Sula 8 — Chiemb Arus mar Nyarombo
GSAM 134.1“Ne nitie ng’ato moro mane oloso chiemb otieno maduong’, mi oluongo ji mang’eny; kendo kane kinde chiemo ochopo, nooro jatichne mondo owachne joma noluongi ni, Biuru; nikech gik moko duto oseikore koro.”1
GSAM 134.2“Joma oluongi e chiemb arus mar Nyarombo gin joma ogwedhi.”2
GSAM 134.3Chiemb otieno en chiemo mogik mar odiechieng’. E ngeroni nitie luongruok adek ni chiemb otieno. Ngeroni ok onego oruw gi luongruok ni “chiemb odiechieng’” mowuoye e Mathayo 22:1-7. “Chiemb odiechieng’” en chiemo mar saa auchiel. E ngero makwako luongruok ni chiemb odiechieng’, wapuonjore ni joma ne dhi luongo ji “netimnegi marach” kendo nonegigi, kendo ni kata wuod ruoth bende nonegi. Ruoth mane ooro luongruok “notieko jonekgo, mi owang’o dalagi maduong’.”
GSAM 134.4Ngeroni mar luongruok ni “chiemb odiechieng’,” ma nyiso gima notimorene joma ne okwongo otamore luongno, nonyiso maber gima notimore adier ni joma notamore Injili mar Kristo, mi ginege kod joote. Ruoth nooro jolweny kuom ogandano, mane “otieko jonekgo, mi owang’o dalagi maduong’”—Jerusalem.
GSAM 134Luongruok ni Chiemb Otieno
GSAM 134.5Luongruok ni chiemb otieno e ngeroni, maonge kiawa, wuoyo kuom “chiemb arus mar Nyarombo.” Joma oluongi e “chiemb arus” no gin joma ogwedhi. Chiemb arus luwore gi kend. Kend mar Nyarombo timore kapok obiro; nikech, kaka waseneno, ka Kristo biro e giko, obiro “duogo ka oa e arus.”3
GSAM 135.1Omiyo luongruok ni chiemb arusni nyaka bed mana wach achiel gi Wach mar Malaika Mokwongo e Fweny 14, kod land wach mar kinde e sula mar apar, ma wasemiyo winjruok kuome. Kaka Luka nondiko, luongruok mokwongoni ni chiemb otieno dhi “ni joma noluongi.” Joma ne oseluongi ne gin ng’awa?—Joma ne osewinjo kendo oyie Injili mar Kristo. Giwacho ni gihero Kristo, kendo gihero fwenyruokne mar ariyo kaka chopruok malong’o mar genogi. Ang’o momiyo luongruok kik okwong dhi irgi? Mana kaka ne dwarore mondo Injili okwong owachne Jo-Yahudi mane nigi Ndiko Maler, kendo mane wacho ni girito biro mar Mesia,4 Kamano bende wach mar biro mar ariyo mar Kristo nokwong olandne joma ne wacho ni gin jolupe, kendo gihero fwenyruokne.
GSAM 135Luongruok ni Joma Ne Oseluongi
GSAM 135.2Luongruok mokwongo ni chiemb otieno, kaka ne en ni joma ne oseluongi, ne nyaka dhi ni kanise. Adier, land wach mar biro machiegni mar Kristo, chakre higa 1833 nyaka kinde ma yien chako donyo oboke e higa 1844, notim e kanise, kendo jopuonj lemo mag kanisego nosiro tichno mang’eny. Gima William Miller nokwongo ogolo mondik kuom paro mage makwako biro machiegni mar Kristo ne oting’o e gazet mar Jo-Batiso e Brandon, Vt. Tije mage gi mag jowetene nyaka dwe mar ang’wen, 1844, notim ahinya e ute mag kanise kata e ute mag chokruok ma kanise mag kindego noyudo.
GSAM 135.3Jatelo Himes wuoyo kama kuom tije Jatelo Miller nyaka kinde ma yien chako donyo oboke e higa 1844:
GSAM 135.3“Notiyo e dier riwruoge gi ogendini duto mag dini, ka ok odonjo e chenrogi kata chikegi mag rito kit ngima, ka oyie ni joma ne ni e kanise mopogore opogore ne nyalo dhi nyime ka gin joma kanisego, kendo e kinde machalno giikre ni biro mar Ruodhgi.”
GSAM 135.4Ka Jatelo Himes wuoyo kuom tich mane en gi Jatelo Miller notiyo kaachiel, omedo wacho ni: “Thoth jopuonj lemo gi kanise mane oyawonewa dhoudigi kod owetewa mane lando puonj mar Biro, notiyo kodwa nyaka higa mogik”—higa 1844.
GSAM 136Dhoudi Moyawore ni Wach
GSAM 136.1Kuom tichne gi kit tichno, Wm. Miller nowacho ni:
GSAM 136.1“Dhoudi oseyaworena mondo aland puonjni mar biro mar ariyo mar Kristo e dier ogendini mag dini machiegni gi duto, ma ok asenyalo rwako luongruok mang’eny, makmana moko manok.... E kuonde duto ma asedhiyoe, joma oluoro Nyasaye ahinya, mochiwore kendo man gi ngima mar chuny e kanise, gin ema mako paro moland kamano gi yie mayot ahinya; to ng’ama wacho ni en ja-Nyasaye ka chunye odhi e piny, Ja-Farisai, ng’ama moko e parone ma ok owinj wach machielo, ng’ama otimbore, man gi sunga, kendo modwaro mana berne owuon, nyiero kendo jaro puonj mar biro mar ariyo mar Kristo.”
GSAM 136.2Kuom kit wach mar Biro, onyalo wachie mana wach mane D’Aubigné owacho kuom Lokruok mar Kanisa,—ni “notim e nying chik mar chuny. Noyalo ni japuonjne en wach Nyasaye; ni waruok en kuom yie; kendo ni gige lweny en Roho Maler: kendo gi gik machalogo owuon notamore gi gik duto mag piny.”
GSAM 136Apaka Maduong’ mar Chier mar Chuny
GSAM 136.3L. D. Fleming, jakwath mar kanisa mar Jokristo man e yo Casco, e Portland, Maine, nyiso kit chier mar chuny mane oluwore gi land wach mar Biro kama:—
GSAM 136.4“Dwaro mar winjo mane puonj mage [Wm. Miller] ochiewo e ji en mar paro wach gi chuny motegno kendo mokue, kendo kata obedo ni en chier mar chuny maduong’ moloyo ma aseneno, to chach mar chuny en matin moloyo. Onenore ni omako ahinya chwo mag oganda. Gima kelo lokruokni en ma: Owadwa Miller kawo mana ligangla mar Roho, mogol e olalo kendo man duk, mi oketo bathne mabith e chuny man duk, kendo ong’ado! Ema duto. E nyim bath mabith mar gima ilwenyogo matekni, tamruok yie podho, kendo puonj mar ni ji duto nowar liwo. Miseche mag miriambo rumo, kendo joohala mag Babel wuoro. Aneno ni gini nyaka bed gima chalo ahinya gi chier mar chuny e ndalo joote, moloyo gik moko duto ma kinde manyien oseneno.”
GSAM 137Gima Notimore e Richmond, Me.
GSAM 137.1Kaka ranyisi mar tich mar chiewo chuny mane luwore gi lando puonj mar Biro, wabiro kawo weche moa e ripot mar ng’ato mane tiyo matek e Riwruok mar Biro. Ka owuoyo kuom chokruok mar dwe adek adek mane otim e Richmond, Me., mane ochoko joma oa e kanise piero adek mag Jo-Batiso ma Yie e Yiero mar Dhano, owacho ni:—
GSAM 137.2“Ka ne adonjo e kar lemo, Jatelo Rollins, mane obet but kar yalo e tung’ ot machien, nochung’ mowacho ni, ‘Owadwa White, ibiro yudo kom ka buta.’ Bang’ yalo, ji nomi thuolo mondo giwach, mi nawuoyo gi thuolo kuom ngima mar Jokristo, kod loch mar joma kare e Biro mar Ariyo mar Kristo. Duonde mang’eny nokok ni, ‘Amin! amin!’ kendo ji mang’eny e chokruok maduong’no ne ywak.... Kane chokruokno chiegni rumo, bang’ yudo thuolo kuoma, Jatelo Rollins nochung’ mowacho ni: ‘Owadwa White, mobet e bada ma korachwich, biro wuoyo e ot mar chokruok mar Reed e odhiamboni, kuom biro mar ariyo mar Ruodhwa Yesu Kristo. Biuru, owetena, mondo uwinj uwegi. Wan gi thuolo moromo rwakou duto. Biuru, owetena, winjo wachni ok nobed marach ni ng’ato ang’ata kuomu....’ Nong’eyo maber ni owetene mang’eny ne ginoweyo chokruokgi e dalano, mi giwuoth mail adek mondo giwinja, kendo ni chokruokgi mar tich mane oseyier ne notur. Kendo notimore kamano. Adek kuom ang’wen mag jopuonj lemo gi joma noyier machiegni gi duto noa, kendo ot mar chokruok mar Reed nopong’ gi ji kapod kinde ok ochopo. Wach mane ayalo ne en Mathayo 24. Roho mar Nyasaye nomiya thuolo maduong’. Dwaro mane ji nigo mar winjo ne en mar wuoro.
GSAM 137.3“Ka ne agiko gi siemo Jokristo mondo gichiwre chutho kendo gibed moikore, kod joricho mondo gidwar Kristo kendo giikre ni biro mar Wuod dhano, teko mar Nyasaye nobirona ma ne nyaka amak kar yalo gi lwetena ariyo mondo asira. Ne en saa malich kendo mar luoro Nyasaye. Ka ne aneno kit ma joricho nigi, molal ka gionge gi Kristo, naluongogi ka aywak, ka anwoyo nyadi mang’eny ni, ‘Bi ir Kristo, jaricho, mondo iwar ka ofwenyore e duong’ne. Bi, jaricho makech, kapok kinde okalo. Bi, jaricho, jaricho makech, bi.’
GSAM 138.1“Luoro maduong’ mar Nyasaye nopong’o kar chokruokno. Jopuonj lemo gi ji ne ywak, moko gi duol maduong’. E giko mar luongruok ka luongruok ni jaricho, winjruok mar churo nowinjore e chokruok duto. Ne asechung’ ka alero sula kendo asiemo ji kuom seche ma oloyo ariyo, kendo duonda ne chako liyor. Nawe wuoyo, mi aywak gi duol maduong’ kuom jogi ma ahero, gi kuyo matut ma ng’ato ma Nyasaye oluongo mondo oyal adierane ni joricho kende ema ong’eyo. Ne en saa adek mar otieno, kendo miyo jomamoko thuolo mar wuoyo ne nyalo miyo chokruok dhi nyime nyaka chuny otieno. Ne ber moloyo mondo ogik ka chuny ji pod omaki kamano, to kapok mano otim, ji duto ne nyaka yud thuolo mar yiero bedo e bath Ruoth. Eka naluongo ji duto e chokruok mane nyalo riwore koda e lemo, kod joma ne dwaro mondo olemnegi e nyim kom duong’ mar ng’wono, mondo gibed moikore romo gi Jawar gi mor e biro mar ariyo mare, mondo gichung’. Ng’ato ka ng’ato e ot maduong’no nochung’, kaka ne ji mane ni e kuonde mopogore opogore e iye nonyisa bang’e. Bang’ kinde matin mar lemo, chokruok norumo.
GSAM 138.2“Okinyi mar odiechieng’ maluwe naduogo e dala, ka ji ma ok tin ne abiriyo kuom aboro mag chokruokno mar Jo-Batiso ma Yie e Yiero mar Dhano oluwora. Ng’ato ka ng’ato ne nyiso kit chokruok mar duong’ mane gidhiye e odhiambo mokalo.
GSAM 138Luongruok ni Wach e Kuonde Mamoko
GSAM 138.3“E kinde yweyo, joma noyier gi jopuonj lemo noluonga mondo ariwra kodgi e loso chenro mar kinde ma ne anyalo puonjo chokruoge mopogore opogore mane ni e chokruok mar dwe adek adekno, mane nigi ute mar lemo man gi thuolo mang’eny. E kindeno ne en e dier dwe mar ariyo, kendo nong’ad wach ni ne odong’ jumbe ma ok oloyo auchiel ma ne pod nyalo wuodhe maber gi geche ma ing’ielogo e wi pe, ma ne miyo ji thuolo maber mar dhi e chokruoge. Noyier kuonde apar gariyo ma duong’ moloyo mondo atiye e jumbe auchiel. Ne anyaka mi puonj apar, ma ne dwarore ni awuo nyadi piero ariyo e juma achiel. Mano nomiya mana nus mar odiechieng’ e juma ka juma, ma ne ayudo pile ni adwaro ahinya mondo awuoth mail apar gabich kata piero ariyo nyaka kar chokruok maluwe.”5
GSAM 139Mia gi Mia Nolokore
GSAM 139.1Chier mar chuny gi lokruok mar mia gi mia noluwore gi lando puonj mar Biro kuonde duto, kendo mano notimore ahinya kane gichiegni gi giko mar higa mar Jo-Yahudi mar 1843 (dwe mar adek 21, 1844). E kinde koyo mar higano ema jandikni nokwongo owinjo wachni e dala mane onyuole iye—Victor, N.Y.—kendo kata ne en mana ja-higni apar gariyo, noyie yie mar Biro mar Ariyo, mana kaka nowinje. Adier wachno nomako ji gi luoro Nyasaye maduong’, e chokruoge kendo e kuonde duto. E kindeno Victor ne en mana dala ma ji mia ariyo kende ema odakie, to ji mang’eny ne odak e piny molwore. Kaka olemo mar chokruoge mane otim e dala matinno, nonyis ni ji mia abich nolokore.
GSAM 139Neno mar Buk mar Higa mar Jo-Methodist
GSAM 139.2Kuom apaka maduong’ mar chier mar chuny mane oluwore gi land wach mar Biro, wayudo e Buk mar Higa mar Jo-Methodist ni “e higni ang’wen chakre 1840 nyaka 1844, ji 256,000 nolokore e America.” Gima ne adier e America ne adier kamano bende e pinje mamoko mane luongruok odhiyoe. “Teko maduong’ nodhi gi yalo, kendo chunje nolokore e kuonde duto.” Kaka luongruok mokwongo ni chiemb arus nodhi ni kanise,—“joma noluongi,”—notiyo kodgi mondo ochop ni ji duto mane nyalo biro kendo yudo pok kuom waruok morito jo-Nyasaye. Kata wach ne oyal, kata olem kuome, kata ower e “wende mag Biro,” Roho mar Nyasaye notiyo gi teko maduong’ kaachiel gi tichno.
GSAM 140Nyithindo ma Yalo e Sweden
GSAM 140.1E wachni wabiro neno kaka Ruoth notiyo mondo ochak land wach e pinje mane chik otamo yalo gimoro amora mopogore gi puonj mar “kanisa mane piny oseketi.” Sweden ne en achiel kuom pinjego. Kanyo Ruoth notiyo gi nyithindo matindo mondo ochak tich. Chakruok mar fwenyruokni ne en e kinde liet mar higa 1843, e Eksjö, yo milambo mar Sweden. Nyarako matin, mane en mana ja-higni abich, mane pok opuonjore somo kata wer, nowero odiechieng’ moro gi luoro Nyasaye maduong’ wer mar lemo mabor mar Jo-Luther maonge ketho, kendo eka nolando gi teko maduong’ ni “saa mar ng’ado burane osechopo,” kendo nosiemo joot mondo giikre romo gi Ruoth; nikech ne obiro machiegni. Joma ne pok olokore e jootno noluongo Nyasaye mondo omigi ng’wono, kendo noyudonegi weyo richogi. Riwruokni nomedore chakre dala nyaka dala, ka nyithindo mamoko lando wach. Riwruok machalno e dier nyithindo nonenore matin bende e Norway gi Germany.
GSAM 140“Ee! Ne Onego Aland Wach”
GSAM 140.2E higa mar 1896, kane atimo chokruoge e kuonde apar gabiriyo mopogore mag Sweden, ne akalo kuonde moko ma nyithindo ne olandoe wach e higa mar 1843. Ne ayudo thuolo mar wuoyo gi joma nowinjo landono, kod chwo ma ne oland wach kane gin nyithindo. Ne apenjo achiel kuomgi niya, “Ne ilando wach mar biro kane in wuowi?” Nodwoko niya, “Lando wach! Ee, ne onego aland wach. Ne ok an ema nochano wachno. Teko moro nobiro kuoma, kendo ne awacho gima tekono ne ochuna mondo awachi.”
GSAM 140Boquist gi Walbom e Örebro, Sweden
GSAM 140.3E Örebro Län, ma en gweng’ maduong’, tichni nomedore nyaka kata jomadongo ne ochuno mondo gilande wach. Eka jotelo mag sirkal, ka jodolo mag “kanisa moket gi chik” ojiwogi, nomako yawuowi ariyo, Walbom, ma ne en ja higni apar gaboro, gi Ole Boquist, ma ne en ja higni apar gabich. Ne giwacho ni gibiro kumogi e nyim ji mondo gibed ranyisi ne ji duto. Ne gigoyo ng’eyegi manono gi ludhe mag yiend Betula, kendo giketo gi e od twech mar Örebro ka adhondegi pod chwer remo. Kane adhondegi ochangi, negigolgi e od twech kendo gipenjogi gi teko niya, “Ubiro weyo lando puonjni?” Kata obedo ni negigoyogi gi ludhe mar ariyo kendo giyawo adhondegi kendo, dwoko kende ma ne giyudo ne en niya, “Wanabed ka walando wach ma Ruoth chikonwa mondo walandi.” Kuom kwach mar dhako moro ma iluoro e parokia mar Örebro, Ruoth Oscar I. nochiko jotelo mondo giwe yawuowigo oa e od twech, kendo mondo giwe jogi gibed gi kwe. Kamano adiera noloyo e Sweden.
GSAM 141Gima Boquist Nonyiso
GSAM 141.1E Nono gi Jakwena mar dwe mar apar tarik 7, 1890, nitie sigana mamit ahinya kuom lando wach mar nyithindo, ma O. Boquist owuon nondiko. Owacho niya:—
GSAM 141.2“E higa mar 1843 riwruok mar dini nochakore e dier ji mag parokia mar Karlskoga, e Örebro Län. Jotelo mag riwruokni ne gin nyithindo gi yawuowi, ma ne iluongo ni ‘rapare.’ Jogi nolando wach gi teko mar Nyasaye, kendo neginyiso ji gi chuny motegno ni saa mar ng’ado bura mar Nyasaye osechopo.
GSAM 141.3“E kinde mar chwer pot yiende e higano, an, O. Boquist, ma ne an ja higni apar gabich, kod wuowi machielo, Erik Walbom, ma ne en ja higni apar gaboro, tekoni ma ne ok ne gi wang’ nomakowa matek ma ne ok wanyal kwede. Ka tekoni moa e polo omakowa, ne wachako wuoyo ne ji, kendo lando gi dwol maduong’ ni saa mar ng’ado bura osechopo. Ne wanyisogi mondo gisom Yoel 2:28-32 gi Fweny 14:6, 7.”
GSAM 141Nyithindo e Neno mar Janabi
GSAM 141.4Ji nonyisa ni joma tekoni moa e polo ne omako kamano ne ok ng’eyo gimoro amora ma ne nitie e bathgi. Adier ne gin e neno mar janabi moa kuom Nyasaye, kendo negiwuoyo gi teko ma ne miyo ji yie gi chunygi duto. Negiwacho ni nyithindogo matindo, ka tekono omakogi, ne giwuoyo gi teko gi duong’ mar chwo gi mon modongo. Omiyo joma noneno wachno noyie ni Ruoth ema ne tiyogi kaka jonabi mondo giwach adiere mapek kamagi. Jandik ondhi nyime niya:—
GSAM 142.1“Ji nochokore mang’eny mondo giwinjwa, kendo chokruogewa ne dhi nyime odiechieng’ gi otieno. Gima ne oa kuom mano ne en chier maduong’ mar dini. Roho mar Nyasaye nomulo chuny jomatindo gi jomadongo, kendo negiywak ne Ruoth mondo okechgi, ka gihulo richogi e nyim Nyasaye gi ji.
GSAM 142.2“To kane jadolo mar kanisa owinjo wachni, ne otem matek e yore mang’eny mondo omiywa waling’, kendo mondo ogik gi chier mar dini ma ne oselandore; to tembe duto ne onge gi olembe. Eka ne okwayo jatelo mar askari mondo omakwa, kendo ne omanyowa kuom jumbe auchiel e bungu ma ne waringo wadhiye mondo watony, to ne ok oyudowa.
GSAM 142.3“To e giko, ne oluongowa mondo wabi e nyim japuonj mar kanisa. Kar kwanwa ne osemedore, omiyo yawuowi gi nyiri piero ang’wen nobiro e od japuonj, ma ne ong’adonwa bura kuom kinde malach. Ji duto, makmana an gi Walbom, ne oyienegi mondo gidog e miechgi; to wan ne omakwa, kendo odiechieng’ maluwe ne oketwa e od twech mar Örebro, ma ne oketwa kaachiel gi jomecho e ot mar twech namba 14, mana ka gima ne watimo ketho maduong’ mar chik.”
GSAM 142Gima Nyamin Boquist Nonyiso
GSAM 142.4E dwe mar ochiko tarik 22, 1896, nyamin Boquist, ma ne en ja higni piero abiriyo gariyo, nobiro e chokruokwa e Örebro. Nonyisowa gik ma notimore ne owadgi, nikech noneno kane ogoye, kane otweye, gi kane ogonye. Noweronwa wer ma Boquist gi Walbom ne ower ka giwuok e od twech gidhi e raried moadhi e wi aora mochwe molworo ot ruothno mar higni mia mar apar gauchiel, ma ne itiyo godo kaka od twech e higa mar 1843. Teko mar riwruok mar 1843 ne ni kaachiel gi gima nonyiso kod wer malerno. Ka oloke e dho jo England, werno ni kama:—
GSAM 143Wer Maler ma Boquist gi Walbom Nowero
GSAM 144Wuowi Jaland Wach e Karlskoga
GSAM 144.4Ng’ato moro e Örebro nonyisa wach motimore e Karlskoga, kama ne odakie e higa mar 1843. Nowacho niya:—
GSAM 144.5“Wuowi matin ma ja higni aboro, ma ne pok opuonjore somo, nochako lando wach, ka wacho ndiko mang’eny. Ji nowacho niya, ‘Wuowini opong’ gi Muma.’ Wachni notimore bang’ ka Ruoth Oscar osewuoyo ne konyo joma ne isando, omiyo jadolo mar kamano ne ok nyal tero wuowino e bura mondo ochung’ tich; to nonyiso ji mondo gikelne wuowino, eka obiro fwenye kendo onyisgi ni ok ong’eyo Muma.
GSAM 144.6“E nyim oganda mar ji, jadolo noyawo bug wende maler mare kendo nokwayo wuowino mondo osomne. Wuowi nodwoko niya, ‘Ok anyal somo;’ to ka oloko ng’eye ne jadolo, nowero werno maber chakre e chakruok nyaka e giko, ka jadolo rango bugno gi wuoro. Jadolo nonyiso wuowino niya, ‘Ichalo ng’ama ong’eyo gik moko duto.’ Wuowi nodwoko niya, ‘Ooyo. Ok oyienwa ndalo duto mondo wanyis ji gik moko duto ma wang’eyo.’
GSAM 145.1“Eka jadolo noyawo Muma Manyien kendo nonyiso wuowino niya, ‘Somna e mani.’ Wuowi nodwoko niya, ‘Ok anyal somo.’ Jadolo nopenjo niya, ‘Ere gima ing’eyo kuom Muma?’ Nodwoko niya, ‘Ang’eyo kama nitie ndiko ma wach ni kod ni iye nyadide apar gang’wen.’ Jadolo nowacho niya, ‘Ooyo! Onge ndiko machal kamano e Muma.’ Wuowi nowacho niya, ‘Akweyi, inyalo somna Fweny 18:13?’ Jadolo nowacho niya, ‘Ee.’ Kane osomo, ji nokwano, kendo adier wach ni kod ne nitie nyadide apar gang’wen, kendo e dier wechego apar gang’wen ne nitie ‘tweyo chuny ji.’ Ji nokok niya, ‘Neuru! Neuru! Wuowi ong’eyo Muma moloyo jadolo!’ Ka wich jadolo okuot ahinya, noweyo wachno, kendo chakre chieng’no nowe ji gibedo ma onge sandruok.”
GSAM 145.2Omiyo Ruoth jiwo wachne gi dhok nyithindo, kendo e yo mawuoroni nokelo adierane e it ji ma chikgi ne ok oyie mondo oland puonj moro amora makmana mar “dini moket gi chik.”
GSAM 145Miche mag Roho Moriwore gi Wach
GSAM 145.3Ne ok e Sweden kende ema Ruoth nowuoyo ne joge gi miche mag Rohone, ka wachno oriwore gi Riwruok mar Biro. E Scotland, e England, kendo e America bende, Ruoth osepuonjo joge gi fweny ma owuon osemiyogi.
GSAM 145Neno mag Janabi mag William Foy
GSAM 145.4E higa mar 1842, ne nitie ng’ato mopuonjo maber ma nyinge William Foy, ma ne odak e Boston, Mass., kendo ma ne ong’eyo wuoyo maber ahinya. Ne en ja kanisa mar Batiso, to ne oikore mondo oketi kaka japuonj lemo mar kanisa mar Episkopal. Ruoth nomiye neno mar janabi ariyo kuom ng’wonone e higa mar 1842, achiel e dwe mokwongo tarik 18, kendo machielo e dwe mar ariyo tarik 4. Neno mag janabigi ne nyiso maler ni gin fweny madier mag Roho mar Nyasaye. Ne oluonge kama gi kama mondo owuo e kuonde lando wach e kanise, ok gi jo kanisa mar Episkopal kende, to gi jo kanisa mar Batiso gi kanise mamoko bende. Kane owuoyo, ne orwako law japuonj lemo kinde duto, kaka jopuonj mag kanisano rwako e tichgi mar lemo.
GSAM 146.1Neno mag janabi mag Foy ne wuoyo kuom biro mar Kristo ma chiegni, wuoth jog Nyasaye nyaka dala mar polo, piny manyien, gi duong’ mag ngima mar joma owar. Nikech ne ong’eyo tiyo gi dhok maber, kendo ne onyalo nyiso gima oneno e yo maber ahinya, ne omiyo ji duto obedo gi wuoro kamoro amora ma nodhiyoe. Ka oluonge, ne oa e dala maduong’ achiel odhi e machielo mondo onyis ji gik mawuoro ma ne oseneno. Mondo oyud kama oromo oganda maduong’ ma ne chokore mondo giwinje, ne omany ude madongo mag chokruok, kama ne onyisie ji alufe gi alufe gik ma ne osenyise mag piny mar polo, ber mar Jerusalem Manyien, gi ogendini mag malaika. Kane owuoyo kuom hera mamol kendo makecho mar Kristo ne joricho mochandore, ne ojiwo joma ne pok olokore mondo omany Nyasaye, kendo ji mang’eny ne oyie kwache mamol.
GSAM 146Neno mar Janabi mar Kuonde mag Idho Adek
GSAM 146.2Tichne nodhi nyime nyaka e higa mar 1844, machiegni gi giko mar ndalo 2300. Eka nomiye fweny machielo mar Roho Maler,—neno mar janabi mar adek, ma ne ok owinjo tiende. E nenoni nonyise yo jog Nyasaye nyaka e dala mar polo. Noneno kar chung’ maduong’, kata kar idho, ma oganda maduong’ mar ji nochokoree. Kinde moko ng’ato ne podho okalo e kar chung’no kendo olal ma ok ne, kendo ne onyise kuom ng’atno niya, “Oweyo yie.” Eka noneno ji oidho e kar idho mar ariyo, kata kar chung’ mar ariyo, kendo jomoko kuno bende nopodho gikalo e kar chung’no kendo gilal ma ok ne. E giko kar chung’ mar adek nonenore, ma nochopo nyaka e dhoranga mag dala maler. Oganda maduong’ nochokore kaachiel gi joma ne osedhi nyime e kar chung’ni. Nikech ne orito ni Ruoth Yesu biro kuom kinde matin ahinya, ne ok ong’eyo ni wach mar adek ne biro luwo wach mokwongo gi mar ariyo mag Fweny 14. Kuom mano, ne ok onyalo fwenyo tiend neno mar janabino, kendo noweyo wuoyo e nyim oganda. Bang’ giko mar kinde ma ne okor, e higa mar 1845, nowinjo ng’ato machielo nyiso neno mar janabi machal gi mano, gi fwenyo tiende niya, “wach mokwongo gi mar ariyo ne osechiw, kendo wach mar adek ne biro luwo.” Bang’ kinde matin, Foy notuo kendo otho.
GSAM 147.1Gi fweny mag teko mar Nyasaye machal kamago moriwore gi lando ni biro mare ni “e dhoranga,” kod mor mar ji alufe gi alufe ma ne weyo richo mondo gitine Ruoth kendo girit biro mare, gigi ariyogi nomiyo ji oyie gi chunygi duto ni adier man ne en wach mar Ruoth ne piny duto.
GSAM 147.2To dwe mar adek tarik 21, 1844, nochopo kendo nokalo, to Ruoth ne ok obiro. Kata kamano, joma ne ochiwore kendo ma paro gik matek ne oyie gi chunygi duto ni ne gidhi nyime kaluwore gi paro mar Ruoth, kendo ni e kinde mowinjore gik moko duto ne biro fwenyore maler.