895, Mukulu W. W. Prescott, Muñoli wa Lituto wa kereke, a tola likweli ze ñata mwa kopano ye ya likereke mwa naha. Na file nako ye ñata ni ku nahanisisa hahulu ka za kalulo ye ya musebezi. Ka nako yeo, na zamaisize tuto ya ku luta basebelezi ye ne ba tusize hahulu.

GSAM 424.1Peho ya musebezi wa silimo ye ne filwe kwa Kopano ye Tuna ki Mukulu W. C. White ki ye i tatama:

GSAM 424.1“Kopano ye Kopanya Likopano za Likereke mwa Naha ya Australia i na ni likereke ze 17, ze na ni lilama ba 1074. Lilama bao ne ba lifile bulishumi bwa $9,810.10 mwa silimo se ne si fitile. Kopano ye ya likereke mwa naha i na ni bakutazi ba beilwe ba 12, bakutazi ba babeli ba ba filwe tumelezo, basebelezi ba Bibele ba 3, ni baabi ba libuka ba 50. Baabi bao ne ba lekisize libuka za $28,731.11 mwa silimo seo. Mwa silimo seo, koloni ya New South Wales, ye na ni likereke ze 6 ni lilama ba 321, ya kauhanywa kwa Kopano ya Likereke mwa Naha ya Australia, mi ya fiwa libizo la Kopano ya Likereke mwa Naha ya New South Wales.”

GSAM 424MUSEBEZI WA BALUMIWA MWA AFRIKA YA MBOELA

GSAM 424.2Kwa Kopano ye Tuna ye ne ezizwe mwa Battle Creek mwa silimo sa 1886, kwa nyakisiswa taba ya ku kala musebezi wa balumiwa mwa Afrika ya Mboela. Kaha kwa nkuwa muhato wa ku lumelelana ni mulelo wo, kwa makalelo a nako ya litabula mwa silimo sa 1887, kwa lekwa ku toma musebezi mwa naha yeo ye kwahule. Batu ba sikai ba ne ba se ba kalile ku sileleza Sabata mwa naha yeo ne ba kupa basebelezi.

GSAM 424Bakulu Boyd ni Robinson mwa Afrika ya Mboela

GSAM 424.3Ka mulelo wo, ka la 11 la kweli ya 5, Mukulu C. L. Boyd ni lubasi lwa hae, Mukulu D. A. Robinson ni musali wa hae, hamoho ni basebelezi ba bañwi, ba zwa mwa muleneñi wa New York ka sisepe, ku ya kwa Afrika ka ku fita mwa Liverpool ni London. Hamulaho wa lilimo ze 3, kwa Kopano ye Tuna, Ndate P. W. B. Wessels a bulela kuli, basebelezi bao ha ne ba fitile mwa Afrika, ne ku na ni batu ba ba bato eza 40 ba ne ba se ba sileleza Sabata ya taelo ya bune. Ne ba kalile ku eza cwalo ka ku bala lihatiso za taba yeo ni ku ituta Mañolo a Kenile.

GSAM 424.4Bakulu Robinson ni Boyd ba kala musebezi wa balumiwa mwa Cape Town. Kuzwa teñi, musebezi wa atolohela kwa mutulo-upa, ku ya kwa Kimberley, mwa masimu a litaemane, ili limaele ze batile ku eza 800.

GSAM 424.5Ku fita mwa silimo sa 1889, ne ku na ni bakutazi ba babeli feela, mukutazi a li muñwi ya filwe tumelezo, likereke ze 4, ni lilama ba 80. Bao ba lifa bulishumi bwa $2,798.36. Mwa silimo seo, Mukulu Ira J. Hankins, wa kwa Amerika, a sebeza mwa Cape Town mi musebezi wa hae wa beya muselo o munde. Ndate ni Mme Druillard ba zwa kwa Nebraska ku to swalisana ni musebezi wa mwa sibaka seo, ni ku aba mwa misebezi ye taata ni butokwi bo bu wela ba ba bizizwe ku kala musebezi mwa simu ye nca. Musebezi wa Mme Druillard ne u li hahulu mwa ndu ya ku boloka libuka, mi ne ba filwe ku zamaisa litaba za kalulo yeo. Ndate Druillard bona ne ba sebeleza mwa musebezi kaufela wa balumiwa. Mwa silimo seo, ba lekisa libuka za $750 mwa lisepe ze ne li fitanga kwa siko seo.

GSAM 425Mukulu Haskell mwa Afrika

GSAM 425.1Ki mwa kweli ya 8 ya silimo seo fani Mukulu Haskell ha na fitile mwa Cape Town. Na sebelisize hande likweli ze 5 ku potela ni ku sebeleza hamoho ni likwata ze fapana mwa Afrika ya Mboela. Ka mupotelo wo, musebezi wa tiiswa ni ku yahwa, mi ni pilu ya hae ya susuezwa, kakuli na boni muselo wa musebezi wa hae. Batu ba kala ku tabela musebezi wa lituto, mi baituti ba 12 ba zwa mwa Afrika ku ya kwa Amerika ku yo kena likolo za kereke ya luna.

GSAM 425.2Ka nako yeo, musebezi wa ku aba libuka ni wona wa nahanisiswa ka swanelo. Tuto ya ku luta basebelezi ba musebezi wo ya ezwa mwa Cape Town, inze i zamaiswa ki Ndate E. M. Morrison. Tuto yeo ya tusa kalulo ye ya butokwa ya lushango ku ba ni bupilo bo bunca ni maata. Honafo hamulaho wa tuto yeo, baabi ba libuka ba 13 ba lekisa ni ku isa libuka za $5,621.28 kwa ba ne ba li lekile, mwa likweli ze 6. Luli, likupo ne li li ze ñata hahulu kuli za fitelela maata a ofisi ya kwa London kaufela, kakuli libuka ne li sa konwi ku lukiswa ka lubilo lo lu likanezi litokwahalo.

GSAM 425.3Mwa silimo sa 1892, Mukulu A. T. Robinson a swalisana ni musebezi mwa Afrika ya Mboela. Ka nako yeo, musebezi ne u hulile hahulu kuli ne ku tokwa ndu ye nca ya ku boloka libuka, ku nga sibaka sa ya kale. Kacwalo kwa yahiwa muyaho o munca o mutuna o ne u kona ku ba ni sibaka sa mikopano ya kereke.

GSAM 426Muyaho wa Koleji mwa Afrika

GSAM 426.1Musebezi wa zwelapili cwalo, muhato ka muhato, ku fitela fani kwa Claremont, ili muleneñinyana o fa tuko ya Cape Town, ha kwa yahiwa muyaho wa koleji wa $35,000. Tuso ye li ye ñwi feela ye ne ba bata ku ba habo bona ba kwa Amerika ne li ku ba lumela sikwata sa baluti ba ne ba kona ku luta lituto za koleji. Bona bañi ne ba ka lifa ze ne li tokwa kaufela. Kupo yeo ha se i alabilwe, sikolo sa buliwa ka la 1 la kweli ya 2 mwa silimo sa 1893.

GSAM 426Kopano ya Likereke mwa Naha ya Afrika ya Mboela

GSAM 426.2Kopano ya Likereke mwa Naha ya Afrika ya Mboela ne i tomilwe mwa silimo sa 1892. Kwa Kopano ye Tuna ya silimo sa 1893, kwa voutelwa ku i amuhela mwa Kopano ye Tuna. Ka nako yeo, ne i na ni likereke ze 5, ni lilama ba 138, ba ne ba lifile bulishumi bwa $34,077.32 mwa silimo se ne si fitile. Kwa kopano yeo, Kopano ya Likereke mwa Naha ya Afrika ya Mboela ne i yemelwi ki Peter Wessels. Yena a fa Kopano ye Tuna $16,000 ka ku sa timana, ili masheleñi a ne a fita a ne sebelisizwe ki Kopano ye Tuna ku kala musebezi mwa Afrika ya Mboela. Ku ekeza fa mpo ye, yena ni muuna a li muñwi wa bahabo ba fa $40,000 ku kala musebezi wa ku alafa batu mahala mwa muleneñi wa Chicago.

GSAM 426.3Kwa Kopano ye Tuna ya silimo sa 1895, Muñoli wa Musebezi wa Balumiwa mwa Linaha ze Ñwi a bulela za simu ya musebezi ya Afrika, a li:

GSAM 426.3“Kopano ya likereke mwa naha ya Afrika ya Mboela i na ni lilimo ze peli feela i tomilwe, kono mwa nako yeo Kopano ye Tuna i lumile basebelezi ba 12 mwa simu yeo. Ba babeli ba bona ba ile mwa hali a naha sina balumiwa ba ba ipilisa, mi ba bañwi ba keni mwa misebezi ya likalulo ze fapana. Kopano yeo ya likereke mwa naha i na ni sikolo se si zwelapili hande, ndu ya ku babalela bana ba lishiywa, ni ndu ya ku alafa ye sa yahiwa. Lipalo li bonisa kuli lilama ba bona ki ba 184.”

GSAM 426Lipampili za Litaba ze Hatiswa mwa Afrika ya Mboela

GSAM 426.4Taba ya tukuluho ya bulapeli mwa Afrika ya Mboela i susuelize batu ba luna mwa likweli ze sikai ze fitile ku hatisa lipampili za litaba ze peli. Ye ñwi i mwa puo ya Holland, mi i bizwa De Wachter; ye ñwi i mwa Sikuwa, mi i bizwa The South African Sentinel and Gospel Echo. Ya mafelelezo ye i abiwa ka palo ya lihatiso ze 4,000.

GSAM 427Kopano ye Kopanya Likopano za Likereke mwa Naha ya Afrika ya Mboela

GSAM 427.1Mwa kweli ya 1 mwa silimo sa 1903, kwa tomiwa Kopano ye Kopanya Likopano za Likereke mwa Naha ya Afrika ya Mboela. Ne i kopanyelize likopano za likereke mwa naha ya Cape Colony ni ya Natal-Transvaal, ni misebezi ya balumiwa mwa Basutoland ni Matabeleland ye ne i okamelwa ki Kopano yeo ye Kopanya Likopano. Mwa kopano yeo ya likereke mwa naha ku na ni likereke ze 15 ze tomilwe, ze na ni lilama ba 595, ni likwata ze 9 ze si ka tomiwa kale sina likereke, ze na ni batu ba 90, ni ba-silelezi ba Sabata ba 30 ba ba pila buñwi. Kaufela ki batu ba 715, ba ne ba lifile bulishumi bwa $7,850. Ne ku na ni basebelezi ba 39, mi ba 21 ba bona ne ba lifiwa ki likopano za likereke mwa naha ze fapana.

GSAM 427SIMU YA MUSEBEZI MWA POLYNESIA

GSAM 427.2Mwa silimo sa 1876, Mukulu James White ni muñoli wa buka ye lwa lumela kwa sioli sa Pitcairn buka ye ne i kopanyelize lipampili za Signs of the Times, ni lipampili ze nyinyani ze sikai, hamoho ni liñolo. Lihatiso zeo za beiwa mwa sisepe se ne si ya kwa New York ka ku potoloha Cape Horn. Ne lu sepisisizwe kuli sisepe ne si ka yema kwa Pitcairn, mi siputelo seo si ka fiwa batu ba teñi. Ne lu sa zibi mutu ni a li muñwi mwa sioli seo, mi ne lu sa zibi nto ka za sona, konji fela kuli ne si zibahala ka ku ba ni batu ba ba ineela ni ku saba Mulimu. Lipampili zeo ne li lumelwi ku leka fela, lu sa zibi ze ne li ka tahisa.

GSAM 427Mupotelo wa kwa Pitcairn

GSAM 427.3Ne lu si ka utwa nto ka za batu bao kamba ka za lihatiso za luna ku fitela fani Ndate John I. Tay ha na potelile sioli seo mwa silimo sa 1886, ili hamulaho wa lilimo ze 10. Ki hona fani ha ne lu utwile kuli, ka ku bala buka ye kopanyelize lipampili za Signs of the Times ni lipampili ze nyinyani, ka nako ye ñwi batu ba sioli seo kaufela ne ba batile ku ikatulela ku cinca lizazi la bona la bulapeli kuzwa fa lizazi la pili la viki ku ya fa lizazi la busupa, ni ku sileleza Sabata ya Mulena. Kono ne ba si ka eza cwalo ku fitela fa nako ya mupotelo wa Ndate Tay. Yena ne a na ni nako ye telele inze a ikutwa hahulu ku potela sioli seo, kono ne a sa zibi batu ba teñi ka sibili, kapa kuli ne ba se ba kalile ku tabela niti.

GSAM 428.1Hamulaho wa ku kutela kwa Amerika, a kupa ka tukufalelo ye tuna kuli ku yahiwe sisepe sa ku isa balumiwa kuzwa kwa sioli se siñwi ku ya kwa se siñwi mwa liwate la Pacific. A ya kwa Kopano ye Tuna ye ne ezizwe mwa silimo sa 1889 inze taba ye ki yona ye ne i tezi mwa muhupulo wa hae, mi teñi a kupa ka za lioli za Polynesia. Kopano, ha i boni tuso ye ne i ka tiswa ki mulelo wo, ya voutela ku bokelela $12,000 ka limpo, kuli ku yahiwe kamba ku lekiwe sisepe sa ku sebeleza mwahal'a lioli za mwa liwate la Pacific.

GSAM 428Pitcairn Ya Yahiwa

GSAM 428.2Ka ku latelela katulo yeo, sisepe sa Pitcairn sa yahiwa mwa nako ya litabula ya silimo sa 1890, bukaufi ni Benicia, ili limaele ze bato ba 30 kuzwa kwa Oakland, California. Ne si lifilwe $12,035.22. Mwa likalulo ze 3 za ze 4 za silimo, masheleñi ao a bokelelwa ni ku fiwa ki Likolo za Sabata ka mulelo wo feela. Ne ku si ka ba kale ni mpo ye ne filwe ka tabo ni tukufalelo ye tuna ku fita yeo. Sisepe sa ineelwa kwa Oakland, California, ka la 25 la kweli ya 9 mwa silimo sa 1890. Batu ba ba bato eza 1,500 ba kopana mwa sisepe ni fa sibaka sa kwa siko fo lisepe li yemanga ku yo bona mukiti wo.

GSAM 428Musipili wa Pili wa Pitcairn

GSAM 428.3Sisepe sa zwa kwa San Francisco ka la 20 la kweli ya 10, ku kala musipili wa sona wa pili wa ku ya kwa simu ya sona ya musebezi ye kwahule. Balumiwa ba ne ba li mwa sona ne li Mukulu E. H. Gates ni musali wa hae, Mukulu A. J. Read ni musali wa hae, John I. Tay ni musali wa hae, hamoho ni basebelezi ba sisepe ba ne ba eza musebezi wa balumiwa, inze ba etelelwa ki Kapiteni Marsh. Sisepe se sa ya pili kwa sioli sa Pitcairn, ili limaele ze 4,000 kwa mboela wa San Francisco, mi sa fita teñi ka la 25 la kweli ya 11. Sisepe ha ne si zwa kwa sioli seo ka la 17 la kweli ya 12, batu ba bahulu ba 82 ne ba kolobelizwe ni ku tomiwa sina kereke ya Ma-Adventista ba Lizazi la Busupa. Sisepe sa zwelapili ku ya kwa likwata za lioli za Society, Hervey, Samoa, Friendly, ni Fiji. Teñi ba siya libuka za bulapeli ni lipampili ze nyinyani za za bupilo ni buiswalo ku batu ba ne ba bulela Sikuwa. Mwa likweli ze 8, ku fita mwa kweli ya 9 mwa silimo sa 1891, balumiwa ba lekisa libuka za $1,900, ku ekeza fa lihatiso ze ñata ze ne ba abile mahala.

GSAM 429.1Balumiwa ba beiwa mwa libaka ze: Mukulu Read kwa Tahiti; Mukulu Gates a siyala kwa Pitcairn ku feza musebezi o ne u se u kalilwe teñi; mi Ndate Tay a keta ku sebeleza fa sioli sa Fiji. Mwa Review ya la 14 la kweli ya 4 mwa silimo sa 1904, Mukulu Fulton u bulela za musebezi mwa Fiji, a li: “Cwale mwa simu ye ya musebezi wa balumiwa ku na ni ba-silelezi ba Sabata ba ba fitelela 150.” Kuzwa kwa Fiji, sisepe sa ya kwa Auckland, New Zealand, kuli si yo lukiswa ni ku ezwa hande ku fita pili ka mo ne ku tokwahala, ni ku yo amuhela libuka ze ñwi.

GSAM 429Lifu la Balumiwa

GSAM 429.2Hamulaho wa ku sa ba teñi ka silimo si li siñwi, likweli ze 11, ni mazazi a 18, Pitcairn ya kutela kwa San Francisco, mi ya fita teñi ka la 9 la kweli ya 10 mwa silimo sa 1892. Mwa nako yeo, Kapiteni Marsh ne ba shwile ni ku patiwa fa sioli sa New Zealand. Ndate Tay ne ba kulile butuku bwa maswafu, mi ne ba si ka fola ku bwona. Ni bona ba shwa ka kozo, mi ba patiwa mwa naha ye kwahule ya Fiji. Kacwalo mapilo a mabeli a butokwa a fiwa kapili-pili cwalo kwa Musebezi wa Balumiwa mwa Polynesia.

GSAM 429.3Balumiwa ba ne ba beilwe fa sioli sa Tahiti, kwa Papaete, ba ba ni tabo ha ne ba bona muselo wa musebezi wa bona honafo fela. Ka nako yeo, ba kona ku lumela kwa naha ya habo peho ye susueza, ya batu ba 40 ba ne ba sokolohile ni ku tomiwa sina kereke ya Ma-Adventista ba Lizazi la Busupa.

GSAM 429Musipili wa Bubeli wa Pitcairn

GSAM 429.4Sisepe sa zwa kwa San Francisco ku kala musipili wa sona wa bubeli ka la 17 la kweli ya 1 mwa silimo sa 1893, ni balumiwa ba: B. J. Cady ni musali wa hae, J. M. Cole ni musali wa hae, E. C. Chapman ni musali wa hae, ni M. G. Kellogg, ili dokota wa za bupilo. Musizana Hattie Andre, wa kwa Ohio, a zamaya ni bona ku yo ba muluti kwa sioli sa Pitcairn. Ka nako ya ku wa ha matali mwa silimo sa 1893, Ndate Cady a bula sikolo kwa Raiatea, mwa sikwata sa lioli za Society, ni baituti ba 60. Kwa mafelelezo a nako ya pili ya lituto, palo yeo ne i hulile ku ya fa 105. Kwa makalelo a nako ya bubeli ya lituto, ne ku na ni baituti ba 120 ba ne ba kena sikolo.

GSAM 430Musipili wa Bulalu wa Pitcairn

GSAM 430.1Musipili wa bulalu wa sisepe ne u ezizwe mwa lilimo za 1893-94. Balumiwa ba fa musipili wo ne li G. O. Wellman ni musali wa hae, ni Lillian White, kaufela ba kwa Michigan. Ne ba lukiselizwe ku ya kwa Raiatea, ko ne ba ka tusa Mukulu Cady mwa musebezi wa hae. Ndate Stringer ni musali wa hae ba ya sina balumiwa ba ba ipilisa, mi ba siyala kwa Rurutu. Kwa Raratonga, ko batu ne ba sileleza la Mukibelo sina la Sunda, Dokota Caldwell ni musali wa hae ba beiwa teñi. Mukulu Buckner ni musali wa hae, ba kwa California, bona ba siiwa kwa Pitcairn. Ka nako ye na pilile ni batu bao, kwa kaliswa misebezi ye minca ye ñata ya ku panga lika, ye tusize bañi ba sioli ka linzila ze ñata. Sa pili, kwa yahiwa sikayo se si zamaiswa ki moya ku kaya mbonyi ye cwale i limiwa fa sioli seo. Maata a moya ao hape a zamaisa limashini ze nyinyani, mi zeo li tahisize misebezi ye miñwi ye bañi ba sioli ne ba sa zibi.

GSAM 430Musipili wa Bune wa Pitcairn

GSAM 430.2Ka la 15 la kweli ya 12 mwa silimo sa 1895, Muñoli wa Musebezi wa Balumiwa mwa Linaha ze Ñwi a bulela, a li:—

GSAM 430.3“Pitcairn cwale i kwa siko, i zwile kwa musipili wa yona wa bune.... Musebezi u tomilwe mwa likwata za lioli ze 9 ze fapana, mi basebelezi ba ba tatama ba sebeleza mwa zona:—

GSAM 430.4“Kwa sioli sa Pitcairn, baluti ki E. S. Butz ni musali wa hae, ni Hattie Andre. Kwa sioli sa Norfolk, balumiwa ba bañwi ba ba ipilisa, ba ba zwile kwa Australia, ba sebeleza teñi. Kwa lioli za Society, mukutazi ki B. J. Cady; balumiwa ba ba alafa ki Ndate ni Mme R. A. Prickett. Kwa Raratonga, balumiwa ba ba alafa ki Dokota J. E. Caldwell ni musali wa hae, ni basizana Lillian White ni Maude Young; baluti ki G. O. Wellman ni musali wa hae, ni Mukulu J. D. Rice ni musali wa hae. Kwa Fiji, ki Mukulu J. M. Cole ni musali wa hae. Kwa lioli za Friendly, ki Mukulu E. Hilliard ni musali wa hae. Kwa Rurutu, ki Ndate ni Mme Stringer, ili balumiwa ba ba ipilisa. Kwa Hawaii, ki Mukulu E. H. Gates ni musali wa hae; baluti ki H. H. Brand ni musali wa hae. Kwa Samoa, ki Dokota F. E. Braucht ni musali wa hae. Mukulu D. A. Owen ni mwan'a hae wa mushimani ni wa musizana ki balumiwa ba ba ipilisa.

GSAM 431.1“Mwa misipili ya yona ye 4, Pitcairn i lekisize ni ku aba mahala lihatiso ze ñata hahulu. Ka libaka leo, ba-silelezi ba Sabata ba zwile mwa libaka ze ñata. Likereke li tomilwe fa sioli sa Pitcairn, kwa Norfolk, ni kwa Tahiti.”

GSAM 431Pitcairn ya Lekiswa

GSAM 431.2Ka kuba cwale ku na ni linzila za ku fita kwa sibaka sa musebezi sa Polynesia ze ne li siyo sikepe ha ne si yahiwa, sikepe seo si lekisizwe, mi ku sebeliswa linzila ze ñwi ku isa musebezi kwa pata. Mukulu E. H. Gates ki yena muokameli wa sibaka sa musebezi sa Polynesia cwale, mi u biha za ku zwelapili mwa likwata ze shutana.

GSAM 431WEST INDIES

GSAM 431.3Mwa maliha a 1889, Ndate Wm. Arnold, wa Amerika, a kalisa musebezi wa muabi wa libuka mwa West Indies. Ha na sebeleza cwalo, a kona ku fumana mabizo ni libaka za ku lumelela mañolo za batu ba 1,200, ze ne li lumezwi kwa Sicaba sa Macaba Kaufela sa Libukana, kuli si li sebelise mwa musebezi wa bulumiwa. Ka ku ñolelana mañolo ni ku lumela ze balwa kwa libaka zeo, batu ba kalisa ku lakaza ku ziba niti, mi cwalo nzila ya ku hasa Evangeli ka ku kutaza Linzwi ya buleha.

GSAM 431.4Ku alaba pitso ya musebezi wa bakutazi, Mukulu D. A. Ball, mwa mwedi wa 11, 1890, a ya kwa Barbadoes ni kwa libaka ze ñwi ku sebeleza. Batu ba bañwi ba amuhela niti ka baka la buitukulo bwa hae. Mwa 1892, Ndate Patterson, ya zwa California, a potoloha lihlala ku aba buka ya Ku Bala Bibele, mi a atuleha hande. Mwa 1893, B. B. Newman a zwa Florida a ya Jamaica ku okamela musebezi wa ku aba libuka Ndate Arnold ha na siyo. Ndate Evans ni Ndate Hackett ni bona ba ya kwa West Indies mwa silimo seo ku sebeleza mwa kalulo ye ya musebezi. Mwa mwedi wa 5, Mukulu Haysmer ni musalaa hae ba kena mwa sibaka se ku sebeleza ka nzila ye ne i ka buleha. Hasamulaho feela, Ndate Arnold a buya; nako ye a taha ku aba libuka ze ama bupilo. Ku fita mwa mwedi wa 7, 1895, mwa Jamaica feela ne ku lekisizwe libuka za mufuta wo za $8,200, mi libuka za bulapeli ne li lekisizwe ka $7,654, kaufela ya eza $15,854. Ku aba libuka ze ñata cwalo kwa tusa hahulu ku tiisa kereke ye lukisizwe hande ya batu ba 75 kwa Kingston, ni ku bula linzila za musebezi wa bakutazi mwa likalulo ze ñwi za sihlala.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Musebezi fa ne u kalisizwe ka mukwa o swana ni wa Jamaica. Mwa silimo sa 1889, Ndate F. B. Grant ni musalaa hae ba memiwa ku potela sihlala kuli ba tise libuka za kereke ya luna. Ka memo, Mukulu Flowers ni musalaa hae ba ba latelela ka pili ku sebeleza ka nzila ye ne i buleha. Ba atuleha hande, ku fitela Mukulu Flowers a loziwa ki butuku bwa mubili o cisa, bo ne bu mu bulaye ka la 29 la mwedi wa 6, 1894. Mukulu E. W. Webster a ketwa ku mu kena mwa sibaka, mi a zwa New York ka sikepe mwa mwedi wa 8, 1895.

GSAM 432.2Mwa 1896 basebezi mwa West Indies ne li ba: mwa Jamaica, Mukulu A. J. Haysmer ni W. W. Eastman, mi baabi ba libuka ba bañwi ne ba li mwa Lihlala za Bahama. Mwa Antilles ze Nyinyani ne ku na ni Mukulu E. Van Deusen ni musalaa hae, C. F. Parmlee ni musalaa hae bao ne ba li basebezi ba Bibele, ni Ndate Bean ni Ndate Hackett bao ne ba li baabi ba libuka. Mwa Trinidad, Mukulu E. W. Webster ni musalaa hae, ni Mme Stella Colvin ya na li mulumiwa wa musebezi wa ku alafa. Ze ne li ezahalile ki ze: ba-silelezi ba Sabata ba 110 mwa Jamaica, ni ba-silelezi ba Sabata ba 50 mwa Trinidad, ba ne ba kopane bukaufi ni Couva; kereke i li ñwi mwa Barbadoes, ni sikwata si li siñwi mwa Antigua, mwa Antilles ze Nyinyani.

GSAM 432AMERIKA YA MWAHALAA

GSAM 432.3Mukulu F. J. Hutchins ni musalaa hae ba tusiya Linaha ze Kopani za Amerika ku ya kwa Lihlala za Bay ka la 16 la mwedi wa 11, 1891. Ka nako yeo, hahuluhulu mwa Ruatan, ne ku na ni batu ba ka eza 20 ba ne ba sileleza Sabata ya taelo ya bune, ka ku ya ka litaelo ze lishumi; pili ne ba lemusizwe niti ye ka ze balwa ze ne ba lumezwi ka poso. Lilimo ze talu hasamulaho, mwa 1894, W. A. Miller ni musalaa hae ba zwa California ku ya Bonacca, ko ne ba ikopanya ni musebezi wa tuto sina baluti mwa sikolo se ne si bulezwi ka la 4 la mwedi wa 7, 1894, mwa muaho wa sikolo o ne u yahilwe ki Ma-Adventista ba lizazi la busupa. Mwa nako ya pili ya tuto palo ya ba ne ba kena sikolo ne i eza 34 ka kakalezo. Mwa 1895 sikolo sa bolelwa kuli si kona ku ipabalela ka masheleñi, kakuli palo ya bana ba sikolo ne i ekelize ku fitela ku 45.

GSAM 433.1Kwa Kopano ye Tuna ye ne i sweli mwa 1895, Mukulu Hutchins a biha kuli mwa lihlala ne ku na ni batu ba 100 ba ne ba utwa lushango, mi a bulela hape kuli ne ku yahilwe mandu a mabeli a ku kopanela, ao ne li a Ma-Adventista ba lizazi la busupa. Ka baka la ku shota ha mubu, mi ka ku ba wa butokwa hahulu kwa ku lima, ndu i li ñwi ya ze za bulapeli ne i yahilwe fahalimu a mezi. Mandu a mabeli a ni ndu ya sikolo za fiwa kwa Sicaba sa Kopano ye Tuna ka mañolo a bumuñi. Theko ya liluo za Kopano fa sihlala ne i kakanyizwe ku ba $1,789.60. Libuka ze ne li lekisizwe ku fita ka 1895 ne li eza $2,243.

GSAM 433Sikepe se Sinyinyani sa Amerika ya Mwahalaa

GSAM 433.2Kopano ha i se i lemusizwe bunolo ni tuso ye ne i ka taha ka ku ba ni sikepe se sinyinyani sa ku isa balumiwa ku zwa fa sihlala si siñwi ku ya fa si siñwi, kwa lumellaniwa kuli sikepe sa mufuta wo si yahiwe kwa musebezi mwa Lihlala za Bay, ka masheleñi a sa fiti $3,000.

GSAM 433.3Mwa 1896, mwa Amerika ya Mwahalaa ne ku na ni basebezi ba bane feela: Mukulu F. J. Hutchins ni musalaa hae, ni Mukulu J. A. Morrow ni musalaa hae mwa Honduras ya Spain. Kwa Belize, muleneñi wa Honduras ya Bungeleki, ne ku na ni sikwata sa balumeli ba ne ba sileleza lizazi la busupa ka ku ya ka taelo ya bune. Kalulo ye tuna ya musebezi mwa sibaka se i ezizwe mwa lihlala za Liwate la Caribbean. Mwa sibaka se ne ku lekisizwe libuka za lidolara ze likiti ze mmalwa, mi batu ba 60 ne ba tabezi niti ya lushango lwa mungelo wa bulalu.

GSAM 434Lifu la Mukulu Hutchins

GSAM 434.1Mukulu F. J. Hutchins a sebeleza ka busepahali bo butuna ni ka tukufalelo mwa sibaka sa Amerika ya Mwahalaa ka lilimo ze ka eza 12. Kwa mafelelezo maata a hae a fela, mi a shwa ka butuku. Cwale u pumuzwi mwa buloko, a libelela pitso ya Mulena—pitso ye ka zusisa ba ba sepahala.

GSAM 434AMERIKA YA MBOELA

GSAM 434.2Lituto za Ma-Adventista ba lizazi la busupa ne li isizwe pili mwa Amerika ya Mboela ka ze hatisizwe. Mwa mwedi wa 10, 1891, Bondate Snyder, Stauffer, ni Nowlin ba kalisa musebezi wa bona sina baabi ba libuka mwa Argentine. Mwa 1893, ka tumellano ya Kopano ye Tuna, Mukulu F. H. Westphal, wa Illinois, mukutazi wa Mujeremani, a ikopanya ni musebezi mwa sibaka se sa bulumiwa. Mwa 1894, Frank Kelley, wa California, a ya kwa Linaha ze Kopani za Colombia sina mulumiwa ya ipabalela ka masheleñi a hae. Likweli ze mmalwa hasamulaho, ba ba latelelwa ki basebezi ba bañwi, mi cwalo musebezi wa bulumiwa bo bunca wa kaliswa. Mwa 1896 pego ye ya fiwa ka musebezi mwa sibaka se: Chile i na ni mukutazi a li muñwi, Mukulu G. H. Baber, ya fitile ka la 19 la mwedi wa 10, 1895; ni baabi ba libuka ba babeli, F. W. Richards ni F. H. Davis. Argentine ni yona i na ni bakutazi ba babeli, F. H. Westphal ni Jean Vuilleumier; ni baabi ba libuka ba babeli, O. Oppegard ni C. A. Nowlin. Kwande a ba ku na ni basebezi ba Bibele ba bane, Lucy Post, Ndate Snyder ni musalaa hae, ni John McCarthy. Brazil i na ni bakutazi ba babeli, Mukulu W. H. Thurston ni H. F. Graf; ni baabi ba libuka ba balalu, A. B. Stauffer, J. F. ni J. A. Berger. Guiana ya Bungeleki i na ni bakutazi ba babeli, Mukulu W. G. Kneeland ni Mukulu P. Giddings; ni balumiwa ba babeli ba musebezi wa ku alafa, Ngaka B. J. Fercoit ni musalaa hae.

GSAM 435.1Ku fita ka 1896, mwa Chile ne ku lekisizwe libuka za lidolara ze 1,000, mi ba-silelezi ba Sabata ba 30 ne ba amuhezi Sabata ni niti ye zamaisana ni yona ka ku bala libuka ze ba lekile kwa baabi ba libuka. Mwa Brazil ni Argentine ne ku lekisizwe libuka za lidolara ze 10,000; mi se ne si li sinde ku fita, ne ku na ni batu ba 100 ba ne ba sileleza Sabata. Ne ku lukisizwe kereke i li ñwi ni Likolo za Sabata ze ketalizoho. Mwa Argentine ne ku na ni likereke ze talu ze lukisizwe, kwa Buenos Ayres, Crespo, ni San Cristobal. Hape mwa Guiana ya Bungeleki ne ku na ni kereke i li ñwi ye lukisizwe, ni ba-silelezi ba Sabata ba 50, ze ne zi eza palo ya Ma-Adventista ba lizazi la busupa mwa Amerika ya Mboela ku ba 150.

GSAM 435SICABA SA BALUMIWA BA KWA MBOELA

GSAM 435.2Ha lu bulela ka ku nepahala, sicaba se ha si koni ku bizwa sa kwa linaha ze ñwi, niha si sebeleza ku hasa Evangeli mwa batu ba kwa naha ye ñwi (Maafrika) ba ba mwa naha ya luna. Ku swanela ku lebuhuwa hahulu buitukulo bo sa feli bwa Mukulu J. E. White, tlasaa tohonolofazo ya Mulimu, ka baka la ze se zi ezahalile.

GSAM 435.3Mwa maliha a 1893, ha ne ni sebeleza sina mueteleli wa kopano ya likereke mwa naha ya Illinois, Mukulu White a taha ku nna a na ni mulwalo o mutuna mwa pilu ka baka la batu ba baso mwa Linaha za Mboela. Ka ku ba ne a feza liviki ze mmalwa mwa Chicago, a kupa ku fiwa tumelelo ya ku sebeleza batu ba baso ba ne ba pila mwa muleneñi. Kupo ya hae ya lumelwa ka tabo ye tuna, mi ki kona kwa ne ku kalile musebezi wa hae mwa batu ba ba ne ba li mwa butata.

GSAM 435Sikepe sa Musi sa Bulumiwa sa Mukulu White

GSAM 435.4Ku zwa fa nako yeo a ba ni ku lapela ni ku lukisa milelo ya sibaka sa musebezi sa kwa Mboela. Ha na nahana ka taba ye, milelo ya hae ya hula, ku fitela ku yahiwa sikepe sa musi bukaufi ni Licibi la Michigan, se ne si bizwa Naleli ya Makusasa. Ha na se a na ni ‘Betele’ ye ya fa mezi, a ya Chicago, mi ku zwa kona a theuha ka linuka za Illinois ni Mississippi, a fita Vicksburg, Mississippi, ka la 10 la mwedi wa 1, 1895. Fa, yena ni balikani ba hae ba sikai ba kalisa musebezi mwa sibaka se ne si sika sebezwa kale.

GSAM 436Musebezi wa Sicaba sa Balumiwa ba kwa Mboela

GSAM 436.1Lu ngile mañwi a mañzwi mwa pego ye ne i filwe ki Mukulu White kwa Kopano ye Tuna, ka la 9 la mwedi wa 4, 1903, ye bonisa ze ne zi ezahalile ka musebezi ni muinelo wa musebezi wa bulumiwa kwa Mboela ka nako yeo:—

GSAM 436.2“Sicaba sa luna si yahile likolo ze ketalizoho mwa Mississippi, mi cwale si li zamaisa.... Likolo ze li mwa Vicksburg, Yazoo City, Columbus, ni Jackson.... Basebezi ba luna ba isize hape musebezi kwa pata mwa Nashville, Memphis, ni Edgefield Junction, mwa Tennessee, ni mwa Louisville ni Bowling Green, mwa Kentucky.

GSAM 436Basebezi kwa Mboela

GSAM 436.3“Ka nako ya cwale ku na ni basebezi ba 27 mwa likalulo ze shutana za Sicaba. Bakutazi ba beilwe ba ketalizoho ba lutilwe mwa musebezi wa Sicaba sa Balumiwa ba kwa Mboela.... Baluti ba sikolo ba 13 ba lukiselizwe musebezi wa bona ka linzila ze shutana.... Muuna yo muñwi ya sa hula u lutiwa ki Sicaba ku ba ngaka kwa Sikolo se Sipahami sa Bongaka sa Meharry, mwa Nashville, mi yo muñwi u tusiwa mwa lituto za hae fa sikolo seo.... Basebezi ba bañwi ba bande ba Bibele ba lutilwe. Baluti ba bañwi ni bona ba ba basebezi ba ba kona mwa kalulo ye.

GSAM 436Sikepe sa Musi sa ‘Naleli ya Makusasa’

GSAM 436.4“Naleli ya Makusasa ki siluo sa ka, se ne si yahilwe ka masheleñi a ka. Ku fita fa seo, masheleñi kaufela a ku zamaisa sikepe se a patilwe ku zwa kwa masheleñi a ka a ni fumana. Ni ka bulela hape kuli masheleñi a ku pila fa sikepe ne ni a pata ka nako kaufela. Hañata sikwata ne si eza batu ba 10 ku isa ku 18.... Ni miholo ya basebezi kaufela ba ne ba hirilwe ki Sicaba ka lilimo ne i sa zwe mwa limpo ze abilwe, kono ne i zwa mwa masheleñi a ka a ni fumana.

GSAM 437Masheleñi a Musebezi wa Bulumiwa kwa Mboela ha ne a Fumanehile

GSAM 437.1“Ku kona ku buziwa kuli, ‘Mu fumani kai masheleñi a?’ Mulena ki yena ya lu file ona. Libuka ze nyinyani ze ñwi za hatisiwa. Ya pili ne li Buka ya Makalelo a Evangeli, ye ne i lelezwi kwa makalelo kuli i sebeliswe ku luta batu ba baso. Ne ku libelezwi ku lekisa libuka ze likiti ze mmalwa, kono, ku lu makaza, palo ya zona i batamilile ku milioni i li ñwi.

GSAM 437.2“Bo ma [Mme E. G. White] ba lu tusa ka buka ya Kreste Mupulusi wa Luna, ye ne i lekisizwe ka palo ya likiti ze 300 kamba ze 400. Libuka za Likande ze Nde ka Kufitisisa ze likiti ze 200 kamba ze 300 li lekisizwe. Ku kakanyiwa kuli libuka za Mulena ya Taha ze se li abilwe li lekani ku eza mukoloko o yemi o likani limaele ze 4 ka bupahami. Ka masheleñi a lu fumana kwa ku lekiswa ha libuka ze, ku ekeza fa ku isa kwa pata misebezi ni milelo ye miñata ye miñwi, lwa yaha Naleli ya Makusasa.”

GSAM 437MWA LINAHA ZE ÑATA

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Musebezi wa luna mwa naha ye wa kalisa mwa silimo sa 1894, ka ku toma musebezi wa bulumiwa wa ku alafa mwa Guadalajara. Mwa 1896 palo ya basebezi ya bihiwa cwalo: Mukulu D. T. Jones ni musalaa hae, ba ne ba okamezi musebezi wa bulumiwa. Baluti ne li Ora A. Osborne, Mme A. Cooper, Kate Ross, ni mutusi wa naha yeo. Balumiwa ba musebezi wa ku alafa ne li Ngaka J. A. Neal, A. Cooper, Mme A. J. Rice, Mme Bartlett, ni Mme Rachel Flowers. Balweti ba 40 ka lizazi ne ba taha kwa sibaka sa bulumiwa, mi bana ba sikolo ba 40 ne ba kena sikolo sa bulumiwa. Ka nako yeo ndu ye nca ya ku alafela ni ku pumuzela ne i yahiwa, ka masheleñi a $12,000.

GSAM 437Afrika ya Mwahalaa

GSAM 437.4Mwa 1893 musebezi wa lushango lwa mungelo wa bulalu ne u zwelipili hahulu ku fitela Komiti ya Kopano ye Tuna i bona kuli ku swanela ku eletsa kuli ku tomiwe musebezi wa bulumiwa mwa Afrika ya Mwahalaa. Ka cwalo kwa lumellaniwa kuli, ‘Hang feela ha ku koneha, musebezi wa bulumiwa u bulelwe mwa Matabeleland.’ Ka ku ya ka tumellano ye, sikwata sa Ma-Adventista ba lizazi la busupa, mwa 1894, sa kena mwa naha yeo, mi sa keta polasi ya liakere ze 12,000. Kwa kopano ya 1895, Mukulu C. B. Tripp ni musalaa hae, W. H. Anderson ni musalaa hae, ni Ngaka A. S. Carmichael ba ketwa ku ba balumiwa ba sibaka se si kwa kule se. Ba kalisa hang feela ku itukiseza musipili o mutelele, mi hasamulaho wa musipili wa hande wa ka sikepe ba fita kwa ne ba ya ka la 26 la mwedi wa 7, 1895.

GSAM 438Libopo la Gauda

GSAM 438.1Ka lilimo ze mmalwa pitso ya ku kupa tuso, ye swana ni ya Macedonia, ne i tahile kwa Ma-Adventista ba lizazi la busupa ku zwa kwa Libopo la Bupilikela la Afrika. Batu ne ba kalile ku lakaza ku ziba niti ka ku bala ze hatisizwe za Ma-Adventista, kono tuso ne i sa lumezwi ku fitela ka silimo sa 1894 kamba nako ye bukaufi ni seo. Ki kona Mukulu Sanford ni Ndate Rudolph ha ne ba memilwe ki Komiti ya Kopano ye Tuna ku kalisa musebezi o ne u libelezi ka nako ye telele. Ba kena mwa sibaka seo ka tukufalelo ni buitiya. Kono hasamulaho wa nako ye nyinyani, Mukulu Sanford a loziwa ki butuku bwa mubili o cisa, bo ne bu atile hahulu kona ku fitela naha i bizwa ‘libita la muuna yo mushweu.’ Butuku bo bwa mu loza makwatu a malalu, mi, kuli a pile, a patelwa ku kutela Amerika. Ba bañwi ba lumezwa kwa Libopo la Bupilikela, mwa bona ne ku na ni Mukulu D. U. Hale, Geo. F. Kerr ni musalaa hae, ni G. P. Riggs. Kono ya mafelelezo yo a fokola hahulu ka butuku ku fitela batu ba felelwa ki sepo ya kuli u ka pila, mi a mathela kwa Bungeleki ka sepo ya kuli ku cinca muinelo wa moya ku ka mu tusa. Mwa seo yena ni balikani ba hae ba swaba, kakuli a zwelapili ku fokola hanyinyani hanyinyani, mi kwa mafelelezo a shwa, mi a patiwa kona. Ni yena u libelezi ku taha kwa Mufi wa Bupilo.

GSAM 438India

GSAM 438.2Ka la 12 la mwedi wa 1, 1890, Mukulu Haskell a zwa Port Durban, kwa libopo la bupacabela bwa mboela la Afrika, ka sikepe ku ya Calcutta, India, China, ni Japan. Pili a lizazi leo, Percy T. Magan, muñoli wa hae, ne a se a ikopanyize ni yena. Mulelo wa musipili wo wa ku ya India ne li ku nyakisisa, ku fumana zibo ye ne i ka ba tusisa ku fa likelezo ha Ma-Adventista ba lizazi la busupa ba ka kalisa musebezi wa bulumiwa ka maata mwa sibaka seo. Ka muhupulo wa ku toma musebezi wa bulumiwa mwa India, Kopano ye Tuna, mwa 1893, ya eletsa kuli Wm. Lenker a ye kwa naha yeo sina muabi wa libuka. Ka ku latela kelezo ye, a ya India mi a tisa libuka za Ma-Adventista ba lizazi la busupa. Hasamulaho, Ndate Lenker a biha kuli yena ni batu ba bane ba bañwi ne ba potolohile mwa likalulo ze shutana za India ku aba libuka ku fita ka 1896, mi ne ba lekisize ze hatisizwe za $10,000. Ku bonisa takazo ya ku ziba ye ne i zusizwe ki libuka ze lekisizwe, a bulela hape kuli ha na aba libuka bukaufi ni Madras, kwa libopo la bupilikela la India, ‘mukutazi wa naha yeo a zamaya limaele ze 60 ku leka buka ya Mihupulo ka Daniele ni Sinulo.’

GSAM 439Georgia Burrus mwa India

GSAM 439.1Mwa 1895 Mme Georgia Burrus a zwa California ku ya India. Ha na fita kona, a kalisa hang feela ku ituta puo ya Bengali, mi ka pili a kena mwa musebezi wa bulumiwa. Ku fita ka 1896 batu ba bañwi ne ba kalile ku sileleza Sabata ya Mulena ka ku kopana ni basebezi ba luna.

GSAM 439.2Basebezi mwa sibaka se mwa 1896 ne li Mukulu D. A. Robinson ni musalaa hae. Mme May Taylor ni Mme Georgia Burrus ne li basebezi ba Bibele. Ndate Lenker ni Ndate Masters ne li baabi ba libuka. Muaho o swanela ne u fumanehile ku ba ndu ya bulumiwa, mi likupo za lingaka, baoki, ni tuso ye ñwi ya ku eza ze ne zi batwa ka maata ku bona ne li lumezwi kwa naha ya habo bona. Mukulu Brown, ni ba bañwi, ba alaba pitso ye. Yena ni Mukulu D. A. Robinson bobabeli ba shwela Karmatar, Bengal, India, kwa mafelelezo a mwedi wa 12, 1899.

GSAM 439Hawaii, Lihlala za Sandwich

GSAM 439.3Mwa silimo sa 1884, Ndate La Rue ni Henry Scott ba ya kwa Hawaii sina balumiwa, ba ipatile masheleñi a musipili. Ba kalisa musebezi wa bona ka ku sebeleza batu ka buñwi ni ka ku lekisa libuka. Seo sa zusisa takazo ye tuna ya ku ziba fa sihlala, ku fitela Kopano ye Tuna, mwa mwedi wa 11, 1885, i lumellana kuli Mukulu Wm. Healy a ye Hawaii mwa nako ya silimo ye latela ku sebeleza, mi kuli ku kupiwe kopano ya likereke mwa naha ya California ku kalima tende kwa mulelo wo. Ka ku ba ni zeo ze ne zi batwa, Mukulu Healy ni ba ne ba se ba li fa sihlala ba swala kopano ya mwa litende mwa lehlabula la 1886. Ka baka la buitukulo bo batu ba bañwi ba amuhela lushango. Ndate La Rue a siyala mwa Honolulu ku fitela mwa silimo sa 1889, ha na zwa ka sikepe ku ya Hong Kong, China.

GSAM 440Musebezi mwa Machaina mwa Hawaii

GSAM 440.1Musebezi wa bakutazi o munyinyani feela ne u ezizwe fa sihlala ku fitela Kopano ye Tuna i kopana mwa mwedi wa 3, 1895. Ka nako yeo kwa lumellaniwa kuli ‘Mukulu Gates ni musalaa hae, ni Ndate Brand ni musalaa hae sina baluti ba Machaina, ba ye Honolulu ku sebeleza mwa musebezi wa bulumiwa.’ Musebezi wa ku luta wa kalisa hang feela, mi Mukulu Gates, niha na fokola mwa mubili, a eza ze na kona ku isa musebezi kwa pata. Ngaka ni baoki ba latelela balumiwa ka pili, mi musebezi mwa kalulo ye ya lushango wa kaliswa hande.

GSAM 440Za Bukuswani za Misebezi ya Bulumiwa, la 1 la mwedi wa 1, 1903

GSAM 440.2Pego ya Muñoli wa Musebezi wa Bulumiwa kwa Linaha ze Ñwi, ye ne i filwe ka la 31 la mwedi wa 12, 1902, i bonisa musebezi wa lushango o ezwa kwande a Linaha ze Kopani za Amerika cwalo:—

GSAM 440.3Kopano ya Bumunwi ya Australia, ye bopilwe ki likopano za likereke mwa linaha za Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Australia ya Mboela, Tasmania, ni Australia ya Bupilikela.

GSAM 440.4Kopano ye Tuna ya Europe, ye bopilwe ki Kopano ya Bumunwi ya Germany, Germany ya Bupilikela, Germany ya Bupacabela, Germany ya Mboela, Holland ni Belgium ya Maflemish, Austria-Hungary, ni Linaha za Balkan, Switzerland ya Majeremani, Russia ya Mboela, Russia ya Mutulo, ni Russia ya Mwahalaa.

GSAM 440.5Kopano ya Bumunwi ya Scandinavia, ye bopilwe ki Denmark, Norway, Sweden, Finland, ni Iceland.

GSAM 441.1Kopano ya Bumunwi ya Bungeleki, ye kopanyelize Bungeleki ya Mutulo, Bungeleki ya Mboela, Ireland, Scotland, ni Wales.

GSAM 441.2Kopano ya Bumunwi ya Mafora ni Malatini, ye kopanyelize Switzerland ya Mafora, France, ni Italy.

GSAM 441.3Musebezi wa Bulumiwa wa kwa Bupacabela, o kopanyelize Egepita, Siria, ni Turkey.

GSAM 441.4Kopano ya Bumunwi ya Afrika ya Mboela, ye kopanyelize Koloni ya Cape, Natal-Transvaal, Basutoland, ni Matabeleland.

GSAM 441.5Libaka ze ñwi: Bermuda, Brazil, Guiana ya Bungeleki ni ya Madachi, Amerika ya Mwahalaa (Mboela), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Antilles ze Nyinyani, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Lihlala za Society, Sumatra, Tonga, Trinidad, Libopo la Bupilikela (Amerika ya Mboela), ni Libopo la Bupilikela (Afrika).

GSAM 441.6Palo ya basebezi ba ba sebeleza mwa libaka ze shutana ze, ku kopanyeleza bakutazi, ba ba filwe tumelelo ya ku kutaza, basebezi ba Bibele, baabi ba libuka ni ba ba li lekisa ka ku potoloha, ki 754.

GSAM 441Libaka za Butokwa li Tomilwe

GSAM 441.7Ku zwa kwa litaba ze za bukuswani za misebezi ya luna ya bulumiwa, lu kona ku bulela, sina Muñoli wa Musebezi wa Bulumiwa kwa Linaha ze Ñwi ha na bulezi mwa silimo sa 1896:

GSAM 441.7“Ka libaka ze za butokwa ze cwale zi ngilwe ki lushango mwa likalulo ze batile ku ba za lifasi kaufela, Mulimu, ka maata a hae a si na mafelelezo, u kona ku eza musebezi o mutuna ni o maata mwa nako ye kuswani hahulu. U ka kusufaza musebezi wa hae mwa ku luka.”

Notes

  1. Maroma 15:21. ↩

Note

Back