Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
16 / 31

Sula 13 — Ranyisi mag Telo mar Nyasaye

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“Bende Nyasaye ose temo dhi kawo oganda mondo obed mare, koa e dier oganda machielo, gi tembe, gi ranyisi, gi honni, gi lweny, gi lwedo maratego, gi bade morieyo, kod gik malich makelo luoro maduong’, kaka Ruoth Nyasachu notimonu e Misri e nyim wang’u? Ne onyisi gigi mondo ing’e ni Ruoth e Nyasaye; onge machielo makmana en kende.”1

GSAM 198.2Kamano e kaka Ruoth notiyo e kawo oganda koa e dier oganda malamo nyiseche manono, mondo otergi oko kama onyalo wuoyoe kodgi kuom chikne, kendo kama onyalo miyogi chikno mogor e kite mopap. Honni magi ne ok otimi mondo omor chunygi kende nikech gombo ng’eyo gik ma ok giwang’eyo; to ne otimi mondo ging’e gi adiera ni jal ma ne “otimo gik madongo e Misri; tije mag hono e piny Ham, gi gik malich e Nam Makwar,”2 kendo ma nowuoyo kodgi koa e dier mach gi yiro mar wi got Sinai ma ne liel, ne en Nyasaye mangima kendo mar adier, Jachuech gik moko duto.

GSAM 198Luong mar Musa koa e Yiend Bungu Ma Liel

GSAM 198.3Musa owuon ne ok onyal miyo jo-Israel we Misri ka owachonegi awacha ni, “Ka ne akwayo jamni e thim, chunya ne owinjo kech kuomu nikech tich mar misumba ma unie, kendo koro asebiro mondo atelnu uwuog e Misri, kaka ne atemo timo kane anego ja-Misri kapok aringo dhi e piny Midian.”

GSAM 199.1Ne dwaro yiend bungu ma liel to ok owang’, gi dwol ma winjore koa e dier lela mag mach, mondo oyie Musa bende ni en e ma onego “odhi kendo otel oganda ka giwuok e Misri.” Ne en e yo mar hono ma kama ema ne oyudoe tich ma nomiye, luongne maduong’ kendo maler. Nyisone owetene luongno ne nyalo miyo gichik itgi sano, kendo oik pachgi ne gima ne biro luwo, mondo giyie gi Musa kaka jatelgi e bwo loch Nyasaye.

GSAM 199.2Ka nitie kinde mora amora chakre chier mar Jawar mane jolupne ma nokuyo kendo ma genogi nolal ne dwaro hoyo kuom bedo kode gi wechene mamiyo chuny, to ne en kinde mane joma oyie ma nokuyo kendo ma ne osandgi pod omako yiegi motegno bang’ “ywak mar chuny otieno” mar 1844. Kendo ka Nyasaye osewuoyo owuon gi chunje ma okuyo nikech kechne e kinde mora amora, to nenore ni ne onego otim kamano e kinde makamano, kendo ne ji machal kamano.

GSAM 199Singruok mar Bedo gi Ruoth

GSAM 199.3Jal ma onge gima nyalo geng’o yorene kata gik motiyogo, kendo ma noketo mich mag Roho e kanisane “kane oidho malo,”3 nosingo ni nobed gi jolupne e lando Injili, “nyaka gik piny.”

GSAM 199.4E kinde duto Ruoth osebedo moikore nyiso tekone gi miche e dier joma omanye gi chunygi duto. Donge nowacho, kane ochiwo tich mar lando Injili ni, “Ranyisi magi biro luwo joma oyie: E nyinga giniriemb jochiende; giniwuoyo gi dhok manyien; ginimak thuonde; kendo ka gimadho gimoro ma nego, to ok nobednegi marach; giniket lwetgi kuom joma tuo, kendo ginichangi”?4

GSAM 199Mich mag Roho e Kinde Lokruok mar Kanisa

GSAM 199.5Ne nitie nyiso teko mar Ruoth e yore mag hono, gi fwenyruok mag mich mar koro wach, e kinde Lokruok mar Kanisa e higni mia mar apar gauchiel, kod kinde ma noluwe. D’Aubigné wuoyo kuom weche mane John Huss okoro. Charles Buck, e bukne Sigand Timbe mag Dini, nyiso koro wach mar George Wishart e 1546. John Wesley, e buge, nyiso weche mane Jonathan Pyrah okoro, gi kaka negichopo. Jatelo J. B. Finley, e sigand ngimane mane ondiko owuon, nyiso neno mar janabi mar hono gi chang’ mane oyudo owuon e kinde oro mar 1842. Jarit Ja-Kristo, gazet mar jo-Methodist, nochiwo sigana mamit mar neno mar janabi mar hono gi gik mane oa kuome, kaka ne omi Daktar Bond mar kanisano e kinde mane otiyo tich mar Injili. Gigi ne gin ranyisi ne joma nomanyo Ruoth gi muolo, ni en ne ok olokore, kendo ni pod nowuoy gi joge kuom mich mar koro wach.

GSAM 200Kanisa mar Joma Odong’ Nobed gi Roho mar Koro Wach

GSAM 200.1Nitie weche mayot winjo kendo mowacho tir e Ndiko Maler ni Ruoth biro nyiso mich mag Rohone e yo ma opogore, ahinya mich mar koro wach, e dier joma nobed ka rito birone. Wach mokwongo ma wadwaro ni une en e barua ne jo-Korintho, kendo wacho ni: “Adwoko erokamano ne Nyasacha kinde duto nikech un, kuom ng’wono mar Nyasaye ma omiu kuom Yesu Kristo; nikech kuome osedoko umwandu e gik moko duto, e wuoyo duto gi ng’eyo duto; mana kaka wach mar neno mar Kristo nosetegni e dieru: omiyo onge mich moro ma urem, ka urito biro mar Ruodhwa Yesu Kristo; en bende biro tegou nyaka giko, mondo ubed ma onge ketho e odiechieng’ mar Ruodhwa Yesu Kristo.”5

GSAM 200.2E Fweny wasomo kuom “joma odong’”—kanisa mar Injili mogik: “Thuol maduong’ nokecho gi dhakono [kanisa], kendo nodhi kedo gi joma odong’ kuom nyikwaye, ma rito chik mag Nyasaye, kendo ma gin gi wach mar neno mar Yesu Kristo.”6 Wapenjo ni, “wach mar neno mar Yesu” en ang’o, ma kanisa mogik nobedgo, kendo ma ka osetegno, yiko yo ne fwenyruok mar mich mag Roho duto? Wayudo dwoko mar penjono e wach mar malaika ne Johana e chula mar Patmos: “Napodho e tiendene mondo alame. To nowachona ni, Ne ni kik itim kamano: an jatich wadgi, kendo wad oweteni ma nigi wach mar neno mar Yesu: lam Nyasaye, nikech wach mar neno mar Yesu en Roho mar koro wach.”7

GSAM 201.1Tiend wach ma malaika ochiwoni nyiso ni en “Roho mar koro wach” ma fwenyore e kanisa ma rito Kristo ema yiko yo ne mich duto, kendo ni lweny timore gi kanisa mar “joma odong’” nikech gin gi michno e diergi.

GSAM 201Wach mar Neno mar Paulo kuom Mich

GSAM 201.2Barua mar Paulo ne jo-Thesalonike nyiso ni odiechieng’ mar Ruoth—odiechieng’ mogik ma bura notimie—nobir kuom ji mang’eny “kaka jakuo e otieno”; to ok nobir mana kamano kuom nyithind Ruoth ma jorit adiera, nikech gin “nyithind ler, kendo nyithind odiechieng’.” E dier siem ma omiyo oganda ma rito birono, owacho ni, “Kik uneg mach mar Roho. Kik ujach koro wach. Temuru gik moko duto; makuru gima ber motegno.”8

GSAM 201.3Kuom wach mar Dho-Yunani miluongoni propheteias, ma oloki ka ni koro wach, Greenfield wacho e Kamusi mar Dho-Yunani mare ni, “Tiyo gi mich mar koro wach, e tiend wachni, 1 Jo-Thesalonike 5:20.” Kamusi mag Parkhurst, Robinson, kod Liddell gi Scott bende oyie gi mano. Mano, kare, en wach mar neno mowinjore ni mich mar adier mar koro wach nobed gi kanisa ma rito Biro mar Ariyo mar Kristo. Siemno wacho ni kik ijach michno, to iteme; kendo ka iyudo kaka owuok e yo maber, to “imake motegno.”9

GSAM 201Chopo mar Singruok

GSAM 201.4Waseneno chon kaka Ruoth nochako nyiso mich mar koro wach e kinde lando Wach mar Malaika Mokwongo gi Wach mar Malaika Mar Ariyo. Michni osedongo moloyo chakre gik ndalo 2300. Ruoth noyiero gir tichne owuon ne wachni, ka oyiero kaka jaotne ng’at mane osechiwo gige duto nikech en, kendo ma ngimane bende ne chiegni thothore, “ng’at manyap moloyo joma nyap duto.”10 E dier dweche ariyo bang’ kadho mar kindeno, Nyar Ellen G. Harmon, mar Portland, Maine, ma kindeno ne nigi higni apar gabiriyo kende, nochako yudo fweny koa kuom Ruoth.

GSAM 202.1Nikech aseyudo thuolo mar wuoyo gi joma nodak Portland e kinde mar neno mar janabi mokwongo, kendo ne ang’eyo Dha Haines, mane Nyar Harmon oyudoe neno mar janabi mokwongo e ode, abiro nyiso weche adier kaka ne ayudogi kuom jogi.

GSAM 202.2E kindeno ngima Nyar Harmon ne ni e chandruok maduong’ ahinya. Kuom juma moko, ne ok onyala wuoyo gi dwol moloyo sutsuta. Jathieth moro nowacho ni tuo ma ne nigo en tuo mar aola mane obedo ka achiel gi kuot mar pi e ringruok. Nowacho ni obo mare mar korachwich ne osetop, kendo obo mare mar koracham ne tuo ahinya, kendo ni adundone bende ne omake. Nowacho ni e pachne ne ok onyal bedo mangima kuom kinde malach, kendo ni ne onyalo tho e kinde moro amora. Ne oyudore gi pek maduong’ ahinya e yweyo ka onindo piny. Gotieno ne onyalo yudo yueyo mana ka osire malo e kitanda ma miyo obedo machiegni chal gi ng’at mobet. Ahonda mane make pile gi rembe mane wuok e oboke mage ne osemiyo tekone mar ringruok odok piny ahinya.

GSAM 202Neno mar Janabi Mokwongo mar Nyar Harmon

GSAM 202.3E kinde mane oyudo neno mar janabi mokwongo, ne odak e od Dha Haines. Ne en gokinyi, kendo ne gitimo lemo mar joot. Ji mane nitie ne gin abich, duto nyiminewa e yie. Jomoko ne oselemo, kendo Nyar Harmon ne lemo gi sutsuta, kane teko mar Nyasaye olor e yo mar hono ahinya, ka onenore ni omako joma ne nitie duto. E kinde matin ne ok ochak oneno gimoro amora mane timore e alworane—ne en e neno mar janabi.

GSAM 202.4E chokruok mane oluwe, nonyiso joma oyie e Portland gima ne onyise. Ne gin gi geno maduong’ ni ne oa kuom Ruoth. E kindeno ne nitie ji ma dirom piero auchiel e Portland mane oyie ni ne en tich mar Ruoth. Ne nitie teko mane luwo neno mar janabi no, kod nyiso sigandne bende, ma ne onyalo aa kuom Nyasaye kende. Chunye ne omako gimoro maduong’ kendo maler kuom weche mag ngima mochwere kinde duto. Ne nenore ni opong’ gi luoro maduong’ ma ok nyal wach, nikech ng’at matin e higni kendo manyap kamano kaka en noyier kaka gir tich ma Ruoth notigo e kelo ler ne joge. Nowacho ni kane en e neno mar janabi, ne nenore mana ka malaike marieny olwore e laru mag duong’ mag polo, kama duto en mor gi kwe, kendo ni lokruok mar dwogo e weche mag ngima mar thothoni ma ok nyal yiengo chuny ne okuyo ahinya.

GSAM 203Wach Machiek kuom Neno mar Janabi Mokwongo

GSAM 203.1Wach machiek ma luwo kuom neno mar janabi ne mokwongo, kaka nonyise joma oyie e Portland, biro nyiso matin kit neno mar janabi ne duto:—

GSAM 203.2“Ka ne alemo, teko mar Nyasaye nobiro kuoma e yo mane pok awinjo nyaka nene. Ler nolwora, kendo ne aidho malo moloyo, ka aa e piny. Nalokora mondo ane joma rito biro mar Ruoth e piny, to ne ok anyal yudogi, kane dwol owachona ni, ‘Ne kendo, kendo ne malo matin.’ Kuom mano nating’o wang’a, kendo naneno yor wuoth motir kendo madiny, ma ne oting’ malo ahinya e wi piny. E yo maeni, joma rito biro mar Ruoth ne wuotho ka gidhi e dala maduong’, mane ni e gik yono malocha. Ne gin gi ler marieny moket bang’gi e chakruok mar yono, ma malaika nonyisa ni en ‘ywak mar chuny otieno.’ Lerni ne rienyo e yo duto, kendo ne omiyo tiendgi ler, mondo kik gichwanyre. Kendo ka ne gitweyo wang’gi kuom Yesu, mane ni e nyimgi ka otelo negi e dala maduong’, to ne gin maber. To bang’ kinde matin jomoko nochako ol; negiwacho ni dala maduong’ ne ni mabor ahinya, kendo ni negigeno ni dine gidonjo e iye chon. Eka Yesu ne jiwo chunygi ka oting’o bade mar korachwich man gi duong’, kendo ler marieny ne wuok kuom badeno, ka oting’ore e wi joma rito biro mar Ruoth, kendo negikok ni, Haleluya! Jomoko ne okwedo ler mane ni bang’gi ka ok giparo gik ma ne nyalo luwo, kendo negiwacho ni ne ok en Nyasaye mane osetelonegi nyaka kanyo. Ler mane ni bang’ joma ne okwedo norumo, ka oweyo tiendgi e mudho mandiwa. Negichwanyore, kendo negiloko wang’gi oa kuom gima ne gine, negiweyo neno Yesu, kendo negipodho oa e yo ka gidhi piny e piny mar mudho kendo maricho mane ni e bwogi. Bang’ kinde matin ne wawinjo dwond Nyasaye machal gi pi mang’eny, ma nonyisowa odiechieng’ gi saa mar biro Yesu. Jomaler mangima nong’eyo kendo nowinjo tiend dwolno, to joricho ne paro ni en mor mar polo gi yiengni mar piny. Kane Nyasaye owacho kindeno, noolo Roho Maler kuomwa, kendo lelawang’wa nochako rienyo gi duong’ mar Nyasaye, mana kaka lelawang’ Musa norienyo kane olor piny oa e Got Sinai.”11

GSAM 204Nyiso Chal mar Mrs. White Kane En e Neno mar Janabi

GSAM 204.1Kapok wadhi nyime gi sigana mamulo chuny mar fwenyruokni mar hono mar Roho Nyasaye, abiro nyiso weche moko adier kuom neno mag janabi. Kinde mokwongo mane aneno Dha E. G. White (mane chon iluongo ni Nyar Harmon) ne en e dwe mar apar, 1852. E odiechieng’no nanene e neno mar janabi mane okuwo moloyo saa achiel. Chakre kindeno aseyudo thuolo mar nene e neno mar janabi nyadi piero abich. Asebedo ka jothieth none ka en e chalno, kendo amor mar timo neno kuom gima aseneno kendo ang’eyo. Ageno ni ok noriemb sigand weche adier mag wachni kayiem nikech paro kayiem mar joma pok onene e chalni.

GSAM 204.2Ka odonjo e neno mar janabi, okok nyadidek gi mor maduong’ ni, “Duong’!” Kokno duogo kendo duogo, mar ariyo, kendo moloyo mar adek, bedo mos moloyo, to mulo chuny moloyo mar mokwongo. Dwolno chal gi mar ng’at man mabor kodi, kendo machiegni lal ka ok ichak iwinje. Kuom sekunde ang’wen kata abich, nenore ka opodho piny kaka ng’at ma wich owil, kata ma tekone orumo; bang’e nenore ka opong’ piyo gi teko moloyo mar dhano, kinde moko ka ochung’ piyo e tiendene kendo owuotho e ot. Lwetene gi bedene luore pile, ka onyiso korachwich kata koracham, mana kaka wiye lokore. Luorruok magi duto timore e yo maber ahinya. E chal moro amora ma lwete kata bade oketie, onge ng’ato manyalo luoge. Wengene bedo mayawore kinde duto, to ok omi wang’e; wiye oting’ malo, kendo ong’iyo malo, gi wang’ mamor, ma ok en ng’iyo manono. Gima opogore gi ng’iyone mapile en ni nenore ka otweyo wang’e kuom gimoro man mabor. Ok oyweyo, to adundone goyo gi thuolo maluwore. Lela wang’e mor, kendo kware bedo kaka pile ka en e chalne mapile.

GSAM 205Kopim gi mar Daniel

GSAM 205.1Chal mare kuom sulo yamo, bedo motuo, kendo bedo motegno kane malaika mar Nyasaye omule nyaka omiye teko, duto winjore chuth gi wach janabi Daniel kuom gima ne otimore kode e neno mar janabi, kane owacho niya: Omiyo ne adong’ kende, kendo ne aneno neno maduong’ni, to ne onge teko e koma; nimar ler mar wang’a nolokore obadho e koma, kendo ne onge teko moro amora e koma. To ere kaka jatich ruodhani nyalo wuoyo gi ruodhani? Kuoma, gikanyono ne onge teko e koma, kendo yamo ne ok odong’ e koma. Eka ng’ama chal gi dhano nobiro kendo omula, kendo nomiya teko, kowacho niya, “Yaye dhano ma Nyasaye ohero mang’eny, kik iluor; kwe obed kodi; bedo motegno, ee, bedo motegno.” Bang’ kane owachona, ne ategno, kendo ne awacho niya, “Ruodha mondo owuo; nimar isemiya teko.”12

GSAM 205WECH MAG JONENO GI WENGE

GSAM 205M. G. Kellogg, Dokta

GSAM 205.2Kuom chal mar Mrs. White kane obedo e neno mar janabi, weche matin moko moa kuom joma ne oneno gima notimore nyalo bedo kare. Wach mokwongo oa kuom M. G. Kellogg, Dokta, ma wuoyo kuom neno mar janabi mokwongo mane omiye e Michigan, May 29, 1853, e chokruok mane otimore e Tyrone, Livingston County. Owacho niya:—

GSAM 206.1“Nyaminwa White ne obedo e neno mar janabi kuom dakika piero ariyo kata nus sa. Kane ochako neno mar janabi, ng’ato ka ng’ato mane ni kanyo ne neno teko kod bedo mar Nyasaye, kendo moko kuom wa ne ne gi Roho mar Nyasaye modak kuom wa gi teko maduong’. Ne wasiko e lemo kod chokruok mar jodak gokinyi mar Sabato, machiegni saa adek. Owadwa White, wuora, kod nyaminwa White noselemo, kendo an ne an ka alamo e kindeno. Ne onge ilo kata timbe mag nyisruok. Kata kamano, ne wakwayo Nyasaye gi chuny duto mondo omi chokruok obed gi bedo mare, kendo mondo ohwed tich e Michigan. Kane nyaminwa White owacho dwol mar loch mar “Duong’! d-u-o-n-g-’! d-u-o-n-g-’!” ma usewinjo ka owacho kinde mang’eny kane ochako neno mar janabi, owadwa White nochung’ kendo nonyiso joma ne ni kanyo niya chiege ni e neno mar janabi. Bang’ kane owacho kaka neno mage chalo, kendo ni ok sulo yamo kane e neno mar janabi, nowuoyo ni ng’ato ang’ata ma dwaro mondo obi mondo onone. Dokta Drummond, japoth, kendo jayalo mar Adventist mar odiechieng’ mokwongo, mane (kapok onene e neno mar janabi) osewachoni nenone ne oa kuom tich mar mesmerism, kendo ni en nyalo miyo neno, nobiro nyime. Bang’ nono matut, nobedo marachar chuth, kendo nowacho niya, “Ok sulo yamo!”

GSAM 206.2“Awinjo gi adiera ni ne ok sulo yamo e kindeno kane e neno mar janabi, kata e neno mar janabi moko mang’eny kane an ni kanyo. Wuok kuom neno mar janabi ne nyiso gik moko machal gi chakruokne. Gima mokwongo ma waneno ni neno mar janabi osetieko ne en kane ochako sulo yamo kendo. Ne omuoyo yamo mokwongo matek, dir, kendo opong’, ma nyiso ni ratengene ne bende onge yamo chuth. Bang’ sulo yamo mokwongo, ne orito dakika mang’eny kapok osulo mar ariyo, ma nopong’o ratengene mana kaka mokwongo; eka ne orito dakika ariyo, kendo nosulo mar adek, bang’e sulo yamo nobedo kaka kawaida.” Osieko, “M. G. Kellogg, Dokta, Battle Creek, Mich., Dec. 28, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Kawachni oa kuom ng’ato mane oneno nono mar thieth mane otim kuom Mrs. White kane e neno mar janabi e Stowe, Vermont, e kinde mar oro mar 1853. Owacho niya:—

GSAM 207.2“Dokta ne ni kanyo, kendo notimo nono kuome kaka rieko kod puonjne ne omiyo, mondo onon gima ne miyo timbe magi. Ne omako tach odok maler machiegni gi wenge, ma ne oyawore malach; to onge yien moro amora mar wang’ mane oloko. Bang’e nonone kuom gocho mar adundone, kendo kuom sulo yamo, to ne onge sulo yamo. Giko ne en ni nowinjo ni gima ne timore ne ok nyal loki gi chike mag timbe kata puonj mar sayansi.” Osieko, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Weche mag joneno ma luwo tiend nono mane otim kane Mrs. White ne e neno mar janabi, e chokruok mane otimore e ot mar Jatelo James White, e Monroe Street, Rochester, N.Y., June 26, 1854:—

GSAM 207.4“Ne an ja-higni apar gabiriyo. Chalo ne awinjo nyaka sani dwolgi mag “D-u-o-n-g’!” ma ne owacho. Eka nolingo piny, ok ne opodho, to nolingo mos, kendo jotich moro nomako e lwete. Dokta ariyo nobiro, ng’ato moti gi rawera. Owadwa White ne dwaro ni ginen nyaminwa White maber, kendo ne gitimo kamano. Ne okelo ror, kendo ng’ato kuomgi nomake ewi dhoge kane owuoyo; to bang’ kinde matin ne giweyo, kendo ne giwacho niya, “Ok sulo yamo.” Eka ne ginono bathe mos kane owacho, mondo giyud ranyisi mar sulo yamo matek, to ne ok giyude. Kane gisetieko kama, nochung’ malo, pod e neno mar janabi, mako Biblia malo, kendo loko koa kuom achiel nyaka achiel, kowacho weche gi adiera, kata obedo ni wenge ne gineno malo ka ok gineno kitabu.

GSAM 208.1“Ne oneno masiche abiriyo mogik. Bang’e ne oneno loch mar joma ler, kendo dwonde mag loch chalo ni awinjo nyaka sani. Kuom gigi duto, achiewo neno mar adiera.” Osieko, “Jatelo D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., Feb. 8, 1893.”

GSAM 208Nyaminwa Drusilla Lamson

GSAM 208.2Neno mar ariyo kuom nono mar thieth ma kamano oa kuom nyaminwa Drusilla Lamson, chi liel mar wuod achiel kuom owete kata nyimine mag jonyuol Jatelo Lamson, kendo jatelo mar joma rito ot mar thieth e Clifton Springs, N.Y. Ka owach kuom chokruok mar June 26, 1854, owacho niya:—

GSAM 208.3“Aparo chokruok mane gitemo gima ne en, mondo ginen gima owadwa White nosewacho mang’eny, ni nyaminwa White ne ok sulo yamo kane e neno mar janabi, to ok anyal paro nying dokta mane ni kanyo.... Nyaka ne en Dokta Fleming, nimar ne en dokta ma ne gilwongo kinde moko mondo okony gi rieko. To sani osetho. Anyalo wacho mana kama, ni gitemo gima ne en, kendo ne onge ranyisi mar yamo mane onenore e ror.” Osieko, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., March 9, 1893.”

GSAM 208.4Pod ber mondo awach neno mar ng’ato machielo mane ni kanyo e kindeno mosewuo kuome malo:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Ma en wach mar adiera ni asekwano weche mag joneno mag David Lamson kod nyaminwa Drusilla Lamson, kuom wach mar dokta kane onono Mrs. E. G. White kane en e neno mar janabi, June 26, 1854. Ne an kanyo e chokruokno, kendo ne aneno nono. Awinjore gi gima owadwa kod nyaminwa Lamson owacho, kendo anyalo medo niya ne en Dokta Fleming kod dokta matin machielo mane otimo nono. Bang’ kane nyaminwa White ochung’ malo, kaka gisetimo neno, kowacho weche mag Ndiko, Dokta Fleming nokwayo tach odok maler. Ne omako tach odok machiegni gi dhoge kaka nyalore ma ok owang’e, kendo e yo ma yamo mar dhoge dine okalie ka dine osulo yamo. Lith mach ne ok oyiengni kata matin. Eka dokta nowacho gi dwol ma ochung’: “Ma oseng’ado wach chuth, yamo onge e dende.” Osieko, “David Seeley, Fayette, Iowa, Aug. 20, 1897.”

GSAM 209A. F. Fowler kod chiege

GSAM 209.1Weche magi luwo nono mane otim kane Mrs. White ne e neno mar janabi e Waldron’s Hall, Hillsdale, Mich., e dwe mar February, 1857. Dokta Lord, dokta mar Hillsdale ma nosebedo e tich mar thieth kuom higni piero abich, notimo nono mos ahinya, kendo akelo weche mag joneno magi:—

GSAM 209.2“Ne wan ni kanyo kane (e February, 1857) nyaminwa E. G. White ne neno mar janabi e Waldron’s Hall, Hillsdale. Dokta Lord notimo nono, kendo nowacho niya, “Adundone gocho, to yamo onge. Ngima nitie, to ratengni ok tich; ok anyal nyiso gima miyo chalni.” Osieko, “A. F. Fowler, Nyaminwa A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., Jan. 1, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Kanyo en neno machielo kuom neno mar janabi ma kamano:—

GSAM 209.4“Ne an kanyo kane nyaminwa White ne neno mar janabi mosewuo kuome malo e Waldron’s Hall, Hillsdale. Ka medo wach mokwongo, ne awinjo dokta owacho ni chal mar nyaminwa White e neno mar janabi ne “moloyo rieko mage.” Bende nowacho niya, “Gima nitie kanyo en gima loyo timbe mag dhano.” Osieko, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., Jan. 19, 1891.”

GSAM 209Carpenter kod chiege

GSAM 209.5Kanyo en neno mar adek kuom wachno:—

GSAM 209.6“Ma en wach mar adiera ni ne wan kanyo e Waldron’s Hall, Hillsdale, Mich., e February, 1857, kane Mrs. E. G. White ne neno mar janabi, kendo kane en e chalno Dokta Lord nonone, kendo ne wawinjowa wachne mar nyim joma duto kuom wachno, kaka owadwa kod nyaminwa Fowler osewacho malo.” Osieko, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., Aug. 30, 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Sani weche owachoni kuom gima ne gitimo mondo gitem e Mrs. White kane e neno mar janabi e Buck’s Bridge, St. Lawrence County, N.Y.:—

GSAM 210.2“June 28, 1857, ne aneno nyaminwa Ellen G. White e neno mar janabi mokwongo. Ne an ja-moko ma ok yie nenone; to gima achiel kuom gik moko ma anyalo wuoyo kuome nomiyo ayie ni nenone oa kuom Nyasaye. Mondo apar ni ne sulo yamo kata ne ok sulo, ne amiyo lweta e dho chunye kuom kinde malong’o, nyaka ang’e ni ratengni ne ok ting’ore moloyo kaka ne ting’ore ka ne en dend ng’ama otho. Eka ne akawo lweta kendo ne akete e dhoge, ka adiyo buche ume e kind lith lweta mathuon kod lith lweta mar nyiso, mondo ok onyal golo kata yueyo yamo, kata bed ni ne dwaro kamano. Ne amake gi lweta kuom dakika apar, kuom kinde ma dine omiyo othung’ e chal mar ndalo duto; to temoni ne ok omiyo obedo gi chandruok moro kata matin. Chakre kane aneno gima malichni, pok abedo gi dwaro mar bedo gi kiawa kata dichiel kuom ni nenone oa kuom Nyasaye.” Osieko, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., Feb. 4, 1891.”

GSAM 210Dokta ma ne en jamedo roho motemo neno mar janabi

GSAM 210.3Abiro wuoyo kuom nono mar thieth machielo mane aneno e Parkville, St. Joseph County, Mich., Jan. 12, 1861.

GSAM 210.4E giko mar siem mane Mrs. White omiyo kendo ma ji mang’eny ne ochokore e ot mar chokruok mar Adventist, gweth mar Nyasaye nobedo kuome gi teko maduong’, kendo ne oket e neno mar janabi kane obet e kombe. Ne ni kanyo Dokta Brown, ng’ama ngima maber, motegno e dende, kendo jamedo roho. Nosewacho ni nenone ne chal gi tich mar jamedo roho, kendo ni ka ne oyudo neno mar janabi kama en nitie, to ne onyalo gole kuome kuom dakika achiel. Ne owacho ni ng’ato ang’ata ma dwaro nyalo biro nyime, kendo gi nono chalne kane e neno mar janabi, giyud wach e chunygi. Dokta nobiro nyime, to kapok osetieko nus mar nonone, nobedo maler kaka ng’ama otho, kendo ne otetni kaka ongot. Jatelo White nokwayo niya, “Dokta, mondo onyis chalne.” Nodwoko niya, “Ok sulo yamo,” kendo nokanyore piyo nyaka e dhoot. Joma ne ni e dhoot, mane ong’eyo sunga mane osewacho, ne owacho niya, “Dwok, kendo itim kaka isewacho; imi dhako-gi owog e neno mar janabi.” E bwokruok maduong’, ne omako kwot mar dhoot, to ne ok ochiwne mondo oyaw nyaka joma ne ni machiegni gi dhoot openje niya, “Dokta, gima en?” Nodwoko niya, “Nyasaye kende ong’eyo; yiena awuog e ot-gi,” kendo nowuok.

GSAM 211.1Ne en maler ni roho mane ne miyo en tich mar jamedo ne ok oyud yweyo e nyim teko mane ne omako Mrs. White e neno mar janabi, mana kaka joma roho marach ne omako e ndalo Jawar, mane openjo niya, “Bende isebiro kae mondo isandwa kapok kinde ochopo?”13

GSAM 211.2Chal machal gi mano nenore e gima notimore gi janabi Daniel. Kane ochako neno mar janabi kuom Roho mar Ruoth, jo-Kaldaya mane ni kanyo—joma ne ok ong’eyo Roho-no—ne luor mang’eny, kendo “ne giringo mondo gipandre.”14

GSAM 211Nyar Harmon Ne Ochiwne Wach mondo Onyis Nenone mag Janabi

GSAM 211.3Machiegni gi juma achiel bang’ neno mar janabi mokwongo, e chokruok mane otimore e ot wuon-gi, Nyar Harmon ne yudo neno mar janabi mar ariyo, ma ne ochiwne wach mondo onyis joma moko gima ne osefwenyore ne. Ne bedo e parruok maduong’ kuom kaka ne nyalo tim chike mar Ruoth. Ngimane ne rach ahinya nyaka ne osandore e dende, kendo kaka ne nenore, ne odong’ne mana kinde matin mar ngima. Ne en ja-higni apar gabiriyo, matin kendo motuo, ma ne ok ohera bedo e dier joma duto, kendo e kitene ne oluor kendo ne ok ohero wuoyo gi joma ne ok ong’eyo, ma ne tekne mondo onene. Ne olemo gi chuny duto kuom ndalo mang’eny, kendo nyaka otieno momoko, mondo gima ne oket e kome oket e ng’ato machielo ma nyalo ting’o. To ler mar tich ne ok lokore, kendo weche malaika ne dwoko chieng’ ka chieng’: “Nyis joma moko gima asefwenyoni.”

GSAM 212.1Kane pod ne en e parruokni, Nyar Harmon nodhi e chokruok machielo mane otimore e ot wuon-gi. E chokruokni, joma duto ne oriwore e lemo gi chuny duto kuome, kendo ne ochiwore kendo ne Ruoth, kendo nowinjo ni en gi dwaro mondo oti ne duong’ mare. Kane olemo, mudho matut mane oseumoe nolal; kendo kaka ne owacho bang’e, ler maler machal gi usu mar mach ne biro ne, kendo kane opodho kuome, teko ne owogi, kendo ne chalo ni obedo e nyim Yesu kod malaika. Kendo ne gidwoko niya, “Nyis joma moko gima asefwenyoni.” Ne owacho ni nokwayo gi chuny duto ni ka nyaka odhi kendo onyis gima Ruoth osefwenyone, to mondo orite kik oting’re. Eka malaika nowachone ni lemo mare oserwako, kendo ni ka obedo machiegni gi ting’ruok, to tuoche biro mako kuome. Malaika nowachone niya, “Ka inyiso wach gi adiera, kendo irito nyaka giko, ibiro cham olemb yadh ngima, kendo ibiro modho pi mar aora mar ngima.”

GSAM 212Wuoth mar Nyar Harmon e Poland, Maine

GSAM 212.2Ne osefwenyore ni nyaka odhi Poland, Maine, kendo onyis nenone mar janabi. Chieng’ mane oluwo neno mar janabi mar adek, ka ne onge ng’ato mane orito mano, to chwore mar nyaminne nobiro gi gari nyaka e dhoot mar ot wuon-gi, kendo notemo mondo odhi kode Poland. Kane ni kanyo, notimo chokruok ma ne onyisoe neno mar janabi. Hazen Foss,15 Kane obedo e chandruok, ne ok nyal lokre mondo odhi e chokruok, to kane osetamo iti machiegni gi dhoot oko, nowinjo kane onyiso nenone mar janabi, kendo nowacho niya, “Neno mar janabi mosewuoyo kuome chalo gi gima ne osefwenyora, kaka ji ariyo nyalo wuoyo kuom gima achiel.” Kinyne, noromo gi Nyar Harmon ka ne ok orito romo kode, kendo nowachone mondo obed “ja-adiera e ting’o ting’no, kendo e nyiso weche mar siem ma Ruoth biro miye, kendo Nyasaye ok biro weye.” Ne owacho ni joma moko niya, “En e gitich ma Ruoth oseketo ting’ni kuome.” Adier, en nyaka ong’e, nimar ne oseneno ng’atno e neno mar janabi ma ne onyise e iye ni ting’no “osekawe” kuome.

GSAM 213.1Tich mar Nyar Harmon chakre kindeno ne en wuotho koa kama ka kama e pinje mag New England, kendo onyiso gima ne osefwenyore ne. E kinde moko, ne ochiwne wach e neno mar janabi kuom kama nyaka odhi, kendo bende ne onyise chandruok ma ne nyaka orom kod. Weche mage ne, moloyo, siemo ne joma ne pod dhi e puonj mar biro mar Kristo e yo mar roho, kendo puonj ne joma duto mondo gichung’ motegno e gima ne giseyudo chon.

GSAM 213.2Owacho kuom gima notimore kode niya: “Moko ne gikwero tich chuth, kendo ne giriembo kuom riwruok joma duto mane ok yie gi paro ma kuom wachni.... Nyasaye ne ofwenyona balgini e neno mar janabi, kendo noora ir nyithinde ma bayo mondo anyisgi; to mang’eny kuomgi ne ok orwako wachno chuth, kendo ne gikweda ni aluwore gi pinyni. E bathe machielo, Adventist mag nyinge kende ne gikweda ni an ng’ama wiye wach, kendo ne ginyisa marach, kendo moko kuomgi ne giywak ni an jatelo mar wich-wach ma ne atemo mondo agol.”16 Kuom wachni wabiro puonjo maber e sula ma biro luwo.

Notes

  1. Rapar mar Chik 4:34, 35. ↩
  2. Zaburi 106:21, 22, ↩
  3. Jo-Efeso 4:8-15, ↩
  4. Mariko 16:17, 18. ↩
  5. 1 Jo-Korintho 1:4-8. ↩
  6. Fweny 12:17. ↩
  7. Fweny 19:10. ↩
  8. 1 Jo-Thesalonike 5:5, 19-21. ↩
  9. Mondo inon wach mar Muma matut kuom dhi nyime mar mich mag Roho, som Mich mar Koro Wach e Kanisa mar Injili, buk matin ma nigi karatase 120, ma inyalo yudo e Ot moro amora e dier Otewa mag Goyo Buge. ↩
  10. Kaka ne onyis Hazen Foss. Ne Sula 11. ↩
  11. Ndiko Mokwongo, karatase 14, 15. ↩
  12. Daniel 10:8, 17-19. ↩
  13. Matthew 8:29. ↩
  14. Daniel 10:7. ↩
  15. Nen Sula 11. ↩
  16. Ndiko Mokwongo, p. 22. ↩

Note

Back