Sula 25 — Kuonde Puonj
GSAM 391.1“Yud rieko, yud ng’eyo tiend wach; kik wiyi wil kodgi, kendo kik ilokri iweyi weche moa e dhoga. Kik iwe rieko, eka obiro riti; here, eka obiro ritoi. Rieko e gima duong’ mogik; omiyo yud rieko, kendo kuom gik duto miyudo, yud ng’eyo tiend wach.”1
GSAM 391Skul mar Japuonj Maduong’ G. H. Bell
GSAM 391.2Tich mar puonjruok mar kanisani osedongo ahinya e kindeni. Mana kaka bedene mamoko mag tich mane wasenyiso, chakruokne ne tin ahinya. E 1868 Japuonj Maduong’ G. H. Bell noyawo skul e ot ofis machon, e tung’ nyandwat yo wuok chieng’ kama yore Kalamazoo gi Washington romoe, e Battle Creek. Medo kuom mano, e kinde ma yien chak donjo oboke mar 1871, kane Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto orumo, ne nitie puonj mag jolendo kuom juma 4, mondo okony joma tiyo e tich mar lando wach gi mar kanisa.
GSAM 391Luong mondo Obed gi Skul mar Kanisa
GSAM 391.3E Nono gi Jakwena mar dwe mar 4 tarik 16, 1872, ne ogol wach ma wiye ne en, “Bende Wanabed gi Skul mar Kanisawa?” Wachno nonyiso maler gima omiyo ne dwarore mondo obed gi skul machal kamano. E Nono gi Jakwena mar dwe mar 7 tarik 16 ne olando ni skul noyawore gi jopuonjre 12, ma bang juma 2 ne osemedore nyaka 25, kendo ne osechaki kelas mar odhiambo mar puonj chik dho gi jopuonjre 50. Kinde mar ariyo mar skul nochakore dwe mar 9 tarik 16, 1872, gi jopuonjre 40. Kane ochopo dwe mar 12 tarik 16, skul ne osedongo ahinya ma nokowe idhigo e od chokruok, kama ne otwee mesni mag ndiko ma inyalo loro e ng’eye kombe mag kanisa. Bende ne nitie puonj mar chakruok ne jopuonjre 63 e kar bet malo ei kanisa.
GSAM 392Pesa Mochok ne Skul Maduong’
GSAM 392.1Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar dwe mar 3, 1873, nokawo kinde mang’eny ka paro ka ne ber mondo ochok pesa mag gero ute mowinjore mag skul mar kanisa, ma ne ipuonjie jotich mondo odonji e kuonde tich mopogore opogore. Kane oyie gi wachno, ne oyiero komiti mondo ochok pesa mane dwarore. E kindeno, weche motegno kendo ma pek ewi wachni nowuok kinde ka kinde e Nono gi Jakwena, mogolo gi Jotelo Butler, White gi jomoko; kendo kuom temruok mag Jotelo Butler gi Haskell e chokruoke e kar kambi mopogore opogore, ne ochok pesa mang’eny ne skul mane ochan.
GSAM 392.2Chokruok machielo mar chokruokno notimore dwe mar 11 tarik 16, 1873, ma ne onyisie ni ne osechiw singruok mar $52,000 ne pesa mag puonjruok mar Jo-Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo, mondo oti kode e ng’iewo lowo gi gero ute mowinjore e kinde moluwo. E chokruokno, ne oyiero gi kura komiti mar ji 7 mondo ochak riwruok mar puonjruok kendo oyud kama ne iger ute.
GSAM 392.3E chokruok mosewachno, ne oyiero George I. Butler mondo obed Jatelo mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto, to Sidney Brownsberger mondo obed Jagoro. Komiti mane Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto oyiero ne gin George I. Butler, S. N. Haskell gi Harmon Lindsay. Nying James White, Ira Abbey, J. N. Andrews gi Uriah Smith ne omedi mondo giti kaachiel gi Komiti mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto kaka Komiti mar Ji Abiriyo, mane ochak riwruok mowinjore gi chik, miluongo ni “Riwruok mar Puonjruok mar Jo-Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo.” Chakre kindeno Japuonj Maduong’ Brownsberger notiyo gi Skul Maduong’ mar Battle Creek nyaka kane oluonge mondo odhi otel ne skul maduong’ mane chiegni yaw e Healdsburg, California.
GSAM 393Ne Ong’iew Eka 12 ne Skul Maduong’
GSAM 393.1Dwe mar 12 tarik 31, 1873, komitini nong’iewo lowo mar eka 12 e yo podho chieng’ mar Battle Creek; eka 7 kuomgi e mane obedo lowo mar Skul Maduong’ mar Battle Creek.
GSAM 393.2Skul mar kanisa e Battle Creek nochako kinde mar puonj mar koyo e ute mag ot ofis mar adek dwe mar 12 tarik 15, 1873, ka jopuonjre 110 osendikore.
GSAM 393Gima Omiyo Skule mag Kanisa Dwarore
GSAM 393.3Kuom dwaro ma wan-go, kaka kanisa, mar skule mowinjore mag puonjruok, Mrs. White nondiko kama e 1873:—
GSAM 393.4“Teke duto mag paro onego oti kodgi kendo opidgi mondo chwo gi mon obed gi paro modongo maber e yore duto. Piny opong’ gi chwo gi mon modongo e yo achiel kende, kendo gisebedo kamano nikech ne opidh teko mamoko maggi, to mamoko ne odong’ matindo nikech ne ok giti. Puonjruok mar yawuowi gi nyiri mang’eny ok nyago olemo maber. Gipuonjore mang’eny moloyo, ka giweyo gik makwako ngima mar tich gi ohala....
GSAM 393Puonjruok Modongo Ji e Yore Duto Dwarore
GSAM 393.5“Bet e puonjruok kinde duto, kaka skule tiyo sani, timo yawuowi gi nyiri ma ok gin joma oikore ne ngima mar tich. Paro mar dhano dwaro tich. Ka ok oti e yo makare, obiro tiyo e yo marach. Mondo paro odong’ maber e yore duto, tich gi puonjruok onego oriwi e skule.
GSAM 393.6“Ne onego oseik puonjruok malach moloyo e tienge mosekadho. Ne onego obed gi kuonde pur gi loso gik mowinjore gi skule. Ne onego obed gi jopuonj mag tije ot, kendo ne onego pog kinde kuom odiechieng’ ka odiechieng’ ne tich, mondo teko mag ringruok gi mag paro oti machalre. Ka ne osechaki skule kaluwore gi chenro mosewacho, to sani dine onge gi paro mang’eny ma ok odongo maber e yore duto.”2
GSAM 394Skul Maduong’ mar Battle Creek
GSAM 394.1E kinde mar oro gi mar podho oboke mar 1874 ne oger ot mar Skul Maduong’ mar Battle Creek. Ne en ot moger gi matafari, man-gi gorofa 3 malo mar kar ot manie bwo lowo, moromo fut 75 x 75, kendo moti e kido mar msalaba mar Jo-Grik. Ne otieko gere kendo owaloe gi timbe mowinjore dwe mar 1 tarik 4, 1875. Skul nochakore e otni gi jopuonjre moloyo 100 kod jopuonj 7 molony ne bedene mopogore opogore. Kane skul maduong’ oyawore e higa mar puonjruok mar 1877, ne olando ni jopuonjre 200 ne nitie. Ripot mar Riwruok mar Puonjruok, mane ochiw e Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto e dwe mar 10, 1880, nonyiso ni jopuonjre 1400 ne osendikore e Skul Maduong’ mar Battle Creek chakre 1873 nyaka dwe mar 12, 1880.
GSAM 394Skule Mamoko Ariyo Oyawore
GSAM 394.2E Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar dwe mar 12, 1882, ne olando ni ne oseyaw skule ariyo mag kanisa e bwo rit mar chokruokno e higano. Achiel ne en Skul Maduong’ mar Healdsburg, manie Healdsburg, California, mane oyaw dwe mar 4 tarik 11; machielo, Skul mar Sekondari mar South Lancaster, manie South Lancaster, Massachusetts, ne oyaw dwe mar 4 tarik 19.
GSAM 394Skul Maduong’ mar Healdsburg
GSAM 394.3E Nono gi Jakwena mar dwe mar 1 tarik 15, 1884, wach ma mako chuny moluwoni nowuok kuom skul mar kanisa manie dho Nam Pacific:—
GSAM 394.4“E dwe mar 9, 1881, chokruok mar kanise e piny California nong’ado ni oyaw skul mar kanisa, kendo noyiero komiti mondo otim gino. Kane ochopo dwe mar 4, 1882, ne oseng’iew lowo moromo gi ot mowinjore man-gi ute 10, ne osejot jopuonj 2, kendo ne osechaki skul man-gi jopuonjre 33. E higa mar skul maduong’ (mane ochakore dwe mar 7 tarik 29, 1882), skul noyudo ruchi kuom chik kaka skul maduong’, ne ong’iewo lowo machielo mar eka 5, ne oger ot maduong’ malach [mondo obed kar dak jopuonjre], ne oyudo jopuonj 6, kendo jopuonjre 152 nondikore. Chakre yawne, ne osechiw singruok mar pesa machiegni $27,000 ne tichno, kendo Jo-California ne osechulo pesa mang’eny kuomgi.”
GSAM 395Skul mar Sekondari mar South Lancaster
GSAM 395.1Jo-New England nochako skulgi e od lemo e South Lancaster, Massachusetts. Kuom temruok ma ok ol mar Jatelo S. N. Haskell gi chiwruok mar jowa manie New England, ute mag skul ne oikore ne walo e kinde mar podho oboke mar 1884. Ute mane Riwruok mar Skul mar Sekondari mar South Lancaster nigo e kindeno ne gin 5, kendo 2 kuomgi ne gin manyien chuth. Ot mar skul mar sekondari ne romo fut 60 x 65, to ot machielo mane oger manyien, mane en kar dak jopuonjre, ne romo fut 36 x 88. Ne owalogi dwe mar 10 tarik 19, 1884.
GSAM 395.2Bang higni 21 mag tiyo maber, skulni pod medore kendo oseoro jotich maketo chunygi chuth e tich mar Ruoth e kuonde mopogore opogore mag piny. Jatelo mar skul mar sekondarini sani en Frederick Griggs, ma bende tiyo kaka jagoro mar Bende mar Puonjruok mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto.
GSAM 395Skul mar Puonjo Jotich e London (Ngereza)
GSAM 395.3Ka tich e London, Ngereza, nomedo dhi nyime kendo dongo e teko, ne oneno ni ber e kinde mar oro mar 1887 mondo oyaw skul mar puonjo jotich mag Muma, ma ne oriwe gi tich mar Muma motimore adier. Kuom skulni ne oseor jotich mondo oti e kuonde mamoko mag United Kingdom gi pinje mane giteloe. E kindeni, skul madongo maber tiyo e Duncombe Hall, e nyandwat mar London, ka Japuonj Maduong’ H. R. Salisbury e jatendne; noyudo puonjruokne mokwongo e skul maduong’ manie Battle Creek, Michigan.
GSAM 396Skul Maduong’ mar Battle Creek Omedie
GSAM 396.1Dwaro mar kuonde mang’eny e Skul Maduong’ mar Battle Creek ne duong’ ma e kinde mar oro mar 1886 ne odwarore mondo omed ot mar skul maduong’ ahinya, kendo e higa moluwo (1887), mondo oger ot nindo (mane ng’ere ni Ot mar Podho Chieng’) ne nyiri ma jopuonjre. Ot mar Podho Chieng’ nigi ute ne jopuonjre 150, kendo ji 225 nyalo bet e od chiemo; to Ot mar Milambo, mane oger e 1884 e milambo mar lowo mar skul maduong’, ne en od nindo mar yawuowi. Kane skul maduong’ oyawore ne kinde mar puonj mar koyo, 1886-87, jopuonjre 568 ne nitie.
GSAM 396.2E 1885 ne oket Japuonj Maduong’ W. W. Prescott kaka jatelo mar Skul Maduong’ mar Battle Creek, kendo bang kinde matin ne oyiero mondo obed Jagoro mar Puonjruok mar kanisa. Mano nonyisore ni ne en tim mar rieko. Ne ok en mana Skul Maduong’ mar Battle Creek kende mane oyudo kony, to kuom tich mar jagoro machal kamano, gi gweth Nyasaye, ne okelo riwruok matek moloyo kod lony maduong’ moloyo e tich mar skulewa duto mag kanisa.
GSAM 396Skul Maduong’ mar Joote mar Emmanuel
GSAM 396.3Skul Maduong’ mar Battle Creek notiyo maber nyaka higa mar 1901, kane ouso lowo gi ute ne Riwruok mar Skul Maduong’ mar Joote mag Thieth mar Amerika, kendo Riwruok mar Puonjruok ne olori. Riwruok manyien mar skul maduong’ nochaki mapiyo, miluongo ni Skul Maduong’ mar Joote mar Emmanuel. Ne oyudo puodho machiegni gi Berrien Springs, e milambo yo podho chieng’ mar Michigan, kama jopuonjre osegeroe ute kendo skul madongo maber tiyoe. Chenro mochung’ mar skulni en chiwo “puonjruok e yore duto,” mowinjore gi puonj mosegol e bath mokwongo mar sulani. Gombo maduong’ achiel kod chenro mar jopuonj mag Skul Maduong’ mar Joote mar Emmanuel en puonjo jotich moikore chuth ne tich e bath piny moro amora ma chenro Nyasaye nyalo luongogie mondo giti.
GSAM 397Skul mar Muma mar Kar Dier, Chicago, Illinois
GSAM 397.1E Nono gi Jakwena mar dwe mar 3, 1887, Jatelo George I. Butler nochiwo paro mondo oger od tich mar joote e Chicago, Illinois, ma ne nyalo bedo skul mar Muma mar kar dier ne puonjo jotich mag Muma, kendo e kinde achiel inyalo tiyo kode kaka od lemo gi od tich mar joote ne jowa manie dalano. E kinde mar podho oboke gi mar koyo mar 1888-89 ne oger otno. Gima ne otigo duto, ka oriwo lowo, ot, gik ot, gi mamoko, ne romo machiegni $28,000. Ne oyaw otno gi timbe mowinjore dwe mar 4 tarik 4, 1889, gi chokruok mar puonj mar Jouso Buge. E kinde walo otno ne owacho ni jowa ne ng’eyo ji ma ok nyal bedo matin ne 1,000 mane oseyie gi adiera mar sani e kuonde mopogore opogore mag piny nikech temruok mag jotich mag Muma.
GSAM 397.2Jatelo Geo. B. Starr notelo ne skulni maber nyaka kinde ma yien chak donjo oboke mar 1891. Bang’ mano, gi jopuonj mane Komiti mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto oyiero, nomedo tichne nyaka higa mar 1893, kane oyudo ni ot ne ok oromo ne dwaro mamedore mar puonj mar Muma. Kane ochan mondo oriwi skul mar Muma gi Skul Maduong’ mar Battle Creek, ne ouso ot mar Chicago ne Riwruok mar Joote mag Thieth gi Kony. Ne omed otno kendo oketie gik dwarore mondo obed kar thieth matin, kendo sani iluonge ni Bade mar Chicago mar Kar Thieth mar Battle Creek.
GSAM 397Skul Maduong’ mar Riwruok, Nebraska
GSAM 397.3Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar 1889 ne paro wach mar gero skul maduong’ e kar moro mowinjore ne chokruoke mag kanise e pinje 9 ma nyinge gin Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado gi Arkansas. Omiyo chokruokno noyiero komiti mane tichne ne en yiero kama ber ne skulno. Kane jodak mag kuonde kaka Des Moines, Iowa, Fremont gi Lincoln, Nebraska, gi kuonde mamoko owinjo gima ne wachiegni timo, ne gipiem e chiwo kony ne tichno, nikech joma e kar ka kar ne dwaro ahinya ni oger ute e dalagi. Nikech Lincoln, Nebraska, nochiwo singruok mar kony mang’eny moloyo, kendo nikech ne oneno ni e kar mowinjore moloyo, ne oket skulno kanyo.
GSAM 398.1Ot maduong’ moloyo, ma en Skul Maduong’ mar Riwruok owuon, en ot moromo fut 141 x 84. Bor mar ot chakre e lowo nyaka e wi wich ot mabom en fut 100. Medo kuom otni nitie ute nindo 2, ma achiel ka achiel romo fut 104 x 104 kendo nigi gorofa 3. Ne ogen ni pesa ma noyud kuom lowo mane ochiw onyal chulo nus kata moloyo mar gik dwarore mag iko skul maduong’ni mar kar dier mar kanisa, ma ne ipuonjie jotich e bedene mopogore opogore e Dho-Ngere, Dho-Skandinavia gi Dho-Jamani, gi jopuonj mapuonjogi e dho-gi ma minywolgi.
GSAM 398.2Ne owal ute dwe mar 9 tarik 24, 1891, to skul noyawore dwe mar 9 tarik 30. Jopuonjre mane ondikore e higa mokwongo ne gin 301. E 1892 skul noyawore gi jopuonjre 222, kendo jopuonjre mane ondikore e higano ne gin 553. Kuomgi 71 ne ni e bende mar Dho-Jamani, to 85 e mar Dho-Skandinavia.
GSAM 398.3Puodho moriwore gi skul maduong’ chiwo tich ne jopuonjre madwaro tiyo e pur. Skul maduong’ bende nigi kar yiko makati, kama ilosoe chiemo moko makonyo ngima. E higa mar 1903 ne ochak riwruok mondo ogol kalatese gi buge e Dho-Jamani, Dho-Swidi gi Dho-Denmark-Norway. Riwruokni nigi Ot mar Goyo Buge mare owuon gi tich duto mar goyo buge mar kanisa e Amerika ne ogendini. Jopuonjre ema tiyo tichno moloyo. Ok en puonj e tich mar goyo buge kende ma giyudo, to kanyo giyudo ng’eyo tich kuom tiyo adier e tich mar joote.
GSAM 398.4Tich mar thieth bende nitie ka moriwore gi skul maduong’ni. Kuom tiyo maber gi kuonde mane nitie, ne oyudo ni skul nyalo tiyo ma onge gi achiel kuom ute nindo madongo mane en-go; omiyo, gi pesa matin, ne ochak kar thieth, ma tiyo tich maber ahinya.
GSAM 399Skul Maduong’ mar Walla Walla
GSAM 399.1Skulni ni machiegni gi Walla Walla, e piny Washington, kendo ne owale dwe mar 12 tarik 8, 1892. Skul noyawore odiechieng’ achiel kapok owale, gi jopuonjre 101. Kar jopuonjre nomedore e higano nyaka 185. Puodho matin gi tije mamoko mag loso gik oriwore gi skulni. Skul dongo maber, kendo tiyo tich maber. Japuonj Maduong’ J. L. Kay ema sani jatelo mar jopuonj.
GSAM 399Skul mar Australia
GSAM 399.2Dwe mar 8 tarik 24, 1892, ne oyaw skul e Melbourne, Australia, e ot mane okwano, gi jopuonj 5. L. J. Rousseau, moa e Skul Maduong’ mar Battle Creek, Michigan, e mane jatelo mokwongo mar skulno. E higa mar 1894 skulni ne nigi jopuonjre 89 mondikore.
GSAM 399Dhi e Avondale
GSAM 399.3Nikech joma ne jiwo skul ne dwaro riwo tich gi puonjruok, ne oneno ni ber mondo olok kama skul nitie. Omiyo ne oa e dala maduong’ mar Melbourne idhiyo e Avondale, Cooranbong, New South Wales, en piny mar gweng’, kama ne oyudoe puodho kendo oger ute mowinjore. E kindeni skul tiyo maber kaluwore gi chenro mar puonjruok moriwore gi tich gi lwet.
GSAM 399Wach Mokor kuom Avondale Ochopo
GSAM 399.4E chakruok gi telo mar skulni, chenro mar komiti ne en mondo skul oti kaka onyalo mowinjore gi puonj mane ochiw kuom skule mag puonjruok moriwore gi tich gi lwet. Skulni ne nyaka bed “skul mar ranyisi,” kendo ne osingore kinde mang’eny ni ka otelne maber, nobed gi loch, kuom skul kendo kata lowo owuon, mane onen ni onge gi ber, ne nyak olemo. Kinde, gi gweth Ruoth, osenyiso ni wach mokorno ne en adier. Kata obedo ni oro maduong’ nobet kuom higni moko maluwore, manokelo chandruok e pur kendo notimo ma cham ok onyak e kuonde duto molworgi, puodho mar Avondale ne pod nigi lum mang’ich kendo nyago olemo. Mano ne en gima iwuoro, ma jotich mag sirkal nobiro penjo kuom yore pur mane gitiyo kodgi mondo oyud ber maduong’ machalno.
GSAM 400.1Ripot mar tije skul mar higa mar 1903 nyiso ni kwan mar jopuonjre nomedore gi 50 kuom 100. Weche pesa bende ne ni maber—gik dwarore duto ne osechuli, kendo pesa $1,500 ne pod odong’ e kar kano pesa mondo oti kode ne ber mar skul. Japuonj Maduong’ C. W. Irwin osebedo jarit kendo jatelo mar skul kuom higni machiegni 4.
GSAM 400Skul mar Sekondari mar Mt. Vernon
GSAM 400.2Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto, e 1893, nong’ado wach mar yie mondo oyaw skul mar sekondari e Mt. Vernon, Ohio. Skulni nigi tije moko mag loso gik moriwore kode, kendo ripot nyiso ni tiyo maber. Jopuonjre mane ondikore e 1894 ne gin 140. Japuonj Maduong’ J. W. Loughhead ne osebedo jatelo mar skulni kuom higni moko, nyaka kane oluonge odhi Washington, D.C. Kama ioroe baruwa ne skulni en Academia, Ohio.
GSAM 400Skul mar Puonjruok gi Tich gi Lwet mar Keene
GSAM 400.3Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar 1893 noyie gi yawo skul mar puonjruok gi tich gi lwet e Keene, Texas. Ne oyudo puodho mar eka moloyo 130, ne oger ute, kendo skul noyawore e bwo telo mar Japuonj Maduong’ C. B. Hughes gi jokonyne. Tiyo mowinjore gi chenro mar riwo tich gi puonjruok. Jopuonjre mane ondikore e 1894 ne gin 160. Skulni bende osenyago olemo maber ahinya.
GSAM 400Skul Maduong’ mar Riwruok mar Claremont
GSAM 400.4Skulni ni e Kenilworth, machiegni gi Cape Town, e Afrika Milambo. Jopuonjne mang’eny ne oyier kuom Skul Maduong’ mar Battle Creek. Noyawore e 1894, gi jopuonjre 90 mondikore. E giko mar higa mokwongo mar puonjruok, kwan mar jopuonjre ne osemedore ma ne odwarore mondo oyud kuonde mamoko kuom medo ot mar skul. E kindeni skul maduong’ ni e bwo rit mar Japuonj Maduong’ C. H. Hayton.
GSAM 401.1Jo-Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo bende notelo ne skul mar gweng’ (mar chakruok) e Claremont gi jopuonjre 70, kendo skul mar kanisa e Beaconsfield, mane nigi jopuonjre 30 mondikore e 1894.
GSAM 401Weche Machiek mag Tich mar Puonjruok, 1895
GSAM 401.2Jagoro mar puonjruok nochiwo ripot moluwoni ne Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto e dwe mar 2, 1895:—
GSAM 401.3“Kuonde puonjruok mag kanisa inyalo nyiso e weche machiek kaka ma: Nitie skule madongo 5 manie kuondeni: e Battle Creek, Michigan; College View, Nebraska; Healdsburg, California; College Place, Washington; gi Kenilworth, Afrika Milambo. Nitie skule mag sekondari 4, kata skule matiyo tich mag puonjruok mar sekondari e pinyni, e South Lancaster, Massachusetts; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; gi Graysville, Tennessee.... Medo kuom magi, nitie Skul mar Muma mar Australia; skul e Mexico moriwore gi tich mar joote mag thieth; skul mar nyithind jodak mag Chula Pitcairn; e Raiatea, e chokruok chula mar Society; e milambo mar Nam Pacific; e Bonacca, achiel kuom Chula Bay e Nam Caribbean; skule mag kanisa machiegni 15 e pinyni gi e pinje mamoko; skule mag Muma 2 mag Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto; gi skule mang’eny mag Jouso Buge gi mag chokruok mar kanise e piny ma pok oik maber kaka skule.”
GSAM 401.4Ka chiwo weche machiek kuom kwan mar jopuonjre e skule madongo gi skule mopogore mag kanisa, jagoro wacho ni: “Kuom kwan ma inyalo geno, nitie jopuonjre moloyo 3,000 mag higni duto mondikore e skule mag Jo-Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo e kindeni.”
GSAM 402Weche Machiek mag Kuonde Puonjruok, 1903
GSAM 402.1Tich gi kuonde puonjruok e dier Jo-Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo osedongo mana machal gi bedene mamoko mag wach. Kaka inyiso e Buk mar Higa mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar 1904, e kindeni nitie skule madongo gi mag sekondari 9 e Amerika, kendo 5 e pinje mamoko. Mag pinje mamoko ni e kuonde maluwogi: e Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, machiegni gi Cape Town, Afrika Milambo; Holloway, e nyandwat mar London, Ngereza; Nyhyttan, Järnboås, Sweden; Friedensau, machiegni gi Magdeburg, Germany.
GSAM 402.2E Amerika nitie skule mag dier 14; e pinje mamoko, 5. Mag pinje mamoko ni e Copenhagen, Denmark; Honolulu, e piny Hawaii; Diamante, Entre Rios, e Jamhuri mar Argentina, Amerika Milambo; Curityba, Brazil, Amerika Milambo; Brusque, Brazil, Amerika Milambo.
GSAM 402.3Medo kuom kuonde puonjruok mosewach malo, nitie skule 357 mag kanise mag kuonde mopogore opogore ma kanisa teloe. Kuomgi 317 ni e United States, to 40 ni e pinje mamoko. Ka dine wan gi kwan makare mar kindeni, dine kwan-go omedore ahinya. Skule mang’eny oseyawore chakre giko mar 1902. Kaka ranyisi, chokruok mar kanise e piny Nebraska nolando ni ne gin gi skule mag kanisa 10. Dwe mar 2 tarik 1, 1904, ripotgi nyiso “skule mag kanisa 24,” ma en medruok mar 14 e chokruok achiel mar kanise e piny.
GSAM 402.4Adier lwet Ruoth matelo osetelo e yo mar hono kendo oyawo yo ne tich mar puonjruok e dier jogi. Mad omi rieko ne joma iluongo mondo otel ne bad tichneni, mondo skule mopogore opogore otelne mowinjore gi chenro moseketi. Eka nobed gi oganda mang’eny mar jotich molony kendo modongo maber e yore duto ne Ruoth, ma ok gin chwo gi mon modongo “e yo achiel kende” e puonjruok gi kido. Jawer zaburi wacho ni, “Ruoth nochiwo wach,” kendo “oganda mane olande ne duong’ [oganda lweny, e bath pot buk].”