Sula 12 — Kuyo—Buk Makech
GSAM 185.1“Akawo buk matin koa e lwet malaika, mi achame duto; kendo e dhoga ne en mamit ka mor kich, to kane asechame, iya ne okecho. Mi nowachona niya, Nyaka ikor wach kendo e nyim ogendini mang’eny, gi pinje, gi dhok, gi ruodhi. Kendo nomiya odundu machalo gi luth; malaika nochung’ mowacho niya, Chungi, kendo ipim hekalu mar Nyasaye, gi kendo mar misango, gi joma lamo e iye.”1
GSAM 185.2E dhok mar Ndiko Maler, “chamo” buk nyiso kawo adiera mondo inyise jomoko, kaka waneno e buk Ezekiel, kuma janabi onyisie “buk molwor,” kendo owachne niya, “Cham buk molworni, kendo idhi iwuo gi dhood Israel.” Bang’ chamo buk molworno, owacho niya, “Omiyo nachame; kendo e dhoga ne en mamit ka mor kich.”2
GSAM 185.3Janabi Jeremia bende tiyo gi ranyisi machalno: “Wecheni noneyudi, mi nachamogi; kendo wachni ne en mor gi ilo mar chunya.”3 Kuom wechegi wapuonjore ni “mit” mar buk kane ochame nyiso mor gi yieng’ mar chuny ma joma chiemo gi wach Ruoth e yo ma kamano nwang’o.
GSAM 185Buk Mamit, Bang’e Makech
GSAM 185.4Buk ma owuoye e Fweny 10, ma owach ni ne en mamit ka mor kich ne ng’ama chame, to ka oserum chame to obedo “makech” (kata, kaka jomoko loko dhok, “saa ma aserego chiembno e iya, ne en pikira”4), ne en buk ma malaika nolandee wach, gi teko mar Jal mane ochweyo polo, piny gi nam, ni, “Kinde ok nobedie kendo.” Omiyo chamo bukni nyaka nyis yie gi mor kuom wach moland kuom kinde. Doko makech apoya mar chiembno ne joma nochame nyaka nyis lokruok mar kuyo e gima ne giyudo bang’ ka kinde ma buk nyiso oserumo, kendo ginwang’o ni gima ne girito gi geno maduong’ ok otim.
GSAM 186Wach Moland Kuom Kinde En Chiemo Mamit
GSAM 186.1Wach moland kuom kinde e 1844 ne en wach mamit adier ne joma noyie, mane geno maonge kiawa ni sani sani gibiro resore nyaka chieng’ kuom rach duto, gi masiche, gi kuyo mag piny motimo richoni. Paro ni e jumbe manok kende nobed gi duong’, gibed maonge tho, kendo gibed e dala maduong’ mar dhahabu mar Nyasaye, kaachiel gi Ruodhgi, ne miyo chunygi teko adier. Kaka ng’ato mane noneno gima notimono nowacho, “Joma ohero Yesu gi adiera nyalo winjo kaka chuny joma norito biro mar Jawargi gi gombo maduong’ ahinya ne chalo.... Ne wachopo e saano gi chuny mopwe kendo gi luor. Joma noyie adier ne yweyo e riwruok mamit gi Nyasaye, ma ne en ranyisi mokwongo mar kwe mane biro bedo margi e ngima mar ler mabiro. Joma nosebedo gi genoni kod yieni ok nyal wilo wi sa duong’ mag ritogo nyaka chieng’.”
GSAM 186.2Chal ma ne tek ahinya ne joma, e odiechieng’ mar apar gachiel mar dwe mar abiriyo, nonwang’o ni pod gin e piny mar mudho, mar tem gi chiko chuny e richo, kuma nyaka giyud ayany, gi achaye, gi nyiero mar joma seche manok mokalo ne gipuonjo mondo giyikre romo gi Ruodhgi, onyisore maber e gima notimore ne Maria kane “ochung’ oko machiegni gi liel ka oywak;” kendo kane malaika openje niya, “Dhako, ang’o momiyo iywak?” nodwokogi niya, “Nikech gikawo Ruodha, kendo ok ang’eyo kuma giketee.”5
GSAM 187Gibedo gi Kuyo, To Chunygi Ok Nyosore
GSAM 187.1Joma nokadho e chal matekni nowachoe niya:
GSAM 187.1“Wi wa ne owil kendo ne wan gi kuyo, to ne ok wawe yo mar yiewa. Ne wawinjo ni wasetimo gima onego watim; ne wadak maluwore gi yiewa ma nengone tek; ne wan gi kuyo, to chunywa ne ok nyosore. Ne wadwaro kinda maonge gikone, nikech jonyiero ne ng’eny. Kinde mang’eny ne jomoko orwakowa gi weche mag achaye kuom gima ne wakuyo kuome chon. ‘Pod ok useidho malo; urito idho malo karang’o?’ Weche machal kamago mag nyiero ne owachnwa pile gi ji ma wang’eyo matiyo timbe mag piny, kata gi jomoko mane luongore Jokristo, mane oyie gi Muma, to ok osepuonjore adierane madongo kendo ma pek. Pod ne wan ji ma nyalo tho; gik ma kwong’ kelo ne nitie molworo wa koni gi koni. Ne tek chako kendo ting’o pek gi parruok mag ngima mane waparo ni waseweyogi nyaka chieng’.”
GSAM 187Pimgi gi Jopuonjre Mane Obedo gi Kuyo
GSAM 187.2Gima ne giwinjo e chunygi, ka opim gi mor kod ilo mane gin go seche manok mokalo, nyaka ne chalo ne gin ka kech maduong’ mar pikira. Jopiny mane olworogi ne paro, mana kaka ji mang’eny bende ne otimo bang’ gur Kristo e msalaba, ni joma oyie sani biro weyo yie margi, kendo giriwre e nyiero tim ma ji ne kwano ni en fup margi. To piyo nono ne giwuoro ka gipuonjore ni hera mar fwenyruok Ruoth ok ne nyal yudre mayot ka ogol e chuny joma nosechiwore ne Nyasaye gi adiera.
GSAM 187“Ne Ok Abet gi Jonyiero”
GSAM 187.3Yo ma joma ne oyie gi chunygi duto noluwe, kod gima ne giwinjo e chunygi, onyisore maber gi weche janabi Jeremia, kuma owacho niya,
GSAM 187.3“Wecheni noneyudi, mi nachamogi; kendo wachni ne en mor gi ilo mar chunya: nimar oluonga gi nyingi, Yaye Ruoth Nyasaye mar jolweny mag polo. Ne ok abet e chokruok mar jonyiero, kendo ne ok amor kaachiel kodgi: ne abet kenda nikech lweti; nimar iseponga gi mirima. Ang’o momiyo rem ma an go ok rum, kendo adhundana ok chang’, ma oseawe chang’? Bende ibiro bedo ne an mana ka jamriambo, kendo ka pi ma rum?”6
GSAM 188James White Kuom Kuyo
GSAM 188.1Weche manok mokaw kuom jomoko ma ne gin gi kuyoni, to pod gin gi geno, biro nyiso chalno maber. Mokwongo oa kuom Jatelo James White, mane otiyo maber ahinya e 1843 gi 1844. Owacho niya:—
GSAM 188.2“Kuyo kane kinde oserumo ne kech. Joma oyie adier ne oweyo gik moko duto nikech Kristo, kendo ne gisebedo e nyime e yo mane pok gineno nyaka nene. Kaka ne giparo, ne gisechiwo siem margi mogik ne piny, kendo e yo moro kata machielo ne gisepogore gi oganda maonge yie kendo ma nyiero. Kendo ka gweth Nyasaye ne nitie kuomgi, ne gigombo bedo kaachiel gi Ruodhgi mane girito ni biro chiegni kod malaika maler, moloyo bedo gi joma ne gisepogore kodgi. Hera mar Yesu neopong’o chunygi, kendo ne rieny e wang’ ng’ato ka ng’ato, mi gi gombo ma dhok ok nyal nyiso ne gilemo niya, ‘Bi, Ruoth Yesu, kendo ibi piyo,’ to ne ok obiro.
GSAM 188.3“To Nyasaye ne ok oweyo joge.... Kendo weche machal gi magi mondik ne Jo-Hibrania nodonjo gi teko gi hoyo maduong’ e pach kod chuny joma norito ka gitemi: ‘Emomiyo kik uwit genou, ma nigi chudo maduong’. Nimar udwaro kinda, mondo, ka usetimo dwar Nyasaye, unyalo kawo gima nosingori. Nimar pod kinde matin, kendo Jal mabiro biro chopo, kendo ok notang’. To ng’ama kare nobed mangima kuom yie; to ka ng’ato odwogo chien, chunya ok nobed gi mor kuome. To wan ok wan joma dwogo chien mondo walal; to wan joma yie mondo chunywa owar.’7 Weche ma onego wane e but Ndiko Malerni gin magi:—
GSAM 188.4“1. Joma wechegi owachne nitie e masira mar wito geno margi kuom gima gisetimo makare.
GSAM 189.1“2. Ne gisetimo dwar Nyasaye, kendo nokelgi e chal mar tem ma ne dwaro kinda.
GSAM 189.2“3. Joma kare e kindeni ne nyaka dag kuom yie, ka giyie e gima ne gisetimo dwar Nyasaye kuome, ka ok gibedo gi kiawa ka bende ne gisetimo dwar Nyasaye.
GSAM 189.3“4. Joma ok ne ginyal siko matek e tem mar yie, to giwito geno margi e tich mane gitimo dwar Nyasaye kuome, kendo gidwogo chien, ne biro kawo yo mar atir mar dhi e thokruok.”8
GSAM 189Kuom N. Southard, Jaloso mar Ywak mar Chuny Otieno
GSAM 189.4E Ywak mar Chuny Otieno mar dwe mar apar 31, 1844, ma chiegni gi ndalo apar bang’ giko mar ndalo 2300, weche maluwogi ma jaloso nondiko nogol:—
GSAM 189.5“Ka waneno gik moko duto mane oluwore gi riwruokni, gweth ma osekel e pache nyithind Nyasaye, kod sin gi chich ma wasike osenyiso, nyaka wakwane kaka ‘ywak mar chuny otieno’ mar adier. Kendo ka wan gi ndalo manok ma iteme yiewa, mano pod luwo ngero mar nyiri apar ma pok oneno dichwo; nimar kane giduto gisechung’ kendo giseiko techegi, pod ne onego bed kinde ma teche nyiri mofuwogo nobed ka tho. Mano ne ok nyal timore nyaka bang’ ka odiechieng’ mar apar osekadho; nimar nyaka e kindeno techegi ne biro siko ka liel. Emomiyo nyaka odiechieng’no kadhi, mondo joma ofuwo giwe yie margi, mana kaka 1843 bende ne nyaka kadhi mondo kinde mar rito obedie. Emomiyo tang’ matin ok en gima onego kel kuyo, to onyiso kaka Nyasaye tiyo gi adiera e chopo wachne. Omiyo wasik matek e yie ma wahulo, ka ok wayugi; nimar Jal manosingori en jaadiera.”
GSAM 189Kuom Joseph Marsh, Jaloso mar Duond Adiera
GSAM 189.6E Duond Adiera mar dwe mar apar gachiel 7, 1844, wasomo niya:—
GSAM 189.7“Wayie gi mor ni waseketho e ng’eyo kit gima ne warito ni biro timore e odiechieng’ mar apar mar dwe mar abiriyo; to pod ok wanyal yie ni Jadolo Maduong’ marwa ne ok ochopo e odiechieng’no gik moko duto ma ranyisi machon nomiyo wabedo gi ratiro mar rito. Sani wayie ni notimogi.”
GSAM 190.1Jo-Advent ne rito ni e odiechieng’ mar apar mar dwe mar abiriyo, 1844, ndalo 2300 ne biro rumo, kendo ni e odiechieng’no Kristo nobiro chopo tichne mar dolo kendo obiro e piny mondo ogwedh joge. Nonro mane otim bang’e osenyiso ni gima notimore e odiechieng’no ne en chakruok mar tichne mar pwodho kar dolo maler manie polo, ma ne ok en giko mar tichne kaka jadolo.9 Ne ok gikwano pwodhruok mar kar dolo maler kaka but tich Kristo kaka jadolo; to ne giwacho ni pwodhruok mar kar dolo maler ne biro bedo pwodho piny gi mach e biro mar Kristo. Ka ne ok en piny duto, to kata piny Kanaan ne biro pwodhore e kindeno.
GSAM 190Ne Oyie ni Kar Dolo Maler En Piny
GSAM 190.2Paroni onyisore e wach ma Geo. Storrs nondiko e Ywak mar Chuny Otieno mar dwe mar ang’wen 25, 1844. Openjo niya, “Kar dolo maler ma ibiro pwodho en ang’o? Paro mane an godo chon ne en ni en piny duto. Pod ayie ni en but piny. To but piny mane? Mano e penjo ma abiro temo dwoko.”
GSAM 190.3Okawo weche mag singruok mane otim ne Ibrahim, kaka nogure ne Isaka, kendo kaka nolok manyien ne Jakobo, bang’e okawo weche mag wer Musa, ma Miriam nochueyo bang’ ng’ado Nam Makwar, ma negiweroe niya: “Ibiro kelogi e iye, kendo ipidhogi e got mar girkeni, e kar bedo, Yaye Ruoth, ma iseloso mondo idagie, e kar dolo maler, Yaye Ruoth, ma lweti oseguro.”10
GSAM 190.4Ka ng’ama somo opimo ndiko man malo gi kinda kod gima jawer mar zaburi nondiko kuom chopone, to obiro neno ni ok owach ni kata piny Palestina e kar dolo maler. Daudi owacho, ka owuoyo kuom telo mar Ruoth ne nyithind Israel, niya: “Nokelogi e tong’ kar dolo malerne, nyaka e gotni, ma lwete ma korachwich noseng’iewo.”11 E wer ma ne owero e Nam Makwar, owach kuom piny Kanaan ni ne en kar bedo ma noseloso mondo “odagie, e kar dolo maler.” Kamano bende e wechegi mokaw e zaburi, Got Moria, kuma noger kar dolo maler, mana oluong ni “tong’ kar dolo malerne.” To e zaburino bende owach niya, “Noyiero dhood Juda, Got Sayun mane ohero. Kendo nogero kar dolo malerne machalo gi ute mag ruodhi moting’ore malo, machalo gi piny ma oseguro nyaka chieng’.”12
GSAM 191Ne Opar ni Pwodhruok mar Kar Dolo Maler en Pwodho Piny
GSAM 191.1E wach mondiki mane wasewuoyoe malo, bang kawo weche mane opar ni nyiso adiera ni piny, kata piny Palestina kende, e kar dolo maler, jatelo omedo penjo niya, “Kar dolo maler ibiro pwodhi nade?” Oduoko gi weche janabi Mika niya, “Nimar, neuru, Ruoth wuok e kar dakne, kendo obiro lor piny mondo onyon kuonde moting’ore malo mag piny. Gode biro leny e bwoye, kendo honde nobar, mana ka mo mar kich e nyim mach, kendo ka pi mool piny e kar madingore.”13
GSAM 191.2Ka joma mang’eny ne oyie e kindeno ni piny e kar dolo maler, jasomo biro neno mayot gima nomiyo ne giparo, maonge kiawa, ni e giko mar ndalo 2300 Ruoth nobi mondo opwodh piny e yo mane Mika onyiso. E lweny duto mane otim ne jo-Adventist, onge kata jakwero achiel mane onyiso ni pwodho piny gi mach ok e gima ne biro timore kaka pwodhruok mar kar dolo maler e giko mar ndalo 2300.
GSAM 191Joote Ne Okuyo, To Ne Gichopo Ndiko
GSAM 191.3Ma ok e kinde kende ma ji osetimo dwar mar Ruoth, ochopo Ndiko, to pod okuyo kuom gik mane gigeno, nikech ne ok giwinjo kit gima ne biro timore. Kamano e kaka ne obet ne joote mag Kristo. Ka ne obet e nyathi punda, ka odonjo Jerusalem, negikok nikech ne giparo weche janabi:14 “Kok, ya nyar Jerusalem: ne, Ruodhi biro iri; en jaadiera kendo en gi warruok; omuol, kendo oidhore e punda, e nyathi punda.”15 Kok ne dwarore ahinya e kindeno ma ka dine giling’, kite giwegi ema dine okok.16 Jopuonjre ne giparo ni Kristo ne biro bet e kom duong’ Daudi e sa nogo kanyo kaka ruoth mar pinyni (“ne wageno ni en ema ne biro waro Israel”17), omiyo negikok niya, “Ogwedh pinyruodh wuonwa Daudi, mabiro e nying Ruoth.”18 To dine gikok marom nade e kindeno ka dine ging’eyo ni ka juma achiel pok okadho Kristo nobed mothou e liel Josef, ma jolweny jo-Rumi olworo? Jo-Adventist dine omiyo Nyasaye “duong’” kendo ne ochiwore ne marom nade e 1844 ka dine ging’eyo ni pwodhruok mar kar dolo maler e giko mar kinde duto mokori e weche janabi ne biro kawo higni mang’eny kapok Ruoth obiro?
GSAM 192Ne Onge Rach e Kwan mar Ndalo 2300
GSAM 192.1Ka jogi ne nono kwan margi mar kindeno gi ng’icho maduong’, ne ok giyudo rach moro; to Ruoth ne ok obiro, kendo piny bende ne ok opwodhi gi mach. Mano ne tiendo ang’o? Neging’eyo gi adiera ni Ruoth ne ni kodgi e riwruok maduong’no; to sani chunygi ne chandore ka girito. Geno margi kuom Ruoth ne ok oyiengni. Neging’eyo ni ok nowegi. Ler ne biro wuok kama ne ok ging’eyo. Penjo matek mane ni e nyimgi onyisore e weche Jeremia ma wasewuoyoe, “Ibiro bedo nena kaka jamiriambo chuth, kendo kaka pi matwo?” Yie ne ok omiyo gibedo gi kiawano, nikech weche Ruoth mane owacho gi dho janabi Habakuk kuom neno mar janabi ne odwogo e parogi niya, “E gikone nowuoyo, kendo ok nowach miriambo.”19 Weche ma wasekawo kuom jang’ik mar Duol mar Adiera nyiso maber kaka ne gichung’: “Pod ok wanyal yie ni Jadolowa Maduong’ ne ok otimo e odiechieng’no gik duto mane ranyisi machon omiyowa geno.”
GSAM 193Ler kuom Kar Dolo Maler Noyud
GSAM 193.1Hiram Edson, mar Port Gibson, N.Y., nonyisa ni chieng’ mane oluwore gi kadho mar kinde mane girito e 1844, ka ne olemo e puodho e ng’ey chokruok mag oduma motingi malo, Roho mar Nyasaye nobiro kuome gi teko maduong’ ma ne ochiegni opodhe piny. To bende paro nobirone niya, “Kar dolo maler ma nyaka opwodhi ni e polo.” Nonyiso O. R. L. Crosier parono, kendo neginono wachno kanyakla gi ng’icho maduong’. E chakruok mar 1846, lero wach kar dolo maler morom, ma nodik gi Jaduong’ Crosier kaluwore gi Muma, nochap e Sulwe mar Odiechieng’, gazeti mane nochap e Cincinnati, Ohio e kindeno. Wach maborno nonyiso ni tich mar pwodho kar dolo maler e tich mogik mar Kristo kaka jadolowa maduong’, mochako e 1844 kendo mogiko machiegni gi biro mare kendo e boche polo kaka Ruodh ruodhi gi Jaduong’ mar jodongo.
GSAM 193Kanise Manyo Jomagi Mane Olal
GSAM 193.2Odiechieng’ mar apar mar dwe mar abiriyo ne osekadho, kendo kanise ne giparo ni ne gibiro dwogo mayot jomagi mane olal, mane opogore kodgi e kinde mar “ywak mar chuny otieno” gi Wach mar Malaika Mar Ariyo. To e mano negikuyo ahinya, kaka duoko maluwoni biro nyiso. Duokono nomi kuom kwayo margi matek mondo ji odwog e riwruok mane ginie chon, kaka nondiki e Ywak mar Chuny Otieno mar dwe mar 12 tarik 26, 1844:—
GSAM 193.3“To weche adier gin mage? Ging’eyo maber ni e kanisegi mang’eny, weche madongo ma ipuonj gin ‘lokruok mar piny duto,’ ‘loch mar higni alufu achiel,’ gi ‘dwogo mar Jo-Yahudi e Palestina,’ kapok Jawar obiro en owuon. Joma dok mondo obed ite wende ma nywolo nindo mag puonj mago ma ok oluwo Ndiko kendo maonge tiendgi, timo kamano gi wang’gi moyawore; kendo yo magi nobed ‘dok chien,’ adier.
GSAM 194.1“Kaka wasebedo ‘thuolo’ kaluwore gi tiend Ndiko, ‘dhi nyime’ en yo maonge masira moloyo ‘dok chien’ kata ‘lungore chien,’ to moloyo e kinde mawa, ka osimbo mar duong’ chiegni mi joma otenore kuom Kristo Yesu.”
GSAM 194.2Yo mane kanise odhirogo chien biro mar Ruoth ka gisiro puonj ma ok oluwo Ndiko ma wanyiso malo, nomiyo jo-Adventist oparo weche janabi Ezekiel magi: “Wuod dhano, ne, jood Israel wacho niya, Neno mar janabi ma oneno en mar ndalo mang’eny mabiro, kendo okoro wach kuom kinde mabor.” Kanyo bende iyudoe duoko mane jo-Adventist otiyo kode niya, “Emomiyo nyisgi ni, Ma e gima Ruoth Nyasaye wacho: Onge wachna moro amora ma noloy kinde kendo, to wach ma asewacho notimre, Ruoth Nyasaye owacho.”20
GSAM 194“Nyaka Ikor Wach Kendo”
GSAM 194.3Joma “nochamo” buk, kendo noyalo wach “kinde,” ne giparo ni tichgi ne piny ne oserumo; emomiyo wach nomi ni nyaka gipuonj ogendini, dhok gi ruodhi kendo. Bath tich machielo mane pok one nyaka ne ochop sani,—en nyiso ji kit adier mar hekalu mar Nyasaye manie polo gi tich mar kendo mare mar misango. Chik mar pimo hekalu—21—dwarore mondo oyud ng’eyo kit gima ne biro timore e giko mar kinde mokori e weche janabi, kendo mondo olos tiend wechegi, “Kae to kar dolo maler nopwodhi.”
GSAM 194.4Ne ni malaika mane oyalo wach kindeno nowuok e polo, kendo kapok tichne orumo, omiyo chik mondo opuonj ji kendo. Omiyo wach ma biro lero wach kar dolo maler, miyo joma nokuyo geno, kendo e sa nogo miyo gi “odundu,” kata “luth,” kata chik mar pimo, ma jog Nyasaye nyalo pimogo kit ngimagi e nyime, nyaka bed gi ranyisi ma nenore maler ni onyuol e polo, kendo ok owuok kuom dhano.
GSAM 195Paro mar Kwero Nogengo Chopo Ir Ji
GSAM 195.1Paro mar kwero mane ni kuom puonj mar biro mar Ruoth ne en ohinga ma ne ochiegni bedo maonge ng’ato manyalo kadho mondo ochop ir ji. To temo puonjogi kendo maonge ler malong’o kendo mochung’ motegno kuom gima nokelo kuyo mar 1844 dine obedo kayiem. Joyie jo-Adventist giwegi ne dwarore mondo chunygi omed yud teko manyien kuom chik moa e polo, kapok ji opuonj maber; to ma dine otimre nade? Bende dine otim gi rieko mar dhano kende? Kata joma ne oseneno tich matut mar Roho mar Nyasaye e riwruok mane ochopo achien nogo dine oyieng’ gi paro mar dhano kende? Onge gima dine ogologi e chandruok mar parogi makmana tich machal gi “Wach mar Malaika Mar Adek”22 Kendo ma nochaki e kinde mowinjore, matin matin, kaka ne ginyalo yie kode, ka ochiwo ranyisi motegno ahinya ni oa e polo.
GSAM 195Ka Rombe Maonge Jakwath
GSAM 195.2E achiel kuom yore ma nyalo wache, oganda maduong’ mar jorito biro mar Ruoth ne ni ka rombe maonge jakwath. Ji alufe mang’eny kuomgi ne opogore gi kanise duto gi puonj mag yie mag-gi jumbe matin kende mosekadho; onge riwruok mar dhano mane rito ngimagi mar chuny. Ne gionge jong’ad rieko mag piny ma dine gigeno; Nyasaye kende ema negigeno.
GSAM 195.3Kata kamano, ne gichung’ motegno kuom wach achiel, kendo ma ne chalnegi gi nanga mar yie,—wach kinde mane oyali ne en adier.23 To kaka oganda, ne gin e chal ma ka Nyasaye ok otelnegi kendo oritgi, dine giyie gi lero weche ma ok en adier, kata lalo “kinda” kendo weyo yie kuom gik mane giseneno chon. Ma ji moko notimo; to moko, ka wang’ yie margi otenore kuom jal mane chunygi ohero, ne gipenjo gi chunygi duto niya, “Jarito, otieno nochopo kanye? Jarito, otieno nochopo kanye? Jarito nodwoko niya, Okinyi biro, kendo otieno bende: ka udwaro penjo, to penjuru: doguru, biuru.”24
GSAM 196J. N. Andrews kuom Kuyo mar 1844
GSAM 196.1Jatelo J. N. Andrews, mane okadho e gik mane otimoreni e 1844, wuoyo kamano kuom kuyo mar 1844:—
GSAM 196.2“Joma ne orito Ruoth e 1843 gi e 1844 ne okuyo. Kuom ji mang’eny, mano oromo kaka gima omiyo gikwero neno duto kuom wachni. Wayie ni ne nitie kuyo, to ok wanyal yie ni ma chiwo wach makare mar kwero ni lwet Nyasaye ne ni e tichni. Kanisa mar Jo-Yahudi ne okuyo kane, e giko mar tich Johana Ja-batiso, Yesu onyisore kaka Mesia mane osingore ni nobi. Kendo jopuonjre mane geno ne okuyo gi lit maduong’ kane jal mane gigeno ni nowar Israel omak gi lwet joma richo kendo onege. Kendo bang chierne, kane gigeno ni nodwog pinyruoth ne Israel kendo, ne ok ginyal weyo kuyo kane ging’eyo ni ne obiro dhi ir Wuon mare, kendo ni ne gibiro wegi kuom kinde malach e chandruok gi lit mar chuny. To kuyo ok nyis ni lwet Nyasaye onge e telo ne joge. Onego omi gilos kethogi, to ok onego omi giwey geno margi kuom Nyasaye. Nikech nyithind Israel ne okuyo e thim, ema nomiyo ne gikwero telo mar Nyasaye pile pile. Gin oket kaka siem ne wan, mondo kik wapodhi kaluwo ranyisi machal kamano mar bedo maonge yie.”25
GSAM 196Adiera Yudo Batiso mar Kwero mar Ji
GSAM 196.3Onenore ni en chenro mar Ruoth keto weche madongo mag adiera e yo ma ji mang’eny ok ohero, kama yie kodgi kendo makogi en ting’o musalaba26 Ma nenore moloyo e ndalogi mag giko. Petro, ka owuoyo kuom kinde ma giko mar gik moko duto nobed “machiegni,” kendo ma “ng’ado bura” nochak “e od Nyasaye,” wacho niya, “Joherana, kik ubed gi wuoro kuom tem mar mach mabiro temou, mana ka gima hono moro otimore ne un: to beduru mamor, nikech uriworu e sandruok Kristo; mondo ka duong’ne nofweny, un bende ubed mamor gi mor maduong’ ahinya. Ka oyanyu nikech nying Kristo, un joma ogwedhi; nimar Roho mar duong’ kendo mar Nyasaye obet kuomu: kuom gin oyanyi, to kuom un omiye duong’.”27
GSAM 197.1Ka adiera oseyudo batisone mar kwero mar ji, yie kode dwarore gi ng’wono mang’eny moloyo mana luwo yie mar ji mang’eny. Joma nyisore ni giyie to chunygi ok oyie, ok gineno gima duong’ morwakogi mondo oyie gi adiera madwaro tich, machal gi gowo yie kadhi malo e aora “ka ikedo gi yamo gi pi mamol.” Kamano, adiera doko tem ne joma otenore, joma chunygi ler, joma adier kendo joma oluwo gima ging’eyo ni kare.
GSAM 197.2Waseketo chon ni koro wach kuom Riwruok mar Biro nyiso ni kuyo nyaka timre. Nobiro; kendo kamano, e rito mar Nyasaye, yie gi wachno ne nigi musalaba mare.
Notes
- Fweny 10:10, 11; 11:1. ↩
- Ezekiel 3:1-3. ↩
- Jeremia 15:16. ↩
- Pikira—yath makech ahinya kendo marach e dhok, molos gi kongo, aloe gi pi yath manemane ma ochwe modoko matek. ↩
- Johana 20:13. ↩
- Jeremia 15:16-18. ↩
- Jo-Hibrania 10:35-39. ↩
- Weche Machuok mag Ngima mar Ellen G. White, oboke 107-109. ↩
- Onge ng’ato e kindeno mane nigi paro kuom kar dolo maler manie polo. ↩
- Wuok 15:17. ↩
- Zaburi 78:54. ↩
- Zaburi 78:68, 69. ↩
- Mika 1:3, 4. ↩
- Johana 12:16. ↩
- Zakaria 9:9. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Luka 24:21. ↩
- Mariko 11:10. ↩
- Habakuk 2:3. ↩
- Ezekiel 12:27, 28. ↩
- E pim ma onge kwan momi kaka duokone, kit gima ipimo ema wach ni kuome, to ok borne gi lachne. ↩
- Fweny 14:9-12. ↩
- Ka neginono kwan margi mar ndalo 2300 gi ng’icho maduong’ moloyo, ne ok ginyal yudo rach moro, kendo kata sani pod onge ma nyalo yud. ↩
- Isaya 21:11, 12. ↩
- Weche Adek mag Fweny 14:6-12, oboke 33. ↩
- Mathayo 16:24. ↩
- 1 Petro 4:7, 17, 12-14. ↩