Sula 14 — Dhoot Molor
GSAM 214.1“Ka pod gidhi ng’iewo, wuoyi manyuomo nobiro; kendo joma ne oyikore nodonjo kode e arus, mi dhoot nolor.”1
GSAM 214.2Biro mar Wuoyi Manyuomo mowachie e ngeroni ok en biro mar Kristo e piny, to en biro e arus. Arus en gima timore kapok Ruoth obiro. Injili mondiki gi Luka wacho kama: “Tweuru nungu, kendo weuru techeu oliel; kendo un uwegi ubed kaka ji marito Ruodhgi ka odwogo koa e arus, mondo ka obiro kendo dwongo dhoot, to giyawne piyo.”2
GSAM 214Yudo Pinyruoth Miluongo ni Arus
GSAM 214.3Biro mar Wuoyi Manyuomo e arus onyis e Daniel 7:13, 14, kama Kristo biro ir Wuoro mondo oyud pinyruodhe. E ndalo machon, biro mar ruoth e dala maduong’ mar pinyruodhe mondo okaw kome mar duong’ gi pinyruodhe ne iluongo ni arus. Gimani—kawo dala maduong’ kaka nyako manyuom—ne itimo gi duong’ kod ilo mar arus mar adier. Omiyo ka Kristo oyudo pinyruodhe kuom Wuoro e polo, to iwacho ni osenyuomo nyako mare—Jerusalem Manyien (Fweny 21:9); kendo e ng’eroni mani iluongo ni “arus.”
GSAM 214.4Bang’ giko mar ndalo 2300, tarik 22 mar dwe mar 10, 1844, jo-Adventist, mane pimo gik mane gitimo gi weche mako arus mar yo wuok chieng’, nowacho ni, “Kristo osedonjo e arus.” Ka negiyudo ler maduong’ kuom kit gima ne biro timore e giko mar ndalo 2300, yiegi noluwo Kristo e tich mane osechako; omiyo gi yie, “negidonjo kode e arus.”
GSAM 215“Abiro Dwogo”
GSAM 215.1E neno mar janabi mane omiy Nyar Harmon e 1845, kuom Kristo kawuok e ot mokwongo kodonjo e ot mar ariyo mar kar dolo maler e polo, wayudo wechegi: “‘Rituru ka; adhi ir Wuora mondo ayud pinyruoth; rituru lepeu obed maonge chido, kendo bang kinde matin abiro dwogo ka aa e arus mondo akawu ubed koda.’ Eka gari mar polo mar boche, man-gi tiende milore machal gi mach maliel, kendo malaike olworo, nobiro kama Yesu ne nitie. Nodonjo e garino, mi oting’e nyaka Kama Ler Moloyo, kama Wuoro ne obetie.”3
GSAM 215Ng’wono Bang’ Loro Dhoot
GSAM 215.2Dhoot molor mar ng’eroni chalo ni wacho kuom gima timore kapok Wuod dhano obiro adier e boche mag polo; nimar bang’ loro dhoot, nyiri ma pok ong’eyo chuo mamoko biro kendo dwongo dhoot, mi inyisogi mondo “girit” nikech ok ging’eyo odiechieng’ kata saa mar biro mare. Kendo dhootni iloro bang’ ka nyiri mariek osedonjo gi Wuoyi Manyuomo e arus.
GSAM 215.3Weche motiyogo e ng’ero mar nyirigi chalo ni nyiso ni, bang’ donjo e arus, pod nitie thuolo ma kata nyiri “mofuwo” nyalo yikore e yo ma oyie kode mondo girom gi Wuoyi Manyuomo. Ochikogi mondo “girit.” Rito gi kuro gin gik machal gi yikruok mar adier mar romo gi Ruoth. Kuom mano, chalo ni ng’wono ok igolo oko ka dhoot mar ng’eroni olore.
GSAM 215Ok En Dhoot mar Luka 13:25-28
GSAM 215.4E kinde mosekalo, ji osetimo ketho gi riyo dhoot mowachie e ng’eroni gi dhoot mowachi e Luka 13:25-28, ma wacho ni, “Ka wuon ot osechung’ kendo oseloro dhoot, kendo uchako chung’ oko kendo dwongo dhoot, ka uwacho ni, Ruoth, Ruoth, yawwa; en to noduoknu ni, Ok ang’eyau kuma uae.... Wuoguru kuoma, un duto jotim richo. Kanyo nobedie ywak gi kayo lak, ka ununeno Ibrahim, Isaka, Jakobo, kod jonabi duto e pinyruoth Nyasaye, to un uwegi oriemu oko.” Weche motang’ogi nyiso maler ni ka dhootni olore, to gima biro timore gi joma odong’ oko oseng’adie bura. E kindeno pinyruoth Nyasaye osechopo; nimar ginineno joma owar e pinyruoth. To e ng’ero mar nyiri, Ruoth pod ok obiro e pinyruodhe, to osedhi ir Wuoro mondo oyud pinyruodhe.
GSAM 216Dhoot Molor e Tich Mane En Ranyisi
GSAM 216.1Joma noluwo Kristo gi yie e tije bang’ giko mar ndalo 2300—tarik 22 mar dwe mar 10, 1844—noneno ni ka odiechieng’ mar pwodho richo nochopo e tich mane en ranyisi, jadolo maduong’ noloro dhoot mar ot ma oko kendo oyawo dhoot madonjo e Kama Ler Moloyo, mondo otim tije kanyo mar rucho richo mane ohul e kar dolo maler; kendo ni e yo machal kamano Kristo, jadolwa maduong’, noseloro dhoot mar ot ma oko mar hekalu mar polo, kendo noyawo ot mane onenoe “sandug singruok mare.”4
GSAM 216En Jogo Mane Nikod Ketho?
GSAM 216.2E kindeno nitie jomoko e kind jo-Adventist moyie mane pod ok oyudo ler maler kuom tich mar Kristo e kar dolo maler, nikech ne pok oluong parogi kuom Wach mar Malaika Mar Adek. Jogi noketho ka giriyo dhoot mar oko mar kar dolo maler gi dhoot molor mar Luka 13:25-28. Kata kamano, jogi ne ok gin jo-Adventist mag Odiechieng’ mar Abiriyo. To wabiro temo nyiso ni gin jogo mane, gi kaka puonjoni nochakore, kod gik mane okelo paro ma kamago.
GSAM 217.1Ji mane opogore gi kanise mane gin kanise gi nying kende, e bwo lando wach mar biro, kaachiel gi jogo mane gipogore kodgi, gin joma iwuoyogo e wach mar siem mar kanisa mar abich kod mar auchiel kuom kanise abiriyo mag Fweny. Siem ne kanisa mar abich, Sardis, wacho ni, “Omiyo par kaka ne iyudo kendo iwinjo, kendo mak matek, ilokri iweye richo. Ka ok ibirit, to abiro biro kuomi kaka jakuo, kendo ok ibing’eyo saa mabiro birone kuomi.”5 Wechegi nyiso maler ni joma ne iwuoyo kodgi kamano ne osewinjo lando wach mar biro mar Ruoth. Negiwacho ni giyie kode, to koro ne gichiegni kwere.
GSAM 217Kanisa mar Filadelfia
GSAM 217.2Kanisa mar Filadelfia, chal mar auchiel mar kanisa mar Injili, ema iluongo bang’e. Kanisani nyiso ji mane ogol oko e bwo lando wach mokwongo kod mar ariyo mag Fweny 14. Ruoth wacho ne kanisani ni, “Ne, abiro piyo: mak matek gima in-go, mondo ng’ato kik okaw osimb duong’ mari.”6 Pod iwuoyo kodgi gi wechegi: “Jal maler, jal madier, jal man-gi ufunguo mar Daudi, jal mayawo ma onge ng’ama loro, kendo loro ma onge ng’ama yawo, wacho wechegi: Ang’eyo tiji: ne, aseketo e nyimi dhoot moyawore, ma onge ng’ama nyalo lore; nikech in gi teko matin, kendo iserito wachna, kendo pod ok ikwedo nyinga.”7
GSAM 217Dhoot Molor mar Ng’eroni En Ang’o?
GSAM 217.3Dhoot moyawore gi molor e Ndiko mosehul kama nyiso ang’o? Waparo ni dwoko malong’o mar penjoni nyalo yudore e ler motelo sani: Ka ne nitie jomoko e kind jo-Adventist mane oseyudo ler mosemedore, kendo ne gipuonjo ni Jawar noseloko tije koa e ot mokwongo odonjo e ot mar ariyo mar kar dolo maler e polo, kendo ne ginyiso malong’o wach dhoot moyawore gi molor ne joma ne dwar winjo, oganda moro nokwedo adierani, kendo notemo gero yie e puonj ni dhoot moyawore ema molor, kendo dhoot molor ema moyawore. Ka negitimo kamano, negichiego yo, kata giketho tich mar jotich Ruoth ka e piny. Dhoute mag kar dolo maler e polo iyawo kendo iloro gi teko mar Kristo—“Jal mayawo ma onge ng’ama loro.” E wach ne kanisa mar Filadelfia, ji mamako matek, marito wach, kendo ma ok kwedo nyinge, yudo loch mayawo dhoot ma onge ng’ato ma nyalo lore. Maonge kiawa, mani wacho kuom dhoot mar chopo ne ji, ma chalo ni ji noseloro maber (kaka wanano); to nikech omiyo duong’ ne chung’gi matek, Ruoth keto e nyim joma jorit adier “dhoot moyawore” ma onge ng’ato ma nyalo lore.
GSAM 218Dhoot mar Lando Wach
GSAM 218.1Nitie ranyisi mang’eny e Ndiko Maler ma dhoot itiyogo gi tiend wachni. Ka Paulo ndiko ne Jo-Korintho, owacho ni, “Nimar dhoot maduong’ mar tich makelo olemo oseyawona, kendo nitie joma kedo koda mang’eny.”8 Kendo e warakane mar ariyo ne Jo-Korintho owacho ni, “Ka ne abiro Troas mondo aland Injili mar Kristo, kendo Ruoth noyawona dhoot, ne onge kuwe e chunya nikech ne ok ayudo owadwa Tito.”9 Bende nokwayo Jo-Kolosai kama: “Meduru nyime gi lemo, kendo rituru e lemo gi goyo erokamano; ka ulemonwa bende, mondo Nyasaye oyawnwa dhoot mar lando wach, mondo wahul wach mar Kristo mopondo, ma nikech en asetweyoe gi nyororo.”10
GSAM 218.2Ndikogi nyiso ni thuolo mag lando adiera iluongo ni dhoute moyawore; kendo weche mowach ne kanisa mar Filadelfia chalo ni nyiso ni e kinde mane oluong jogi oko, ji ne timo timo matek mondo gilornegi dhoot mar lando wach. Ka kanisa mar Filadelfia nokalo e tem, ka omako “wach” gi “nying” Ruoth matek, wach mar Ruoth ne gin ne en ni nobiro ketonegi e nyimgi dhoot moyawore ma onge ng’ato ma nyalo lore.
GSAM 219Chal Bang’ Tarik 22 mar Dwe mar 10, 1844
GSAM 219.1Ka wachni ni e nyimwa kaka weche mag koro wach onyiso, wadwog waneno chal mane nitie ka gik ne medore timore. Kaka osonyis, nyaka dwe mar 4, 1844, kanise ne oyawore ne lando wach mar biro, kendo luong mar jotich ne ng’eny moloyo ma joyal mane nitie ne nyalo timo. Bang’ kuyo mar 1844, e kinde ma piny chako donjo e liet, joma ne ok oyie adier gi puonjo nolokore mochako kwede. E kinde liet mar 1844, ka ne oland Wach mar Malaika Mar Ariyo mar Fweny 14 gi “ywak mar chuny otieno” (Mathayo 25), sand malit ahinya nochakore kuom joma ne pod timo chir mar wacho yiegi kuom biro machiegni mar Ruoth. Joma ne kedo kodgi notemo yore mopogore opogore mar chieg wachni, kendo e yore duto mane ginyalo negitemo geng’o tich mar joma ne pod lando ni “saa mar bura mare osechopo.” William Miller nowacho kuom kedoni ni, “En gima ok winjore ahinya kendo ma ok nyal ler.” Kedo nobedo matek e giko mar ndalo 2300 ma Geo. Storrs nowacho kuome ni, “Wasetieko gi kanise ma gin kanise gi nying kende kod joricho duto, makmana ka ywakni nyalo chopo irgi.”
GSAM 219.2Bang’ giko mar kindeno, ka kedo gi jaro mar joricho nomedore nyadide ariyo gi adek, William Miller nowacho kuom chalno ni, “Wasetimo tichwa mar siemo joricho, kendo mar temo chiewo kanisa maluwore gi timbe kende. Nyasaye, e telo mare, oseloro dhoot.”11
GSAM 219Chuny Joricho Matego e Yore Duto
GSAM 219.3Timbe mag piny majaro kamano ok nokelo kende ni chuny joricho obed matek kuom puonj mar biro, to wach mane joma ne ni e kanise ma gin kanise gi nying kende wacho ne en kama: “Ka waparo kaka lokruok mar adier gin gik ‘manok kendo makende’ ahinya, kod joricho maonge luor kendo man-gi chuny matek e yo ma chiegni onge machalo kode, wachako ywak kaachiel maonge dwaro ni, ‘Nyasaye osewil wiye mar bedo jang’wono koso? Kata dhoot mar ng’wono olore?’”12
GSAM 220.1Wasomo bende kuom jatich machielo kuom chal mane nitie bang’ giko mar kinde mane okor: “E kindeno ne chiegni bedo gima ok nyalre chopo ir joma ok oyie, nikech kuyo mar 1844 nosechocho paro mag ji mang’eny ahinya, kendo ne gidagi winjo ler moro amora mar wachno.”13
GSAM 220Dhoute Duto mag Chopo ir Joma Ok Oyie Nolor
GSAM 220.2Chal ma kamano, e kindeno, nonenore kaka gima loro dhoot mar chopo ir ng’ato ang’ata makmana joma ne pod omako yiegi gi genogi kuom biro machiegni mar Kristo. Nikech dhoot mar lando wach nonenore molore chuth, kendo jo-Adventist noneno ni nitie dhoot molor e ng’ero maluwore gi gik mane gisetimo, nyalo nenore mayot kaka negichopo e paro ni ng’wono ne onge kendo ne joricho; kata, kaka jomoko nowache, ni “dhoot mar ng’wono noselor,” moloyo ka negiparo ni dhoot molor mar ng’eroni gi dhoot molor mar Luka 13 ne gin gima achiel. Ka ji odagi chuth winjo, ka gitimo kamano giketo chunygi matek, dine gilokore nade?
GSAM 220Ng’a Mane Okwongo Puonjo Wach mar Dhoot Molor Ma En Miriambo?
GSAM 220.3Koro penjo wuok ni, Ng’a mane ochako puonjo puonj mar “onge ng’wono ne joricho”? Ng’a mane oyie kode? Kendo ng’a mane okwede? Kaka dwoko ne penjo mokwongo, wabiro nyiso wach mar lim mane J. V. Himes otimo e piny Maine e chakruok mar kinde ma piny donjo e liet e 1845. Owacho ni:—
GSAM 220.4“Owadwa Joseph Turner gi jomamoko nokawo paro ni wan e Sabato maduong’—ni higni 6000 noserumo—omiyo onge Adventist mane onego otim tich moro amora mar lwet kendo. E parogi, timo kamano ne nyaka okel kethruokgi mogik.
GSAM 220.5“Ka negikuro e chalni maonge tich mar lwet e piny, ler manyien, kaka ne giparo, nolenyo e paro mar owadwa Turner, tiende ni Wuoyi Manyuomo NOSEBIRO—ni nobiro e odiechieng’ mar 10 mar dwe mar 7 mar higa mar jo-Yahudi mane osewuok—ni e kindeno arus notimore—ni e kindeno nyiri duto, e yo moro, nodonjo kode e arus, kendo dhoot nolor!—onge ng’ato kuom jogi mane nyalo lal, kendo onge ng’ama ne ni oko mane nyalo war. E yo ma kamano, weche duto mag chuny e piny maduong’ni ne osetiek.”14
GSAM 221Ng’a Mane Okedo Matek gi Puonj Mar Miriambo?
GSAM 221.1Jatelo Turner nochako puonjo puonje mar “onge ng’wono kendo” e Paris, Maine, kendo ne oyudo jolupe mang’eny e gweng’no kuom kinde matin. Nikech dhoot mar chopo ir ji ma ok gin jo-Adventist ne olore chuth, kata joma wacho ni giyie kata joma ok wachi, ji mang’eny nodonjo mos e paro mar Turner kuom wachni.
GSAM 221.2Mondo nying jo-Adventist kik okaw e yo marach, chakre ka wabiro wuoyo kuom jogi kaka jo-Adventist mag odiechieng’ mokwongo; kendo ji mang’eny kuom jogi ema ne yie gi paro mag Migosi Turner. Ne pod ok gineno kata winjo adiera mar Sabato, kendo ne pok giwinjo Wach mar Malaika Mar Adek. Kuom jogi ema Mama White wuoyo kama e achiel kuom buge mane ogol:—
GSAM 221.3“Bang’ kalo mar kinde mane ikuro e 1844, jo-Adventist ne pod oyie ni biro mar Jawar ne chiegni ahinya; negiparo ni gisechopo e kinde maduong’ mar lokruok, kendo ni tich mar Kristo kaka Jakwayo mar dhano e nyim Nyasaye noserumo. Nikech negisemiyo siem mar bura machiegni, ne giwinjo ni tichgi ne piny nosetiek, kendo negiweyo ting’o mapek e chunygi kuom warruok mar joricho; to jaro maonge luor mar joma ok oluoro Nyasaye, ka giyanyo Nyasaye, nonenore ne gin kaka ranyisi machielo ni Roho mar Nyasaye nosewuok kuom joma okwedo ng’wonone. Magi duto nomedo yiegi ni kinde mar temo dhano noserumo, kata, kaka negiwacho, ‘dhoot mar ng’wono noselor.’ Kaka osewachi, kuom kinde matin jo-Adventist noriwore e yie ni dhoot mar ng’wono noselor.”15
GSAM 222.1E weche mosehulgi Mama White nyiso paro mane jo-Adventist mag odiechieng’ mokwongo okawo. Kata matin ok onyis ni en bende ne oyie kode. Kaka onyis malo, Joseph Turner ema nokwongo puonjo puonjoni, e Paris, Maine. Mama White (ma e kindeno ne en Nyar Harmon) noromo gi Joseph Turner e kama osehul nyingeno e chakruok mar kinde ma piny donjo e liet e 1845, kendo nowinjo ka oland puonje mar “onge tich mar lwet kendo ne jo-Adventist, kendo onge ng’wono kendo ne joricho,” kendo nonyise maler ni ne “opuonjo puonj mar miriambo; ni pod nitie ng’wono ne joricho, kod joma ne ok okwero adiera ka ging’eyo tiende.”
GSAM 222Kedo gi Paro mar “Onge Ng’wono”
GSAM 222.2J. N. Andrews, mane odak e Paris, Maine, e 1844 kod 1845, kendo mane ong’eyo maber timbe mag ji kanyo kod mag Joseph Turner, mane opuonjo ni ng’wono ne onge kendo ne joricho, wacho kama kuom paro mar Nyar Harmon e kindeno: “Neno mag janabi ne ok otelonegi mondo gikaw paroni; to ne oloso joma ne pod omako parono.”16
GSAM 222.3Nyar Harmon notimo lim mar ariyo e Paris, Maine, e kinde liet mar 1845. Kuom limni abiro kawo weche mag Mama Truesdail, mane odak e Paris e kindeno. Owacho ni:—
GSAM 222.4“E kinde lim mar Nyar Harmon e Paris, Maine, e kinde liet mar 1845, nanyise matut wach mar osiepna ma nahero, ma wuon nyakono ne ogeng’o biro e chokruokewa; kuom mano ne pok okwedo ler. Nodwoka ka ong’iyo gi mor ni, ‘Nyasaye pok onyisa ni onge warruok ne ji ma kamago. Gin jogo kende mane osemigi ler mar adiera kendo okwere ka ging’eyo.’”17
GSAM 222.5Bende owuoyo kuom lim mar adek mar Nyar Harmon e Paris, e 1846, kama:—
GSAM 222Siem Machielo Kuom Paro Mar Miriambo
GSAM 222.6“Kinde machielo mowinjore hul en neno mar janabi mane omiy e 1846, e Paris, Maine. Nyar Harmon nonyis ni ka Satan ok nyal geng’o joma chunygi ni kare mondo kik gitim gima onego gitim duto, to nobiro tiyo gi rieko mare mar chwanyogi mondo gitim gik moloyo gima onego gitim. Nyaminwa moro maber nosebedo kanyiso kanise ni Nyasaye nosekwedogi nikech negikwedo wach mane oore koa e polo mondo owarogi. Nyaminwa Harmon nonyis ni ne onge adiera e wach mar nyaminwano, nikech nitie ji mang’eny e kanise mane pod biro yie gi adiera; ni malaike mabeyo ne pod biro tiyo ne chunje mag ji e kanisego, kendo ka gitimo kamano, gin [malaike] ne biro weyo nyaminwani, gi wach mare [tiende ni wach mare mar “onge ng’wono”], e oko mar dhoot.”18
GSAM 223Onge Wach ma Pingore
GSAM 223.1Nikech nitie joma timo timo matek mondo ginyis ni Mama White ne opuonjo paro mar “onge ng’wono kendo ne joricho,” to koro opuonjo gima opogore kode, abiro miyo weche mag joneno mane ong’eyo tije chakre 1845, kuom tije mar lokruok mar joricho. Mani en wach mar Ira Abbey, mar Brookfield, e gweng’ Madison, piny New York:—
GSAM 223.2“E kind higni 1846 gi 1850, owadwa gi nyaminwa White nobiro e odwa, kendo negitiyo gi chuny matek ne nyithindo kod joma ne pok okwedo adiera. Negitiyo ne chunje mane pok olokore, kendo ok aparo kinde moro amora mane awinjoe nyaminwa White kawacho ni onge geno ne joma osedok chien gi joma ne pok okwedo adiera.”19
GSAM 223Wach mar Neno mar Adventist mar odiechieng’ mokwongo (Jumapil)
GSAM 223.3Kuom gima Adventists mar odiechieng’ mokwongo (Jumapil) mag New England ong’eyo e wi puonj mokalo tong’ mar dhoot molor, we waragani maluwoni otim neno:—
GSAM 223.4“Chakre tarik 5 nyaka 9 mar dwe mar aboro, 1891, ne awachore gi Jatelo Miles Grant e Brookston, dala maduong’ ma ji machiegni 30,000 odakie. Wachruokno ne nitie e hema maduong’, kendo Ruoth John Barbour, mane osebedo jatend bura mar dalano, ema ne otelone. Dalano ni e alwora mar mail piero ariyo koa Boston. Wachruokno ne kuom wach Sabato, to Ruoth Grant ne otemo ywayo wach gik ma nyaminwa White oseneno e tijni e wachruokno. Ne odonjoe ni ‘ne onyise, chon e 1844, ni kinde mar temo dhano noserumo, kendo ng’wono ne onge kendo ne jo-richo.’”
GSAM 224.1“Ka adwoke, ne anyise ni Adventists mar odiechieng’ mokwongo (Jumapil), machiegni duto, ne oyie gi wachno e kinde moro kapok wapogore kodgi, kendo ni Mrs. White ne ok orwak wachno kata matin, to achiel kuom gik mokwongo mane onyise ne en ni wachno ne en ‘miriambo,’ kendo ni ng’wono pod nitie ne jo-richo. Ne awacho ni, ‘Mano e adier, kendo Jatelo Grant ong’eyo ni en adier.’ Ka ne awacho kamano, ji mang’eny kuom Adventists mar odiechieng’ mokwongo (Jumapil) mane nitie e nyima [ogandano ne en bath maduong’ mar ji mopong’o hema maduong’no] ne oyugore gi wiyegi ka giyie gi wachno matek kendo maonge kiawa. Orom mondo awach ni Jatelo Grant ne ok ochako wuoyo kuom wachno e wachruokno.” Ma oketo seye en “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., tarik 6 mar dwe mar apar gariyo, 1895.”
GSAM 224Mrs. White ma kinde duto manyo Warruok mar Jo-richo
GSAM 224.3Gik ma adiergi meda nyiso ni Mrs. White osetiyo mondo jo-richo olok chunygi chakre 1844 nyaka sani: En gi Jatelo White ne otimo chokruok e od Albert Belden, e Rocky Hill, Conn., machakore tarik 20 mar dwe mar ang’wen, 1848. E chokruokni ne gitiyo mondo gikony ji moko mane oa e piny. Jatelo White gi chiege ne oketo chunygi ahinya kuom ji makamagigo. E wachni wabiro chiwo wach mar neno mar ng’ato achiel kuom ji mag ogandani mane Jatelo White obatizo. John Y. Wilcox, ka ndiko koa Kensington, Conn., tarik 22 mar dwe mar ariyo, 1891, wacho ni:—
GSAM 224.4“Ne okela e adiera e kinde mane chokruoge timore e ot malo mane pod ok osegik loso e od owadwa A. Belden, Rocky Hill, Conn. Ne ayudo ler mar adiera mar sani kuom tich mar owadwa gi nyaminwa White. Bang’ mano matin, owadwa White ne obatiza. Ka dine ok en jiyruok gi teko mane ayudo kuomgi, ok ang’eyo ka dine achopo kata paro kata winjo ni Ruoth oseorwaka. Ne giparo wachna ahinya, kendo ne gitiyo mondo gikonya.”
GSAM 225.1E waraga mane ondiko ne Stockbridge Howland, Topsham, Maine, Jatelo White ne owacho kuom chokruokno ni, “Owadwa Bates ne onyiso chik e yo maler ahinya, kendo weche mag siem ma nigi teko maduong’ ne omiyo ji ong’eyo ber mar chikgo e chunygi. Wachno ne omiyo joma ne osebedo e adiera ochung’ motegno, kendo ne ochiewo joma ne pod ok otimo yiero chutho.”
GSAM 225Tich ne Jo-richo e Oswego, N.Y.
GSAM 225.2E 1849 Jatelo James White gi chiege ne otiyo e Oswego, N.Y. E chokruokego Hiram Patch gi nyako moro ma nyinge Benson, mane osesingore kendore, ne olokore ir Nyasaye kendo ne oyie gi adiera mar sani.
GSAM 225.3E dwe mar adek, 1850, chokruoge ne ochako otimore e Oswego. E Adiera mar Sani mar dwe mar ang’wen, Jatelo White, ka wuoyo kuom chokruokego, ne owacho ni:
GSAM 225.3“Tich ma mor ahinya sani timore e kind nyithind joma odong’ e dala maduong’ni. Warruokgi osebedo wach maduong’ e chokruokewa kuom Sabato ariyo mosekalo, kendo Nyasaye osegwedhowa e yo mar huba. Adiera osekonyowa maber, kaachiel gi nyithindwa. E odhiambo moluwo odiechieng’ mokwongo (Jumapil) mosekalo, ne watimo chokruok makende ne konyruokgi, kendo Roho mar Ruoth ne ool e dierwa. Nyithindo duto ne ogoyo chonggi e nyim Ruoth, kendo ne ginenore ka joma winjo ber mar mako chike, to moloyo chik mar abich, gi manyo warruok kuom Yesu Kristo. Mano ne en achiel kuom chokruoge ma mor moloyo ma aseneno.”
GSAM 225.4E Adiera mar Sani mar dwe mar apar gachiel, 1849, Jatelo White ne ochuoyo wach ji moko mane olokore kendo obatizo; to e migawo mogik mar gazetini e 1850 nitie wach chokruok mane otim e Waitsfield, Vt., gi biro mar Heman Churchill, mane pod olokore machiegni koa e piny. E ndikono iluonge ni “owadwa.” Ere kaka mano ne nyalo bet ka dine ng’wono onge kendo ne jo-richo?
GSAM 226Wach mar Neno mar Joneno Piero Ariyo gachiel
GSAM 226.1Kuom wachni wachiwo wach mar neno mane ji piero ariyo gachiel oketo seyegi e 1888. Ng’ato ka ng’ato kuomgi ne nitie e Riwruok mar Biro e higa mar 1844, kendo ne ong’eyo maber chakruok mar Wach mar Malaika Mar Adek. Duto ne oyie gi wach kapok 1851 ochopo, kendo ji mang’eny kuomgi ne osebedo kaachiel gi Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo machiegni chakre chakruok mar wach:—
GSAM 226.2“Wan, ma waketo nyingwa piny ka, nikech ne wang’eyo maber Riwruok mar Biro e 1844 e kinde mane kinde moket ochopo kendo okal, kendo nikech ne waserwako adiera mar Wach mar Malaika Mar Adek nyaka 1850, waketo nyingwa gi mor e wach maluwoni kuom puonj mar dhoot molor mane joma oyie gi Wach mar Malaika Mar Adek omako chakre chakruokne nyaka higa mogik ma wawuoyoe, kendo bang’ mano.
GSAM 226.3“Ne giyie, maluwore gi Fweny 3:7, 8 kod Ndiko mamoko, ni ka ndalo 2300 mag Daniel 8:14 ne orumo, Kristo ne oloro tichne e ot mokwongo mar kar dolo maler man e polo, kendo ne oloko tij dolo mare odhi e kar maler moloyo, kendo ne ochako tich ng’ado bura, ka oloko watne gi chenro mar warruok kuom wachno. Kanyo ne nitie dhoot moyaw gi dhoot molor.
GSAM 226.4“Ne giyie ni joma ne nigi ler maler kuom Wach mar Malaika Mokwongo, kendo ne gilokore monje ka gikwere gi mirima, Nyasaye ne osekwero jomago. To ne ok giyie ni Nyasaye ne biro kwero joma ne pok oyudo ler, kata joma ne pok ochopo higini ma gin gi rieko mar ng’eyo ber gi rach kapok 1844, ka dine gimanye gi chuny adier.
GSAM 226.5“Kata obedo ni ne giyie kaachiel gi William Miller gi oganda maduong’ mar Adventists, e kinde mane kinde moket ne pok okalo ahinya, ni tijgi ne piny noserumo kendo ni Ruoth nobi mapiyo ahinya, to bang’ ma ler kuom kar dolo maler gi Wach mar Malaika Mar Adek ne oloko kuyo margi e wach ma ginyalo winjo, ne ok giyie ni ng’wono noserumo, makmana ne joma ne osekwero ler.”
GSAM 227.1Ma oketo seyegi, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mrs. R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mrs. Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mrs. L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Mrs. Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Mrs. F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Mrs. Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Mrs. Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Mrs. Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Mrs. Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Mrs. Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Mrs. R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Mrs. Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Neno mar Janabi ma Ochiwne Tiend Marach
GSAM 227.2Ji moko osetemo chiwo tiend neno mar janabi mane omi Mrs. White e Topsham, Maine, tarik 24 mar dwe mar adek, 1849, ka gima puonjo puonj marachni—ni ng’wono onge kendo ne jo-richo. Neno mar janabi ma ne omi e kinde mane “dwonde mag goyo e Rochester” (yie kuom wuoyo gi chunje mag joma otho) ne chako landore. Mrs. White ne oneno ni ranyisi gi honni mopondo kod lokruoge ma miriambo ne biro medore kendo landore. Lokruogegi ne ok gin lokruoge koa e wach marach nyaka adiera (ne ok owacho ni lokruoge makamagigo ne ok nobedie ngang’, to ni kit mane onyise, kama ji ne tiyogi gi teko mar dhano, ne chal kamano), to ne gin lokruoge koa e rach nyaka rach moloyo; nikech joma ne wacho ni chunygi oselokore ne orwakore mana gi law mar dini mane oumo richo mar chuny marach. Ji moko ne neno ka giseolokore adier, ma nomiyo ginyalo wuondo jo-Nyasaye; to ka dine onyalo neno chunygi, ne onyalo neno ni pod girateng’ mana kaka ne gichal.
GSAM 227.3Bang’ mano ne owacho ni: “Malaika mane wuoth koda nochika mondo ane rem mar chuny kuom jo-richo kaka ne obet chon. Ne ang’iyo, to ne ok anyalo nene; nikech kinde mar warruokgi osekalo.”20
GSAM 228.1Ji osewacho ni neno mar janabi ma ne opuonjo ni ng’wono ne onge kendo ne jo-richo, to wapenjo ni, Ere kaka mano ne nyalo bet, ka en ne osekedo gi puonjno chakre e kinde mane Joseph Turner okwongo puonje e kinde mar chwiri mar 1845, kendo e kinde duto bang’ mano ne osetiyo gi chunye duto mondo jo-richo olok chunygi kendo oyud warruok?
GSAM 228.2E Weche Momed e Gik Mane Ayudo gi Neno, mane ochuoy e 1854, Mrs. White wacho ni, “ ‘Lokruoge ma miriambo’ mowuoyogie pod biro nenore maler moloyo. Neno mar janabi ma wuoyo moloyo kuom joma osewinjo kendo osekwero ler mar puonj kuom Biro. Oseweyogi e lwet wuond maduong’. Jomago ok nobed gi ‘rem mar chuny kuom jo-richo’ kaka ne gin go chon.”21
GSAM 228.3Joma kedo kode wacho ni ging’eyo gik mane Mrs. White neno e neno mar janabi ma moloyo kaka en owuon ne ong’eyogi. We wanone kuom kinde matin ka watudore gi tiend wach ma gichiwo; ma en ni ne oneno chal mar jo-richo kar joma chiero yie. Omiyo ne ong’iyo jo-richo mondo oyud “rem mar chuny kuom jo-richo, to ne ok onyalo nene.” En ng’a ma oseyudo rem mar chuny kuom jo-richo mana kuom ng’iyo jo-richo? To wapenjo ni, to ere wach joma oluongi e wach mar siem man malo ka, mane tiyo mana gi teko mar dhano gi teko mar miyo dhano bedo ka ng’ama onindo mondo giyud joma olokore, kendo ne giluonge ni tich mar Roho mar Nyasaye? Joma kedogi, mane dwaro ahinya nyiso ni Mrs. White opuonjo paro mokalo tong’ mar “dhoot molor,” be giyikore yie ni joma chiero yiegino ne gin ji maler, kendo ne giyudo joma olokore adier?
GSAM 228.4En wach maler ne ng’ato ka ng’ato ma paro gi adiera ni joma ne iwuoyo kodgi e wachni ne gin joma wacho ni gin gi rem mar chuny ma, ka to ne gisekwero ler gi adiera, kendo ne gitiyo gi teko mar miyo dhano bedo ka ng’ama onindo mondo giyud joma olokore. Ji makamagigo ne ok nyal bedo gi rem mar chuny ma adier kuom jo-richo ka gin giwegi ne gin joma bura mar kum ochung’ kuomgi; nikech “kinde mar warruokgi [margi giwegi] osekalo.”
GSAM 229.1Ji moko osetemo wuoyo ni neno mar janabi mar Mrs. White mar tarik 24 mar dwe mar adek, 1849, ne opuonjo ni ng’wono ne onge kendo ne jo-richo; to wasenyiso ni e 1845, e Paris, Maine, ne opuonjo ni ng’wono ne nitie ne ji duto mane ok osekwero ler gi adiera ka ging’eyo kendo giwinjo gima gitimo. E neno mar janabi mane omi e karno e 1846, ne onyis ni Ruoth nigi “ji e kanise mane pok okwero adiera.” Joma ne paro mopogore ne oyudo siem, mane wacho ni malaike mag Nyasaye pod nobi tiyo ne joma kamago, kendo ka gichako tiyo, joma ne ng’ado ne jomago bura ne noweki oko.
GSAM 229.2Kendo, e dwe mar ang’wen, 1848, Jatelo White gi chiege ne tiyo e Rocky Hill, Conn., mondo jo-richo olok chunygi. Gigi duto nyiso ni neno mar janabi mar tarik 24 mar dwe mar adek, 1849, winjore gi mane omi e Paris, Maine, e 1846, kendo gi yo mane jotichgi mag Nyasaye oluwo e dwe mar ang’wen, 1848.
GSAM 229Loyo Jachiero Yie ma Miriambo
GSAM 229.3Neno mar janabi ma ne okwongo chuoy e Connecticut, e higa mar 1849. Japuonj lemo moro ne tiyo kanyo gi chunye duto mondo oyud joma olokore, nyaka ne owacho ni en gi mich mar wuoyo gi dhok mopogore. Ne otemo mondo oganda matin mar jo-Sabato man Rocky Hill owore kendo oluwe. Ng’ato achiel kuomgi ne oluongo ni “ng’ama ler ma Ruoth ohero.” E nyime, Mrs. White ne oyudo neno mar janabi mane nyiso kit wuond ma ne nitie e tichne, kendo ni “ng’ama ler ma ohero” ne luwo yo ma ok winjore gi chik mar abiriyo. Dhakoni “maler” ne okwero wachno, kendo japuonj lemo ne okwayo gi teko mondo oyie kode, ka omanyo mondo ji okech “ng’ama ler mar Ruoth ma nigi chandruok,” kaka ne oluonge. E otieno moluwono, nyakono ne omako gi tuo mar ng’ok gi diep, kendo ne oparo ni obiro tho. Ne oor mondo oluong Mrs. White, kendo ne ohulo ni gima ne onyis kuome ne en adier; ni ne otimo tim marachno mane Mrs. White owacho. Omiyo jatich ma miriamboni ne ok onyalo wuondo ogandano, kendo kit tichne ne ofwenyore, ma nomiyo tijene e karno ogik apoya.
GSAM 230Jachiero Yie ma Miriambo Machielo e Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Mondo wamed nyiso tiend wach man e wach mar siem ma malo ka, kendo mondo wanyis kaka Jatelo White gi chiege ne pod tiyo e 1849-50 mondo jo-richo olok chunygi, wachiwo weche mag adier maluwogi, mane Elias Goodwin gi jomoko mane oyie mokwongo e kanisa man Oswego, e piny New York, onyisa:—
GSAM 230.2E kindeno (1849) ne nitie wuowi moro ma nyinge Hiram Patch modak e karno. Ne osesingore kendore gi nyako moro mane okendo bang’ mano matin. Ne gin ji mane pok oloko chunygi, to ne gidhi e chokruoge mane Jatelo White gi chiege timo, kendo ne gichiegni yie mondo gibed Jo-Kristo. E kindeni chier mar yie ne ochakore e achiel kuom kanise mag Oswego; ne ok en jopuonj lemo mane ochake, to ne en ng’ato ma ng’ere ahinya e kanisa, ma ok japuonj lemo, kendo mane orito pesa mag gweng’. Ng’ani ne neno ka en gi kinda maduong’, kendo ne owacho ni en gi ting’ maduong’ kuom jo-richo. Ne odiyo lwete ka olemo ne joma pok olokore, ka onenore ni en gi rem maduong’ ahinya nikech chandruok mar lal margi.
GSAM 230.3Ruoth Patch gi nyako mane osesingore kendore kode ne odhi e chokruoge mag chier mar yiegi, kendo chunygi ne opogore kuom gima onego giyier. Ne gin nitie chieng’ moro mane Mrs. White oyudo neno mar janabi, mane onyise Hosea 5:6, 7, ma wacho ni, “Gibiro dhi gi rombegi kod dhogi mondo gimany Ruoth; to ok giniyude; osewuok kuomgi. Gisetimo tim mar wuond ne Ruoth; nikech gisenyuolo nyithindo ma jowendo: sani dwe achiel biro chamogi kaachiel gi pokegi.” Ne onyise ni joma ne telo ne chier mar yieni ne ok gin kare e nyim Nyasaye, kendo ni ne gionge gi ting’ mar chuny ma adier kuom jo-richo.
GSAM 231Koro Wach ni Tich Ok Nobed gi Olemo
GSAM 231.1Bang’ mano ne owacho ne Ruoth Patch ni, “Ne onyisa mondo awachni ni kuom wachni wach mar Ndikono biro chopo kaka ondiki. Rit dwe achiel, kendo in iwuon ibiro ng’eyo kit joma tiyo e chier mar yieni, kendo ma wacho ni gin gi ting’ maduong’ ma kama kuom jo-richo.” Ruoth Patch ne owacho ni, “Abiro rito.”
GSAM 231.2Kapok ndalo apar gang’wen ochopo chakre kinde mane ochiw neno mar janabi ma, jarit pesa mowuoyoni, mane wacho ni en gi rem mar chuny maduong’ ma kamano kuom jo-richo, ne obaro misriha mar remo e iye nikech rem mane owuondore ni en go; kendo ne onego otere e kitanda nikech remo mang’eny ma norumo kuome. Jatend jorit chik mag gweng’ ne onego omak weche mag ofis jarit pesa, kendo en gi achiel kuom jorit chik ne ong’iyo kar romo mar pesa mane ondiki e bug jarit pesa, kendo ne gikwano pesa ka giyikore mako tichno; to negiyudo ka pesa ma ok oromo en $1,000 tir.
GSAM 231.3Ne nenore ne jatend jorit chik gi jarit chik ni ok nyal bet ni ng’ama tiyo gi chunye duto ma kama e chier mar yie nyalo bedo ni ema okawo pesano. Ne giparo ni nyaka bed ni ne ochulo godo kendo wiye nowil ndiko wachno maber e buk; kata ni ne okete e ot mar kano pesa, kendo ne ok nenore e kwan mane ni e sandug pesa. Kata kamano, ne nyaka gipenje mondo ochiw tiend wach ma romo, to ne onego gitim mano gi rito; nikech ka ne en gi pesa, maonge kiawa ne obiro temo pande. Omiyo ne ochan ni ng’ato achiel kuomgi otel odhi opand e ot matin man chien ot, mondo one dhoot man chien ka gimoro otimore, ka to jatend jorit chik nobi donjo gi dhoot man nyim ot. Ka jatend jorit chik ne ochiegni gi ot kendo odonjo gi dhoot man nyime, ne oneno law dhako moro mane wuok e dhoot man chien ot. Ng’ama ne nitie e ot matin ne oneno dhakono dhi mapiyo e kar ma pe ochokoree, kunyo bur e pe kendo keto gimoro kanyo, mane oumo gi pe, kendo odok e ot.
GSAM 232.1Jatend jorit chik ne obiro e bath kitanda mar jarit pesa, kendo bang’ penjo kuom chal mar ngimane, ne otudone matin wach chandruok ma gin go e ofis, ka owacho ni nyalo bedo ni onyalo chiwo tiend chandruokno. Chuny ng’ano ne obuok ahinya, kendo ne oting’o lwete malo e polo, ka oluongo Nyasaye obed janeno, kendo ne owacho ni ok ong’eyo gimoro amora kuom pesano. E kindeno chiege ne odonjo, kendo ne odwaro ng’eyo ni ang’o mane otimore, kendo ang’o mane omiyo chwore obuok kamano. Ng’ano ne odokone ni, “Giparo ni wan gi pesagi.” Dhakono bende ne oting’o lwete malo e yo machalre, kendo ne oluongo Nyasaye obed janeno ni pesa onge e lwetgi, kendo ni ok ging’eyo gimoro amora kuome. Mana ka nosetieko wachni, jarit chik, mane osereto odhi koa kama nopondore nyaka e kar pe ka dhakono donjo e ot, ne otuomo wach gi wechegi, “Mama, ma en ang’o? Ne aneni ka iringo koa e ot, kendo iketo ma e kar pe, kendo ene ka, en ofuko mar pesa mane olal, mogore e wiye ni $1,000.”
GSAM 232.2Kaka ne onyalo geno, chier mar yieno ne ogik apoya. Ruoth Patch gi nyako mane orito kendore kode, bang’ ng’eyo kit ng’ama ne telo ne chier mar yieno, ne ochung’ kuom adiera kendo oriwore gi Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo; kendo ne gidong’ jomemba mowinjore mag kanisano nyaka odiechieng’ thogi.
GSAM 232.3Neno mar janabi ma, kaka nenore maler, ne ochiw nikech paro gi konyruok makende mar joma pok olokore, kendo ne omiyo jo-richo olokore, ka to wachne machiegni ne ochung’ kuom joma gin giwegi ne jo-richo kendo mane Ruoth okwero nikech timbegi mag wuond. Ne “gisetimo tim mar wuond ne Ruoth;” ka giwacho ni gin gi rem maduong’ mar chuny kuom jo-richo, ne ginyuolo mana “nyithindo ma jowendo.”
GSAM 232Jatich ma Wuondore e Camden, N.Y.
GSAM 232.4E kind kuonde mamoko mane Jatelo gi Mrs. White olimo e kinde mar koyo mar 1849-50, ne nitie dala mar Camden, N.Y., man e alwora mar mail piero ang’wen koa Oswego, kama ne pod gidakie. Kuom chokruokni, Mrs. White wacho ni:
GSAM 232.4“Kapok adhi, ne onyisa oganda matin mane wacho ni giyie gi adiera kanyo, kendo e kindgi ne aneno dhako mane wacho ni en luoro Nyasaye ahinya, to ne en ng’ama wuondore, kendo ne wuondo jo-Nyasaye.”22
GSAM 233.1E dwe mar achiel, 1884, ka ne atiyo e piny New York, ne ang’eyo weche maluwogi kuom Ruoth Preston, mane odak e Camden e kinde mar chokruok mowuoyo kuome malo ka, kendo mane Jatelo White gi chiege obudho kode e kinde mar chokruokno:—
GSAM 233.2“Dhakoni ne puonjo paro mokalo tong’ kuom pwodhruok mar chuny, ka owacho ni nitie chal mar bedo malong’o chutho ma dhano nyalo chopo, ma nobed malo mar chik mar Nyasaye chutho; kendo ne owacho ni en osechopo chal malong’ono. Gi puonjni mar bedo maler, ne ochando pach jowa moko man Camden. Nyaminwa White ne onyis ni kata obedo ni dhakoni wacho ni en maler kamano, chunye ne rateng’ gi richo, kendo ngimane ne opong’ gi richo.
GSAM 233.3“Ka ne ni e karni, nyaminwa White ne omi neno mar janabi machielo, e nyim dhakoni, mane neno ka en gi ting’ maduong’ mar chuny kuom joma pok olokore; to nyaminwa White ne onyise ni mano ne ok en rem mar chuny ma adier kuom jo-richo, nikech kit ngimane owuon ne ok omiyo ochung’ kare e nyim Nyasaye. ‘Omiyo,’ Ruoth Preston ne owacho, ‘gima iluongo ni neno mar janabi mar Camden ne otudore tir kendo makende gi wach dhakono, to ne ok en chal mar jo-richo duto, kendo kamano e kaka ne wawinjo tiende e kindeno.’”
GSAM 233.4Bang’ ma Mrs. White nosenyiso neno mare mar janabi, dhakono ne oa malo kendo owacho ni, “Nyasaye ong’eyo chunya, kendo ka unyalo nene, unyalo neno ni en maler kendo mopwodhi.” Kamano e kaka chokruokno ne ogik. To bang’ mano matin, dhakono ne otuwo matek, kendo ne oparo ni otho. Ne owacho ni, “Nyaka ane nyaminwa White; an gi wach ma onego ahulne. Ne anyise ni an dhako maber, ni an maler. Ok en kamano. An dhako marach. Dichuo ma adak kodeni ok en chwora. Ne aweyo chwora maber e England, kod nyathi achiel matin, kendo aringo gi dichuoni. Ne ok wakendore ngang’. Asebedo kawuondora ni an jathieth, kendo asebedo kauso yath ma ne akwong’ora e bura ni ne ang’iewe gi $1 e chupa achiel, ka to ne ang’iewe gi sent apar gariyo kende e chupa achiel. Bende ne akwong’ora ni dhiang’ mane wauso ne ng’ama odhier ne wang’iewe gi $30, ka to ne wang’iewe gi $20 kende.”23
GSAM 234.1Weche mag Mrs. White kuom “rem mar chuny kuom jo-richo” tudore gi joma wuondore makamagigo, to ok gi jo-richo duto. Ka wapar weche mag adier mosechiw malo ka, manyiso ni puonj mar “ng’wono onge kendo” ne jo-richo ne okwero chutho chakre kinde mane okwongo yalo e kinde mar chwiri mar 1845; kendo ni Mrs. White osetiyo gi chunye duto mondo jo-richo olokore e kinde duto chakre higano, ng’a ma nyalo yie ni e 1851, ka ne ochuoyo buge miluongo ni Gik Mane Ayudo gi Neno, ne odwaro puonjo ni “warruok onge kendo ne jo-richo”?
GSAM 234Ng’ato ma Wacho ni Ng’wono Onge Kendo
GSAM 234.2Kata nyaka e higa mar 1848, ne pod nitie ng’ato ka ng’ato e kuonde mopogore mane oyie ni ng’wono onge kendo ne jo-richo. To jomagi ne ok gin Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo. Ng’ato achiel kuom ogandani, ma nyinge Sweet, ne odak e dala maduong’ mar Rochester, N.Y. Bang’ ma ne ahulo e nyim ji ni ayie gi dini, kendo obatiza e kind Adventists mar odiechieng’ mokwongo (Jumapil), ne adhi e chokruok e hema e Canandaigua, N.Y., mane Jotelo J. C. Bywater gi Geo. W. Burnham teloe. Ng’ani Sweet ne nitie, kendo ne onyiso kiawa matek ahinya kuom adiera mar gik mane ayudo e ngimana mar dini, nikech ne “oparo ni jo-richo ok nyal lokore kendo e kindeni.”
Notes
- Mathayo 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Ndiko Mokwongo, oboke 55. ↩
- Fweny 11:19. ↩
- Fweny 3:3. ↩
- Fweny 3:11. ↩
- Fweny 3:7, 8. ↩
- 1 Jo-Korintho 16:9. ↩
- 2 Jo-Korintho 2:12, 13. ↩
- Jo-Kolosai 4:2, 3. ↩
- Jakwena mar Biro, tarik 11 mar dwe mar 12, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Gir Neno Mabor mar Din, 1844. ↩
- Mama E. G. White, e Nono mar Biro, tarik 20 mar dwe mar 11, 1883. ↩
- Wach mar Jatelo Himes kuom tije e Maine, e Rito mar Okinyi, dala New York, tarik 6 mar dwe mar 6, 1845. ↩
- Roho mar koro wach, buk mar 4, oboke 268, 271. ↩
- Waraka mar J. N. Andrews, dwe mar 9, 1874. ↩
- Waraka mar Mama Truesdail mar tarik 17 mar dwe mar 8, 1875. ↩
- Waraka mar Mama Truesdail mar tarik 27 mar dwe mar 1, 1891. ↩
- Waraka mar Ira Abbey, dwe mar 3, 1885, mokaw wechege e Nono gi Jakwena mar tarik 7 mar dwe mar 4, 1885. ↩
- Ndiko Mokwongo, oboke 45. ↩
- Ne tiend wach mochiu e Ndiko Mokwongo, oboke 45. ↩
- Weche Machuok mag Ngima Ellen G. White, oboke 129. ↩
- Wach mane Ruoth Preston onyiso kuom chokruok mar Camden siro wach mane owachi e Weche Machuok mag Ngima Ellen G. White, oboke 129-130, kendo meda chiwo weche man malo ka mane ok owachi kanyo. ↩