Bung 13 — Pathian Kaihhruaina Chhinchhiahna
GSAM 198.1“Lalpa in Pathianin Aigupta rama in mit ngeia in hmuh lai a in tâna a tih zawng zawng ang khân, Pathian chuan fiahna te, chhinchhiahna te, thilmak te, indona te, kut chak te, bân phar chhuah te leh thil hlauhawm ropui tak takte hmangin, hnam dang zîng ata hnam pakhat a tâna la chhuak tûrin a han bei tawh em ni? Lalpa chu Pathian a ni a, amah bâk chu tu mah an awm lo tih i hriat theih nân, chûng chu nangmah hmuhtîr i ni.”1
GSAM 198.2Chutiang chuan Lalpan ringlo hnam zîng ata mipui a la chhuak a; a dân a hrilh theihna hmun leh lungphêka ziah a dân chu an hnêna a pêk theihna hmunah a hruai chhuak ta a ni. Hêng thilmakte hi an hriat duhna tihlungawi nân tih a ni lo; “Aigupta rama thil ropui tak takte, Hama rama thilmakte leh Tuipui Sena thil hlauhawm tak takte titu,”2 leh Sinai tlâng chhîpa mei alh leh meikhû zîng ata an hnêna thu sawi kha Pathian nung leh dik, thil zawng zawng Siamtu ngei a ni tih chiang taka an hriat theih nân tih a ni zâwk.
GSAM 198Hnim Buk Alh Ata Mosia Kohna
GSAM 198.3Mosia ngei pawhin Israel fate chu, “Thlalêra ran rualte ka enkawl laiin, bawih in nihnaah ka lainat che u a; Midian rama ka tlân bo hmaa Aigupta mi ka tihhlum laia tih ka tum tawh ang khân, tûnah Aigupta ram ata hruai chhuak tûr che uin ka lo chhuk ta,” tiin a hrilh mai chuan Aigupta ram chhuahsan tûrin a chêttîr thei lo vang.
GSAM 199.1Mosia ngei pawh “kal la, mipuite Aigupta ram ata hruai chhuak rawh” tihna hnathawk tûr chu amah a ni tih a rin theih nân, kang ral si lo hnim buk alh leh mei zîng ata bengin hriat theih aw a lo chhuak a ngai a ni. Chutiang thilmak tak mai chuan a hnathawh tûr leh a kohna sâng leh thianghlim chu a dawng a; chumi chungchâng a inpuan chhuahna chuan a unaute rilru a hneh nghâl ang a, a hnua thil lo thleng tûr pawm tûrin an rilru a buatsaih ang a, chutiang chuan Pathian hnuaiah Mosia chu an hruaitu atân an pawm phah ang.
GSAM 199.2Chhandamtu thawhlehna hnua a hnungzuitu lungngai leh beiseina hloh tawhte chuan a awmpuina leh a thlamuanna thu an mamawh hun a awm reng reng chuan, chu chu 1844 “zanlai au” hnua ringtu lungngai leh tihduhdah tuar ṭhenkhatten rinna nghet takin an chelh tlat lai kha a ni ang; Pathianin a khawngaihna avânga lungngai mêkte a be pawp ngei thin a nih chuan, chutiang hun leh chutiang mite hnênah chuan a ti ngei ang tih a rinawm hle.
GSAM 199Lalpa Awmpuina Tiam
GSAM 199.3A hnathawh dân leh a hmanrawteah chin tâwk nei lo, “chung sângah a han chhoh lai khân”3 a kohhranah Thlarau thilpêkte dah chuan, chanchin tha puang tûra a hnungzuitute hnênah “khawvêl tâwp thleng pawhin” a awmpui zêl dâwn tih a tiam a ni.
GSAM 199.4Hun kal tawh zawng zawngah Lalpa chuan thinlung zawng zawnga amah zawngtute hnênah a thiltihtheihna leh a thilpêkte lantîr tûrin a inpeih reng a ni. Chanchin tha puan hna a pêk khân, “Hêng chhinchhiahnate hian ringtute a zui ang: ka hmingin ramhuai an hnawt chhuak ang a; ṭawng thartein an ṭawng ang a; rûlte an la chho ang a; thil hlum thei rêng rêng an in pawhin a tihnat lo vang a; damlote chungah kut an nghat ang a, an lo dam ang,” a ti lâwm ni?4
GSAM 199Kohhran Siamṭhatna Hun Laia Thlarau Thilpêkte
GSAM 199.5Kum zabi sawmparuknaa Kohhran Siamṭhatna hun lai leh a hnua hun lo thlengteah Lalpa thiltihtheihna lantîrna leh hrilhlâwkna thilpêk inlanna mak tak tak a awm a. D’Aubigné chuan John Huss hrilhlâwknate chungchâng a sawi a. Charles Buck chuan a lehkhabu Sakhaw Chungchâng Thawnthu Tê Tê-ah, 1546-a George Wishart hrilhlâwkna chungchâng a sawi a. John Wesley chuan a lehkhabuteah Jonathan Pyrah hrilhlâwknate leh a lo thlen famkim dân a sawi a. Elder J. B. Finley chuan ama chanchin a ziahah, 1842 nipui laia amahin hrilhlâwktuin hmuhna mak tak a hmuh leh tihdam a nih chungchâng a sawi a. Christian Advocate (Methodist) chanchinbu chuan chu kohhran mi Dr. Bond-in rawng a bâwl laia hrilhlâwktuin hmuhna mak tak a hmuh leh a rah chhuah chungchâng ngaihnawm tak a chhuah a. Chûng chu inngaitlâwm taka Lalpa zawngtute tân, Lalpa chu a danglam lo va, hrilhlâwkna thilpêk hmangin a mite hnênah thu a la sawi dâwn tih chhinchhiahnate an ni.
GSAM 200La Bâng Kohhran Chuan Hrilhlâwkna Thlarau A Nei Dâwn
GSAM 200.1Lalpa lo kalna nghâktu mipuite zîngah Lalpan a Thlarau thilpêkte, a bîkin hrilhlâwkna thilpêk chu a lantîr bîk dâwn tih Pathian Lehkha Thuah chiang leh fiah taka sawi a ni. Kan en hmasak tûr châng chu Korinth mite hnêna lehkhathawnah a awm a, heti hian a ziak: “Isua Krista zâra in hnêna Pathian khawngaihna pêk avângin, nangmahni chungchângah ka Pathian hnênah lâwm thu ka sawi reng thin; Krista thuhretna chu nangmahni zîngah tihngheh a nih ang ngeiin, thu sawi zawng zawng leh hriatna zawng zawngah amah zârah in lo hausak tâk avângin; chutiang chuan thilpêk eng mahin in tlachham lo va, kan Lalpa Isua Krista lo kalna chu in nghâk a ni; ani chuan kan Lalpa Isua Krista niah sawisêl bo in nih theih nân, tâwp thlengin a tinghet bawk ang che u.”5
GSAM 200.2Thupuanah “la bâng”—chanchin tha kohhran hnuhnûng ber—chungchâng kan chhiar a: “Dragon chu hmeichhia [kohhran] chungah a thin a ur a, Pathian thupek vawngtu leh Isua Krista thuhretna neitute, a thlah la bângte chu do tûrin a kal ta a.”6 Kohhran hnuhnûng berin a neih tûr “Isua thuhretna,” tihngheh a nihna avânga Thlarau thilpêk zawng zawng inlanna tûr kawng buatsaihtu chu eng nge ni, tiin kan zâwt a. He zawhna chhânna hi Patmos thliarkâra Johana hnêna vântirhkoh thuhretnaah kan hmu: “Chibai bûk tûrin a ke bulah ka bawkkhup a. Ani chuan ka hnênah, ‘Chutiang chu ti suh; kei chu nangmah leh Isua thuhretna nei i unaute rawngbâwlpui ka ni; Pathian chibai bûk rawh; Isua thuhretna chu hrilhlâwkna thlarau a ni si a,’ a ti a.”7
GSAM 201.1Vântirhkohin hetianga a hrilhfiahna hian, Krista nghâktu kohhrana “hrilhlâwkna thlarau” inlanna chu thilpêk zawng zawng tâna kawng buatsaihtu a ni tih leh, an zîngah chu thilpêk chu an neih avânga “la bâng” kohhran chu do an ni tih a lantîr a ni.
GSAM 201Thilpêkte Chungchânga Paula Thuhretna
GSAM 201.2Paulan Thessalonika mite hnêna a lehkhathawn chuan Lalpa ni—rorêlna tihhlawhtlin ni hnuhnûng ber—chu mipui tam tak chungah “zan laia rûkru angin” a lo thleng dâwn tih a lantîr a; mahse Lalpa fa rinawmte chungah chuan chutiangin a lo thleng thut lo vang, “êng fate leh chhun fate” an nih avângin. Chûng mite, nghâk rengtu hnêna fuihna a pêkte zîngah, “Thlarau chu timit suh u. Hrilhlâwknate chu hmusit suh u. Thil zawng zawng fiah ula; a ṭha chu chelh tlat rawh u.” a ti a.8
GSAM 201.3Heta hrilhlâwknate tia lehlin Grik thumal propheteias chungchângah Greenfield chuan a Grik Thumal Hrilhfiahna-ah, “He awmziaa hrilhlâwkna thilpêk hman chhuahna, 1 Thessalonika 5:20,” a ti a. Parkhurst, Robinson, leh Liddell leh Scott-a thumal hrilhfiahna lehkhabute pawhin chutiangin an pawm bawk. Chuvângin, hei hi Krista lo kal lehna nghâktu kohhran hnênah hrilhlâwkna thilpêk dik tak a awm dâwn tih thuhretna chiang tak a ni. Fuihna chu thilpêk hmusit lo tûr, fiah tûr zâwk a ni; a inlanna ṭha chu an hmuh chuan “chelh tlat” tûr a ni.9
GSAM 201Thutiam Tihhlawhtlinna
GSAM 201.4Vântirhkoh hmasa thuchah leh vântirhkoh pahnihna thuchah puan lai khân, Lalpan hrilhlâwkna thilpêk lantîr a ṭan dân kan sawi tawh a. Ni 2300 a tâwp hnu aṭangin he thilpêk hi chiang lehzualin a lo lang chhuak ta a ni. He hnathawh nân hian Lalpan ama hmanrua tûr chu a thlang a; amah avânga a neih zawng zawng hlântu mai ni lo, a nunna ngei pawh hlauhthâwnawm taka awm mêk, “chaklote zînga chaklo ber” chu a palai atân a thlang a ni.10 Hun ruat a liam hnu thla hnih chhûngin, Portland, Maine-a Nula Ellen G. Harmon, chutih laia kum sâwm leh pasarih vêl chauh chuan, Lalpa hnên aṭanga inpuanna a dawng ṭan ta a ni.
GSAM 202.1Hrilhlâwktuin hmuhna hmasa ber a hmuh laia Portland-a chêngte nêna biakna hun ka neih avâng leh, Nula Harmon-in hrilhlâwktuin hmuhna hmasa ber a hmuhna in neitu Pi Haines ka hriat bawk avângin, chûng mite'n ka hnêna an sawi angin thil thleng takte chu ka sawi ang.
GSAM 202.2Nula Harmon chu chutih lai chuan a hrisêlna a chhe hle a. Hapta eng emaw zât chhûng chu phun rî aia ring deuhin pawh a ṭawng thei mang lo. Damdawi thiam pakhat chuan a natna chu taksaa tui awm khâwmna nên zawm chuap natna a ni tiin a sawi a. A ding lam chuap chu a chhe tawh a, a vei lam chuap pawh a na nasa hle a, a thinlung pawh a natna chuan a khawih tel tih a sawi a. Rei berah pawh hun rei lo tê chauh a dam theih a rin thu leh, engtik lai pawhin a thi nghâl thei tih a sawi a. A mut ṭhum phei chuan thaw a harsa hle thin a. Zanah chuan a mutnaah a taksa chunglam chu dawnsawnin ṭhu deuhthawa a awm chauhvin a hahdam thei thin. Khuh a lo chhuak fo va, chuap aṭangin thisen a lo chhuak thin a, chûng chuan a taksa chakna a tlahniam nasa hle tawh a ni.
GSAM 202Nula Harmon-in Hrilhlâwktuin Hmuhna Hmasa Ber A Hmuh
GSAM 202.3Hrilhlâwktuin hmuhna hmasa ber a hmuh lai chuan Pi Haines inah a awm a. Zîng a ni a, chhûngkaw inkhâwm an nei mêk a ni. Mi panga an awm a, an zain rinnaa unau hmeichhiate an ni. Mi dangte an ṭawngṭai tawh a, Nula Harmon chuan phun rî chauhvin a ṭawngṭai lai chuan, Pathian thiltihtheihna chu mak takin a lo thleng a, a awm zawng zawngte chu a khawih hle tih a lang a; rei lo têah a chhehvêla thil thleng zawng zawng a hre lo ta a—hrilhlâwktuin hmuhna a hmu mêk a ni.
GSAM 202.4An inkhâwm lehah chuan a hnêna hmuhtîr chu Portland-a ringtute hnênah a sawi a. Lalpa hnên aṭanga lo chhuak a ni tih an ring pumhlûm a. Chutih lai chuan Portland-ah mi sawmruk vêlin chu chu Lalpa hnathawh a ni tih an pawm a ni. Hrilhlâwktuin hmuhna leh a chanchin a sawi chhâwnna chu Pathian hnên aṭang chauha lo chhuak thei thiltihtheihnain a zui a. Chatuan thilte pawimawhna chu a thinlungah a awm reng a, amah ang naupang leh chaklo chu Lalpan a mite hnêna êng a hrilh chhâwnna hmanrua atâna thlan a nih avângin, thuin sawi chhuah theih loh zah leh hlauhnain a khat angin a lang a. Hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai chuan, lâwmna leh remna chauh awmna vân hmun ropui takah vântirhkoh êngte chuan an hual angin a hmu a, he thi thei nunna lungawina tlin lo thil awm takte hre lehtu tûra a harh leh chu lungngaihthlâk tak a ni tih a sawi a.
GSAM 203Hrilhlâwktuin Hmuhna Hmasa Ber Thu Tâwi
GSAM 203.1Portland-a ringtute hnêna a sawi angin, a hrilhlâwktuin hmuhna hmasa ber thu tâwi a hnuaia târ lan hian, a hrilhlâwktuin hmuhna zawng zawngte nihphung chu engemaw zât a hriattîr ang:—
GSAM 203.2“Ka ṭawngṭai laiin, hmâa ka la tawnhriat ngâi loh angin Pathian thiltihtheihna ka chungah a lo thleng a. Êngin min hual a, lei aṭangin sâng zêl sâng zêlin ka han chho va. Khawvêlah lo kal lehna ringtu mipuite zawng tûrin ka hawi a, ka hmu thei lo; chutah aw pakhat chuan ka hnênah, ‘En leh la, chung lam deuh en rawh,’ a ti a. Chutichuan ka han en chho va, khawvêl chung sâng taka siam kawng ngil leh zim tak ka hmu a. He kawngah hian lo kal lehna ringtu mipuite chu, kawng tâwp lehlama awm khawpui lam panin an kal mêk a. Kawng ṭanna lam, an hnungah êng ên tak dah a awm a, vântirhkoh pakhatin chu chu ‘zanlai au’ a ni tiin min hrilh a. Chu êng chuan kawng zawng zawng a chhun êng a, an tlûk loh nân an ke bul a chhun êng a ni. An hmaa awm a, khawpui lam pana hruaitu Isua chu an thlîr tlat chuan an him a. Mahse rei lo têah ṭhenkhat chu an chau ta a; khawpui chu a hla êm êm a, a hmaa luh tawh an beisei thu an sawi a. Chutah Isua chuan a ding lam bân ropui chu pharin a fuih thin a, a bân aṭangin êng ên tak a lo chhuak a, lo kal lehna ringtu mipuite chungah a lo vâk a, ‘Halleluia!’ tiin an au a. Mi dangte chuan an hnung lama êng chu ngaihtuah mumal lovin an hnâwl a, chutianga hla taka hruai chhuaktu chu Pathian a ni lo an ti a. Chûng mite hnung lama êng chu a mit ta a, an ke bul chu thim mupah a awm ta a, an tlûk a, an thlîr tûr lam an thlîr ta lo va, Isua an hmu ta lo va, kawng aṭang chuan a hnuaia khawvêl thim leh sual takah an tla ta a. Rei lo têah tui tam tak rî ang Pathian aw kan hria a, chu chuan Isua lo kalna ni leh dârkâr chu min hrilh a. Mi thianghlim nungte chuan chu aw chu an hria a, a awmzia an hre thiam a; mi sualte erawh chuan khawri leh lirnghîng a ni an ti a. Pathianin a hun a sawi khân, kan chungah Thlarau Thianghlim a leih a, Mosia Sinai Tlâng aṭanga a lo chhuk laia a hmêl a ên ang khân, kan hmêlte chu Pathian ropuinain a ên ṭan a, a lo eng ta a.”11
GSAM 204Hrilhlâwktuin Hmuhna A Hmuh Laia Pi White Dinhmun Sawi Fiahna
GSAM 204.1He Pathian Thlarau inlanna mak tak chanchin thinlung khawih tak hi kan chhui zui hmain, hrilhlâwktuin hmuhnate chungchânga thil awm tak ṭhenkhat ka sawi ang. Pi E. G. White (hmâa Nula Harmon) ka hmuh vawi hmasa ber chu 1852 kum thla 10-naah a ni. Chu niah chuan dârkâr khat aia rei hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai ka hmu a. Chutih hun aṭangin hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai vawi sawmnga vêl hmuh theihna remchâng ka nei tawh a. Chutianga a awm laia damdawi thiamten an endik lai pawh ka awm tawh a, ka hmuh leh ka hriatte chungchâng thuhretna pêk hi thil lâwmawm takah ka ngai a ni. Chutianga a awm lai hmuh ngâi lote ngaihruat mai mai avâng chuan, he thil chungchânga thil thleng takte sawi hi ngaihthah taka hnâwl a ni lo vang tih ka beisei a ni.
GSAM 204.2Hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh ṭan laiin, thinlung lâwmna nasa tak nên, ‘Ropuina!’ tiin vawi thum a au a, a aw chu a thang nawn nawn thin; a vawi hnihna, a bîkin a vawi thumna chu a hmasa ber aia zawi, mahse thinlung khawih zâwk a ni a; mi hla deuh taka awm, a aw hriat phâk aṭanga chhuak lek tawh ang a ni. Sekan li emaw, nga emaw vêl chhûng chu mi lungliam emaw, chakna nei tawh lo ang emawin a tlu thla angin a lang a; chutah mihring chakna pângngâi aia nasa zâwka tihchak nghâl angin a lang a, ṭhenkhat phei chuan a ding nghâl a, pindan chhûngah a kal vêl thin. A kut leh a bânte a chêttîr fo va, a lu a hawina lam zêlin ding lamah emaw, vei lamah emaw a kawk thin. Hêng a chêtna zawng zawngte hi mawi takin a ti thin a. A kut emaw, a bân emaw chu eng dinhmunah pawh dah ni se, tu mahin an sawn thei lo. A mit a meng reng a, mahse a khap lo; a lu a chawi a, chung lam a en a, hmuh tûr nei lo enna ngawt ni lovin, hmêl nuam takin a en a; a dinhmun pângngâi nêna a danglamna chu thil hla tak a ngun taka thlîr angin a lan hi a ni. A thaw lo, mahse a thisenzam chu a phu pangngai reng a. A hmêl a nuam a, a biang pawh a dinhmun pângngâi angin a sendang reng a ni.
GSAM 205Daniela Chan Tawh Nên Khaikhinna
GSAM 205.1A thawhna te, a chakna a hlohna te, Pathian vântirhkohin a khawih hnuah chakna a neih lehna te hi, hrilhlâwktu Danielan hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia a thil tawn a sawi dân nên a inrem chiah a ni. Heti hian a sawi: “Chutichuan keimah chauh ka awm ta a, he hrilhlâwktuin hmuhna ropui hi ka hmu a, ka chhûngah chakna rêng a awm ta lo; ka hmel ṭhatna chu ka chhûngah chhiatnaah a chang a, chakna rêng ka nei ta lo.” “Engtin nge he ka pu chhiahhlawh hian he ka pu hi a biak theih ang? Keima lamah chuan, khatih laia ka chhûngah chakna rêng a awm ta lo va, thâw pawh ka chhûngah a awm tawh hek lo. Chutah mihring ang tak pakhat chu a lo kal leh a, mi khawih a, mi tichak ta a. ‘Aw, duat êm êm mi, hlau suh; thlamuanna i chungah awm rawh se; chak rawh, ni e, chak rawh,’ a ti a. Mi rawn biak chuan ka lo chak ta a, ‘Ka Lalpa chu sawi rawh se; nangin mi tichak ta si a,’ ka ti a.”12
GSAM 205MITNGEIA HMUTUTE THUHRETNA
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D
GSAM 205.2Mrs. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia a dinhmun chungchângah, mitngeia hmutute thusawi tlem han târ lan hi a remchang ang. A hmasa ber chu M. G. Kellogg, M.D. thusawi a ni a; Michigan-a hrilhlâwktuin hmuhna pêk hmasak ber, 1853 kum, thla 5 ni 29-a Livingston County-a Tyrone khuaa inkhâwmna neih laia pêk a sawi a ni. Heti hian a sawi:—
GSAM 206.1“Unau White chuan hrilhlâwktuin hmuhna chu minute sawmhnih vêl emaw darkâr chanve vêl emaw a hmu a. Hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh tân chuan chutah awm zawng zawngte chuan Pathian thiltihtheihna leh a awmpuina chu kan hria niin a lang a, kan zînga ṭhenkhat chuan Pathian Thlarau chu kan chungah nasa takin a chawl tih kan hria a ni. Sabbath zîng dâr kua vêlah ṭawngṭai leh inpâwl hona inkhâwmna kan nei a. Unaupa White te, ka pa leh Unau White te chuan an ṭawngṭai tawh a, khatih lai chuan kei ka ṭawngṭai mêk a ni. Thinlung chawkphûrna leh langsâr taka thiltih engmah a awm lo. Nimahsela, Pathianin a awmpuinain inkhâwmna chu mal a sâwm tûr leh Michigan-a hna chu mal a sâwm tûrin nasa takin kan ngên a. Unau White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh tân ṭhîn laia in lo hriat fo tawh hnehna au thâwm, ‘Ropui rawh se! R-o-p-u-i r-a-w-h s-e! R-o-p-u-i r-a-w-h s-e!’ tih a auh khân, Unaupa White chu a ding a, mipuite hnênah a nupui chuan hrilhlâwktuin hmuhna a hmu mêk tih a hrilh a. A hrilhlâwktuin hmuhnate awm dân leh chûng a hmuh lai chuan a thâwk lo tih a sawi hnuah, a duh apiang hma lama lo kal a, amah endik tûrin a sâwm a. Daktawr Drummond, damlo enkawltu, ni hmasa vawngtu Adventist thuhriltu pawh ni bawk chu, a hrilhlâwktuin hmuhnate hi miin rilru thununna avânga lo awm a ni a, amahin pawh chutiang hmuhna a pe thei ti lo sawi tawhtu a ni; mahse, chutianga a sawi lai chuan chu hmuhna a hmuh lai hi a la hmu lo. Ani chu hma lamah a lo kal a, uluk taka a endik hnuah a hmel a lo dâng hlê a, ‘A thâwk lo!’ a ti a.
GSAM 206.2“Khatih laia hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai khân a thâwk lo tih ka hre chiang êm êm a; ka awm laia chutiang hmuhna a hmuh dang eng emaw zâtah pawh a thâwk lo bawk. Hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh zawh dân pawh a hmuh tân dân ang bawkin a chiang a. A hmuhna chu a tâwp ta tih kan hriatna hmasa ber chu a thâwk leh tân kha a ni. A thâw lak hmasa ber chu a thûk a, a rei a, a pumhlûm a; a chuapah boruak a awm lo vek tawh tih lantîr dân takin a la a. A thâw hmasa ber a lak hnu chuan a pahnihna a lak hmain minute eng emaw zât a liam a; a pahnihna pawh a hmasa ber ang chiah khân a chuap a tikhat a. Chumi hnuah minute hnih a chawl leh a, a pathumna a la a, chumi hnuah a thawhna chu a pangngai ta a ni.” A hming ziaktu: “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Michigan, 1890 kum, thla 12 ni 28.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.11853 kum nipui laia Stowe, Vermont-a Mrs. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia daktawrin a endik lai hmutu pakhat thusawi chu hetiangin kan târ lang e. Heti hian a sawi:—
GSAM 207.2“Daktawr pakhat a awm a, chutianga a awm chhan hriat tumin, a finna leh a thiamna ang zêlin a endik a. A mit, a hawng zau mêk chu, a bul hnai takah chhêm chhit sakhat an keng a; a mit tihrawl pakhat mah a che lo. Chutah a lungphu leh a thawhna a endik leh a, a thâwk rêng rêng lo. A tâwpah chuan, he thil hi khawvêl dân pangngai emaw thil zir chianna dân emaw hmanga hrilhfiah theih a ni lo tih a pawm ta a ni.” A hming ziaktu: “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3A hnuaia thuhretnate hi 1854 kum, thla 6 ni 26-a Rochester, New York, Monroe kawtthlêra Elder James White inah inkhâwmna neih laia Mrs. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh mêka endikna neih chungchâng a ni:—
GSAM 207.4“Khatih lai khân kum sawm leh pasarih ka ni a. A au thâwm rilru khawih tak, ‘R-o-p-u-i r-a-w-h s-e!’ tihte chu tûnah pawh ka la hre thei deuh hial niin ka hria. Chutah chhuatah a hnung lam zâwngin a tla hniam a; a tlû a ni lo va, zawi tein a tla hniam a, a bula awm chuan a kuangkuahin a dâwm a. Daktawr pahnih, putar leh tlangval, an lo lût a. Unaupa White chuan Unau White chu uluk taka an endik a duh êm êm a, chutiangin an endik ta a. Dârthlalang an rawn keng a, pakhat chuan a ṭawng mêk lai khân a kâ bulah a dah a; mahse, rei lo teah an bânsan a, ‘A thâwk lo,’ an ti a. Chutah a ṭawng mêk lai khân a sîrte chu uluk takin an endik a, a thâw thûk tih chhinchhiahna eng emaw an zawng a, mahse an hmu lo. He endikna an zawh chuan, hrilhlâwktuin hmuhna a la hmu mêk chungin a ding chhuak a, Bible chu chung lamah a phar sâng a, a thu hmun hrang hrang a phek a, a dik takin a sawi chhuak a; a mit erawh chu chung lam, lehkhabu lam a nih lohna lamah a en tlat si a.
GSAM 208.1“Hremna hnuhnung ber pasarihte chu a hmu a. Chutah mi thianghlimte hnehna chu a hmu a, a hnehna au thâwmte chu tûnah pawh ka la hre thei niin ka hria. He thil thlengte hi zalên takin ka hriatpui e.” A hming ziaktu: “Elder D. H. Lamson, Hillsdale, Michigan, 1893 kum, thla 2 ni 8.”
GSAM 208Pi Drusilla Lamson
GSAM 208.2Daktawr endikna thuhmun chungchângah thuhretna dang chu Pi Drusilla Lamson hnên aṭangin kan hmu a; ani chu Elder Lamson pianpêng nupui, a pasal sun tawh, New York-a Clifton Springs dam enkawlna ina damlo enkawltu hmeichhe lu ber a ni. 1854 kum, thla 6 ni 26-a inkhâwmna chungchâng sawiin heti hian a ti:—
GSAM 208.3“Endikna neih laia inkhâwmna kha ka hre reng a; chu chu Unaupa White-in a sawi fo, Unau White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai chuan a thâwk lo tih fiah nân a ni. Mahse, chutah awm daktawr hming chu ka hre chhuak thei lo.... A ṭhen ṭhenah râwn tûra an koh ṭhîn daktawr a nih avângin Daktawr Fleming a ni ngei ang. Nimahsela, ani chu tûnah a thi tawh a. Hetiang hi ka sawi thei: endikna chu an nei a, dârthlalangah chuan thâw chhinchhiahna engmah hmuh theih a awm lo.” A hming ziaktu: “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 1893 kum, thla 3 ni 9.”
GSAM 208.4A chunga sawi hun laia chutah awm mi pakhat dang thuhretna chu hetiang hi a ni:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5“1854 kum, thla 6 ni 26-a Pi E. G. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai daktawr endiktuin a thusawi chungchâng, a chunga David Lamson leh Pi Drusilla Lamson thuhretnate hi ka chhiar tawh tih ka nemnghet e. Kha inkhâwmnaah khân ka awm a, endikna chu ka hmu ngei a. Unaupa leh Unau Lamson thusawi chu ka pawm a; tin, endikna neitu chu Daktawr Fleming leh a la naupang zâwk daktawr pakhat an ni tih ka sawi belh duh. An sawi ang khân, Mrs. White chu a ding chhuak a, Pathian Lehkha Thu a sawi chhuak hnuah, Daktawr Fleming chuan chhêm chhit a rawn dîl a. A hmui a kâng lo thei ang bera a hnaiin he chhêm chhit hi a dah a, a lo thâwk a nih chuan a thâw chhuahna tûr kawng dik takah a dah a. A alh chu tlem te pawh a khâi lo. Chutah daktawr chuan nasa takin, ‘Hei hian kumkhuain a tichiang ta; a taksaah thâw a awm lo,’ a ti a.” A hming ziaktu: “David Seeley, Fayette, Iowa, 1897 kum, thla 8 ni 20.”
GSAM 209Pu leh Pi A. F. Fowler
GSAM 209.1A hnuaia thusawite hi 1857 kum, thla 2-a Hillsdale, Michigan, Waldron inkhâwmna inah Mrs. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh mêka endikna neih chungchâng a ni. Hillsdale-a kum sawmnga daktawr hna lo thawk tawh Daktawr Lord chuan uluk êm êm taka endikna a nei a; chumi chungchângah a hnuaia thuhretnate hi ka târ lang e:—
GSAM 209.2“1857 kum, thla 2-a Hillsdale, Waldron inkhâwmna ina Unau E. G. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai khân kan awm a. Daktawr Lord chuan a endik a, ‘A lung a phu a, mahse a thâwk lo. Nunna a awm a, mahse a chuap a che lo; he dinhmun hi ka hrilhfiah thei lo,’ a ti a.” An hming ziaktute: “A. F. Fowler, Pi A. F. Fowler, Hillsdale, Michigan, 1891 kum, thla 1 ni 1.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Hrilhlâwktuin hmuhna thuhmun chungchângah thusawi dang chu hetiangin târ lan a ni:—
GSAM 209.4“Hillsdale, Waldron inkhâwmna ina Unau White-in a chunga sawi hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai khân ka awm a. A chunga thusawi bâkah, daktawrin Unau White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia a dinhmun chu ‘a hriat phâk bâk’ a ni a tih ka hria. ‘Chutah chuan khawvêl dân pangngai piah lama mi eng emaw a awm,’ a ti bawk a.” A hming ziaktu: “C. S. Glover, Battle Creek, Michigan, 1891 kum, thla 1 ni 19.”
GSAM 209Pu leh Pi Carpenter
GSAM 209.5He thil thuhmun chungchângah a pathumna thusawi chu hei hi a ni:—
GSAM 209.6“1857 kum, thla 2-a Hillsdale, Michigan, Waldron inkhâwmna ina Pi E. G. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh a, chutianga a awm lai Daktawr Lord-in a endik khân kan awm tih kan nemnghet e. A chungchânga mipui hmaa a thusawi, a chunga Unaupa leh Unau Fowler-in an târ lan ang hi kan hria a ni.” An hming ziaktute: “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 1891 kum, thla 8 ni 30.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1A dawt lehah chuan, New York, St. Lawrence County, Buck’s Bridge-a Mrs. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia fiahna neih chu in ngaihtuah tûrin ka târ lang e:—
GSAM 210.2“1857 kum, thla 6 ni 28 khân Unau Ellen G. White-in hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh lai vawi khatna atân ka hmu a. Hrilhlâwktuin hmuhnate chu ka ring lo ṭhîn; mahse, ka sawi theih tûr thil dangte zînga thil pakhat chuan a hrilhlâwktuin hmuhnate hi Pathian hnên aṭanga lo chhuak a ni tih mi hriat chhuahtîr a. A thâwk nge thâwk lo tih ka rilru tihchianna tûrin, a âwmah ka kut ka nghat hmasa a, mithi ruang ang bawkin a chuap a châwk lo tih hriat theih khawp rei ka dah a. Chutah ka kutin a kâ ka khuh a, ka kutzungpui leh ka kutzungṭang hmangin a hnar kawte ka hmet khâr a; chutiang chuan thâwk duh pawh ni se, boruak a chhuah emaw a la emaw thei lo tûr a ni. Chutiang chuan minute sawm vêl ka kutin ka chelh a, dinhmun pangngaiah chuan a thâw a lo chhâm a, a thi theih khawp rei a ni. He fiahna hian ani chu tlem te pawh a nghawng lo. He thilmak hi ka hmuh aṭang chuan, a hrilhlâwktuin hmuhnate Pathian hnên aṭanga lo chhuak a nihna chu vawi khat mah rinhlelhna ka nei tawh lo.” A hming ziaktu: “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Michigan, 1891 kum, thla 2 ni 4.”
GSAM 210Thlarau Biakna Palai Daktawrin Hrilhlâwktuin Hmuhna A Fiah
GSAM 210.31861 kum, thla 1 ni 12-a Parkville, St. Joseph County, Michigan-a daktawr endikna ka hmuh ngei dang pakhat ka sawi ang.
GSAM 210.4Adventist inkhâwmna ina mipui tam tak lo pungkhâwmte hnêna Mrs. White-in fuihna thu a sawi zawh khân, Pathian malsâwmna chu nasa takin a chungah a lo awm a, a ṭhutthlêngah a ṭhu chungin hrilhlâwktuin hmuhna a hmu ta a. Chutah chuan Daktawr Brown, mi taksa hrisêl leh chak tak, thlarau biakna palai pakhat, a awm a. Ani chuan a hrilhlâwktuin hmuhnate chu thlarau biakna palai hnathawh nên a thuhmun a, amah awmna hmunah chutiang hmuhna a nei a nih chuan minute khat chhûngin chumi aṭang chuan a chhuah thei ang tih a lo sawi tawh a. A duh apiang hma lama lo kal a, hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia a dinhmun endik a, anmahni ngeiin hriat chianna nei tûra sâwmna pêk a ni a. Daktawr chu hma lamah a lo kal a; mahse, a endikna chanve pawh a la zawh hmain a hmel chu mithi hmel angin a lo dâng a, thinghnah angin a khûr ta a. Elder White chuan, ‘Daktawr chuan a dinhmun a sawi dâwn em?’ a ti a. ‘A thâwk lo,’ a ti a, kawngkhar lam panin a kal thuai a. Kawngkhara awm, a inchhuan thu hretute chuan, ‘Kîr leh la, i tih tûr i sawi ang khân ti rawh; chu hmeichhia chu hrilhlâwktuin hmuhna a hmuhna aṭang chuan chhuah rawh,’ an ti a. A phîr hlê chungin kawngkhar vawnna chu a chelh a; mahse, a bul hnai awmte chuan, ‘Daktawr, hei hi eng nge ni?’ tia an zawh hmain hawng tûrin an phal lo. ‘Pathian chauhvin a hria; he in aṭang hian mi chhuahtîr rawh u,’ a ti a, a chhuak ta a.
GSAM 211.1Thlarau biakna palai a nihnaah amah thunun thlarau chu, hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh laia Mrs. White thunun thiltihtheihna hmaah a thlamuang lo tih a lang chiang a; Chhandamtu dam laia ramhuai pai, “A hun a thlen hmain min nghaisâ tûrin hetah i lo kal em ni?” tia zâwtte ang bawk kha a ni.13
GSAM 211.2He thil thleng hi hrilhlâwktu Daniela thil tawn chhinchhiah nên a inang a ni. Lalpa Thlarau avânga hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh tân khân, chutah awm Kaldai mite—chu Thlarau hre lo ringlote chu—an hlau êm êm a, “inbirûk tûrin an tlân bo va.”14
GSAM 211Nl. Harmon-in A Hrilhlâwktuin Hmuhnate Sawi Tûra Thu A Dawn
GSAM 211.3Hrilhlâwktuin hmuhna a hmuh hmasak ber hnu kâr khat vêlah, a pa ina inkhâwmna neih lai chuan Nl. Harmon-in hrilhlâwktuin hmuhna vawi hnihna a hmu a; chutah chuan a hnêna puan chhuah tawhte chu mi dangte hnêna hriattîr tûra thu pêk a ni. Engtin nge Lalpa thu chu a zawm theih ang tih hriat lohin a buai hlê a. A hrisêlna a chhia êm êm avângin a taksaah nasa takin a tuar a, a lan dân zawng zawngah chuan rei vak a dam tawh dâwn lo niin a lang a. Kum sawm leh pasarih chauh a la ni a, a te a, a derthâwng a, mi tam kârah a awm chîng lo va, a pianpui rilruah pawh a zahzum a, a inthlahrung ṭhîn êm avângin, mi hmelhriat lohte hmuh chu a tân thil harsa tak a ni. He phurrit hi lâk kiansak a, phur thei zâwk mi dang chungah nghah ni tûrin ni eng emaw zât chhûng leh zan thui tak thlengin nasa takin a ṭawngṭai a. Mahse, a tih tûr kawhhmuhna êng chu a danglam rêng rêng lo va, vântirhkoh thusawi chu a ri zawm reng a: ‘I hnêna ka puan chhuah tawhte chu mi dangte hriattîr rawh.’
GSAM 212.1Hetianga a rilru a buai lai chuan Nl. Harmon chu a pa ina inkhâwmna neih dangah a tel a. He inkhâwmnaah hian a tâna ṭawngṭai nasatnaah mi zawng zawng an inpumkhat a; ani pawhin Lalpa hnênah a inhlân leh a, a ropuina atâna hman tûr a nih chu a pawm duh a. A ṭawngṭai lai chuan, amah tuamtu thim chhah tak chu a kian ta a; a hnuah a sawi angin, meipum ang êng eng tak chu a lamah a lo kal a, a chungah a tla a, a chakna chu lâk bo a ni a, Isua leh vântirhkohte hmaah a awm niin a hria a. ‘I hnêna ka puan chhuah tawhte chu mi dangte hriattîr rawh,’ tih chu sawi nawn leh a ni a. Lalpan a entîrte chu sawi tûra a kal ngei a ngai a nih chuan, intihchhuanna lak aṭanga hum a nih theih nân nasa takin a ngên tih a sawi a. Chutah vântirhkoh pakhat chuan a ṭawngṭaina chu chhân a ni tawh a, intihchhuanna hlauhawm a nei a nih chuan, natnain tihrehawm a ni ang tih a hrilh a. Vântirhkoh chuan a hnênah, ‘Thuchah chu rinawm takin i hrilh a, a tâwp thlenga i tuar chuan, nunna thing rah chu i ei ang a, nunna tui luiah chuan i in bawk ang,’ a ti a.
GSAM 212Nl. Harmon-in Poland, Maine A Tlawh
GSAM 212.2Nl. Harmon chu Poland, Maine-a kal a, a hrilhlâwktuin hmuhna sawi tûr a ni tih entîr a ni tawh a. He hrilhlâwktuin hmuhna vawi thumna a hmuh tuk chuan, mi zawng zawngin an rin loh deuhin, a unau pasal chu a pa in kawngkhar bulah sakawr tawlailîr nên a lo kal a, Poland-a hruai a tum thu a sawi a. Chutah chuan inkhâwmna a nei a, a hrilhlâwktuin hmuhna chu a sawi a. Hazen Foss,15 chu beidawng tak a nih avângin inkhâwm tûra thlêm theih a ni lo; mahse, pâwn lam kawngkhar hnai takah a beng a dah a, a hrilhlâwktuin hmuhna a sawi chu a ngaithla a, ‘A hrilhlâwktuin hmuhna sawi chu, mi pahnihin thil thuhmun an sawi dân a inang thei ang berin, ka hnêna entîr tawh nên a inang a ni,’ a ti a. A tûk zîngah chuan rin loh deuhin Nl. Harmon a tawn a, ‘Phurrit phur leh Lalpan i hnêna a pêk tûr thuhretnate sawi kawngah rinawm rawh; tichuan Pathianin a kalsan dâwn lo che,’ a ti a. Mi dangte hnênah, ‘Lalpan he phurrit a nghahna hmanrua chu khi mi khi a ni,’ a ti a. A hre ngei tûr pawh a ni, a chung aṭanga phurrit chu ‘lâk kiansak’ a ni tih hrilhna hrilhlâwktuin hmuhnaah khân chu mi chu a hmu tawh si a.
GSAM 213.1Khatih hun aṭang chuan Nl. Harmon hna chu New England ram ṭhente chhûnga hmun hrang hranga kal a, a hnêna entîr tawhte sawi a ni a. A ṭhen chuan hrilhlâwktuin hmuhnaah, a kalna tûr leh harsatna a tawh tûrte pawh hrilh a ni. A thuchahte chu a bîkin, Krista thlarauva lo kalna zirtîrna lama pêng mêkte zilhna leh, hun kal ta lama an thil tawnte vuan tlat tûra mi zawng zawng fuihna a ni.
GSAM 213.2A thil tawn chungchâng heti hian a sawi: “Mi ṭhenkhat chuan hna an thawk lo hmak a, he thua an ngaihdân pawm duh lo zawng zawngte chu inpâwl hona aṭangin an hnâwl a.... Pathianin hrilhlâwktuin hmuhnaah hian hêng thil dik lohte hi mi hriattîr a, a fate kal sualte hnêna chûng sawi tûrin mi tîr a; mahse, an zînga tam tak chuan thuchah chu an hnâwl hmak a, khawvêl dân zâwm niin mi puh a. Lehlamah chuan, hming mai Adventist-te chuan sakhaw âtchilhna neiin mi puh a; ka tihbo tum mêk sakhaw âtchilhna kaihruaitu chu niin, dâwtin mi sawi a, ṭhenkhat phei chuan sual tak chungin chutiang chuan mi sawi a.”16 He thu hi a dawt leh bungah chiang zâwkin kan hre ang.
Notes
- Deuteronomi 4:34, 35. ↩
- Sam 106:21, 22. ↩
- Efesi 4:8-15. ↩
- Marka 16:17, 18. ↩
- 1 Korinth 1:4-8. ↩
- Thupuan 12:17. ↩
- Thupuan 19:10. ↩
- 1 Thessalonika 5:5, 19-21. ↩
- Thlarau thilpêkte an awm chhunzawm reng dâwn tih Pathian Lehkha Thu thuhretna chu chipchiar taka zir duh chuan, kan khawlchhutna in eng aṭang pawha hmuh theih, phêk 120 awm lehkhabu tê Chanchin Tha Kohhrana Hrilhlâwkna Thilpêk chu en rawh. ↩
- Hazen Foss-a hnêna hmuhtîr a nih angin. Bung 11 en rawh. ↩
- Hma Lama Lehkha Ziahte, phêk 14, 15. ↩
- Daniela 10:8, 17-19. ↩
- Matthaia 8:29. ↩
- Daniela 10:7. ↩
- Bung 11 en rawh, ↩
- Thuziak Hmasate, phêk 22. ↩