Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
25 / 31

Sula 22 — Riwruok

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Nikech mano ne aweyi e Crete, mondo iket e chenro gik ma ne odong’, kendo iket jotelo e miech duto, mana kaka ne achiki.”1

GSAM 343.2E medruok mar Wach mar Malaika Mar Adek, higni apar gariyo nosebedo (chakre 1846 nyaka 1858) kapok jowa ne nenore ni ong’eyo ni ne dwarore riwruok moketie moloyo mana yie mar adiera kod hera mar jo-Kristo. Kata obedo ni Ruoth nosewuoyo gi jowa kuom wachni kokalo e mich mar koro wach, ne dhi nyaka timbe moko mar chandruok ochung’ mondo omi gichak neno maber ni owinjore oket chokruok mag kanise, kanise gi riwruok, mondo girit gik mag pinyni mag tichni.

GSAM 343Monj mar Riwruok

GSAM 343.3E wach matin e ite mar 12 mar Supplement to Experience and Views, ma nogoy e 1854, Jatelo James White nowacho kama:

GSAM 343.4“Bang’ ka kinde nokalo e 1844, ne nitie yiengni maduong’, kendo thoth ji ne monjo riwruok moro amora, ka giwacho ni mano ok oriwre gi thuolo moromo mar Injili! Kinde duto, Mrs. White ne monjo kit duto mar chuny mar din ma ok luw rieko, kendo ne owacho chakre chon ni owinjore obed gi riwruok moro mondo ogeng’ kendo olos yiengni. Ji manok kende e kindeni ema nyalo ng’eyo teko mar chuny mane dwarore e kindeno mondo osik e paro mare e nyim yiengni mane olandore.”

GSAM 344.1Winjruok ma osebedo e kind Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo osejiw kendo oserit ahinya gi siem kendo puonj mane owinjore, ma ne obiro kuom Mrs. White e kinde maber.

GSAM 344George Storrs Kuom Riwruok

GSAM 344.2Wach ma luwo kuom George Storrs, ma nogor e 1844, nyiso gima ne opuonj kuom riwruok ne joma nosepokore gi kanise e bwo wach mar Biro:

GSAM 344.3“Rituru mondo kik idwar ket riwruok mar kanisa moro machielo. Onge kanisa ma inyalo keto gi paro mar dhano ma ok lokore Babylon sa ma okete. Ruoth noketo kanisane gi ratego mar hera. Teko moloyo mano ok nyal ket; kendo ka ratego mago ok nyal riwo kanyachiel joma luongore jolup Kristo, to giweyo bedo jolupne, kendo gipedho oko kuom ringre kaka gima owinjore timore.”2

GSAM 344Chenro E Kind Kinde mag Joote

GSAM 344.4Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo, kaka ne osewuo, ne onge riwruok moketie moro amora kuom higni mang’eny, kata ne onge riwruok mar kanisa. Ng’ato amora ma ne nigi teko mar chuny mondo oyie adiera kendo oluwe, kata obedo ni ne nitie monj matek mane oa oko e kindeno, ne oket kaka ng’ato ma adiera kendo mowinjore gi hera kod osiep mar jo-Kristo. Ne ochopo kinde e ndalo joote ma ne owinjore “ket e chenro gik ma ne odong’”.3 E higa machalo 65 A.D., Tito ne omiye thuolo mondo “oket jotelo e miech duto” ma joma oyie ne nitie, kendo Timotheo ne omiye puonj mopogore mang’eny kuom wachni.4

GSAM 344Jatelo White Kuom Riwruok

GSAM 344.5Wach ma luwo kuom Jatelo James White, kuom riwruok gi chike, ne ofweny e Nono gi Jakwena mar Jan. 4, 1881:

GSAM 345.1“Riwruok noket mondo omi ji obed gi tich achiel kendo mondo ogeng’ miriambo. Ne ok oket kaka del mar chuno ji mondo giwinj, to mondo orit jo-Nyasaye. Kristo ok dhiro joge; oluongo-gi. ‘Rombena winjo dwonda, ang’eyogi, kendo giluwa.’ Wiwa Mangima telonwa yo, kendo oluongo joge mondo giluwe.

GSAM 345.2“Chike mag yie mag dhano ok nyal miyo ji obed achiel. Teko mar kanisa ok nyal tero kanisa duto e ringruok achiel. Kristo ne ok oketo ni paro mag dhano onego olos mondo ochop polo kokalo kuom teko mar paro mag dhano machielo. ‘Wich ng’ato ka ng’ato en Kristo.’ Tichne en telo, loso, kendo ket pichane e joma biro yudo duong’ ma nyaka chieng’. Kata obedo ni riwruok tich maber mondo ogeng’ kanisa, kendo mondo omi tich obed gi winjruok, kik obi mondo ogol chike e lwet Ruoth.

GSAM 345Winjruok E Kind Giko Ariyo

GSAM 345.3“E kind giko ariyo mag teko mar kanisa gi thuolo ma onge pwodhruok, waneno yo maduong’ mar winjruok gi tich maber e tich mar jopuonj lemo kod e kanisa mar Nyasaye. Wachni Petro, jaote moti ma iluoro, owacho e weche mag siem motang’ ne jotelo mag kindene: ‘Jotelo ma nitie e kindu, awacho kodu, an bende Jatelo kendo janeno mar chandruok mag Kristo, kendo ng’at ma nigi pok e duong’ ma biro fwenyore: rituru rombe mag Nyasaye ma nitie e kindu, kendo ubed jotelo kuomgi, ok gi teko, to gi chuny mar yie; ok nikech dwaro ohala marach, to gi chuny moikore; kik ubed kaka joma locho girkeni Nyasaye, to ubed ranyisi ne rombe. Ka Jarit rombe maduong’ biro, ubiro yudo osimbo mar duong’ ma ok tho. Bende un yawuoyi, ulokre e bwo jatelo. Ee, un duto ubed e bwo ng’ato gi ng’ato, kendo ubed gi mwol; nikech Nyasaye monjo joma sunga, to omiyo joma omwolore ng’wonone. Omiyo, beduru mamuol e bwo lwet Nyasaye man-gi teko, mondo oting’u malo e kinde mowinjore.’”5

GSAM 346Yot gi Kit Riwruok mar Chenro mar Testament Manyien

GSAM 346.1“Joma ne oloso kit riwruok ma Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo noyie kode ne otiyo matek mondo gikete e iye, kaka nyalore, yot mar weche gi kit ma waneno e Testament Manyien. Ka roho mar Injili oyudore moloyo, kendo ka kitno yot moloyo, to chenro biro timo tich moloyo.

GSAM 346.2“Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto neno tich e wi tich duto, ka oting’o chokruok mag kanise e pinje. Chokruok mar kanise e piny neno tich e wi tich duto e piny, ka oting’o kanise ma nitie e piny. Kanisa en ringruok mar jo-Kristo ma oriwore gi singruok mayot mondo girit chike mag Nyasaye kod yie mar Yesu.

GSAM 346Jotend Kanisa Gin Jotich

GSAM 346.3“Jotend kanisa mar kamoro gin jotich mag kanisano, to ok gin ruodhi moloche gi teko. ‘Ng’ato ma duong’ moloyo e kindu biro bedo jatichnu.’6 Jotendgo onego ginyis ranyisi mar chir, rito, lemo, ng’wono, gi chiwruok ne jokanisa, kendo ginyis hera mang’eny ne joma gitiyo ne, kaka hera ma nonyis e ngima gi puonj mag Ruodhwa.”

GSAM 346Wach mar Siem Mokwongo Kuom Chenro

GSAM 346.4E Supplement to Experience and Views, ma nogoy e 1854, ne omiye puonj moro makende kuom chenro mar Injili. E ite mar 15 waneno weche ma luwo:

GSAM 346.5“Kanisa onego oring odhi e Wach Nyasaye, kendo ogur e chenro mar Injili, ma ne osewe gi wiyruok kendo ne ok oti. Mano owinjore ahinya mondo okel kanisa e winjruok mar yie.”

GSAM 347Chenro Owinjore E Chieng’ Giko

GSAM 347.1E wach mar siem ma ne omiye Dec. 23, 1860, waneno:

GSAM 347.1“Ka wan chiegni e giko mar kinde, Satan biro piny gi teko maduong’, ka ong’eyo ni kindene odong’ matin. Teke biro timo tich moloyo kuom joma odong’. Obiro lwenyogi kendo odwar pogogi gi yweyo-gi, mondo teko orumnegi kendo olowgi. Joma Nyasaye onego gitim gi ng’eyo, kendo gichokre e tichgi. Onego gibed gi chuny achiel kod paro achiel; eka tichgi ok biro yweyo, to biro timo tich gi teko e medo wach mar adiera mar sani. Chenro onego orit, kendo onego obed winjruok e rito chenro; ka ok, Satan biro yudo yo mar timo tich kuomgi.”7

GSAM 347Chenro Mag Malaika Onego Waluw

GSAM 347.2E Wach mar Siem No. 14, ma nogoy e 1868, waneno: “Ka waluwore machiegni gi winjruok gi chenro mar oganda mar malaika, to tich ma jotich mag polo timonwa biro bedo gi loch moloyo. Ka waneno ni ok owinjore timo tich gi winjruok, kendo watimo gik moko gi yiengni, onge chike, kendo onge riwruok e timbewa, malaika ma gin gi riwruok maber kendo gitimo tich e chenro moromo, ok nyal timo tich ne wan gi maber. Gilokore giwuok gi kuyo, nikech ok omigi thuolo mar gwedho yiengni, pogruok gi onge riwruok.”

GSAM 347Nyasaye Pod En Nyasaye Mar Chenro

GSAM 347.3“Nyasaye ose-loko kuom bedo Nyasaye mar chenro? Ooyo; pod en machal e kinde ma sani kaka ne en e kinde mokwongo. Paulo owacho, ‘Nyasaye ok en jachiw yiengni, to en jachiw kwe.’ Odwaro ni otim gik moko kar kare sani mana kaka ne odwaro chon. Kendo ohero mondo wapuonjre puonj mag chenro gi riwruok kuom chenro moromo ma noketo e ndalo Musa mondo okony nyithind Israel.”8

GSAM 348Lemo mar Kristo Kuom Chenro

GSAM 348.1E wach mar siem ma nogor e 1882 waneno paro machal kama:

GSAM 348.1“Mondo winjruok gi hera obed e kind jopuonjrene, mano ne en wach maduong’ mar lemo mogik mane Jawarwa olemonegi kapok ogur e msalaba.... ‘Ok alemo kuomgi kende, to bende kuom joma biro yie kuoma kokalo kuom wachgi; mondo giduto obed achiel; kaka in, Baba, ni kuoma, kendo an ni kuomi, mondo bende gibed achiel kuomwa; mondo piny oyie ni in ema ne oorna.’”9

GSAM 348Masira mar Thuolo mar Ng’ato Kende

GSAM 348.2E 1885 wach mar siemni ne omiye:

GSAM 348.2“Wach achiel ma onego waritre kuome en thuolo mar ng’ato kende. Kaka jolweny e oganda mar Kristo, onego obed gi tich achiel e chenro duto mag tich.”10

GSAM 348Satan Mor Gi Goyo Chenro

GSAM 348.3E wach mar siem moro ma opogore, ma nogoy e 1895, waneno,

GSAM 348.3“O, kaka Satan biro bedo gi mor ka oyudo yo mondo odonji e kind jowa, kendo ogol riwruok e tich e kinde ma riwruok mochan chuth owinjore ahinya, kendo biro bedo teko maduong’ mar geng’o chung’ruok mag miriambo, kendo ogeng’ weche ma ok ogur e wach mar Nyasaye. Wadwar tero ratego e kit ma romo, mondo kik chenro mar chike gi chenro omukre.”

GSAM 348Pako Jopuonj Lemo

GSAM 348.4Wach mokwongo ma ne onego ipar e ket chenro e kind jowa, kaluwore gi weche mag siem ma ne osewuo, ne en yo moro mar ng’eyo joma ne wacho wachni. Chakre 1850 nyaka 1861, chenro mane oket ne en mondo jopuonj lemo ma nosefwenyore gi michgi, kendo ma ne onyisore ni Ruoth oyie-gi, kendo ma ne gin gi winjruok gi tich duto, omigi barua mapakogi ne jo-Ruoth kamoro amora mondo girwakgi e lalruok. Barua-go ne owacho mana ni ne oyiegi e tich mar Injili. Ne ogor tarik e barua-go, kendo jopuonj lemo ariyo kuom jotelo, ma jowa ne ong’eyo ka gin jotelo e tich, ne ogoro nyingegi e igi.

GSAM 349Kony Ne Jopuonj Lemo

GSAM 349.1E ndalo koyo mag 1858-59, ne omiye puonj ni Muma ne oting’o chenro moromo mar konyo tich mar jopuonj lemo, kendo ka jowa dine osomo wachni gi paro mar Muma, dine giyudo chenrono. Omiyo ne oket klase mar Muma e Battle Creek, ma Jatelo J. N. Andrews ne telo. Bang’ somo mar Muma gi paro kendo lemo, ne oloso ndiko kendo ogoye e Nono gi Jakwena mar Feb. 3, 1859, ma ne nyiso chenro ma ne oting’o chik mar achiel kuom apar. Ne omiyo wach kuom wachni ne chokruok maduong’ mar jowa ma ne ochokore e chokruok maduong’ e Battle Creek, Mich., June 6, 1859, kendo ogik gi yie mar joma duto ma ne ochokore.

GSAM 349Chenro Moketi Oyud Pak

GSAM 349.2E Wach mar Siem No. 6, 1861, Ruoth nowuoyo kokalo kuom Mrs. White kuom chenro ma Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo noseketie:

GSAM 349.2“Kik umay Nyasaye kuom geng’one achiel kuom apar kod chiwo magu. En tich mokwongo maler mondo umi Nyasaye pok mowinjore. Kik ng’ato obi gi dwaro mare kendo omi umay Nyasaye. Kik nyithindu mayi chiwo magu kuom kendo mar misango mar Nyasaye mondo giti kodgi ne gin giwegi.”

GSAM 349Chenro mar Chiw achiel kuom apar ma Pidho Kit Dhano

GSAM 349.3“Aneno ni chenro mar chiw achiel kuom aparni biro pidho kit dhano, kendo nyiso chal mar adier mar chuny. Ka onyis ji wachni kaka onego onen, kendo owegi mondo giyier kendgi, to ginibed ka gineno rieko gi chenro maber e chiw achiel kuom apar.”

GSAM 349.4E yo ma, ne oket chenro mar pesa e kind Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo, mondo okony tich mar jopuonj lemo, kendo sani jowa tiyo kode e piny mangima.

GSAM 350.1E Nono gi Jakwena mar tarik 21 dwe mar abiriyo, 1859, kaluwore gi puonj mane osechiw chon kuom Weche mag Neno ne Kanisa, ne ochiw paro mokwongo ni piny ka piny obed gi chokruok mar higa mondo ochen tich gi paro matut; kamano mondo ogeng buok mane pile nitie e kit ma jopuonj lemo tiyo, kendo mondo tichwa otimre gi chenro maber. Paroni ne nyiso adier yo mar chueyo riwruoge mag chokruok mar kanise e piny.

GSAM 350Rito Mwandu mar Kanisa

GSAM 350.2Ka wach ne dhi nyime kendo kwan ji medore, mwandu bende ne medore, ma nomiyo opar kaka kanisa nyalo bedo gi mwandune maluwore gi chik. E wach mane Jatelo White ondiko e Nono gi Jakwena mar tarik 23 dwe mar ariyo, 1860, wasomo kama:—

GSAM 350.3“To wageno ni kinde ok bor ma ogandani nobed gi teko mar keto mwandu mar kanisa e riti mar chudo kuor ka ohinyore, kendo rito utegi mag chokruok e yo mowinjore, mondo joma ndiko kaka opog mwandugi ka gisetho, kendo ma dwaro timo kamano, onyalo chiwo pok moro ne oganda mar goyo buge. Waluongo joyalwa gi owetewa matelo mondo gipar wachni. Ka nitie joma ok oyie gi parowagi, ere ka gindiko chenro ma wanyalo luwo kaka oganda?”

GSAM 350Oyie gi Riwruok Maluwore gi Chik

GSAM 350.4E kinde oro mar higani, ne nitie wuoyo moro e wi wachni e yo mar osiep e Nono gi Jakwena. Kendo e chokruok maduong’ mar jochung’ ne jowa moa Michigan gi pinje moko, mane otim e Battle Creek chakore tarik 28 dwe mar ochiko nyaka tarik 1 dwe mar apar, ne opar wachni gi chuny maler. Ne owuoyo e wi wach mar riwruok maluwore gi chik e yo motegno kendo maonge geng’, mondo orit kar goyo buge gi mwandu mamoko mag kanisa—ute mag chokruok, gi mamoko. Wuoyo e wi wachni nitie duto e Nono gi Jakwena, buk 16, nambaye 21, 22, gi 23, mane ogol e tarik 9, 16, gi 23 dwe mar apar, 1860.

GSAM 351.1Kaluwore gi paro mane otim e chokruokni, ji duto ne oyie gi chueyo riwruok mar goyo buge maluwore gi chik. Mondo riwruok makamano ochue piyo kaka nyalore, chokruok mane ochokore noyiero kamiti mar ji 5.

GSAM 351Nying Oganda mar Kanisa

GSAM 351.2Chokruokni bende noparo wach mar nying mane onego oluonggo jowa. Ma nokelo paro mopogore kendo, moko kwayo nying moro, to moko nying machielo. Kane ochiw paro mar nying “Kanisa mar Nyasaye,” ne odwoke ni ok onyis weche ma pogoyowa gi moko kuom yiewa, to nying “Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo” nyalo nyiso yiewa kuom biro mar Kristo machiegni, kendo nyiso ni warito Sabato mar odiechieng’ mar abiriyo. Ji mane ni e chokruok noyie ahinya gi nying mogikni, ma kane ogoyo ombulu, ng’ato achiel kende ema nokwero. To bang’ kinde matin, en bende noweyo kwero mare.

GSAM 351Oyie gi Nyingno

GSAM 351.3E Wach mar Neno Namba 6, wasomo kama:

GSAM 351.3“Onge nying ma wanyalo kawo ma biro winjore mak mana nying ma rwakore gi gima wahulo, kendo nyiso yiewa, kendo ketowa kaka oganda mopogore gi moko....

GSAM 351.4“Nying Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo keto e nyim ji kite mag adier mag yiewa, kendo biro miyo ng’ato mapenjo wach oyie gi adiera. Mana ka asere moa e kar asere mar Ruoth, enohiny joma ketho chik Nyasaye, kendo enotelgi e lokruok ir Nyasaye gi yie kuom Ruodhwa Yesu Kristo.”

GSAM 351.4Wach mar nenono nomiyo wachni ogik chuth e pache joma oyie nyaka chieng’.

GSAM 351Tich mar Mich mar Adier

GSAM 351.5Donge ma e tich mowinjore gi fwenyruok mar miche mag Roho mar Nyasaye? Paulo nowacho ni ne oketgi e kanisa “mondo joma ler ochop e kare, mondo gitim tich mar kony, mondo ger ringre Kristo: nyaka chop wan duto wabed achiel e yie,” gi mamoko.11 Mano winjore ahinya, ni bang’ ka joma oyie osedwaro ler gi lemo kendo gi bolruok, Roho owuo kawacho ni, “Ma e yo; gima usewinjorego ni kare;” kendo “oger” kanisa moloyo, mana kaka e wachni, konyisogi kaka wachni timore e ngima, gi kony moko mabeyo ma biro wuok kuom gima giyiero.

GSAM 352Riwruok mar Kanisa

GSAM 352.1E wach mane Jatelo White owacho e nyim Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto e Battle Creek e dwe mar ang’wen, 1861, kendo mane ogol e Nono gi Jakwena tarik 11 dwe mar auchiel, 1861, nokelo paro mar riwruok mar kanisewa motegno moloyo. Kuom luong mane otim, jopuonj lemo 9 notimo puonj mar Muma mondo giyud ler kuom wachni, kendo Chokruok nokwayogi mondo gindiki e Nono gi Jakwena gima giyudo e nonono. Bang’ nyiso gima Muma wacho e wi chenro mar kanisa gi jotend kanisa, ne opar wach mar pinje mopogore bedo gi jochung’ ne ji e kwan marom e Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto, kaachiel gi kanise bedo gi jochung’ negi mowinjore kendo marom e chokruoge mag kanise e piny. Adier, ma e kinde mokwongo mane okelo paro mar bedo gi joote moyier maber e riwruoge madongo, kaluwore gi rapar marom ma ji nyalo winjore kuome.

GSAM 352Chokruok mar Kanise e Piny Michigan Oseriwi

GSAM 352.2Tarik 6 dwe mar apar, 1861, ne oriwo Chokruok mar Kanise e Piny Michigan kuom yiero jatelo mar chokruok, jandik, gi kamiti mar telo e tich mar ji 3. Kuom ombulu mar chokruok, ne ochiw paro ni kanise odonj e riwruok, kagikawo wechegi kaka singruok mar kanisa:—

GSAM 352.3“Wan ma wasendiko nyingwa piny ka, wariwore kaachiel kaka kanisa, kawakawo nying Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo; kawasingore rito chik mag Nyasaye gi yie mar Yesu Kristo.”

GSAM 353Kalatese Manyiso Teko mar Jopuonj Lemo

GSAM 353.1E chokruokni ema ne ong’ad wach mokwongo ni onego omiye jopuonj lemo duto mag Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo e pinyni, ma chalgi beyo e kanisa, kalatese manyiso tekogi. Jopuonj lemo ne onego oting’ kalatese ma ie nitie kalatas mar nyiso ni osetim negi keti e tich, kaachiel gi kalatese mag teko ma jatelo gi jandik mar chokruok oseketo lwetgi kuomgi; kalatese mag tekogi ne onego olok manyien higa ka higa.

GSAM 353.2Ne ogoyo ombulu bende mondo oyier kamiti mar iko wach manyiso jowa yo ma onego oluw e riwo kanise. Ne ogol wachni e Nono gi Jakwena mar tarik 15 dwe mar apar, 1861.

GSAM 353Kalatese Manyiso Teko mar Joote

GSAM 353.3E dwe mar ochiko, 1862, Chokruok mar Kanise e Piny Michigan notimo chokruokne mokwongo e Monterey. Kanyo ema ne okelo paro mokwongo mar rwako kanise e chokruoge mag kanise e piny, mana kaka orwako jo-kanisa manyien e kanise kuom ombulu. Nikech kanise 17 e pinyno ne oseriwi, ne orwakgi e chokruok kuom ombulu; kendo jo-kanisa duto mag kaniseno mane nikanyo ne orwak kaka joote.

GSAM 353Misara mag Jopuonj Lemo

GSAM 353.4E chokruokni bende ema ne oyie gi chenro mar chulo jopuonj lemo pesa mopog e juma ka juma kuom tich ma gisetimo. Jopuonj lemo to ne onego onyis kinde ma gisetiye e chokruok mar kanise e piny, gi pesa ma gisegamo kod ma gisetiyo kode; kendo chokruok mane oyudo wechegi ne onego otim chudo mowinjore.

GSAM 353Joote Nyiso Kalatese mag Tekogi e Kinde Mokwongo

GSAM 353.5Tarik 20 dwe mar abich, 1863, ne otimo Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto e Battle Creek, Mich. Ma e chokruok mokwongo mar riwruokno mane joote oting’o kalatese mag tekogi moa e pinjegi. Kata kamano, kwan jochung’ ne ji ne pok otenore kuom kwan ji. Pinje mane okel joote e chokruokni ne gin Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, gi Ohio.

GSAM 354Chik Motelo ne Chokruok Maduong’ gi Chokruoge mag Kanise e Piny

GSAM 354.1Tarik 21 dwe mar abich, Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto noyie gi chik motelo, kendo e odiechieng’no ne ochiw paro ne chokruoge mag kanise e piny mondo gikaw chik motelo mar piny. Ne oyie kode e chokruok mar Kanise e Piny Michigan. Chik motelogini noketo kwan ji kaka gima tenore kuome yiero joote e chokruoge mag kanise e piny gi e Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto. Chik motelo mar piny mane ochiw parone kanyo chalo gi ma sani chokruogewa mag kanise e piny 72 tiyo kode e piny mangima.

GSAM 354.2E kinde mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto, e kinde ma yien chak donyo pote manyien e higa mar 1864, ne ochiw paro mokwongo ne chokruok mar kanise e piny mondo oyier Kamiti mar Nono Kwan Pesa, moa e jo-kanisa ma ne ok otine ne chokruok e higano. Kamitini ne onego oti gi kamiti mar telo e tich e nono kwan pesa kendo e chulo jopuonj lemo gima onegogi. Kamano, matin matin, kaka dwarore, ne oket chenro maber e tich gi wach mar Nyasaye.

GSAM 354.3Kamano waseluwo gi weche manok yore mane okelo riwruok motegno mar tich. Ma ne otim e kinde ma oganda mar kanisa ne pod tin ahinya ka opim gi kaka en sani.

GSAM 354.4Kane Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto oseriwi chuth e 1863, kwan joote duto ne ok duong’ kaka kwan ma sani wan-go higa ka higa e chokruoge moko matindo mag kanise e piny.

GSAM 354Gima Riwruok Dwaro Chopo

GSAM 354.5Gima riwruok ne dwaro chopo ne en ni mwandu mar oganda onyalo rit kendo telne maluwore gi chik; kendo ni jotich e tichni onyalo wuoth kaachiel gi winjruok, maonge buok, nikech ne giparo kaachiel, omiyo ne onge chandrugruok. Chike mane wakawo e riwruokwa nyaka 1864 ne oti kode e tich ka ne medore kendo landore e pinje gi ogendini mamoko.

GSAM 355Riwruoge Madongo Mane Ochue

GSAM 355.1Ka wach ne dhi nyime, ne ochue riwruoge madongo maluwo-ka, ma jotendgi ne oyier e chokruoge pile mag Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto:—

GSAM 355.2Riwruok mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto—oganda maluwore gi chik mar ji 21, mondo orit teko mar bedo gi mwandu mag kuonde tich mopogore e Amerika gi e pinje mamoko.

GSAM 355.3Oganda Matelo ne Tich mar Joote e Pinje Mamoko—mondo orit kendo omed tich mar lando wach e kuonde ma ni oko mar chokruoge mag kanise mosechue.

GSAM 355.4Riwruok mar Kalatas mar Pinje Duto—mane tichne en pogo gik masomo kendo ndiko barupe, ka dwaro yaw kuonde manyien mag lando wach.

GSAM 355.5Riwruok mar Thuolo e Yie—mane tichne mowal en kony joma isando nikech giluwo gima chunygi nyisogi ni kare, kendo pogo buge manyiso chike mag thuolo e yie.

GSAM 355.6Riwruok mar Skul mar Sabato mar Pinje Duto—mane dwaro gero kendo dhi nyime gi tich mar Skul mar Sabato e kuonde duto.

GSAM 355.7Riwruok mar Joote mag Thieth gi Kony—mane tichne ni e puonjo jothiedh gi jorit joma tuo, telo ne kuonde thieth gi rito ngima, ute mag nyithind kiye, mag joma oti, gi mamoko.

GSAM 355Kuonde Mane Osetiyie Nyaka 1868

GSAM 355.8Nyaka 1868 kuonde ma ne watiye ne gin but Pinje Moriwore mag Amerika ma yo ugwe mar Aora Missouri kendo yo nyandwat mar laini mar latitud ma luwo tong’ mar yo milambo mar Missouri. E kindeno Kamiti mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto ne nigi ji 3 kende, ma jatelo mar chokruok ne en achiel kuomgi. Chokruoge mag kanise e piny 8 duto ne ni e bwo riti mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto, mane nigi kar telo maduong’ e Battle Creek, Mich.

GSAM 356Gima Nomiyo Riwruok Manyien Odwarore

GSAM 356.1Ka wach ne landore e pinje mamoko, ne dwarore ni kuonde tich duto oriwi manyien. Omiyo e 1897 ne ochak yore mane telo kanyo; to tich mar cheno manyien osetim motegno moloyo e higini 4 mokalo, ma e kindegi Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar Yurop osechue, gi kamiti mar telo e tich mar ji 14. Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto machon, ma karne maduong’ mar telo ni Washington, D.C., nigi kamiti mar telo e tich mar ji 28, ma ochung’ ne tije duto mopogore mag wach, kendo ma okawo kar riwruoge moko madongo ma tichgi osegik.

GSAM 356Chal mar Riwruok e Tarik 1 Dwe mar Achiel, 1903

GSAM 356.2Weche maluwo-ka moa e Buk mar Higa mar Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto mar 1904 nyiso adierni moko makelo mor mag kwan, nyaka tarik 1 dwe mar achiel, 1903:—

GSAM 356.3E kindeno tichwa moriw ne nigi Chokruoge Madongo mag Kanisa Duto 2, mane oting’o Chokruoge mag Riwruok mag Kanise 14, chokruoge mag kanise e piny 72, gi kuonde lando wach 42. Ne opogogi kama: chokruoge mag kanise e piny e Amerika ma yo Nyandwat, 49; oko mar Amerika ma yo Nyandwat, 23. Chokruoge mag Riwruok mag Kanise e Amerika, 8; e pinje mamoko, 6. Kuonde lando wach e Amerika, kaachiel gi Alaska, Hawaii, gi New Foundland, 5; kuonde lando wach oko mar Amerika, 37, mane ni kama: 12 e Yurop; 4 e Afrika; 3 e Asia; 2 e Amerika ma yo Milambo; 2 e Afrika ma yo Milambo; to modong’ ni e Amerika ma Chuny, Mexico, West Indies, gi Chula mag Nam Pasifik. Jopuonj lemo 67 moketie kendo ma oyie negi tiyo, gi kanise 131, oriwore gi kuonde lando wachni.

GSAM 356Achiel e Kind Pogruok

GSAM 356.4Ng’eyo ni riwruoge mopogoregi, e pinje gi ogendini mopogore, duto oriwore e dhi nyime gi tich maduong’ achiel mar adiera gi warruok mar ji, miyo chunywa jiwo. Geno wa ni kuom Nyasaye, ma Jachuech mar chenro maber, ok kuom kit chenro mag riwruok. Ka ogwedho tich mar jotichne motimore kaachiel gi winjruok, wanyalo ng’eyo kaka ber kendo mor ni “gik moko duto otimre e yo mowinjore, kendo gi chenro maber.”

Notes

  1. Titus 1:5. ↩
  2. Midnight Cry, Feb. 15, 1844. ↩
  3. Titus 1:5-9. ↩
  4. 1 Timothy 3:1-15. ↩
  5. 1 Peter 5:1-6. ↩
  6. Matthew 23:11. ↩
  7. Weche mag Neno ne Kanisa, Vol. 1, p. 210. ↩
  8. Ibid., pp. 649, 653. ↩
  9. Weche mag Neno ne Kanisa, Vol. 5, pp. 236, 237. ↩
  10. Ibid., p. 534 (omed ndiko wechego matek). ↩
  11. Jo-Efeso 4:12, 13. ↩

Note

Back