Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
02 / 31

Nyokuongi mar Kitabu mar 1992

John Norton Loughborough

GSAM -[Nota mar jataya CD-ROM: Nikech kitabu mar 1992 ne omedo weche mag Loughborough ma ne pok ogol (kaka Apendiks A), ne owinjore mondo omed weche mag kinde machien-gi kod historia gi paro ma oriwore kodgi.]

GSAM 5Pich mar Ngima

GSAM 5.1John Norton Loughborough ne en janeno gi wang-gi kuom chako kanisa mar Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo. Neno machokni kuom ngimane gi tichne, e weche mage owuon (ma ne oket e Apendiks A), biro miyowa ngec mar kitabu manyiengi.

GSAM 5.2Ne onyuola e Victor, Ontario County, N.Y., Dwe mar achiel 26, 1832. Gweng’ni ne en gi ji mia ariyo kata moloyo, kendo ne olwore gi jopur mang’eny modak maber kuom mail mang’eny. Ne nitie e yor posta machon ma aa Albany nyaka Buffalo. Kanyo ne asebedo e skul mar Jumapil gi tich mar ji nyaka koth mar 1848, ma Rochester, N.Y. nobedo kar tichna. Wuonwa kod kwarwa ne gin jopuonj lemo mag Methodist e gweng’, to ne gipidhore gi tichgi giwegi....

GSAM 5.3... E juma mogik mar dwe mar apar gariyo 1843, ne awinjo wachna mokwongo kuom yalo mar Biro. Ne owuok kuom owadwa James Barry, kuom wach ni, “Sa mar ng’ado bura osebiro.” Teko maduong’ mar Nyasaye ne oketo adiera ma ne oyalo e chunywa. Ne chalo kaka wachung’ e nyim kom bura mar Nyasaye. Bang’ puonj mar japuonj lemo, an gi ji mang’eny ne wadhi nyime mondo olemnwa. Kanyo ema tichna mokwongo mar kwayo kendo manyo Nyasaye nochakore....

GSAM 5.4E kinde mar koyo e higa mar 1852, ka ne pok achako yalo Wach mar Malaika Mar Adek, ka ne aparo ni awach wachni kata awuok gi tich mar lwet mondo apidhwa gi chiega, ne omiy nyaminwa White neno e chokruokwa e Rochester e Sabato moro, kendo ne omiya wach mar siem ma nyisona mondo ok arit kendo, to awuog awach wachni, kendo Ruoth biro yawona yo mondo ayud gik ma pidha....

GSAM 6.1Ka ne asebedo e tich maber e ndalo mag chakruok, ne ochung’ gimoro ma ne en gima ok aneno maber. Ne en ni e chokruok moro amora maduong’ e pinje mopogore ma owadwa gi nyaminwa White ne bedo iye, ne giluongo an mondo adhi kodgi. Ne awacho e chunya, “Ang’o momiyo ok giluongo jopuonj lemo magi, to giluonga an kinde duto?”

GSAM 6.2Kendo bang’ mano, ka ng’anyo adek mag 1853 nyaka 1865 ne obiro, ka ne gichako gazet adek mopogore, achiel ne ng’anyo ka ng’anyo, ang’o momiyo ne abedo kanyo kendo aneno chakruok mar ng’anyo ka ng’anyo? Kendo bang’ mano, ang’o momiyo ne abedo kanyo mondo anen nyaminwa White e neno oyawore moloyo nyadi piero ang’wen, anen ka jothieth nono ringre, kendo awinjo ka owacho gik ma biro timore—gik ma ne chalo kaka ok yie joma winjo koro, to notimore adier? Awacho gi adiera duto, kinde magi ne ok gin kinde mar medo duong’na, to ne gin gima ne ok ang’eyo. Ne awacho e chunya, “Ang’o momiyo magi duto chal kamano?”

GSAM 6.3... E 1890, Chokruok Maduong’ mar Kanisa Duto ne okwa mondo ati e tung’ wuok chieng’ mar gode mag Rocky. Bang’e ne obiro wach mar siemni, ma ne ondik ne Jatelo O. A. Olsen, kendo ne omiye an bende: “Awacho ni Jatelo Loughborough otim tich ma osebedo ka rito mondo otim e kanise. Ruoth dwaro ni dwonde owinjre kaka Jon, ka owacho gik ma osetimo awuon e chakruok gi dongruok mar Wach mar Malaika Mar Adek. Jatelo Loughborough obed e karne makare, kaka Caleb ma biro nyime, kendo omaki wach motegno, e nyim yie maonge, paro mar kia, kod kia mar adiera, ‘wan gi teko mang’eny mar donjo kendo mako piny maber.’ Kik itue Jatelo Loughborough e kona moro amora. Kik imake gi chokruok moro achiel. We mondo odhi ka gi ka, kendo kama duto, ka onyiso gik ma oneno, ma ong’eyo kendo ma omulo e chakruok gi dongruok mar Wach mar Malaika Mar Adek.”

GSAM 6.4(Ne Apendiks B mondo inen ndalo maduong’ mag ngima mar Loughborough.)

GSAM 7Luongo Makende Mondo Buk mar Loughborough Olandre

GSAM 7.1E kinde mar loko siglo, bang’ ka owadwa Loughborough nondiko Chakruok gi Dongruok mar Wach mar Malaika Mar Adek, ma ne en nyime mar Riwruok Maduong’ mar Biro mar Ariyo, Ellen White nondiko wechegi:

GSAM 7.2Awinjo lit maduong’ kuom kitwa sani. Wan onego watim tich ma ne onego otim chon. Onego watim kaka Ruoth ne ochiko Musa mondo otim, kane nyithind Israel osekalo thim kendo gichung’ e wir Jordan. Moses ne okik mondo owachnegi kendo weche duto ma Ruoth ne otimo negi e wuothgi e thim. Ndiko mar wachni oyudore e kitabu mar Duteronomi.

GSAM 7.3Ndiko mar gik ma oganda mar Nyasaye ne otimo e historia mokwongo mar tichwa onego ogol kendo. Ji mang’eny ma ne obiro e adiera bang’e ne ok ng’eyo kaka Ruoth ne otiyo. Gik ma William Miller gi joma ne tije kode, Kapitain Joseph Bates, kod jo-chak tije mamoko e wach mar Biro ne onego obed e nyim ogandawa. Kitabu mar Jatelo Loughborough onego oyud ratiro. Joma telo e ogandawa onego gine gima ginyalo timo mondo kitabu ma oliew.

GSAM 7.4Onego wanon mondo wayud yo maber moloyo mar nono kendo paro kuom gik ma watimo chakre e chakruok mar tichwa, kane wawayore gi kanise, kendo wadhi nyime hatua ka hatua e ler ma Nyasaye ne omiyowa. E kindeno ne waketo singo ni Muma, Muma kende, ema nobed japuonjwa; kendo ok onego wayuogi e singoni. Ne omiyowa ranyisi mang’eny mag teko mar Nyasaye. Honni ne otim. Kendo kendo, ka ne oketowa e kuonde matek, teko mar Nyasaye ne nyisore mondo okonywa.—Waraga 105, 1903 (CWE145) (weche moko ne oket gi herufi ma nenore mopogore mondo omigi ratiro).

GSAM 7Ang’o Momiyo Ogol Kendo?

GSAM 7.5E ler mar weche mag siem ma osewacho, mondo wapar kuom gima nomiyo owadwa Loughborough okik mondo owach historiawa, kendo gima nomiyo wan bende wasebedo gi paro mar miyo ndiko mage ochak oliew e tich.

GSAM 8—Luongo Mondo Wapar

GSAM 8.1Mokwongo moloyo, nono gik ma otimore e historia miyowa thuolo mar luwore gi lwet Nyasaye ka otiyo, kendo waneno ranyisi mag herane gi ritone. Mano medo yie, kendo puonjwa puonj mag chon, maber gi marach. Nono mise mag Muma ma kanisawa ogere kuomgi, kendo onyis chuny mar misango mar joma ne chako tich. Oparowa kama wayudore e chuny. Kaka owadwa Loughborough ne ondiko e p. 33, “Ka ne en gima ber ne Israel mondo gi par weche mag Ruoth kuomgi, pok ber bende ne wan? E mor maduong’ japuonj wer ne owacho kendo, ‘Wedi Ruoth, chunya, kendo kik wiyi owil gweth mage duto.’”

GSAM 8—Kinde Makende E Historia

GSAM 8.2Ndalo mag chako tich mar Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo ne gin kinde moko mowinjore e historia. Paro kuom ranyisi adek kata moloyo mar kinde machalo kamano obiro.

GSAM 8.3(1) Ka koro maduong’ otime. Kuom gik machalo kamano, ji ok neno chuth kata mang’eny e kindeno. Mano momiyo en gima duong’ kendo konyo mondo walok wang’wa chieng’ bang’e, ka waneno gik ma koro oting’o—weche ma Ruoth ne oparo mondo obed adiera mar sani e kinde ma piny ne ngima.

GSAM 8.4(2) Ka mise mag tich moro maler ma Ruoth oparo timo oseket. E neno ndalo machalo kamano, en gima duong’ mondo wanen kaka sirni ne oket, ranyisi ma aa Muma, kod gik ma Ruoth ne otelo, ma hatua ka hatua ne okelo joma ne chako tich, joma ne luong mondo gibed joma oger e kindeno, mondo giyud yie ma oting’o wach gi tich ma Nyasaye ne oketo e lwetgi.

GSAM 8.5(3) Ka lokruok madongo otime e tich mar kar dolo maler ma adier, ma ok en mar ranyisi kende. Nikech yo mar Nyasaye “ni e kar dolo maler” (Zaburi 77:13), onego wang’e kendo waluwore gi yie kuom gima Nyasaye timo mondo oket wach mar richo. Gima konyo moloyo e wachni en ranyisi mar lokruok maduong’ mane okwongo gi mano mane otime e chiewruok mar Biro. Ruoth dwaro mondo wapar kuom gima notimore ka tich nolokore koa e laru nyaka kar maler (koa Calvary nyaka e dhiyo e polo), kendo kaka joma luoro Nyasaye e kindeno ne ok neno maber gima notimore e chakruok, kendo mano nomiyo giyudo kuyo marach, to bang’e ne gineno kar gigi e yawo mar chenro mar Nyasaye. Gik ma gin otimo onyiso ler kuom joma oyie e 1844 kendo bang’e, e lokruok koa e kar maler nyaka e kar maler mar maler moloyo (koa e lamo ne ji nyaka ng’ado bura e kinde mar lamo ne ji).

GSAM 9.1Ranyisi adek mag malo duto waneno e kinde mar chakruok, kaka ndiko mar owadwa Loughborough onyiso. Wadwaro mondo wakaw kendo wabet gi chuny machal gi joma ne manyo adiera “kaka ng’ato manyo mwandu mopandi”, kendo bang’e oyude, kendo ochiwo gik duto ne yalone.

GSAM 9—Siro Roho mar Koro Wach

GSAM 9.2Gima machielo momiyo ogol kendo neno mar Loughborough en mondo wachak waket ratiro kendo e ndalowa sani kuom tich mar Ellen White e historia gi Muma kaka jandik, jowach, kendo ng’ato ma ne oyudo mich makende mar Roho mar koro wach, ma ne owacho kuome e Nyokuongine.

GSAM 9—Neno Gi Wang’ Kuom Adiera mag Chakruok

GSAM 9.3Ranyisi nyiso ni Ellen White ne omiyo chik kuom miaka piero ochiko mokalo mondo kitabu ma obed e lwet ji mang’eny, kendo mondo weche kod neno mar joma ne oketo mise mag tich nonre kendo ogol kendo. (1) Joma ne oneno gi wang-gi ne tho, kendo neno maggi mar weche mag dhok ne yudo giko. (2) Ji alufu mang’eny ma ne donjo e kanisa ka gionge ngec owigi kuom gik ma ne chako tich kata joma ne chako tich ne biro miyo kanisa obed ma ok ong’eyo mise ma Nyasaye ne oketo. (3) Puonj mag miriambo ne biro temo kanisa, moloyo e kit ma wang’e ne muofu, kaka ne onyisore e gima notimore e Minneapolis kendo ma nokel gima notimore bang’e. Mano nomiyo yie mar ji mang’eny kuom ni Ruoth ne odhi nyime otelone e Riwruokni yud chandruok e yo mang’eny, mopogore, kendo ma ok ng’ere piyo. Ne en gima duong’ mondo ranyisi mag lwete ka otiyo onyis kler kendo gi teko.

GSAM 9Weche Kuom Apendiks A

GSAM 9.4Kia gi penjo, kia gi paro mar joma ne pok gin jomane oneno gi wang-gi, ne onenore e ngima mar owadwa Loughborough awuon. Gima machalo kamano nomiyo otemo mondo ondik gima oketie sani kaka Apendiks. Wawinjo ni en gweth gi tich mondo waket dwoko mage e kitabu ma, nikech en gima ogol mokwongo. Ne wang’eyo ni nitie kuom wach ma L. E. Froom nondiko e buk matin Yudo Joneno mag Koro Molal. Wachie weche mag Froom kuom historia mar manuskrip ma en Apendiks A:

GSAM 10.1Gima machielo ma ne osekonyowa ne en manuskrip maduong’ ma ne oyud e machine mar ndiko, ma J. N. Loughborough ne ogoyo gi machine mar ndiko machon mar telegraf mar Blick, duto e herufi madongo. Ne en dwoko mage, ma ne oik e 1918 kapok otho, kuom weche mag miriambo, loko adiera, kod ketho ma jokwedo moko ne okwedogo bugene machon kinde matin motelo kuom chakruok mar Riwruok mar Biro. Ka ne omiye Ot mar Goyo Buge mondo ogol, ne onenore ni ok en gi wach ma ji duto biro dwaro, ma nyalo miyo ogol. Omiyo ne odwoke ne jandike.

GSAM 10.2Ka ne odongo e higni mage, Jatelo Loughborough nomiye H. A. Washburn, ma ne en japuonj historia e Pacific Union College, mane omiye ratiro kendo orite. Chieng’ moro ot mar japuonjno nowang’ chuth nyaka piny, kendo librarene maber nowang’ kode. Buge matin ma ne odong’ ne nindie e mesa mar skul. E kindgi ne nitie manuskrip ma, ma wiye ne ni “Gik Moko ma Asetimo.” E giko puonjna mokwongo kuom Riwruok mar Ja-Miller, ma ne okwa mondo apuonji e chakruok mar Skul Maduong’ mar Muma ma ne otie e Pacific Union College e higa no, Japuonj maduong’ Washburn nokawa manuskripno kendo oketa e lweta ka owacho, “Koro ang’eyo gima nomiyo manuskripni ne obed achiel kuom gik matin ma ne owar koa e librare duta, nikech ne obedo e mesa mar skul. Nyasaye ne dwaro mondo orit mondo oti ne tichni. Ket e Kanyakla mar Ndiko mag Biro (Advent Source Collection).”—pp. 48, 49

GSAM 10Tich Mar Ruoth Kod Dhano

GSAM 10.3Ka wang’eyo gimoro kuom kit dhano kaka onyisore e chunywa wawegi, wang’eyo maber agulni mag lowo ma Ruoth osebedo ka otiyo kodgi. Wachiwo kitabu ma mondo omed yie kuom kaka Ruoth osebedo ka otiyo, ok mondo omed yie mar miriambo kuom nyawo mar ji ma ne otemo timo dwarone. Ok wachiwo weche mag miyo ketho chalo gima makare kuom yo moro amora ma kit dhano mar joma luoro Nyasaye nyalo timore ka jomanyalo manyo adiera e ndalowa sani somo kitabu ma kata neno moko kuom ndalo moko makende. Nyasaye osebedo ka otiyo gi dhano, e chokruok mar kit dhano gi Nyasaye (Efeso 2:20). We mondo wayie mondo wawinj dwonde, kata e weche ma jomamoko wacho gi yweyo. “Kik ucha wach mag koro; non gik moko duto; mak matek mano ma ber.” (1 Thesalonika 5:20, 21). (Ne Weche ma Oyer 3:342-347)

GSAM 11Kinde Mar Chakruok Ema Wach Maduong’

GSAM 11.1Waneno ni tich maduong’ moloyo mar kitabu ma en dwoko penjo mang’eny (kata ma ne ji ok penjo) kuom kinde mar chakruok gi higni mokwongo. Penjo mamoko ma tiende kuom ngima mar kanisa bang’e e giko siglo mar apar gochiko kendo bang’e, onego onre kama machielo. Jaote mar Ruoth oseyiso e weche mag neno kit kanisa e kindeno, ler ma Ruoth ne otemo miyo e 1888, kod gik ma nokel e kindeno kendo e higni nyaka ndalowa nikech kanisa ne osekwedo wachno.

GSAM 11.2En gima duong’ mondo wanen pogruok mar rito mar geno mar ji, ma osebedo pok mar oganda mar Nyasaye e kinde duto, ma ne gigeno ni Biro mar Ruoth chiegni to giyudo ranyisi ni ne ok en kindegi, kod rito mar gombo mar Ruoth, ka kaka ne otimorene Israel machon, ne okelowa kaka oganda nyaka e borne mag Canaan kendo owachonwa ni, “Donjuru”, to ne ok wadonjo nikech yie maonge. We mondo wanen kama warimore kendo gima omiyo wan kanyo. We mondo wapuonjre puonj mag wuonewa, wachak wach gweth gi rito mar Ruoth, kendo wayie ni otim e iyewa kendo e lwanda wa gima ne ok onyal timo higni mia achiel mokalo.

GSAM 11.3(Ne Apendiks C)

GSAM 11Chandruok Ne Kanisa Sani

GSAM 11.4E Nyokuongi mar owadwa Loughborough ne owacho ni Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo alufu mia achiel ma ne gin kanisa e kindeno ne nyis teko gi kinda ma nomiyogi chalo kaka gin ji milion ariyo. Ka watiyo gi ratiro machal kamano, donge wanyalo wacho sani ni ji milion auchiel ma wan-go chalo kaka ji milion mia achiel gi piero ariyo? Chandruok mage ma neno mage kuom higni mokwongo okelo ne kanisa sani?

GSAM 12.1Waweyo kodu penjo moko ma pod onge dwoko, ma walemo ni kitabu manyiengi nokel:

GSAM 12.2(1) “Riwruok” odhi kanye?

GSAM 12.3(2) Bende osesiko e mise mage?

GSAM 12.4(3) Nyaka kar ang’o ema lokruok ma waneno e kanisa chakre e ndalo mag Loughborough nyalo nyisore gi lokruok e ngima mar jamii kata gi tich mar Ruoth e dierwa?

GSAM 12.5(4) Ang’o momiyo pod wan kanyo, higni machal gi 150 bang’ ka Riwruok ne ochako yalo ni Kristo biro duogo chiegni?

GSAM 12.6Ka anono historiawa mokalo, ka asewuotho e hatua ka hatua mag nyime nyaka kar ma wan godo sani, anyalo wacho ni, Paki Nyasaye! Ka aneno gima Ruoth osebedo ka timo, chunya opong’ gi awadho, kendo agen gi Kristo kaka jatelo. Onge gima waluoro kuom ndalo mabiro, mak mana ka wiwa owil gi yo ma Ruoth ne otelowa, kod puonj ma ne omiyowa e historiawa mokalo.—Ndiko mag Ngima mar Ellen G. White, 196

GSAM 12.7Kik igol ranyisi machon ma wuonewu oketo.—Ngeche 22:28 Komiti mar Adventist Pioneer Library Loma Linda, California, Dwe mar adek 1, 1992

Note

Back