Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
06 / 31

Sula 3 — Biro mar Kodhi Mane Osingi

John Norton Loughborough

GSAM 57.1“Ka kinde moseket ochopo, Nyasaye nooro Wuode, ... mane onyuol e bwo chik, mondo owar joma ne nitie e bwo chik, mondo wayud thuolo mar ketwa me bed yawuot Nyasaye.”1

GSAM 57.2“Koro, jal ma nigi teko mar jiwou maluwore gi Wach Maber ma ayalo, gi yalo Yesu Kristo, maluwore gi fweny mar wach mopondo mane opando chakore e chakruok mar piny, to koro osefwenyore, kendo, kuom ndiko mag jonabi, maluwore gi chik mar Nyasaye mochwere, osenyis pinje duto mondo giwinj wach nikech yie: Nyasaye kende ma riek mondo oyud duong’ kuom Yesu Kristo nyaka chieng’.”2

GSAM 57.3“Kuom fweny, nomiya ng’eyo wach mopondo; mana kaka naseoro nyime gi weche manok, ... mane ok onyis nyithind dhano e kinde machon, kaka koro Roho osefwenyone joote maler gi jonabi.... An, ma atinni moloyo jal matinie moloyo duto e kind jomaler, ema omiya ng’wononi, mondo ayal mwandu Kristo ma ok nyal nono e kind joma ok jo-Yahudi; kendo mondo ami ji duto one kaka giriwo kuom wach mopondo, mane opando e Nyasaye nyaka chakruok mar piny, jal mane ochweyo gik moko duto kuom Yesu Kristo.”3

GSAM 57.4Osewachi ni e Muma Machon Wach Maber opondo; e Muma Manyien ofwenyore. Kaka ng’ato machielo nowacho, “Ka jo-Yahudi ne aa kuom Nyasaye, negiwil wigi ahinya kuom puonj mane nitie e timbe mag lemo. Kristo owuon ema ne ochako tichno. E bute ka bute ne en ranyise; kendo ne opong’ gi ngima kod ber mar chuny. To jo-Yahudi nolalo ngima mar chuny kuom timbegi mag lemo, kendo negimako mana kit timbe mane onge gi ngima. Negigeno misango kod chikegi kende, kar geno jal mane gin ranyise.

GSAM 58Rito Loch mar Piny

GSAM 58.1“Kata obedo ni jo-Yahudi ne gombo biro mar Mesia, ne ok ging’eyo tich mane obirone. Ne ok gidwar waro kuom richo, to negidwar gonyruok kuom jo-Rumi. Negirito ni Mesia nobi kaka jaloch, mondo otur teko mar jal masandogi, kendo oting’ Israel mondo olo piny duto. Kamano yo ne oyikore mondo gidagi Jawar.

GSAM 58.2“Ji, e mudhogi kod sand margi, gi jotelo mane nigi gombo maduong’ mar teko, ne gombo biro mar ng’ama ne biro loyo wasikegi kendo dwoko pinyruoth ne Israel. Ne gisepuonjore weche mokor, to ne ongegi gi ng’eyo mar chuny. Kamano negiweyo ndiko manyiso muol mar biro mokwongo mar Kristo, kendo negitiyo marach gi ndiko mawuoyo kuom duong’ mar Biro mar Ariyo mare. Sunga noumo wang’gi; negigonyo weche mokor maluwore gi gombo margi mag dwarore.

GSAM 58.3“Kuom higni moloyo alufu achiel, jo-Yahudi ne orito biro mar Jawar. Kuom gino ema ne giketo genogi maber moloyo. E wende gi weche mokor, e timbe mag lemo e hekalu kod lemo mag udi, negimiyo nyinge duong’. Kata kamano, ka nobiro, ne ok ging’eye. Jal moher mar polo ne chalnegi ‘ka tiend yien mawuok e lowo motwo;’ ne ‘onge gi kit kata ber;’ kendo ne ok ginene gi ber moro mane nyalo miyo gigombe. ‘Nobiro ir joge owuon, to joge owuon ne ok orwake.’”4

GSAM 58Wuok e Kanywola mar Daudi

GSAM 58.4Ka kinde mane Daniel okoro ne sudo, kinde ma “Mesia ma Jatelo”—jal mowir—ne biro fwenyore, jo-Yahudi ne nyalo paro, kendo onge kiawa ni ne gitimo kamano, ni: Mesia, kuom ringruok, nyaka bed mar ot kod kanywola mar Daudi, omiyo nyaka onyuol e kanywolano; kendo maluwore gi chike kod timbe mag jo-Yahudi, nyaka owire mondo ochak tich e nyim ji ka nigi higni piero adek; kendo ka onego ofwenyre kaka jal mowir ka nigi hignigo, to nyaka onyuol higni piero adek kapok juma piero auchiel gi ochiko mag higni orumo, mane nyaka dhi nyaka e biro mar Mesia.

GSAM 59Weche Mokor mag Simeon gi Ana

GSAM 59.1E kindeno, Israel duto ne rito. Joma ne puonjore Ndiko gi chuny achiel kendo gi chiwruok ne rito nyuol mar jal mane biro bedo Jalochgi kendo Jatendgi. Ne ofwenyne Simeon, ng’at moti kendo maluoro Nyasaye, “kuom Roho Maler ni ne ok eneno tho kapok oneno Kristo mar Ruoth.”5

GSAM 59.2Ka nokel Jawar kane pod en nyathi e hekalu, Simeon nong’eyo ni nyathini ema ne owachie—Kristo. “To noting’e e bade, kendo nopako Nyasaye, kawacho ni, Ruoth, koro iyie ni jatichni odhi gi kuwe, maluwore gi wachni; nikech wang’a oseneno warruokni, ma iseyiko e nyim ji duto: ler mar miyo joma ok jo-Yahudi ler, kendo duong’ mar jogi Israel....

GSAM 59.3“Simeon nogwedhogi [Josef gi Maria], kendo nowachone Maria min nyathino ni, Ne, nyathini oseket mondo ji mang’eny e Israel opodh kendo ochier; kendo mondo obed ranyisi ma ji biro wuoyo kuome marach (ee, kata chunyi iwuon bende ligangla biro chowo), mondo paro mag chunje mang’eny ofwenyre.

GSAM 59.4“Ne nitie ng’ato ma nyinge Ana, janabi ma dhako, nyar Fanuel, mar dhoot Asher.... Nobiro e sa nogo kendo bende nogoyo erokamano ne Ruoth, kendo nowuoyo kuome ne joma duto ne rito warruok e Jerusalem.”6

GSAM 59Malaike Lim Jokwath

GSAM 59.5Kapok mano, wach mamit mar nyuol mar Jawar ne malaike oselandone jokwath e pewe mag Bethlehem. Malaike ne werone jokwath mane winjo wechegi wend mamitni:—

GSAM 60.1“Duong’ obed ne Nyasaye e polo malo chutho: E piny kuwe, gi chuny maber ne dhano.”

GSAM 60Joriek Lim Bethlehem

GSAM 60.2Bang’ mano, joriek moa yo wuok chieng’ nobiro, mane oseneno “sulwe kowuok,” kaka Balaam nokoro. Ka giluwo telone, negichopo Jerusalem, kama ne ochuno ni gipenj kuom Ruoth manyuol sani. Ka nosenyisogi ni Bethlehem ema biro bedo kama Jal Mogombi onyuole, negimedho wuoth; kendo ka sulwe mane ofwenyore kendo ne telonegi kuno, notelogi e kar muol mane Jawar nitie. Ka negilamo Nyathi maler, kagimiye mich mag dhahabu, ubani kod manemane, bang’e negichako wuodhgi mabor kadok e dalagi.

GSAM 60Jawar ka Nigi Higni Apar gariyo

GSAM 60.3Chakore e nyathine nyaka ka nigi higni apar gariyo, weche manok ema ondiki kuom Kristo ma Jawar, mak mana medo rieko gi dongo mar ringre, kod luor mane omiyo jonyuolne gi winjo wachgi. To ka nigi higni apar gariyo, ka osedhi gi Josef kod Maria nyaka Jerusalem mondo gidhi e nyasi mar higa ka higa, kanyo nohono jodolo gi ng’eyo mane ofwenyore e penjone, kod e duoko mane omiyo penjogi matek. Chakore kindeno nyaka kane ochako tije e nyim ji, nomiyo tich mar muol mar fund bao duong’, kotiyo gi Josef, chwore Maria.

GSAM 60Tich mane omi Johana Jabatizo

GSAM 60.4Kuom dwe auchiel kapok Kristo ochako tichne e nyim ji, Johana Jabatizo nolando wach mar tich mane Kristo biro timo. Ji nobiro e oganda madongo mondo giwinj Johana, kendo mondo obatizgi. Ka “negirito [kirito biro mar Mesia], kendo ji duto ne paro [“paro kata goyo mbaka,” e bath pot buk] e chunygi kuom Johana, ni bende en Kristo koso ok en; Johana noduoko, konyisogi duto ni, An abatizou gi pi; to ng’ama tek moloya biro, ma ok awinjora gonyo tonde wuochene: en biro batizou gi Roho Maler kendo gi mach: ondherone ni e lwete, kendo nobi pwodho kar dwoyone chuth, kendo nochok ngano e derone; to opila nowang’ gi mach ma ok thogi.”7

GSAM 61Yesu Obatizi

GSAM 61.1Ka Johana ne batizo ji, noneno Yesu kabiro ire mondo obatize, kendo nowacho ni, “Neuru Nyarombo mar Nyasaye, ma kawo richo mar piny oko.... Kendo Johana nochiwo neno, kawacho ni, Naneno Roho kolor moa e polo ka akuru, kendo nodak kuome. To ne ok ang’eye: to jal mane oora mondo abatiz gi pi, ema nowachona ni, Ng’ama ibiro neno Roho kolor kendo odak kuome, ema en jal mabatizo gi Roho Maler. Kendo aseneno, kendo achiwo neno ni ma en Wuod Nyasaye.”8

GSAM 61Duol Moa e Polo

GSAM 61.2Wach ni Kristo en Mesia ne oyud neno kuom lor mar Roho Maler mane onenore gi kit mar ringruok ka akuru, kendo bende kuom duol moa e polo. E Wach Maber mar Mathayo wasomo ni, “Ka Yesu nosebatizi, nowuok e pi mapiyo: kendo ne, polo noyaworene, kendo noneno Roho mar Nyasaye kolor ka akuru, kendo obet kuome: kendo ne, duol moa e polo nowacho ni, Ma en Wuoda ma ahero, ma amor kode ahinya.”9

GSAM 61.3Kata obedo ni “Johana ne ok otimo hono moro,” ji, kane gineno teko maduong’ mane nitie e tich Kristo, ne ochuno gi wacho ni, “Gik moko duto mane Johana owacho kuom ng’atni ne gin adier.”10

GSAM 61Kristo Owir Maluwore gi Chik

GSAM 61.4Kuom ndiko mar Luka kuom batizo kod wir ma Roho Maler nowirogo Kristo e kit akuru, wasomo ni, “Yesu owuon nochako ka nigi higni ma romo piero adek.”11

GSAM 62.1Bang’ rito kech mar Ruodhwa kuom ndalo piero ang’wen, kod tembe matek mag jachien e thim, mane oluw batizone mapiyo, “nobiro Nazareth, kama ne odong’oe; kendo kaka ne en timne, nodonjo e ot lemo mar jo-Yahudi e odiechieng’ mar Sabato, kendo nochung’ mondo osom.... Roho mar Ruoth ni kuoma, nikech osewira mondo ayal Wach Maber ne jochan.... Kendo nochako nyisogi ni, Kawuono ndiko ma osewinjogi e itu osechopo.”12

GSAM 62Kinde Osechopo

GSAM 62.2Mariko, kondiko wachno, wacho ni, “Kinde osechopo, kendo pinyruoth mar Nyasaye osechiegni: lokuru chunyu, kendo yieuru Wach Maber.”13 Kinde mane okor ni Jal Mowir ofwenyre ne osechopo. Wir kuom Roho Maler ne osetimore e batizone, kendo koro ne ochako tichne, e kinde kendo e yo mane jonabi maler mag chon okoro.

GSAM 62Neno Manenore ni Kristo En Mesia

GSAM 62.3Tich Kristo ne luwo gi timo honni kinde duto, mane ne ji, kata ka ne ok ginyal winjo ngerone kod wechene chuth, ne gin neno manenore ni en Imanuel, kata ni “Nyasaye ne ni kode.”14 Kuom honnigi, Kristo ne miyo piny neno mar teko Nyasaye man kuome, kendo bende ne nyiso gi tije kit Nyasaye kod herane mang’won. Kane Filipo, bang’ bedo gi Kristo kuom higni adek kaachiel kinde duto, koneno honnine madongo, nowacho ni, “Ruoth, nyiswa Wuoro, to mano oromowa,” Yesu nowachone ni, “Abedo kodu kuom kinde mabor kama, to pod ok ing’eya, Filipo? Ng’ama osenena oseneno Wuoro: to ere kaka iwacho ni, Nyiswa Wuoro? ... Yieuru ni an e Wuoro, kendo Wuoro ni kuoma; kata yieuru nikech tije iwuon.”15

GSAM 63Johana Owichore

GSAM 63.1Kata obedo ni e batizo mar Kristo Johana ne oseneno lor mar Roho Maler manenore, kendo ne osewinjo duol moa e polo kolando ni en Wuod Nyasaye, kendo owuon ne oselando ni en “Nyarombo mar Nyasaye ma kawo richo mar piny oko,” gik ne timore mopogore ahinya gi kaka ne ogeno, ma kane ni e jela mar mudho, chunye ne ochandore kendo nowichore.

GSAM 63.2“Mana ka jopuonjre mag Jawar, Johana Jabatizo ne ok ong’eyo kit pinyruoth mar Kristo. Ne ogeno ni Yesu nokaw kom loch mar Daudi; to ka kinde ne kadho, kendo Jawar ne ok owacho ni en gi teko mar ruoth, Johana nowichore kendo chunye nochandore.”16 “Ka noluongo jopuonjrene ariyo ire, [en] noorogi ir Yesu, kopenjo ni, In ema ne biro? Koso warit machielo?” “E sano nothietho ji mang’eny kuom tuo kod masichegi, kod roho maricho; kendo nomiyo muofni mang’eny neno. To Yesu noduoko, konyisogi ni, Dhiuru, kendo nyisuru Johana gik ma useneno kendo uwinjo.”17

GSAM 63.3Ne tek ne jo-Yahudi kata jopuonjre mondo gine maber adiera mang’eny mane Jawar wacho, nikech ne gichung’ matek e yie ni ka Mesia nobi, notur jok mar jo-Rumi mane sandogi ahinya, kendo nodwok pinyruoth mar Daudi mapiyo, kendo nolo kaka ruoth mar piny.

GSAM 63.4Yesu nochako yalne kowacho ni, “Lokuru chunyu, nikech pinyruoth mar polo osechiegni.”18 Kane ooro jootene apar gariyo, negiting’o wachno, “Pinyruoth mar polo osechiegni.”19 Bang’e kendo e tichne, kane ooro ji piero abiriyo, nowachonegi ni, “Pinyruoth mar Nyasaye osechiegni kodu.”20

GSAM 64Ji Ohono kuom Tich Kristo

GSAM 64.1Weche gi puonj mahono mag Kristo nomiyo ji wacho ni, “Onge ng’ato mosewuoyo ka ng’atni.”21 Kendo kane othietho ng’ama muofu kendo ma onge gi duol, “Ji duto nohum, kendo negiwacho ni, Donge ma en wuod Daudi?”22 Kata gi weche mamoko, Donge ma en kodhi Daudi, Jawar mane osing? “Kane ochopo e pinye owuon, nopuonjogi e otgi mar lemo, ma nohono gi wacho ni, Ng’atni oyudo rieko kod tije mateknigi kanye? Donge en wuod fund bao? Donge min nyinge Maria? Kendo owetene donge gin Jakobo, Jose, Simon, gi Juda?”23

GSAM 64.2E kinde mar higa mar adek mar tich Kristo, kane ni e hekalu e nyasi mar chiwo hekalu ne Nyasaye, jo-Yahudi nochokore molwore, kendo negiwachone ni, “Ibiro miyo wabedo gi kiawa nyaka karang’o? Ka in Kristo, nyiswa maler.”24 E higa mane otelo, kane osetimo hono maduong’ mar pidho ji alufu abich gi “makati abich mag shairi gi rech ariyo matindo,” en “nong’eyo ni negibiro kawe gi teko mondo gikete ruoth, [omiyo] nodhi kendo e got.”25

GSAM 64Kristo Puonjo Jopuonjre kuom Thone

GSAM 64.3Ka Kristo ne puonjo jopuonjrene, nomiyo bedo wach maduong’ mar golo e parogi paro mar loch mar piny mane onego ochak mapiyo, kendo mar nyisogi ni nyaka otho kendo ochier, odhi kendo oduog. Omiyo nopenjogi ni, “To ka unune Wuod Dhano kidok malo kama ne enitie chon?”26 Bang’ chikogi ni “kik ginyis ng’ato ni en Yesu Kristo,” wasomo ni: “Chakore kindeno, Yesu nochako nyiso jopuonjrene kaka nyaka odhi Jerusalem, kendo osand ahinya e lwet jodongo gi jodolo madongo kod jondiko, kendo onege, kendo ochier e odiechieng’ mar adek. To Petro nokawe tenge, kendo nochako kwere, kawacho ni, Mano obed mabor kodi, Ruoth; gino ok notimreni.”27

GSAM 65.1E kindeno bende nonyisogi ni nitie moko mochung’ kanyo ma ok notho nyaka gine Wuod Dhano kabiro e pinyruodhe.28 Bang’ ndalo ma romo aboro, wach mokorni nochopo; kendo jaote Petro tiyo gi “fweny” mar Kristo kabiro e pinyruodhe kaka neno mar Biro mar Ariyo mar Kristo madier ma pod biro e nyime.29

GSAM 65.2Chieng’ moro kane Kristo kod jopuonjrene ni Galili, Yesu nonyisogi ni, “Wuod Dhano nobi chiwo e lwet dhano gi ndhoga; kendo gininege, kendo e odiechieng’ mar adek nochier kendo. Kendo negikuyo ahinya.”30 To pod ne ok ginyal winjo kendo ng’eyo tiend wachne, nikech kata kane otemo mondo oket e parogi adiera malich mar thone kod chierne, negigoyo mbaka e kindgi giwegi kuom ni ng’a ema onego bed maduong’ moloyo e pinyruoth mar polo.31

GSAM 65.3Chieng’ machielo Petro nowachone Yesu ni, “Waseweyo gik moko duto, kendo waseluwi; to koro wabiro yudo ang’o? Yesu nowachonegi ni, Adier anyisou ni, Un ma useluwa, e kinde ma gik moko duto nobi ket manyien, ka Wuod Dhano nobet e kom loch mar duong’ne, un bende unubed e kombe loch apar gariyo, kung’ado bura ne dhout apar gariyo mag Israel.”32 Pod paro mar pinyruoth mane chiegni ket ne telo e parogi, kendo gin, gi tim dhano, negichako dwaro kar duong’ moloyo e pinyruoth.

GSAM 65.4Bang’ mano, min Jakobo gi Johana, yawuot Zebedi, mane dwaro duong’, nobiro kwayo Kristo mondo yawuote omi kuonde madongo—achiel e bat korachwich kendo machielo e bat koracham mar kom lochne; kata, nyalo bedo, achiel obed Jatelo Maduong’ mar Sirkal, kendo machielo Jatelo mar Weche mag Piny. To Kristo nowacho maler ni, “Ok ung’eyo gima ukwayo.”33

GSAM 66Donjo e Jerusalem gi Loch

GSAM 66.1Machiegni gi kindeno wach maduong’ kendo mahono notimore. Ne en chier mar Lazaro moa e liel, jal mane osetho kuom ndalo ang’wen. Hono matek kamano nochuoyo chuny ji kendo nohonogi ahinya, ma jo-Farisai noluoro, kendo gin, kaachiel gi jodolo, negiluongo buch jotelo mapiyo; kendo e mbakagi negipenjo ni, “Watimo ang’o? Nikech ng’atni timo honni mang’eny. Ka wa weye kamano, ji duto nobi yie kuome; kendo jo-Rumi nobi kawowa karwa kod ogandawa.”34 Ka teko mar Satan moa piny ne mako joma ne dwar ng’ado ngima Kristo kamano, teko moa malo ne chuoyo oganda mondo gimiyo duong’, kendo gichop weche mane okor kuome.

GSAM 66.2E wach mosewuoyogo malo, ji nowuok e oganda maduong’, mondo gine Yesu kendo Lazaro, mane osechiere kuom joma otho. Koro ne gineno ka gima onge kiawa ni Yesu ema ruodhgi mane girito kuom kinde mabor, kendo kane girom kode kabiro yo Jerusalem, kobet kuom nyathi punda, weche mag Ndiko nobironegi e paro gi teko ni, “Kik iluor, nyar Sion: ne, ruodhi biro, kobet kuom nyathi punda.”35 Kok maduong’ mar loch noa kuom oganda maduong’no, ma nochando jo-Farisai ahinya, mane chunygi nigi ng’ich kendo mane paro kuom ber margi giwegi. Negiwachore e kindgi ni, “Uneno kaka ok unyal timo gimoro? Neuru, piny duto oseluwe.”36 Ka negikwayo ni Kristo okwe kokno, noduoko ni, “Anyisou ni, ka jogi olil, kite nobi kok e sa nogo.”37 Ruoth ne osewacho kuom wachni ni, “Kokuru,” kendo ka ji ne ok ochopo wachne, ne obiro miyo kite man e yo duol, kendo negibiro kok; nikech wachne nyaka chop.

GSAM 66Kristo dhi wuok kendo duogo kendo

GSAM 66.3Jawarwa ne ok manyo mana mondo olok par jopuonjre ni en ne nyaka tho kendo chier, to ne odwaro bende puonjogi ni pinyruoth ne ok bi biro nyaka owuog kendo oduogi. Ka nowuoyo kuom gure e msalaba, nowacho ni, “An, ka oting’a malo aa e piny, abiro ywayo ji duto ira. Nowacho mano ka onyiso kit tho mane odhi thoe. Ji nodwoke ni, Wasewinjo e Chik ni Kristo bedo nyaka chieng’; to koro iwacho nade ni nyaka oting Wuod Dhano malo? Wuod Dhano ma en ng’a?”38

GSAM 67.1Mondo oket e par jopuonjre maber moloyo ni ne nyaka owuog kendo oduogi, kapok pinyruodhe ochung e piny, nowacho ni, “Nyithinda, pod abiro bedo kodu kuom kinde matin. Unumany an; to mana kaka ne anyiso Jo-Yahudi ni, Kama adhiye ok unyal biroe, e kaka koro anyisou.... Simon Petro nopenje ni, Ruoth, idhi kanye? Yesu nodwoke ni, Kama adhiye, ok inyal luwa sani; to ibiro luwa bang’e.”39 Bang’e nojiwo chunygi mane chandore kendo okuyo gi wechegi: “Kik chunyu chandore: yieuru kuom Nyasaye, to yieuru kuoma bende. E od Wuora nitie kuonde dak mang’eny: ka ne ok obet kamano, dine anyisou. Adhi losonu kar bedo. To ka adhi losonu kar bedo, abiro duogo kendo, mondo akawu ira awuon; mondo kama antie, un bende ubedie.”40

GSAM 67Ngeche mar ng’at mawuok e dhood ruodhi

GSAM 67.2Jawar nochako manyo mondo olos paro marach ni pinyruoth ne chiegni fwenyore sano, kotiyo gi ngeche ma luwoni ka en gi jopuonjre ne idho dhi Jerusalem: “Ng’ato mawuok e dhood ruodhi nodhi e piny mabor mondo omiye duong’ mar bedo ruoth, eka oduogi. Noluongo jotichne apar, nomiyogi paunji apar, kendo nowachonegi ni, Tiuru ka urita nyaka abi.... To notimore ni, kane oduogo ka osemiyego pinyruoth, nochiko mondo oluong jotich mane omiyo pesano ire, mondo ong’e kaka ng’ato ka ng’ato kuomgi ne oyudo ohala.”41 E ngecheni, ng’at mawuok e dhood ruodhi en ranyisi mar Ruoth owuon. Ne nyaka odhi e piny mabor—ir Wuon—kendo oyud pinyruoth kuno, kapok oduogo mondo oloch.

GSAM 68.1Ka nodwoko penjo mar jopuonjre ni, “Ranyisi mar bironi, gi mar giko mar piny, nobed ang’o?”42 Jawar nomiyogi weche mag gik mane nyaka timre, nyaka e chandruok maduong’ mane nyaka bi kuom kanisa, kod ranyisi ma onenore mane nyaka timre. Kane gigi onenore, ne ginyalo ng’eyo ni birone chiegni, koda e dhoudi, kendo ni tieng’ ma nonegi ne ok norum kapok obiro.43

GSAM 68Jopuonjre duto noweye

GSAM 68.2Kata ne Kristo osemiyo joote puonj duto kuom thone gi yanyruokne, ne ok ginyal winjo adiera mane osepuonjogi kuom bura mane ng’ado kuome gi gure e msalaba. Parogi kuom adierani ne tin nono ma kane tem noochopo, gengi norumo, kendo gin duto “noweye kendo noringo.”44 Kata Petro, Petro mane kinde duto nigi kinda, mane owacho gi chir ni kata ji duto oweye, en ne ok bi timo kamano nyaka chieng’, seche matin bang’e nokwero Ruodhe, kendo nokwong’ore ka owacho ni ok ong’eyo ng’atno. Ne ok giwinjo wach Ruoth maber ni e odiechieng’ mar adek bang’ gure e msalaba, en nochier oa kuom joma otho, ma negipenjo kendo giwuoyo e kindgi giwegi ni “chier koa kuom joma otho tiende ne ang’o.”45 Chutho, ne gionge yie ma bang’ thone, kod bang’ keto ringre e liel manyien mar Josef, ne gilosore mondo giwir ringre gi mo man-gi ng’we maber. Ka gen oserumo—moyik gi Kristo e liel—Sabato ma ne en ang’o ni jopuonjre! Ka chunygi opong’ gi kuyo gi rem mar gen mokethore, kendo ka Jawar mang’won kendo ma okecho ji, mane ngimane opong’ gi tije mag hera gi kech, onge machiegni mondo ojiwgi kendo omigi teko, ne gidong’ gigi giwegi e chandruok maduong’ ma nade!

GSAM 69Gik malich motimore okinyi mar chier

GSAM 69.1Okinyi mar odiechieng’ mokwongo mar juma oseru! E polo gi e piny nitie rawera ma nade! Malaika maratego olor koa e kuonde duong’ obiro e liel Josef, gi wach mochiko Wuod Nyasaye mondo ochungi. “Kendo neuru, piny noyiengni matek: nikech malaika mar Ruoth nolor koa e polo, nobiro kendo nogolo kidi e dhoot, kendo nobet e wiye. Wang’e ne chalo mil polo, kendo lepe ne tar ka pe: to nikech luoro mane giluorego, jorit nodum kendo gidoko ka joma otho.”46 “Ringe mang’eny mag jomaler mane onindo nochier, kendo nowuok e liete bang’ chierne, nodhi e dala maler, kendo nofwenyore ni ji mang’eny.”47 Paruru kuom welo machalo kamagi e Jerusalem, e dhoudi mag osiepegi, gi wach ni Kristo mane ogur osechier oa kuom joma otho, kendo ni gin bende osechier gi tekone, mondo gibed joneno kuom chierne. Jopuonjre gi mon maler ne tiyo matek ma nade—ka giringo koni gi koni mondo ginyis wach maber ni, “Osechier oa kuom joma otho, nikech wasenene kendo wasewuoyo kode!”

GSAM 69Yesu wuotho odhi e gweng’

GSAM 69.2“To neuru, ji ariyo kuomgi nodhi e odiechieng’no e dala matin miluongo ni Emaus, mane ni gi farlong piero auchiel [maili abiriyo gi nus] koa Jerusalem. Negiwuoyo kaachiel kuom gigi duto mane otimore. To notimore ni, ka negiwuoyo kendo gipenjo wachno e kindgi, Yesu owuon nobiro machiegni, kendo nowuotho kodgi. To wengegi nomon mondo kik ging’eye. Nopenjogi ni, Ere kit weche ma uwuoyogo e kindu ka uwuotho, kendo ka ukuyo? Achiel kuomgi, mane nying’e Kleopa, nodwoke ni, In kendi ema in welo e Jerusalem, ma ok ing’eyo gik mosetimore kuno e ndalogi? Nopenjogi ni, Gik mage? Gidwoke ni, Gik mako Yesu mar Nazareth, mane janabi man-gi teko e timo gi e wach e nyim Nyasaye gi ji duto: kod kaka jodolo madongo gi jotendwa ne ochiwe mondo ong’adne bura mar tho, kendo negigure e msalaba. To ne wageno ni en ema ne nyaka war Israel: to mak mana mano, kawuono en odiechieng’ mar adek nyaka gigi otimore. Ee, mon moko kuom ogandawa bende nomiyowa wuoro, ma ne dhi e liel gokinyi; to kane gionge ringre, negiduogo kawacho ni ne gineno malaike e fweny, ma nowachonegi ni en ngima. To moko kuom joma ne ni kodwa nodhi e liel, kendo negiyudo mana kaka mon nowacho: to en ne ok ginene.

GSAM 70.1“Eka nowachonegi ni, Un joma ofuwo, kendo ma chunyu mos e yie weche duto ma jonabi osewacho: donge ne nyaka Kristo sandre gi gigi, eka odonji e duong’ne? Kendo kochako gi Musa kod jonabi duto, notitonegi e Ndiko duto gik mako en owuon.”48 Kane ochiegni chiemo kodgi, nong’ingo makati kendo nogoyo erokamano, “to wengegi noyawore, kendo ne ging’eye.... Kendo negiwachonegi giwegi ni, Donge chunywa ne lyeth e iwa, kane owuoyo kodwa e yo, kendo kane oyawo Ndiko niwa?”49

GSAM 70.2Koro, e giko, bang’ ka wachno osenyis jopuonjre maber, ginyalo neno ni tich Jawar ne oriwore gi tho gi chier. To gibiro kawo wach pinyruodhe nade?

GSAM 70.2“Bang’ sandruokne, nofwenyorenegi ka en ngima gi ranyisi mang’eny ma ok nyal kwer, kane ginene kuom ndalo piero ang’wen, kendo kowuoyo kuom gik mako pinyruoth Nyasaye; to kane ochokore kaachiel kodgi, nochikogi ni kik giwuog Jerusalem, to girit singruok Wuoro, ma, nowacho ni, usewinjo kuoma. Nikech Johana chutho nobatiso gi pi; to un nobatisu gi Roho Maler bang’ ndalo manok.

GSAM 71Ibiro dwoko pinyruoth sani koso?

GSAM 71.1“Omiyo kane gisechokore kaachiel, negipenje ni, Ruoth, ibiro dwoko pinyruoth ni Israel kendo e kindeni koso? [Ma ne chalo ka giwacho ni, Wasepuonjore ni ne nyaka oguri e msalaba, kendo ichier koa kuom joma otho, kaluwore gi Ndiko, to donge koro idhi dwoko pinyruoth?] To nowachonegi ni, Ok en tiju mondo ung’e kinde kata ndalo ma Wuoro oseketo e tekone owuon. To ubiro yudo teko bang’ ka Roho Maler osebiro kuomu: kendo ubiro bedo jonena e Jerusalem, gi Judea duto, gi Samaria, nyaka e tung’ piny. Kendo kane osewacho gigi, ka pod ginene, noting’e malo; kendo boche polo noume ma ne ok gichak nene. To ka ne ging’iyo polo ma ok giloko wang’gi kane oidho malo, neuru, ji ariyo nochung’ butgi gi lewni matar; ma bende nowacho ni, Un jo-Galili, ang’o momiyo uchung’ ka ung’iyo polo? Yesuni owuon, ma oting’ oa kuomu odhi e polo, nobi mana kaka usenene ka odhi e polo.”50

GSAM 71Yesu bedo e polo nyaka chopo kinde mar dwoko gik duto kare

GSAM 71.2Koro ka Jawar ne oseweyogi, kendo chutho ne gisenene ka “oidho malo e kama ne nitie chon,” negin gi adiera ni Roho Maler nopuonjgi kuom kinde ma pinyruoth biro. Omiyo, bang’ yudo Roho, Petro nowacho e puonjne ni ji ni, “En noor Yesu Kristo, mane oseyalnu chon: ma nyaka polo omaki nyaka kinde mar dwoko gik duto kare, ma Nyasaye osewuoyo kuome gi dhok jonabine maler duto, chakre chakruok piny.”51

GSAM 71.3Roho Maler nomiyo jaote Petro bende adierni mag pinje adek: Mokwongo, piny mane nitie kapok pi maduong’ opong’o piny, mane pi notieko; mar ariyo, piny manie sani ma okan ni mach,—mach ma piny opong’go, kaka Muma Molos Kendo wacho,—machno mabiro kelo rumo, kethruok, gi tiek joma ok luor Nyasaye; mar adek, piny manyien, “ma tim makare dakie;” kata, kaka jomoko loko ni, “ma joma kare nodagie.”52

GSAM 72.1Jaote Paulo nonyiso chier mar jo-Nyasaye, gi lokruok mar jomalere duto oa e ngima mathogo mondo gibed gi ngima ma ok tho nyaka chieng’, “e mil wang’, ka turumbete mogik oywak.” Nonyiso Jo-Korintho ni Kristo sani ni e kom duong’ mar Wuon, kendo nobed kuno nyaka wasike duto olore e bwo lochne. Mano tiende ni, nyaka Wuoro ochiw pinyruoth—pinyruodhe—e lwete, kaka nokor e Daniel 7:13, 14; Zaburi 2:8, 9. Ni kanisa man Thesalonike, nonyiso biro mar Kristo gi chier kaka gengigi kende, kendo kaka gima nikode jiwo chuny mar adiera, ka lwet tho osekeyo joma gihero oko kuomgi.53

GSAM 72Kinde duogo mar Ruoth ok ong’ere

GSAM 72.2Nyaka kanyo, kanisa ne pod onge gi ng’eyo malong’o kuom kinde ma Ruoth noduogie. Kane jaote owacho e baruwane mokwongo ni Jo-Thesalonike ni, “Wan ma pod wangima kendo wodong’, noting’wa malo,” owete nowinjo ka tiende ni Kristo ne biro ka moko kuomgi pod ngima. E baruwane mar ariyo, oloso winjogi marach kuom baruwane, kendo onyisogi ni “odiechieng’no ok nobi, mak mana ni weyo yie otimore mokwongo, kendo dhano mar richo ofwenyore, wuod kethruok; ma kwedo kendo oting’ore malo moloyo gik duto miluongo ni Nyasaye, kata milamo.”54

GSAM 72Weyo yie

GSAM 72.3Kendo kanisa pod oweyo mondo omany yo e mudho kuom kinde mar Biro mar Ariyo mar Kristo. Owete osepuonjore ni nitie weyo yie mabiro timore; to penjo ne en ni, norii kuom kinde marom nade. Bang’e nomi Johana dwoko kane en e neno e chula mar Patmos, e ranyisi manie sure apar gariyo gi apar gadek mag Fweny—“kinde achiel, kinde ariyo, gi nus mar kinde,” “dwe piero ang’wen gariyo,” “ndalo alufu achiel gi mia ariyo gi piero auchiel” (higni); to nyaka kanyo, gima ne nyaka nyis chakruok mar kinde maborno ne pod ok otimore. Omiyo kanisa ne pod geno kendo rito biro mar Kristo ka ok ong’eyo chutho kinde mar fwenyruokne; nikech bang’ ka kinde mar chandruokno orumo, kinde matin mar kedo gi loyo ne pod nodong’ ni kanisa mar “joma odong’.”55

GSAM 73.1Ka ndiko mag Muma Manyien orumo, wach Biro mar Ariyo mar Kristo oseket e nyimwa malong’o. Machiegni gi achiel kuom ndiko piero adek ka piero adek, nitie wach moro mako Biro mar Ariyo mar Ruodhwa Yesu Kristo. Kuom wachni, gi kaka kanisa nokawo genno e higni mang’eny nyaka kindewa, Robert Patterson, D.D., owacho e gazet miluongo ni Interior, e bwo wi wach ni “Gen Mogwedhi,” kama:—

GSAM 73Higni alufu achiel mag piny—Patterson

GSAM 73.2“Kane Ruodhwa oweyo kanisane e piny mondo odhi ir Wuoro, noweye e chal mar kuyo. Jopuonjrene mia abich ne olworo gi piny duto mar wasike, ma ng’ato achiel kuom joma rieko ahinya ne osechano e dinni gi sirkende makwedo Kristo, ka chunye opong’ gi mon ma rach ahinya, kendo ma higni mang’eny mag timo wach osepuonje yore mabeyo moloyo mag tiek ji. Ruoth ne ng’eyo masichewa; to e wechene mogik, ne ok onyis ni masichego yot, kendo ne ok osingo ni mon mar piny kata chandruok mar kanisa nobed matin. To nosingo ni en owuon noduogi mondo olo wasike, kendo ni nokonywa nyaka odiechieng’ mogwedhino. ‘Piny mon kodu. E piny ubiro yudo chandruok. Ubiro ywak kendo kuyo, to piny nobed gi mor. Ubiro kuyo, to kuyono nolokre mor.... Omiyo un sani un gi kuyo, to abiro nenou kendo, kendo chunyu nobed gi mor, kendo onge ng’ato mabiro kawo mornu kuomu. Ka awuok, abiro duogo kendo, mondo akawu ira awuon, mondo kama antie, un bende ubedie.’

GSAM 74.1“Mano e gen mogwedhi mar duogone owuon mane ojiwogo kanisane kane en owuon wuok. Nowacho ni e kinde duto ma en onge, nyaka wasandre; kendo kamano e kaka osetimore. Ka wabiro yudo kinde moro mar kwe e piny ka en onge, ka kanisane nolokre thuolo kuom monj mag piny, ka nobed kinde moro mar ler ma opon ok nodong’ e kind ngano, kata ka e birone, jodak mag piny mopong’ gi duong’ Ruoth norwake, kata chutho ka en bende nonyal yudo yie e piny, gima kamano nobedne wach monego wuor ma ne ok orito kata matin. Yesu ne ok ong’eyo higni alufu achielni. Wawacho ni ne ok ong’eye, nikech ne ok onyisowa kuome; kendo owacho ni, ‘Aseluongou osiepena, nikech gik duto ma asewinjo kuom Wuora asenyisou.’ To e wechene gi ngechene duto, onge kata ranyisi matin ni nyaka wagen kinde moro mar kwe kata duong’ kapok obiro. Joote bende ne ok ong’eyo higni alufu achiel ma Kristo onge. Kuom higni mia adek bang’ wuok mar Ruodhwa, gen mogwedhi mar kanisa ne en gen mar duogone.

GSAM 74.2“To ka, e dhi nyime mar weyo yie mane osekori, chi Kristo nochako jiwo chunye ka en onge gi osiep ruodhi mag piny, ne en wach mayot mondo olok wang’e oa e polo man yo ugwe, kendo oa kuom duogo mar Ruodhe, mane nyaka tiek duong’ne mar piny. Kane Jolos Kanisa oketo turumbete mar Injili e dhogi ... lek mag higni alufu achiel ma Kristo onge noywe oko sano, ... kendo kanisa nochako rito biro mar Ruoth mondo otiek Jakedo gi Kristo.... E barupegi, lendogi, gi wechegi mag hulo yie, Jolos Kanisa nolando gengigi mar Kristo biro kapok higni alufu achiel ochakore.

GSAM 74.3“Chokruok mar Westminster giko hulogi mar yie gi wach ma ginyisogo yiegi e Biro mar Ariyo mar Ruoth, gi weche ma nyiso malong’o yie mar joma yie ni Kristo nobi kapok higni alufu achiel ochakore. Gilando gi weche mapekgi ni, ‘Kaka Kristo dwaro mondo wabed gi adiera ni nobed odiechieng’ mar ng’ado bura, mondo omon ji duto timo richo, kendo mondo ojiw chuny joma luoro Nyasaye moloyo e chandruokgi, kamano bende odwaro mondo odiechieng’no kik ong’ere ni ji, mondo giweyi genruok duto mar ringruok, kendo girit kinde duto, nikech ok ging’eyo saa ma Ruoth nobie: kendo mondo gibed moikore kinde duto wacho ni, Bi, Ruoth Yesu: kendo bi mapiyo!’56

GSAM 75.1“Kwerwa mane jolos kanisa nomiyo chunygi teko ka girito biro mar Ruoth, kendo negijiwore giwegi gi ywak ni, ‘Chunguru motegno e kar lweny! Nikech obiro gi ogend jolweny mag kony,’ wach ma kindeni oseket e wend mar chiewo chuny ma ong’ere, to ma Jo-Skotland machon ma nokwongo singruok ne ong’eyo.

GSAM 75.2“To ne ok okawo kinde mabor kane weyo yie mar ariyo ochakore e kind kanise mane oselos. E Skotland ne ong’ere kaka Puonj mar Bedo e Diere; e England, kaka Puonj mar Arius, kendo machiegni gi kindegi, kaka Puonj mar Kanisa Mayie gi Paro Mopogore; to e Amerika noluongore Puonj ni Nyasaye En Achiel Kende; kendo e Germany, Puonj mar Keto Paro mar Dhano e Wi Gik Duto. Ka oketo paro mar dhano kaka jang’ad bura, gi gik matin ahinya ma waneno e kindewa kaka ranyisi, kendo kokwedo ni wach moro nyalo timore mak mana kaluwore gi chik mag gik mochue ma osenen, noloro Yesu nyaka romo gi japuonj mar Jo-Yahudi, ma ne otelo ne ji mag ndalone matin, to ma ne ok ong’eyo kata matin rieko mag nono gik mochue mar kindegi. Chutho paro ni ng’at machal kamano duogo koa e piny ma ok nen mondo oloch e piny, ne oket e sigana mag Agibrania.

GSAM 75Daniel Whitby kuom higni alufu achiel

GSAM 75.3“Singruoge mag Biro mar Ariyo mare gi lochne e piny nolok tiendgi ni en mana landruok mar Injiline, gi lor mar but piny maduong’ e bwo Dini mar Kristo kuom higni alufu achiel, kata, kaka moko ne paro, higni 360,000; ma e kindego, ji ne nyaka dhi nyime e rieko mag dak mar oganda, kendo gibed gi kwe gi mwandu ma pok onen nono. To e giko mar kinde maborno, ma lach ahinya ma paro mar dhano ok nyal kawo gima nigikone, ne nyalo timore yiengni moro maduong’ e gik mochue, kendo ne nyalo wachi ni Ruoth nobi kendo otiek piny, kendo oluong oganda dhano e bura. Paroni nomed titone kendo nolan matek gi jatit ndiko ma Ja-England, ma nying’e Whitby [Daniel Whitby notho e 1726], ma barupe mane ogol e lela nyiso ni en jaluwo puonj mar Arius, to ma joma ne chalo kode ne ohero titone mag Ndiko, kendo ma hignine alufu achiel mag sigana ne orwak gi mor gi joma yie gi puonj mochung’ mang’eny, ma ne yudo kony mar pesa kod osiepe kanise mag sirkende mag Ulaya, nikech nosingonegi kinde mabor mar yudo achiel kuom apar gi duong’. Kuom tekogi, nokeli e Amerika, kuma notigo sano kaka weche ma ji osewinjo pile kod weche mag giko lendo e nyim oganda.”

GSAM 76.1Mago e paro mane nitie e kuonde mopogore mag piny, ka wachiegni gi kinde mane Ruoth olandoe siem mapek mar birone, koda ka “e dhoudi.”

Notes

  1. Jo-Galatia 4:4, 5. ↩
  2. Jo-Rumi 16:25-27. ↩
  3. Jo-Efeso 3:3-9. ↩
  4. Gombo mar Kinde Duto, pot buk 29, 30-34. ↩
  5. Luka 2:26. ↩
  6. Luka 2:28-38. ↩
  7. Luka 3:15-17. ↩
  8. Johana 1:29-34. ↩
  9. Mathayo 3:16, 17. ↩
  10. Johana 10:41. ↩
  11. Luka 3:23. ↩
  12. Luka 4:16-21. ↩
  13. Mariko 1:15. ↩
  14. Tich Joote 10:38; Johana 3:2. ↩
  15. Johana 14:8-11. ↩
  16. Gombo mar Kinde Duto, pot buk 215. ↩
  17. Luka 7:19-22; Mathayo 11:4. ↩
  18. Mathayo 4:17. ↩
  19. Mathayo 10:7. ↩
  20. Luka 10:9. ↩
  21. Johana 7:46. ↩
  22. Mathayo 12:23. ↩
  23. Mathayo 13:54, 55. ↩
  24. Johana 10:24. ↩
  25. Johana 6:15. ↩
  26. Johana 6:62. ↩
  27. Mathayo 16:20-22; Mariko 9:31. ↩
  28. Mathayo 16:28; Luka 9:27. ↩
  29. 2 Petro 1:16-19. ↩
  30. Mathayo 17:22, 23. ↩
  31. Mathayo 18:1; Mariko 9:33, 34. ↩
  32. Mathayo 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
  33. Mathayo 20:20-24. ↩
  34. Johana 11:47, 48. ↩
  35. Johana 12:15. ↩
  36. Johana 12:19. ↩
  37. Luka 19:40. ↩
  38. Johana 12:32-34. ↩
  39. Johana 13:33-36. ↩
  40. Johana 14:1-3. ↩
  41. Luka 19:11-15. ↩
  42. Mathayo 24:3. ↩
  43. Mathayo 24: Luka 21; Mariko 13. ↩
  44. Mariko 14:50. ↩
  45. Mariko 9:10. ↩
  46. Mathayo 28:2-4. ↩
  47. Mathayo 27:52, 53. ↩
  48. Luka 24:13-27. ↩
  49. Luka 24:31, 32. ↩
  50. Tich Joote 1:6-11. ↩
  51. Tich Joote 3:20, 21. ↩
  52. 2 Petro 3:5-13. ↩
  53. 1 Jo-Thesalonike 4:13-18. ↩
  54. 2 Jo-Thesalonike 2:3, 4. ↩
  55. Fweny 12:17. ↩
  56. Hulo Yie, Sula 33, bute 3. ↩

Note

Back