Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
20 / 31

Sula 17 — Adiera Makedo Nyime E Chandre

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Kaka jakwath manyo rombege e odiechieng’ ma en e dier rombege moseke, kamano bende abiro manyo rombena, kendo abiro resogi oa e kuonde duto mane okeyegie e odiechieng’ mar boche gi mudho.”1

GSAM 265.2Joma nyaka e kindeno (1847) noseyie Wach mar Malaika Mar Adek ne gin jochan e mwandu mag piny, omiyo ne ok ginyal konyo gi pesa mang’eny e lando wach. Jatelo White gi chiege kod Jatelo Bates noneno ber mar tiyo kendgi e dier owete moseke, kendo gineno ni ne dwarore mondo giyik gik ma ji nyalo somo, mondo giketgi e lwet ji kaka kony e telonegi mondo ging’e adiera. Buk matin mar Jatelo Bates kuom wach Sabato nokonye ahinya e nyisogi wachno, ka ne odhi e kuonde mopogore, kendo ka ne oor bukno gi posta. Notiyo gi kinda maduong’ ahinya.

GSAM 265Chiwruok mar Nyaminwa Ma Rawera ne Adiera

GSAM 265.3Kinde moro, ka ne onge gi pesa mar chulo wuoth, ne ochiegni chak wuotho gi tiende koa Massachusetts odhi New Hampshire. E kinde machal kamano noyudo barua moa kuom nyaminwa ma rawera mane oyie tiyo tich ot kuom $1 e juma mondo oyud gimoro ma okonyogo tich mar Nyasaye. Bang’ tiyo juma achiel, chunye nochande ahinya gi paro ni Jatelo Bates dwarore gi pesa, ma nodhi ir ng’ama nondike tich kendo noyudo chudo kapok ndalo tich ochopo, mondo onyal orone $5 gikanyono. Gi pesano nochulo wuothe mar dhi New Hampshire gi gima ji wuothogo. E kuonde duto ne en gi chokruoge mabeyo, kendo chuny ji mang’eny noyie adiera.

GSAM 266Dak e Ot gi Gik Ot Mane Giholo

GSAM 266.1Mondo wanyis chuny mar chiwruok mane miyo joma notelo chak tich wachni tiyo, wandiko weche mag Mrs. White moluwogi kuom kaka ne gidak e kinde koyo mar 1847-48, kane gidak e ute moko e ot malach mar S. Howland, Topsham, Maine, kuma ne gichako dak gi gik ot mane giholo:—

GSAM 266.2“Ne wan jochan, kendo ne wayudo chandruok maduong’. Chuora notiyo e ywayo kite e yo mar gari mos, ma noyiech pien lith lwete, kendo remo nochako wuok e kuonde mang’eny. Ne wasechano ni ok wanabed joma rito kony mar ji, to wabiro pidhoruokwa kendwa kendo wabed gi gik ma wakonyogo jomoko. To ne ok wayudo maber. Chuora notiyo matek ahinya, to ne ok onyal yudo chudo mane onego ochul kuom tije.

GSAM 266Jatelo White Ng’ado Yien mag Mach

GSAM 266.3“Chuora noweyo tich yo mar gari mos, kendo nodhi e bungu gi leene mondo ong’ad yien mag mach. Kata obedo ni bathe ne rem chutho, notiyo chakre gokinyi mang’ich nyaka mudho oyudo, mondo oyud kama sente piero abich e odiechieng’. Rem matek nomone nindo gotieno. Bang’ kinde matin ne wayudo barupe moa kuom owete e pinje mopogore, molwongowa mondo wadhi walimgi; to nikech ne waonge gi pesa ma wuothogo oa e pinywa, ne wadwoko ni yo ne pok oyaworenwa.

GSAM 266.4“Ne wayudo barua moa kuom owadwa Chamberlain mar Connecticut, mosayowa mondo wadhi e chokruok e pinyno. Ne wachano dhi ka wanyalo yudo pesa. Chuora nokwano chude gi ng’ama nondike tich, kendo nonwang’o ni ne odong’ne dola apar. Gi nus mar pesani ne ang’iewo lewni mane wadwaro ahinya, kendo bang’e arwako pap e koti malach mar chuora, kata pap be ne arwakoe pap, ma ne tek ng’eyo law mokwongo e bede mag koti. Ne wadong’ gi dola abich mane waterowa Dorchester, Mass. Sandukwa ne nitie machiegni gik moko duto mane wan-go e piny. To ne wan gi kwe e chuny gi paro maler e nyim Nyasaye, kendo mano ne wakawo gi duong’ moloyo dak mayot mar piny.

GSAM 267.1“Ne walimo ot owadwa Nichols, kendo kapok waa, nyaminwa Nichols nomiyo chuora dola abich, mane ochulo wuothwa mar dhi Middletown, Conn. Ne wan jowendo e taonno, kendo ne pok waneno kata achiel kuom owete e pinyno. Ne wadong’ gi sente piero abich kende. Chuora noluoro tiyogo e chulo gari mar farese mondo oterwa, omiyo nowito sanduku e wi chungu bao, kendo wachako wuotho ka wamanyo ng’ato ma wayiego kanyachiel. Bang’ kinde matin ne wanwang’o owadwa Chamberlain, mane oterowa e ode.”

GSAM 267Chokruok e Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Chokruokni notim e Rocky Hill, kendo kar chokruok ne en ot malach mane pod ok otiek loso e od owadwa Belden. Weche moluwogi, mokaw e barua mane Jatelo White ondiko ne S. Howland, nyiso gik moko mamit kuom chokruokno:—

GSAM 267.3“Tarik 20 mar dwe mar ang’wen [1848], owadwa Belden nooro garine mar farese Middletown mondo okawwa kod owete mane oke e taonno. Ne wachopo kare [Rocky Hill] e kinde ma ne oromo seche ang’wen bang’ sa auchiel mar odiechieng’, kendo bang’ dakika manok owete Bates gi Gurney nodonjo. Ne wan gi chokruok mar ji ma romo apar gabich e ojiambono. Gokinyi mar Tich abich owete nomedo biro nyaka ne waromo ji piero abich. Ok gin duto mane osechung’ chuth e adiera. Chokruokwa mar odiechieng’no ne mit ahinya. Owadwa Bates nonyiso chik e ler mang’are, kendo weche mag siem matek nomiyo ji oneno kaka chikgo gin gi nengo maduong’. Wachno notego joma ne osechung’ e adiera, kendo nochiewo joma ne pok ong’ado paro chuth.”2

GSAM 267Oluongogi e Gweng’ mar Oswego, N.Y.

GSAM 267.4Nikech landruok mar buk matin mar Jatelo Bates e dier jo-Adventist, ji e pinje mamoko nochako rito Sabato. Hiram Edson mar Port Gibson, N.Y., nondiko kalwongo Jatelo White gi Mrs. White kod jomoko mondo gidhi e chokruok mar jo-Sabato e Volney, Gweng’ mar Oswego, e dwe mar aboro, 1848. Nowacho ni owete mang’eny ne gin jochan, kendo ne ok onyal singo ni gibiro konyo mang’eny e chulo gik ma dwaro pesa. Jatelo White noseyudo $40 kuom tich mane otiyo e puodho lum mar pitho jamni. Notiyo gi bath pesano e ng’iewo lewni mane odwarore ahinya, kendo moko modong’ nochulo wuothgi mar dhi Volney gi duogo.

GSAM 268.1Chokruokni, e yo podho chieng’ mar New York, notim e ot mane Arnold okanoe garine mar farese. Ne nitie ji ma romo piero adek gabich, ma gin duto mane nyal chok e bath pinyno, to kata ji ariyo kuomgi ne ok oyie wach achiel. Ng’ato ka ng’ato nochung’ matek kuom parone owuon, kawacho ni giluwore gi Muma. Duto ne gombo miyo parogi odhi nyime kendo lando puonjogi. Nonyisgi ni Jatelo White gi chiege ne ok obiro koa mabor kama mondo giwinjgi, to negibiro mondo gipuonjgi adiera. Arnold ne yie ni higni alufu achiel mag Fweny 20 nosewuotho, kendo ni ji alufu mia achiel gi piero ang’wen gang’wen mowachoe e Fweny ne gin joma nochier e chier mar Kristo.

GSAM 268Arnold Kwedo Tije Lamo Mochik

GSAM 268.2Ka ranyisi mag Ruodhwa mane tho ne ni e nyim ogandani, kendo ka ne gichiegni paro masichege, Arnold nochung’ malo kendo nowacho ni onge gi yie kuom gima ne gichiegni timo,—ni chiemb Ruoth ne en dhi nyime mar Pasaka, ma onego otim dichiel kende e higa.

GSAM 268.3Pogruok mag paro makama gi nonyiso Mrs. White pek maduong’. Ne ong’eyo maber ni Arnold ne ni e kethruok, kendo kuyo maduong’ nodiyo chunye, nikech ne nenore ni Nyasaye ne oyanye. Jomoko noluoro ni ne ochiegni tho; to Jotelo Bates, White, Chamberlain, Gurney, gi Edson nolemone, kendo Ruoth gi kechne nowinjo lemo mag jotichne, kendo noduogo e tekone. Ler mar polo nolwok kuome, kendo bang’ kinde matin paro gik mar piny duto norweny kuome. Ka ne en e chalni, nonyise kethruok moko mag joma ne nitie, kendo adiera mopogore gi kethruokgi, kanyiso ni paro mag pogruokgi, mane giwacho ni luwore gi Muma, ne luwore kende gi kaka gin giwegi gineno Muma, kendo ni ne onego giwe kethruokgi kendo giriwre kuom Wach mar Malaika Mar Adek. Chokruok norumo gi duong’; adiera noloyo. Joma ne ochung’ kuom paro mopogore makama gi nohul kethruokgi, kendo noriwore kuom adiera mar sani mar Wach mar Malaika Mar Adek, kendo Nyasaye nogwedhogi ahinya.

GSAM 269Neno mar Janabi gi Tiyo gi Muma e Yo Mahono

GSAM 269.1Wach moluwoni kuom chokruokni nowach gi Alexander Ross, tarik 4 mar dwe mokwongo, 1884, mane en achiel kuom ji piero adek gabich mane ni e chokruok matinno. Nowacho ni:—

GSAM 269.2“Nyaminwa White, ka ne en e neno mar janabi, nochung’ malo e tiende kendo nokawo Muma mar jo-ot e lwete ma koracham; ne en buk mar duong’ mapile ji tiyogo. Ka ne omako bukno koyawore kendo oting’e malo, ka ok oting’ wang’e ng’iyoe, ne otiyo gi lwete ma korachwich kaloko koa e wach achiel odhi e machielo, kendo koketo lith lwete e wach mar Muma, ne onwoyo wachno. Ne ang’iyo weche mang’eny mondo anen ka ne onwoyo wach mane onyiso. An kata moko kuom ogandano ne wang’iyo wechego duto. E kinde ka kinde ne onwoyo wach mane onyiso, kendo notimo kamano ka wang’e ng’iyo malo e yo mopogore gi kar Muma. Weche mag Muma mane onwoyogi ema nomuko puonj mag miriambo mag jo-Sabato mane ochokore Volney e dwe mar aboro, 1848, kendo nomiyowa riwore kuom adiera.”

GSAM 269.3Adier, ng’ama ne ok owe kethruok mar puonj moseyik e chal makama gi, gi weche mag Muma mang’are mowacho e yo mahono kama, ne en ng’ama chunye tek ahinya yie. Ogandani mar jo-Sabato e Gweng’ mar Oswego, bang’ ka kethruokgi noseyik kamano kendo giseriwore kuom adiera, noa e chokruokno mondo giland ler ne jomoko. Olembene nonyiso adier ni mano ne en tich Nyasaye. Satan ikore kinde duto mar pogo ji, galo chunygi kendo keyogi, gi yo moro amora ma onyal tiyo go. “Nyasaye ok en wuon kethruok, to en wuon kwe, kaka e kanise duto mag jomaler.”3

GSAM 270Thieth Motimore gi Hono

GSAM 270.1Bang’ chokruok mosewachgo, chokruoge notim e Gweng’ mar Madison, Port Gibson, Port Byron, kendo e dala maduong’ mar New York. Chokruok moro mar ji duto e Connecticut noluwogi. E moko kuom kuondegi Ruoth nosudo machiegni ahinya gi jotichne, kendo teko mar Jathieth Maduong’ nobiro kuom joma tuo ka dwoko lemo matek mag joge, ka giluwo chik mane oket e Barua mar Jakobo.4 Kata joma jothieth nosewacho ni onge genogi noyudo thieth kuom tuochegi. Gik makama gi osetimore mang’eny e kinde mopogore chakre 1845.

GSAM 270Joma Notelo Chak Tich Siro Masiche

GSAM 270.2Jatelo White, e Nono gi Jakwena mar tarik 5 mar dwe mar ariyo, 1880, kane owuoyo kuom ndalo mokwongo mag tichgo, nowacho ni:—

GSAM 270.3“E tijewa mokwongo wasechando gi kech nikech onge chiemo mowinjore, kendo gi koyo nikech onge lewni mowinjore. Ne wakwero kendwa kata gik madwarore e ngima mondo wakan pesa ne tich Nyasaye. E kinde machal kamano ne waremo tekowa ahinya mondo watim tich mang’eny mane nenore ni dwarore e ndiko, yiko weche mag buge, wuotho, gi lando wach koa e piny achiel nyaka machielo.”

GSAM 270.4Higa 1848 ne en higa mane dong’ e paro, e historia mar biro mar Ruoth kendo e weche loch. Adiera mag Wach mar Malaika Mar Adek ne osenyis e yo mang’are ahinya, kendo yo ne yawore e kuonde mopogore mondo tich odhi nyime. E kindeni gik mane timore e weche kit dak ji gi weche loch ne chako bedo e chal mane nyalo chiewo paro joma somo koro wach kendo. Ne nitie kethruok maduong’ e dier ogendini mag Piny Machon, kendo e Hydesville, Gweng’ mar Wayne, N.Y., ranyisi mag yie mar wuoyo gi chuny joma otho mar kinde sani nochako, mane joma somo Muma nowacho ni nyaka bed “roho mag jochiende, mabiro choko ogendini mag piny ne lweny mar odiechieng’ mar Ruoth.”

GSAM 271Kethruok mar Ogendini e 1848

GSAM 271.1E odiechieng’ mar 21 mar dwe mar ariyo, 1848, ka jodong’ mag od Louis Phillippe mar France nochokore molwore, nowacho ni: “Pok abedo e kom duong’ mar loch gi teko moloyo kaka abetie otienoni.” E mudho mar ojiambo maluwe, ka norwako “koti machuok mar janam,” kendo oketore kaka jariemb gari mar farese mar chudo, noringo wuok oko mar ohinga mar dala Paris, komanyo kar kano ngimane. Wach mane okelo lokruokni maduong’ kendo mapiyo kama owach ni noa kuom gik moko mane otimo mondo okony mako loch mar miriambo mar papa, mane owang’o chuny joge gi jolwenyge. E odiechieng’no nosetieko nono maduong’ mar jolweny mag France e dala Paris; kendo ka gig lwenygi noseketo e chungu, nodok e od ruoth. Kendo apoya wuowi matin moro noyidho malo e wi bundu maduong’, kayug bendera mar range adek, kokok ni, “GOLOURU PAPA! GOLOURU PAPA!!” Jolweny nokawo koko, kendo nopogore mapiyo malo gi piny e laini mag jolweny, komedo tek ka odhi, nyaka noriw gi koko ni, “KENDO GOLOURU RUOTH!” E seche manok Paris duto nobedo kar koko gi kethruok maduong’. Jolweny, gi bundegi e lwetgi, ka oganda machwanyore luwogi, noringo dhi e od ruoth. Kane onyise kuom kethruokno, nopiyo mondo oring ka olokore mondo kik ong’eye.

GSAM 271Pinje ma ne oriwore e lweny

GSAM 271.2Chandruok kod thithino mar France nopwodhore piyo ne pinje mamoko. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, kod Rome nomako chuny mar oganda ma koko mar kitno. E dwe adek kende, Europa duto ne otur, kendo pinje gi ruodhi makalo piero adek ne obedo e chandruok maduong’. Kombe mag loch ne owang’ e yore, ruodhi kod joma locho ne ringo kendo pondo nikech luoro mar tho. Joma loso weche mar piny ne okoro ni piny duto biro lokore gi revolushon mar loch.

GSAM 272.1Japuonj lemo mang’eny mag Adventist mane pok owinjo Wach mar Malaika Mar Adek, nono chandruokno, kendo ne giparo ni en golo chokruok mar pinje ne “lweny mar odiechieng’ maduong’ mar Nyasaye Manyalo Duto.”5

GSAM 272Wach mar Mihuri Nofwenyore

GSAM 272.2E kindeno, Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo ne puonjore e Ndiko ni Sabato mar chik mar ang’wen ne en ranyisi kata mihuri mar Nyasaye mangima, kendo ni saa osechopo mondo Wach mar Mihuri mar Fweny 7:1-4 oland. Ne giloso yore gi gik ma nyalo kelo wachno e nyim ji. Ka joma luwo odiechieng’ mar abiriyo ne giyikore ne tichno, Adventists mar Odiechieng’ Mokwongo ne wacho ni, “Uselewo gi Wach mar Mihuri maru, nikech lweny mar odiechieng’ maduong’ kod biro mar Ruoth oseromo kodwa.”

GSAM 272Thithino Nokwe Piyo

GSAM 272.3Bang’ dwe adek machiegni, yamo mar chandruok e kind pinje nokwe; ok nikech ne gisetieko weche mane gidhaw kuomgi, to e yo ma jondik weche bende ne ok nyal lero. Kuom chandruokno, Horace Greeley, e New York Tribune, nowacho ni: “Wan duto ne wawuoro ahinya gima nochako chandruokno e kind pinje apoya; to gima nochung’e ne en awuoro maduong’ moloyo.”

GSAM 272Seneta Choate Kuom Kit Piny Machon

GSAM 272.4Wachopo e higa mar 1851, kendo waneno Seneta Choate e weche mane owacho e nyim chokruok mar loch mar Amerika, ka owacho kuom kit weche e Piny Machon niya:

GSAM 272.4“Kit gi wang’ wechego, ma tipo, boche kod mudho nenore ni giyiko e wiye, ung’eyo maber kaka gima ok ogur. Ne aneno kaka loch mar ruoth, kendo teko mar ji, kod mirima mane okano kuom higni alufu achiel, ne chiegni golo ligangla mondo gilu lweny ma remo biro mol, mana kaka neno mar koro wach, ‘nyaka ochop e gik mitweyogo dhok mag farasi,’ kendo oganda achiel mar dhano biro rumo duto; e kindeno olang’ maduong’ mar kinde biro goyo saa machielo; kendo chokruok mar ji obiro ket e yalo gi mach kod ligangla, mondo onene ka en mar kit ngima kod mar Nyasaye ma ne oketo kit ngima, kata ooyo.”

GSAM 273“Wach mar siem” mar 18 e dwe mar apar gachiel, 1848

GSAM 273.1Kata ka joma ne wacho ni chandruokno e kind pinje e 1848 biro kel biro mar Ruoth ne oyudo chwanyruok ma nokelo kuyo, to bende ne itimo nade gi Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo mane wacho ni saa osechopo mondo mihuri mar Nyasaye mangima okelne ji? E dwoko, wakawo weche moa e kalatas matin mane Jatelo Joseph Bates ogoyo e dwe mokwongo, 1849. Ka owacho kuom gima notimore 18 e dwe mar apar gachiel, 1848, nowacho niya—

GSAM 273.2“Jokristano matin mar owetewa kod nyaminwa ne oriwore e chokruok e Dorchester, machiegni gi Boston, Mass. Kapok chokruok ochako, moko kuomwa ne nono weche moko mag Wach mar Mihuri; ne nitie paro mopogore kuom bedo adiera mar wach ‘wuok malo,’ gi weche mamoko. Kendo nikech ne wasetimo wach mar golo wachno e lamo e chokruok mar Topsham [Maine] mane otimore kinde matin motelo, kendo yo mar goyo wachno ne ok nenore maler, omiyo ne waseluwo achiel mondo waket weche duto e lwet Nyasaye. Bang’ kinde moro mar lamo matek mondo okel ler kod puonj, Nyasaye nomiyo nyaminwa White weche ma luwogi e neno.”

GSAM 273.2Wakawo weche mane owacho ka ne en e neno mar janabi niya—

GSAM 274Weche mane Owacho e Neno

GSAM 274.1“Koro ler no nomuoch kanye? Yie malaika mari opuonjwa ler no nomuoch kanye. Nochako matin, kane imiyowa ler achiel bang’ ler machielo. Wach mar siem kod chik mag Nyasaye osedonjo achiel gi machielo, ok nyal opogore; mokwongo ne en chik apar, ma Nyasaye nomiyo. Ne omor ahinya kane chik mare nochako biro gi teko, kendo kuonde motimore gunda ne ochako gerore. Koa e bedo manyap, osebedo motegno nikech nono wach mare. Temo mar wachno ne obedo kuom kinde matin kende. En mihuri! O biro! Owuok, kochakore gi chieng’ mar wuok. Mana kaka chieng’, mokwongo ne ng’ich, bang’e ne omedo liet kendo oro ler mare. Kane adiera no owuok, ne nitie ler matin kende, to ne omedo. O, teko mar ler go! Omedo bedo motegno. Pek maduong’ kod ler maduong’ nitie e adiera no, nikech obiro bedo nyaka chieng’, ka Biblia dong’ ok nyal dwar. Ne owuok e yo wuok chieng’; nochako gi ler matin, to lero mare ne thieth. O, adiera no en motegno nade; en ewi bang’ gichopo e piny maber, to obiro medo nyaka gichop bedo joma ok tho. Nochako gi wuok chieng’, kendo luwo yore mana kaka chieng’, to ok podh.”

GSAM 274.2“Malaika oting’o yamo ang’wen. Nyasaye ema ogeng’o teko. Malaika pok oyweyo, nikech joma ler pok omihuri duto. Ka Michael ochung’, chandruokni biro bedo e piny duto. Ere, yamogo oikore mana mondo okudh. Gima ogeng’o oseket nikech joma ler pok omihuri. Ee, goy wach kuom gik ma iseneno kendo isewinjo, kendo gweth mar Nyasaye biro bedo kodi. Ne! Wuokno osebedo gi teko, kendo rieny medore medore.”6

GSAM 274.3Bang’ wuok e neno mar janabi, Mrs. White nowacho ne chwore niya,

GSAM 274.3“An gi wach moro ne in. Nyaka ichak goyo kalatas matin kendo igolne ji. Bed matin mokwongo; to ka ji osomo, gibiro oro pesa mondo igoe, kendo biro bedo maber chakre chak. Kuom chakruok matinno, ne onyisa ni biro bedo mana kaka aora mar ler ma nolworo piny duto.”

GSAM 275Gima Nigi Kiawa e Neno mar Dhano

GSAM 275.1Koro wechegi ne okor e 1848 kuom wuok kod medo mar adiera mar Sabato. Ka waneno kit weche e saa no mana gi paro mar dhano, rieko ne biro wacho ni, “Koro wachno ok nyal timore.” Ng’ato achiel nowacho ne jatichwa moro machiegni bang’ koro wachno niya, “Nobiro kawo higni 144,000 mondo itim gima iparo.” Ne gin wacho ni, “Ang’o! Japuonj lemo adek—Jatelo White gi chiege, kod Jatelo Bates—ma onge pesa, gi joma luwo wachno ma ok rom ji mia achiel, ma onge pesa duto, kadhi gi kalatas matin mia moko, ma moro ka moro nigi oboke piero aboro, kuom wach mar Sabato, mondo gimi wach mar siem ne piny duto! Ma en paro ma ok nyal timore!” Ka joma ne paro kamano ne wacho ni, “Ok nyal timore!” yie kuom wach kod wach mar siem mar adiera ni biro timore ne dwoko niya, “E nying Nyasaye mar Israel, biro timore! Kendo ka wayie kuom teko mare, nyaka watim!”

GSAM 275Kaka Kalatas Mokwongo mar Adventist mar Odiechieng’ mar Abiriyo Nogoyore

GSAM 275.2Chakore kinde mane wach mar siem owacho kuom tich mar goyo buge, joma luwo odiechieng’ mar abiriyo ne olamo mang’eny mondo Ruoth oyaw yo mondo ogo “kalatas matin.” Gima ne orem ne en pesa mar yudo goyo namba mokwongo. E dwe mar auchiel, 1849, Jatelo White noyudo thuolo mar ng’ado lum miluongo ni timothy e ekar piero ang’wen gi ratong’ mar lwet, ka ochule cent piero abiriyo gi abich kuom ekar achiel; omiyo ne oyudo teko mar goyo namba mokwongo mar kalatas matin. Ok rach mondo waket kae pich mar oboke mokwongo mar kalatas matinno: jasomo biro neno e bath mokwongo mar ndiko moa malo kodhi piny weche mag Jatelo White, ka owacho niya, “Yo pok oyaw mondo wachak tich nyaka sani.” Kendo inyalo neno ni chiwruok mare ema “noyawo yo.”

GSAM 276Wach mar Mrs. White Kuom Kalatas Mokwongo

GSAM 276.1Mrs. White wacho kuom chakruok mar tich mar goyo buge niya—

GSAM 276.2“Chwora nochako goyo kalatas matin e Middletown, mail aboro koa Rocky Hill, Conn., kendo ne owuotho gi tiende kinde mang’eny nyaka kuno kendo odok, kata obedo ni e kindeno ne en rang’ol. Kane okelo namba mokwongo koa ot mar goyo buge, wan duto ne wakulore ling’ ling’ kuome, ka walamo Ruoth gi chunje mobolore kod pi wang’, mondo gweth mare obed e tich matin mar jatichne. Bang’e ne ondiko nyinge e kalatasno ne ji duto ma ne oparo ni gibiro somo, kendo ne oting’e nyaka e ofis mar posta e bag mar kapeti. Namba ka namba ne okel koa Middletown nyaka Rocky Hill, kendo kapok oketgi e posta, ne oyawgi e nyim Ruoth, kendo ne gilamo matek gi pi wang’ mondo gweth mare obed kod joote ma ling’go. Piyo piyo barupe nochako chopo ka gikelo pesa mar goyo kalatas, kod wach maber ni chunje mang’eny ne oseyie e adiera.”7

GSAM 276Koro mar Kony mar Kalatas Notim

GSAM 276.3Gi chuny ma omulore matut moloyo mana dwaro ng’eyo, wan ket e nyim ji pich mar nyime mar kalatas mokwongo mane Adventists mar Odiechieng’ mar Abiriyo ogoyo. Adiera mar Sani duto ne nigi namba apar gachiel, ma moro ka moro nigi oboke aboro, gi ndiko mopog e bethe ariyo moa malo kodhi piny e oboke ka oboke. Wach ma ne ondik e wi oboke ne romo inchi 4⅝ kuom inchi 8. Namba 1 kod 4 ne nogoy e dwe mar abiriyo, dwe mar aboro, kod dwe mar ochiko, e Middletown, Conn. Namba 5 nyaka 9 ne nogoy e Oswego, N.Y., kendo ne ochopo gi ndalo dwe mar apar gi ariyo, 1849, dwe mar adek, dwe mar ang’wen, kod dwe mar abich, 1850. Namba 11 ondikie tarik mar dwe mar apar gachiel, 1850, kendo ne nogoy e Paris, Maine. E Namba 6 Jatelo White nowacho niya, “Ka ne wagoyo namba ang’wen mokwongo, pesa ma ne ochopo ne makalo gima ne dwarore mondo ochul kalatas. Ne wasetiyo gi pesano e chulo nengo mar dhiyo e chokruoge mane wadhiye.” E higni 1849, gi teko mar kalatasgi kod tich mar Jatelo Bates, ji mang’eny noyie wachno e Vermont, Michigan, kod pinje mamoko.

GSAM 278.1Ka wan pimo gi kit tich mane ok nyal yudo kony e 1848, koro waneno weche moko kaka gin e 1905, mondo wayud yo maber mar ng’eyo giko mar wachni, kendo ka joma ne okwed chakruok matin mar wach ne nigi adiera, kata Nyasaye mar polo mane owacho gi jatichne nyaka kuom teko mar tich mar mihuri ma “omedo.”

GSAM 278Dongruok mar Tich mar Goyo Buge

GSAM 278.2Adiera ni sani oland kendo ogoyore e dhok madongo machiegni piero ang’wen mag piny. E kama japuonj lemo adek, koro, ka wakwano joma oket e tich kiyieyo lwedo kuomgi kod joma omigi thuolo mar yalo, nitie moloyo japuonj lemo 600, kendo nitie ji mamoko mia mang’eny ma gitiyo kaka jothieth, joma tiyo gi Biblia, japuonj, kod joote mag thieth. Buge mag riwruokni gin e kalatas mag ndalo makalo nus mia, ma igoyo e udi mag goyo buge machiegni piero ariyo ma nitie e Europa, Asia, Africa, Amerika ma Masawa gi Amerika ma Milambo, chula mag Pacific, kod Australia. E ot mar goyo bugegi, gigoyo buge, buge matindo, kod kalatas matin mopogore makalo alufu achiel gi mia achiel. Mondo iyud namba achiel kuom nombe duto, gi kalatas mag ndalo kuom higa achiel, dwar pesa machiegni $340. E kama joma yie ne bed ji mia achiel, sani nitie ji machiegni 100,000 ma gimor gi adiera ni. Adiera, wachni, mana kaka chieng’, “wuok,” kendo wan nyalo wacho gi dhok mar wach mar 1848, “O, teko mar leregi!”

GSAM 278Kit Pinje

GSAM 278.3Ka wach osemedo nyime kamano, pinje ne chal nade? Chakre kindeno nyaka sani, e kalatas mag weche mag piny, ne wawinjowa weche mang’eny kuom lweny maduong’ ma chiegni bedo e Europa. Kata ka nitie lweny kae, kendo lweny moro omuoch kucha, “yamo” maduong’ ogeng’ore—“yamo ang’wen” ok oyie mondo giywe duto e saa achiel, “nyaka jotich Nyasaye omihuri.” Ni gima lweny kod thithino nitie, to ok giyudo wuok nikech ogeng’gi, ng’eyo ne ji duto.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, kapok otho matin, ne luongo bedo gi jolweny mang’eny e Europa ni, “golo remo mar ngima nyime, nikech luoro ni biro mol.” Kit pinje, gi mirima kod kwero, kendo gi wang’ ma giyudo ne ng’at machielo, ne opimo gi “dhoot molor,” ma otimore ka oganda ji moro ochungo gi ligangla e chuny ng’at machielo, kendo onge ng’ato amora ma nigi chir mar goyo, nikech luoro mar gikiye. “To,” nowacho, “ng’ato kuomgi biro yudo saa maber mar goyo, kendo bang’ mano lweny maduong’ biro wuok.”

GSAM 279Pimo Gik ma Gitiyo-go e Lweny

GSAM 279.2Chakore 1848, oseloso gik ma gitiyo-go e lweny ma ka opimgi gi gik ma ne ber moloyo e kindeno, gik mag kindeno sani dibed mana gigo mag nyithindo. “Riwruok mar Kwe” mar America, ka oluongo ji ne tich mag kwe e Jumapil mar Kwe,—15 e dwe mar apar gi ariyo, 1895,—nowacho niya: “Kata ka ngeyo kendo kit ngima osebedo nyime, to e yo machielo nitie yikruok maduong’ mar lweny e kind pinje moloyo machon.”

GSAM 279Jenerali Miles Kuom Yikruok mar Lweny

GSAM 279.3Jenerali Nelson A. Miles, e wach mane owacho e chokruok maduong’ e Washington, D.C., 12 e dwe mokwongo, 1904, nowacho niya—

GSAM 279.4“E kinde ma ler gi dongruok kendo kit ngima ma ji ong’eyo maber, ne wadwaro yie ni pek kod masiche mag lweny osedok piny; to kata kaka gima nyalo bedo awuoro, pok ne nitie kinde moro e sigana mar piny ma pesa mang’eny oseket e yikruok mar lweny, kata kinde ma ji milion mang’eny ma gipuonjore, gi rieko, kendo gi chik, gi gige lweny mamoko ma nyalo nego ji mang’eny, ne oya e yore mag tich mar kwe, mana kaka sani.”

GSAM 280.1To yamo mar lweny pod rito, ka tich mar mihuri medo nyime.

Notes

  1. Ezekiel 34:12. ↩
  2. Weche Machuok mag Ngima mar Ellen G. White, karatas 108. ↩
  3. 1 Jo-Korintho 14:32. ↩
  4. Jeremia 5:14, 15. ↩
  5. Fweny 16:13-15. ↩
  6. Mihuri mar Nyasaye Mangima, pp. 24-26. ↩
  7. Picha mar Ngima mar Ellen G. White, pp. 125-127. ↩

Note

Back