Sula 11 — Wach mar Malaika Mar Ariyo
GSAM 171.1“Bang’e malaika machielo noluwe, kowacho niya, Babulon, dala maduong’no, osepodho, osepodho, nikech nomiyo ogendini duto omodho divai mar mirima mar terne.”1
GSAM 171.2“To wuon otno nokecho, kendo nowachone jatichne niya, Wuog piyo idhi e yore madongo gi matindo mag dala, kendo ikel ka jochan, gi joma mong’ol, gi rang’onde, gi muofni.”2
GSAM 171.3Ruoth, kokalo kuom jotichne, nosumo piny gi wach niya, “Saa mar ng’ado burane osechopo,”—wach ma jogo duto mowacho ni gin joge ne nyalo riwore kuome ka ne gidwaro. Ma ne en luong mokwongo e “chiemb otieno” mar arus. Noyalne “ne jogo moluongi.”3 Ka luongni notam gi kwer mag kit mopogore opogore, nochiw luong mar ariyo, ma rwakore gi Wach mar Malaika Mar Ariyo.4 Kuom luongni Ruoth nopogo oganda mondo gidhi nyime nyaka giko mar kinde, ka giluwo ler mar adierane ma medore.
GSAM 171Luong mar Ariyo e Chiemb Otieno mar Arus
GSAM 171.4Wach mar ariyo—ma nolawo ywak mar saa mar ng’ado bura—wacho niya, “Babulon, dala maduong’no, osepodho, osepodho, nikech nomiyo ogendini duto omodho divai mar mirima mar terne.” To luong mar ariyo e chiemb otieno wacho niya, “Wuoguru piyo udhi e yore madongo gi matindo mag dala, kendo ukel ka jochan, gi joma mong’ol, gi rang’onde, gi muofni.” E kila achiel kuom wechegi mag Ndiko, jogo ma wacho ni gin jo-Ruoth iluongo ni “dala.” Nikech chikegi mag yie ma lwenyore kendo ma otundore, iluongogi ni “Babulon.” Kuom ndiko machielo ma wuoyo kuom ndalo mogik, waneno ni ka Ruoth chiegni biro, iluongo joge mondo giwuog e “Babulon:” “Babulon maduong’ osepodho, osepodho, kendo osedoko kar dak mar jochiende, gi kar twecho mar roho moro amora mochido, gi kar twecho winy moro amora mochido kendo makwer.... Wuoguru kuome, un joga, mondo kik uriwru kuom richone, kendo mondo kik uyud masichene.”5
GSAM 172“Paruru Kaka Nusewinjo”
GSAM 172.1E wach moyal ne kanisa mar Sardis wasomo niya, “Kuom mano, par kaka ne iyudo kendo iwinjo, makgi matek, kendo lokri iwe richo. Omiyo ka ok irito, abiro biro kuomi kaka jakuo, kendo ok ing’e saa ma abiro biro kuomi.”6 Nenore ni kanisa mar Sardis nowuok kuom Lokruok mar Kanisa, bang’ kinde mar mudho mar tich “Jezebel”—kanisa ma noweyo yie. Kanisa mar Sardis nonyis ni ne obedo kanisa mangima; to ka nowinjo kendo okwero puonj kuom biro mar Ruoth, noketore e kar ma gima biro timoreno nanyalo makie kaka “jakuo e otieno.” Kamano bende, kaka jaote Paulo wacho e 1 Jo-Thesalonika 5:1-5, e kaka chal mar joma ywak niya, “Kwe gi bedo maber,” nobed, ka biro mar Ruoth chiegni. Joma luwo ler mar adiera iluongo ni “nyithind odiechieng’,” kendo Ruoth ok nobi kuomgi kaka jakuo.
GSAM 172.2E ler mar koro wachni kuom kanise abiriyo, waneno ni podho mar kanisa mar Sardis ilawo piyo gi kanisa mar Philadelphia, kata (kaka tiend wachno en) hera mar owete. Kamano adier e kaka joma oyie 50,000-go ne chal, mane Wach mar Malaika Mar Ariyo ogolo e kanise duto mopogore opogore, kendo norivgi e achiel kuom hera mar owete, ka gichung’ kuom adiera maduong’ ma en mise mar yie, ni Kristo ne chiegni biro.
GSAM 173Kaka Noyal Wach mar Ariyo
GSAM 173.1Ywak mar Chuny Otieno mar tarik 12, dwe mar 9, 1844, nigi wach ma Jatelo J. V. Himes nowacho kuom Wach mar Malaika Mar Ariyo, gi timbe ma nomiyo wachno oyali. Baruane nigi tarik mar McConnelsville, Ohio, tarik 29, dwe mar 8, 1844, kendo wacho kama:—
GSAM 173.2“Ka ne wachako tich gi owadwa Miller e 1840, ne osebedo kopuonjo kuom higni ochiko. E kindeno nochung’ machiegni kende. To ne otiyo mosiko kendo manyago olembe e chiewo joma wacho ni gin jodini mondo gineno geno mar adier mar jo-Nyasaye, gi ikruok madwarore mondo giikre ne biro mar Ruoth; kamano bende e chiewo joma pod ok olokore mag kit duto mondo ging’e kaka girwenyore, gi gima onego gitim mar lokruok piyo gi weyo richo ka gidwogo ir Nyasaye, kaka ikruok mar romo gi Wuon Arus gi kwe e birone. Magi e gik madongo mane otimo tichne ne. Onge gima notemo mar loko ji mondo gidonji e oganda moro kata riwruok moro mar dini.
GSAM 173.3“Ka ne wayie ni adier biro mar Ruoth chiegni, kendo warwako puonjno e nyim ji, ne wan gi paro machalre, kendo walawo yo machalre e kind kanise mopogore opogore, kama Nyasaye ne otelowa mondo watiye. Ne wanyiso jopuonj lemo gi kanise ni pokruokgi, kata pogogi gi ketogie aywagi, ne ok en tichwa. Ne wan gi gima achiel malong’o, ma en golo ‘ywak,’ siem ni ng’ado bura ni ‘e dhoot,’ gi kwayo ji wetewa mondo giikre ne gima biro timoreno.... Jopuonj lemo gi jokanisa mane oyudo kony kuom tichwa, to mane ok orwako puonjno gi chunygi duto, noneno ni nyaka gibed gi puonjno, gilandgi kendo girite, kata e kinde matek ma ne osechopo kuomgi, ne ginibed gi chandruok gi joma oyie kendo mochung’ motegno. Omiyo ne gidagi puonjno, kendo ging’ado e chunygi, moko gi yo moro to moko gi yo machielo, mondo giling’ wachno. Mano noketo owetewa gi nyiminewa mane nitie e kindgi e chal matek ahinya. Mangeny kuomgi nohero kanisegi, kendo ne ok ginyal paro mar weyogi. To ka ne ojarogi, osandogi, kendo ong’adogie e yore mopogore opogore gik mane gin gi thuolo mar timogi kod mor mane gin go chon, kendo ka ne otamogi ‘chiemo e kinde mowinjore,’ to wend mawendo ji mar ‘kwe gi bedo maber’ nowernegi e itgi Sabato ka Sabato, ne gichako weyo hera mane gin go ne kanisegi piyo, kendo gia malo gi duong’ mar tekogi, gibolo oko jok, kendo giting’o ywak niya, ‘Wuoguru kuome, un joga.’
GSAM 174E Chal Matek
GSAM 174.1“Chal mar wechegi noketowa e chandruok, (1) Nikech ne wani mana e giko mar kindewa mar koro wach, ma ne wageno ni Ruoth nochok joge duto e achiel; kendo (2) ne wayalo puonj mopogore gi mano ndalo duto; to koro nikech timbe ne oselokore, ne idwaro nenowa kaka joma ok jo-ratiro ka ne warivorwa e ywak mar pogruok gi pogo kanise mane orwakowa kod wachwa. Omiyo ne watimo gi kiawa, kendo ne wadhi nyime gi timo kaka ne wachake, nyaka kanisa gi jopuonj lemo ne otero wachno nyime ma nochunowa mar chung’ mondo warit adiera gi nyithind Nyasaye mane osand, ka waluoro Nyasaye.
GSAM 174Ranyisi mar Joote kuom Yo ma Ne Waluwo
GSAM 174.2“‘Kendo nodonjo e sinagogi, konyiso wach gi chir kuom dweche adek, kowuoyo kendo koyieyo ji e weche mag pinyruodh Nyasaye. To ka chuny jomoko nodoko matek, kendo ok noyie, to nowuoyo marach kuom Yono e nyim oganda, noweyogi, kendo nopogo jopuonjre kuomgi, kowuoyo pile e skul mar ng’ama noluongi Tyrannus.’7 Ne owetewa ok ochiew mondo giwuog kendo gipogre gi kanise nyaka ne ‘chuny jomoko nodoko matek’ kendo ‘nowuoyo marach kuom Yono [biro mar Ruoth] e nyim oganda.’ Ne ok ginyal timo kinda ka giwinjo ‘wuoyo marach’ ma ‘jotich maricho’ ne wuoyo, kendo kanise ma ne nyalo dhi nyime gi yo mar sando gi ‘wuoyo marach’ kuom joma ne rito ‘geno mogwedh’ ne gin mana nyi Babulon ma tiende opandi e wang’gi. Ne gilando wach ni kamano e kaka gichal, kendo gidonjo e thuolo mar Injili. Kata obedo ni ok wanyal bedo achiel duto kuom gima miyo Babulon doko Babulon, wayie e pogruok piyo kendo chuth gi jogo duto ma dwoko puonj kuom biro mar Ruoth gi pinyruodh Nyasaye ma chiegni. Wayie ni ma en wach mar ngima gi tho. En tho mondo idhi nyime gi riwruok gi kanise ma wuoyo mayot kata dwoko biro mar Ruoth. En ngima mondo iwuog kuom timbe duto ma dhano oketo, kendo ichung’ kuom wach Nyasaye, irito fwenyruok mar Ruoth pile. Omiyo koro wawachone jogo duto ma otwe kuom jok mar bedo wasumbni e yo moro amora niya, ‘Wuoguru kuomgi, kendo upogru, Ruoth wacho, kendo kik umul gimoro mochido; eka an arwaki, kendo anabed Wuonu, kendo unubed yawuota gi nyiga, Ruoth Nyakalaga wacho.’”8
GSAM 175Dagi ma Onge Ler mar Nikechne
GSAM 175.1William Miller wuoyo kama kuom lweny mane nitie e kindeno e kind kanise gi joma oyie kuom biro mar Ruoth:—
GSAM 175.2“En gima ok winjore ahinya kendo ma ok nyal ler ni kanise mag Jo-Kristo onego ogol puonjni gi jogi nikech geno mogwedhni. Ang’eyo ni moko kuom kanise mag Jo-Batiso wacho ni ok gigologi nikech yiegi, to nikech riwruokgi e chiemb Ruoth gi joma oyie kuom biro mar Ruoth. To ka ok en nikech yiegi kuom Jawar mabiro, ang’o momiyo gigola e kar yalgi, an ma pod pok ariwora e chiemb Ruoth gi kanisa moro ma ok en kanisa mar Jo-Batiso? Ma en kwer mar miriambo. To ma ok nyal bedo kwer mar Jo-Methodist gi Jo-Presbyterian; nikech giyie ni ji mag kanise mopogore nyalo riwore e chiemb Ruoth. Gigolo ji nikech ang’o? Asewinjo ni moko ogol nikech ‘wer’ wende mag Biro mar Ariyo; moko nikech bedo joneko, kata obedo ni gima kende mane onyalo nyiso ni gin joneko ne en ni girito Kristo. Yaye Nyasaye, ‘wenegi, nikech ok ging’eyo gima gitimo.’”
GSAM 176Storrs kuom Kit Kanise
GSAM 176.1George Storrs nowuoyo kuom kit ma kanise ne timogo joma oyie kuom biro mar Ruoth kama:—
GSAM 176.2“En ng’a kuomgi ma e saani ok wacho niya, ‘Abet kaka ruoth madhako’? Kendo en ng’a kuomgi ma ok mor gi paro ni e odiechieng’ moro giniloch piny duto, kendo ni piny nobed e bwo yiegi? En ng’a kuomgi ma noyie ng’ato mondo odag e kindgi gi kwe, ka owacho e nyim ji kendo maonge luoro ni oyie ni biro mar Ruoth ni e dhoot? Donge chik mar bedo e kindgi maonge chandruok en ni nyaka ‘ikwe chuth’ wacho e nyim ji yie kuom biro mar Ruoth e higani, kata ing’eyo e chunyi malong’o kuom wachno, kendo kata ineno ni en wach maduong’ mar ywak niya, ‘Luoruru Nyasaye, kendo umiye duong’, nikech saa mar ng’ado burane osechopo’?”
GSAM 176Wach mar Neno mar Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, kondiko koa Oneida, N.Y., tarik 21, dwe mar 3, 1844, chiwo neno kama:—
GSAM 176.4“Nyasaye tiyo e pache nyithinde mohero ma rito Ruoth koa e polo, kendo otelonegi mondo kik giwinj kende malaika ‘ma nigi Injili mochwere mar yalo, kowacho niya, Saa mar ng’ado burane osechopo,’ to mondo giluwo bende chik moluwe niya, ‘Wuoguru kuome, un joga!’ Koro ayie gi chunya duto moloyo kaka nayie chon, ni riwruoke mag dini mag ndalogi gin bath maduong’ mar Babulonno ma nobol piny gi ger, kendo ma ok nonere kendo nyaka chieng’.... To nenore e wang’a ni moko kuom riwruokego chalo ahinya gi tung’ matinno. Timbe moko nobiro lero wachno.
GSAM 176Chuny mar Oganda Maricho Onenore
GSAM 176.5“Owadwa moro mane otiyo maber ahinya e gweng’ni, kolando biro mar Ruoth, noketo kinde ma nodhi puonj e kar moro e saa moket. Ruoth noketo wachno ma oyudo en e ka ma bor gi mail apar gauchiel koa kama ne onego opuonjie, to japuonj lemo moro mar _____ ne nitie, kotelo ne oganda maricho, ma nigi lami gi yier winy, gi dwaro mar ketogi kuom jatichno mar Nyasaye Mamalo Moloyo. Japuonj lemo ma enogo nochako chokruok mabor bang’ mano matin, to gik moko duto ne ng’ich kendo chalo pe maduong’ mar tung’ imalo—onge chuny moro ma nochiew kata molokore. Gikone japuonj lemo nowacho ni oparo ni ‘nyaka obet e kom mar joma dwaro lokruok.’
GSAM 177.1“Jatelo mar oganda matin mar kanisa e dalani nowachone ogandane, bang’ ka ne wasebedo gi chokruok ka, ni ka ng’ato moro donjo e ode kendo owacho ni oyie ni Kristo biro e higani, to nogole oko e dhoot.”
GSAM 177Tich ne Kanise
GSAM 177.2Koro wan dhi kawo wach mar siem moa e wuoyo ne chokruok mar joma oyie wach mar Biro mane ochokore e Boston, Mass., Dwe mar abich 31, 1844, kendo ne oketie gi Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, kod J. V. Himes. Giwacho niya:—
GSAM 177.3“Kuom tichwa ne kanise, wan bende wanyalo wacho wach matin. Kaka e weche mang’eny, waneno ni chandruok kae ni e kalo tong’ e bath achiel kata machielo. Yo mokwongo mar chandruok en weyo teko mar kanisa ma wan e iye oling’wa kuom wach ma tich dwaro. Ok wan gi kiawa ni ji alufu mang’eny oseketie e bura e nyim Nyasaye nikech giyie weche mag kanisegi ma ok giwuok e Ndiko; kendo ka gisetimo gi chir kendo gi adiera, ne gisedak e kue moloyo, kendo ginyalo konyo ji, kata obedo ni ne ginyalo bedo gi sando.
GSAM 177.4“Yo mar ariyo mar chandruok en mondo iyie chuny mar chulo kwor ne kanise nikech timbegi marach ne wan, kendo mondo ilweny kanise duto maonge gi parruok. Kuom tich mar Jo-Adventist e kanise ma gisetie, ka gipenjo wa mondo wanyisgi, ne ok wanyal kawo chik moro amora ma nyalo bedo ne ji duto. Onego gitim e luoro Nyasaye, kaka gima timore dwaro.
GSAM 178.1“Kata kamano, onego watim tichwa gi chir, kendo wanyis adiera e kinde duto ma ber kendo mowinjore. Ka kitimo kamano wamiye kanise mirima, kendo gichiko wa gi riembruok ka ok waling’ (kata obedo ni ka waneno ni ber mondo wagol tudruokwa gi kanisa gi kwe, mano nyalo bedo yo maber), mondo watim tichwa; kendo ka giriembo wa, mondo waging’ mos e sando ma gisetimo wan, kendo wayie gi Ruodhwa mondo ‘wawuog oko mar dhoot, ka wating’o wichkuotne.’”
GSAM 178.2Kuom weche mag kanise kuom timbegi ne joma ne nyiso Wach mar Malaika Mar Ariyo, inyalo neno maler ni, kaka gima ne otimore mokwongo bang’ nyiso luong mar ariyo ne “chiemo,” joma ne ochokore e kweth achiel mar chuny luong ne “joma ong’ol,” “rang’ole,” kod “joma ok neno”; mano nyiso matek sando mane giyudo e lwet “jowetegi ma watich,” ma ne gisepogore kodgi.
GSAM 178Jopiny Mopogore Oyier Mondo Giyud Adiera Manyien
GSAM 178.3Chenro mar Ruoth nyalore maler e kawo jopiny mopogore e bwo nyiso Wach mar Malaika Mar Ariyo—luong mar ariyo ne “chiemo”—kod “ywak mar chuny otieno.” Adiera mathoth ma ber ne ndalo giko ne onego onon kendo onyis; tich ma ne ok nyal timo e kanise moketo yiegi e chik mar weche, mana kaka kanisa mar joote ne ok nyal nyiso Injili ne piny ka pod otudore gi kanise mag Jo-Yahudi. Nyasaye ne oluongo mondo gipogre kanyo,9 kendo ne oluongo joma oyie wach mar Biro mondo gipogre gi joma ne dwaro mako gi e dier yiegi.
GSAM 179“Puonj Auchiel” mar Storrs
GSAM 179.1Bang’ ka gisewuok, waneno ni ler ne obiro ne chokruok mag Biro kuom kum mabiro, kaka oseketie e buk matin “Puonj Auchiel” mar George Storrs, ma ne oketo paro ni dhano e kitene en ng’at ma nyalo tho; ni joma otho ok ng’eyo gima timore e kind tho gi chier; ni giko mar joma ok oluoro Nyasaye biro bedo rumo chuth; kendo ni ngima maonge giko en mich mar Nyasaye, ma onego oyud mana kuom yie Yesu Kristo Ruodhwa.
GSAM 179.2Jo-Adventist alufu mang’eny ne oyie puonjni kuom kit dhano, to ok gin duto. Kwero puonjno ne ok okelo nywandruok e kindgi, nikech ne gineno ni en mana wach mar yie, ok wach mar kit ngima; omiyo tich mar riwruok mondo giwarny piny kuom Biro mar Kristo ma chiegni ne ok ochot. Kata kamano, omiyo kanise mirima matek ne gin.
GSAM 179Onge Teko mar Nyiso ni “Puonj Auchiel” Ok En Adier
GSAM 179.3Japuonj lemo mar Methodist e dala ma ne adakie, ma ne osebedo ka nyiso puonj mar Biro e 1843, noyudo “Puonj Auchiel,” nono bukno, kendo ne owacho ne jo-kanisane ni ok onyal nyiso ni puonjno ok en adier; to kane oneno ni ji mang’eny e kanisane ne oyie puonjno, ne ogiwo ji moko chik mondo kik ginon bukno, nikech “ka ginono, giniyie puonjno.” E Dwe mar 9, 1844, bang’ ka japuonjni odwogo koa chokruok mar higa, nochung’ e nyime mar lemo kendo oweyo puonj mar Biro e lela, kendo ne okwayo ni kanisa owene nikech ne oseiluongo jopuonj mondo giyal e ot mar lemo.
GSAM 179Nong’adne Bura Nikech Yie Marach
GSAM 179.4Timb japuonjni noluwore gi dwaro mar keto joma oyie wach mar Biro e bura nikech yie marach; to nikech ne omigi thuolo mondo giyal wechegi koa e Ndiko, kanisa ne ok yudo lo. Ji moko ne oriembo koa kanisano nikech timbegi ne ok rwate gi chik; kendo ji mang’eny ne oweyo kanisa nikech ne giriembo joma ne ok nyal nyis ni yiegi ok rwate gi Ndiko. Kamano puonj mar Biro ne ogeng’ chuth mondo kik odonj e kanisa ma ji mia mang’eny ne oyud Jawar kendo chunygi nomor e Nyasaye.
GSAM 180.1Gima notimore e dala ma ne anywolnego notimore bende e kanise mia mang’eny e piny duto. Joma ne otimgo kamano gi owetegi mokwongo ne oyudo geno mang’eny e weche mag janabi Isaiah: “Winjuru wach mar Ruoth, un joma tetni kuom wachne: owetewu ma ne ochayou, ma ne oriembo u nikech nyinga, nowacho niya, ‘Ruoth mondo oyud duong’’; to enibiro nenore e morou, kendo ginibed gi wichkuot.”10
GSAM 180Mirima mar Joma Rach Onyisore
GSAM 180.2Kane odiechieng’ ma ne gineno ni Ruoth biro ochiegni, joma oyie ne odhi nyime gi tichgi gi chir moloyo, kendo joma rach ne odhi nyime gi mirima kod nyiero matek moloyo, kaka nyisore e wach mane jandik maduong’ mar Ywak mar Chuny Otieno ogoyo e tarik 31 mar Dwe mar 10, 1844:—
GSAM 180.3“Gima riwruokni notimo ne joma rach bende nokonyo wa matek mondo wamed bedo motegno e yie marwa ni Nyasaye ne nitie e iye. Kane nyithind Nyasaye ochokore mondo giling’ piny kendo ginyisore e nyim Nyasaye, kendo gichiwre ne biro mare, kaka mano nyalo dwarore ne joma oluongo ni joma obedo gi richo, ma nyalo war mana gi ng’wono, joma rach ne onyiso mirima madongo. Kane wan ok owuoyo ne ji kuom chokruok magwa, makmana e kalataswa, kendo ne ok waseluongo ji mondo obi, yawuoyi mag Belial ne opong’ chokruok, kendo ne omiyo chandruok mang’eny. E odhiambo Chieng’ Ngeso, tarik 12 mar dweni [Dwe mar 10, 1844], ne ok watimo chokruok e hema mar lemo, mondo jakano ot [jakano] oyud thuolo mar pwodho ot ne Sabato [odiechieng’ mokwongo (Jumapil)]. To oganda ne odonjo e ot, kendo ne ok oyie kata thuolo ma. To meya mar taon, ma ji ne ok okwaye, ne odonjo piyo kendo ne oriembo ogandano.
GSAM 181.1“E chokruokwa e Sabato moluwore, bang’ ka hema mar lemo opong’, oganda mang’ich ne opong’ yo ma nyime ot, ma ji mang’eny kuomgi ne otero mirima nikech ji moko ne oyie Biro mar Ruoth. E odhiambo, nikech wich mar oganda ne obedo matek, ne ok watimo chokruok; kata kamano, oganda ne opong’ yo koa saa mokwongo, to meya mar taon gi polis mage molony e tijgi ne ogolo ji e yo bang’ ka osemayo ji moko e ot mar rito. Wanyalo mana pimo tim ogandano gi oganda mane oringo e dhoot mar Lot e odhiambo ma Sodom ne chiegni kethore.... Riwruokni ne obiro piyo, ka ji duto timo gima achiel, kendo ne opong’ kuonde mang’eny, omiyo nikech ne onyisore e odiechieng’ mokwongo mar dwe mar abiriyo mar Jo-Yahudi, ne omedo teko e yiewa ni dwe mano ema ne en.
GSAM 181Joma Nyiero Orwako Lawi mag Yudo e Polo
GSAM 181.2E tarik 22 mar Dwe mar 10, 1844, odiechieng’ ma ndalo 2300 nochopo giko, e Paris, Maine, kane joma oyie ochokore e ot mar lemo, ka gilemone Nyasaye gi luoro kendo gigeno ni Ruoth biro e odiechieng’no, joma nyiero ne ochokore molworo ot, ka giwer wende mag nyiero. Ji ariyo kuom joma rachni ne orwako lawi marachar mabor, ne oidho ewi ot, ne owero wende, kendo ne onyiero joma ne nitie e ot ma ne gilem kendo gigeno ni Ruoth biro.
GSAM 181.3Nyalo bedo ni gima notimore mano ema nomiyo weche mag miriambo ni Jo-Adventist ne orwako lawi mag yudo e polo ne olandore e dier ji; nikech kata obedo ni kalatase mag Biro ne osechiwo osuru maduong’ nyaka $500 ne ng’ato ma nyalo nyiso tim achiel adier ma Adventist orwako law mar yudo e polo e 1844 kendo ogeno Ruoth, onge ng’ato ma osewuo gi tim moro amora.
GSAM 182Neno mar janabi mar Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1E kindeno ne nitie e Poland, Maine, rawera moro ma nyinge Hazen Foss, ma ne oyie matek ni Ruoth biro e odiechieng’ mar apar mar dwe mar abiriyo. Ne en ng’ato ma neno mare ber, wuoyo maber, kendo ne opuonjori maber. Juma moko kapok “ywak mar chuny otieno” ogik, Ruoth ne ochiegni kendo omiye neno mar janabi, ma ne onyise wuotho mar joma oyie wach mar Biro nyaka e dala mar Nyasaye, gi masiche ma ne ginibedogo. Ne omiye weche mag siem moko mondo onyis, kendo ne omiye neno mar janabi kuom tembe gi sando ma ne biro lubo ka onyiso gi adiera gima ne onyise. Kaka Foy, ne onyise okangi adek ma jopiny Nyasaye ne onego odhigo mondo gichop chuth e yo mar dala maler. Ka ne en ng’ato ma oyie matek ni Ruoth biro “e ndalo matin moloyo” (kaka ne giwergo e kindeno), ne ok onyal winjo tiend gima ne onyise kuom okangi adek mag donjo e yo; kendo nikech chunye ne oting’o wiye, ne olwore ne msalaba kendo ne ok oyie nyiso gima ne onyise. Neno mar janabi ne odokne manyien mar ariyo, kendo ne onyise ni ka pod ok oyie nyiso gima ne onyise, pekno nobed ogol kuome kendo oket e ng’at manyap moloyo kuom nyithind Ruoth, ng’at ma biro nyiso gi adiera gima Nyasaye biro onyise. Ne ok oyie kendo. Bang’e neno mar janabi mar adek ne omiye, kendo ne onyise ni oseweyore, kendo pekno ne oket e ng’at manyap moloyo kuom joma nyap, ma biro timo dwaro mar Ruoth.
GSAM 182Foss Ok Onyalo Nyiso Neno mar Janabi Mare
GSAM 182.2Mano nobwogo rawerano, kendo ne ochano mondo onyis gima ne onyise; omiyo ne owacho ni otimo chokruok. Ji ne oringo ka ochokore mondo gineno kendo giwinj. Ne onyiso gi adiera gik moko duto ma notimore ne, kaka ne ok oyie nyiso gima Ruoth ne onyise, kendo gima ne biro timore nikech kwero mare. Bang’e nowacho niya, “Koro abiro nyiso neno mar janabi.” To kata kamano, kinde ne osekadho: ne ochung’ e nyim ji ka oling’ kaka kidi, kendo bang’e nowacho gi kuyo maduong’, “Ok anyal paro wach moro amora mar neno mar janabi.” Ne omino lwete gi lit mar chuny, ka owacho niya, “Nyasaye osetimo gima nowacho. Osegolo neno mar janabi kuoma,” kendo ka chunye chandore matek nowacho niya, “An ng’ato molal.” Chakre kindeno ne olal geno mare kuom Kristo, kendo nodonjo e chandruok mar chuny. Ne ok odhi chokruok mar Adventist kendo, kendo ne ok obedo gi paro moro amora kuom lemo. Timbene e weche mang’eny, kata ka wanyalo wacho matin, ne obedo kaka ng’at ma osegol e bwo teko mamuol mar Roho mar Ruodhwa, ng’at ma “oseweyo e yo mare owuon, mondo opong’ gi timbene owuon.” E chal mar chuny ma kamano notho e 1893.
GSAM 183Neno mar janabi mar Foss Nyisore gi Ng’ato Moko
GSAM 183.1Bang’ dwe adek koa kinde ma ne ok nyal paro nene, nowinjo koa e od ma ochomore gi ma ne enie neno mar janabi ma ng’ato moko ne nyiso. Chokruok ne otimore e ot ma ne enie. Ne gijiwe mondo odonj e chokruok, to ne ok oyie. Nowacho ni neno mar janabi mano ne chiegni kaka neno mar janabi mane onyise, mana kaka ji ariyo nyalo nyiso wach achiel. Kamano ne ng’eyore gima ne oneno to ne ok nyal paro kane odonjo mondo onyis. Kane bang’e oneno ng’atno, nowacho niya, “Mano e ng’at ma Ruoth oseketo pekno kuome.”
GSAM 183Kuyo Maduong’
GSAM 183.2Gikone, odiechieng’ mar apar mar dwe mar abiriyo, e ndalo mag Jo-Yahudi (tarik 22 mar Dwe mar 10, 1844), ne ochopo. Ne oyudo ji alufu mang’eny, alufu mang’eny, ma ne gineno e odiechieng’no kaka giko mar genogi. Ne ok giloso chenro moro amora mar piny bang’ tarikno. Ne pod ok oketo e chunygi kata wach ma wacho niya, “ka ok obiro,” to ne gisetieko wechegi mag piny kaka gisedwaro ni odiechieng’no biro bedo giko mar ndalogi mag ngima. Ne osewarny kendo osegiwo joma rach chik mondo giringi e nyim mirima mabiro, kendo ji mang’eny kuom joma rach ne oluoro ni wachno nyalo bedo adier. Ne gisejiwo wedegi kendo gilamo kodgi, kendo ne gisegoyo oriti ne joma kuomgi ma ne ok oseketo chunygi ne Nyasaye. E wach machiek, ne gisegoyo oriti ne gik duto mag piny gi luoro kaka ng’at ma paro ni chiegni ochung’ e nyim Jang’ad Bura mar piny duto. Kamano, ka chunygi parore matek ma chiegni ok giywe, ne ochokore e kuondegi mag lemo, ka gigeno ni saa moro amora giniwinj “dwol mar malaika maduong’ kod turumbete mar Nyasaye,” kendo gineno polo ka wang’ gi duong’ mar Ruoth ma biro.
GSAM 184.1Saa ne odhi mos mos, kendo kane chieng’ opodho e yo podho chieng’, odiechieng’ mar apar mar dwe mar abiriyo mar Jo-Yahudi noserumo. Yamo mar otieno ne odok ka opong’ gi mudho mar kuyo ewi piny kendo; to gi mudhono ne obiro lit mar kuyo e chuny joma oyie wach mar Biro, ma kit lit ma nyalo yud mana e kuyo mar jopuonj Yesu Ruodhwa, kane gidhi e utegi gi kuyo e otieno bang’ tho e msalaba gi iko mar ng’at ma kinde matin motelo ne gisetero gi mor nyaka Jerusalem kaka Ruodhgi.