Bung 21 — Hnaah Kaihhruaitu Kut
GSAM 322.1“Ka zirtîr ang che, i kalna tûr kawng chu ka kawhhmuh ang che.”1
GSAM 322.2Lalpa ringa innghat chungah chuan a enkawlna chu a lang reng a ni. Nimahsela, he enkawlna hi a bîkin chiang zâwka hriat hun a awm ṭhîn; thil ṭha lo leh hlauhawm, hmuh theih leh hmuh theih lohte laka chhanchhuahna bîkte leh, a thutak darh zau zêl nân a ruahmannain kawng a hawn sakna te ang hi. Hêng thilte chungchâng hi he bung hian a sawi a ni.
GSAM 322Michigan-a Hrilhlâwktuin Hmuhna Hmasa Ber
GSAM 322.31853 kum, thla 5-ah, Elder White leh a nupui chuan Michigan an tlawh a. Buffalo, N.Y. thlang lama an kal vawi khatna a ni. Thla 5-a Sabbath hnuhnung berah chuan Tyrone-ah an awm a; chutah chuan Mrs. White hnênah, hrilhlâwktuin hmuhnaah, chu ramchhûnga Sabbath vawngtu pâwl hrang hrangte chu entîr an ni a, anmahni dodâl zâwnga hna thawk thei thiltihtheihnate chungchângah vaulâwkna a pe bawk. Thla 6 ni 2-ah, Jackson-ah, a hnêna entîr thil ṭhenkhat chu lehkhapuan pui phêk 8-ah a ziak a. Hrilhlâwktuin hmuhna chu pensil hmanga ziah chhâwngin mi pe a, lehkha ziakna hmanrua leh a tui hmanga ziah chhâwng chiang tak ka pêk leh tûr thu a dah tel a ni.
GSAM 322Thianghlim Inti Hmeichhe Pakhat
GSAM 322.4A hnêna entîr thil dangte zîngah, kan mite zînga lo lût luih tum hmeichhe pakhat chungchâng sawi a ni a. Chu hmeichhe chuan thianghlim êm êm niin a insawi tih a sawi a ni. Mrs. White chuan amah chu a la hmu ngâi lo va, he hrilhlâwktuin hmuhnaah a hnêna hriattîr bâk chu a chungchâng engmah a hre lo. Hmeichhe thil tih dân chauh ni lovin, zilh a nih hunah chuan mi thianghlim ang hmêl a pu ang a, “Lalpa—chuan—ka—thinlung—a—hria,” a ti ang tih pawh a sawi a. He hmeichhia hi tlangvâl pakhat nên ram chhûngah an zin kual a, a pasal, tar tawh chu, an thil sual tihna kawngah anmahni châwm nân inah hna a thawk tih a sawi a ni. Mrs. White chuan Lalpan a hnêna a entîr chu, “hmeichhiain thianghlim a intih zawng zawng chu a awm chungin, amah leh tlangvâl chu thupek pasarihna bawhchhetu an ni,” tih a ni a ti. He thu ziak chhuah hi ka ipah ka dah a, engtin nge thil a kal zêl ang tih chu lungngai deuhvin ka nghâk a ni.
GSAM 323Vergennes, Mich.-a Inkhâwm
GSAM 323.1Jackson, Battle Creek, Bedford leh Hastings-ah inkhâwm kan nei a, chumi hnuah Kent bial chhûnga Vergennes-ah kan lo thleng a; chu chu hmeichhe chênna khua a lo ni a. Thla 6 ni 11-ah, Sabbath a lo ṭan hma deuhvin, zân kan riakna tûr hmun chu kan thleng a. Kan thlenna chu Kristian pawla rawngbâwltu lo ni tawh Elder White dang pakhat in a ni. He ram hi mi chên ṭanna thar a nih avângin, mel 3 kal lehna hmunah, buh in lian tak sak thar chhûngah kan inkhâwmna tûr an lo buatsaih a; hrilhlâwktuin hmuhnaa hmuh hmeichhia chu inkhâwmna hmun aṭanga mel 2 kal lehna hmunah a lo chêng a ni.
GSAM 323Sakhaw Âtchilh Mi Hnêna Thurâwn Thuhretna
GSAM 323.2Thla 6 ni 12, zîng dâr 10:30-ah, inkhâwm tûrin buh inah kan inkhâwm a. Mrs. White chu thusawina hmun vei lama a ṭhu a, a bulah kei ka ṭhu a, ka bulah Elder Cornell a ṭhu a, Elder White chu thusawina hmun ding lama dingin thu a sawi a ni. Minit 15 vêl thu a sawi hnuah, putar pakhat leh tlangvâl pakhat an lo lût dûn a, thusawina hmun bula hma ber ṭhutthlêngah an ṭhu a. Hmeichhe sâng, cher leh vûn dum deuh pakhat an rawn hruai tel a, ani chu kawngkhar bulah a ṭhu a. Elder White-in thu tawi tê a sawi hnuah, Mrs. White a ding a, “Lalpa bungbêl phur tute u, thianghlim rawh u.” tih thu hmangin, rawngbâwltuten an hnêna hlan hna chu an tihchhiat loh nâna an fîmkhur a ṭûlzia sawiin a thu a ṭan a. Hmeichhe pakhat chu a pasal ni lo mipa dang rêng rêng nên ram chhûnga zin kual tûra koh hi Pathian ruahman dân a ni lo tih a sawi a. A tâwpah chuan chiang takin heti hian a sawi a,
GSAM 323.2“Kawngkhar bula tuna rawn ṭhu hmeichhe khân Pathianin thu hril tûra a koh thu a sawi a. Amah chu dawhkân hmaa tuna rawn ṭhu tlangvâl hi nên an zin kual a, a pasal, he putar hi—Pathianin khawngaih rawh se!—an suahsualna tih zêl nâna an hman sum hlawh chhuak tûrin inah rim takin hna a thawk a ni. Ani chuan thianghlim êm êm niin, tihthianghlim tawh niin a insawi a; nimahsela, thianghlim a intih zawng zawng chu a awm chungin, amah leh he tlangvâl hi thupek pasarihna bawhchhetu an nihzia Pathianin ka hnênah a entîr a ni.”
GSAM 324.1Chuta awm zawng zawng chuan hêng mite chu buh ina an lo luh hma khân Mrs. White-in a la hmu ngâi lo tih an hre vek a. Anmahni chu a thliar chhuak a, an nungchang chu chutiang taka a târlan chuan chuta awmte rilru a khawih a, a chunga an rinngamna a tipung a, hrilhlâwktuin hmuhnate an rinna a tinghet a ni.
GSAM 324Hrilhlâwk Ang Taka Thu Sawi
GSAM 324.2Mrs. White-in a thurâwn thuhretna a sawi lai chuan, zilh a nih hmeichhia, Pi Alcott chu, a chunga thu sawi chu engtin nge a dawnsawn a, eng nge a tih ang a, eng nge a sawi ang tih hriat duhvin mi zawng zawngin phûr takin an en a. A chunga puhnaah chuan thiam a nih chuan, ding chhuaka chu thu zawng zawng chu a hnial tûra beisei a ni ngêi ang. Thiam lo leh sual êm êm a nih pawhin, a dik tih a hriat reng pawhin a zavâia hnial chu a ngam tho thei ang. Mahse, chutiang tih aiin, zilh a nih hunah a tih tûr thurâwn thuhretnain a sawi ang tak chu a ti a. Mi zawng zawngin an en lai chuan muangchângin a ding a, mi thianghlim ang hmêl puin, “Lalpa—chuan—ka—thinlung—a—hria,” tiin muangchângin a sawi a, thu dang pakhat mah sawi lovin a ṭhu leh a. Thurâwn thuhretnain a sawi tûr a tih thu ang tak chu a sawi a, a sawi dân pawh a sawi lâwk ang tak chu a ni.
GSAM 325Thiam Lohna Pawm
GSAM 325.1A ni tak a, Pathian chuan an thinlung a hria a, anmahni pawhin an chunga puhnaah chuan thiam lo an nih an inhre a; chumi hnuah tlangvâl chuan chu khuaa chêng ve Pu Gardner, chu thu chungchânga chipchiar taka amah zâwttu hnênah chuan, “Pu Gardner, Mrs. White-in kan chungchânga a sawi kha a dik tak zet a ni,” a ti a. Hmeichhia pawhin, 1862 kumah Greenville-a Pi Wilson hnênah, “Pathian dodâltu nih ka hlauh avângin Unau White dodâl zâwngin thu pakhat mah ka sawi ngam lo,” a tih hnuah, amah leh tlangvâl chungchânga entîr kha a dik tih a pawm a ni.
GSAM 325Tirhkoh Pâwl
GSAM 325.21853 kum favâng lai chuan, Michigan-a lungawi lo mi tlêm tê an inkhâwm a, Thutak Tirhkoh tih chanchinbu an chhuah ṭan a. He chanchinbu leh a hotute hna chu sak chhoh aiin tihchhiat leh hming tihchhiat a ni zâwk angin a lang a. A phêkteah chuan dâwt tam tak an dah a, chûng chuan thuchah hna kan thawhnaah min tibuai a; hetiang taka langchhuaka beih kan tawh vawi khatna a nih avângin, an hêkna thute chu hnial lêt kan mawhphurhna niin kan ngai a. Chutiang tih chuan kan hnêna hlan thutak hmasâwn nâna kan hman tûr hun a ei ral a, he dodâlna chawkchhuaktu ni chiang tak Setana tum dân chu a tihlawhtling êm êm a ni. Chutiang chu 1855 kum, thla 6 ni 20 tlai thlengin a awm zêl a; chumi hun chuan Elder White leh a nupui, Elder Cottrell leh kei chuan Oswego, N.Y.-ah inkhâwm kan zawh chiah a ni. Lillis an tih pakhat lo lûtin, chûng hêkna lehkha te chu mipui zîngah a sem a, kan inkhâwm a tibuai a ni. He thilah hian kan mawhphurhna eng nge tih zawhna chu a lo chhuak leh a. An dâwtte chhân nâna kan lo beih tawhna zawng zawng chuan dâwt tam zâwk an phuah belh lehna chauh a thlen a ni.
GSAM 325Thurâwn leh Hrilhlâwkna
GSAM 325.3Chu tlai, Oswego khawpuia John Place ina ṭawngṭai inkhâwm neihah chuan, Mrs. White hnênah hrilhlâwktuin hmuhna pêk a ni a. Chutah chuan, “Tirhkoh pâwl” ang mite chu ngaihsak lova, thutak hril zêla kan hna kan chhunzawm chuan, anmahni leh anmahni an indo ang a, an chanchinbu a tlâwm ang a, chu chu a lo thlen hunah chuan kan zât a let hnih tawh tih kan hmu ang tih a hnênah entîr a ni. He thurâwn thuhretna hi Lalpa hnên aṭanga chhuak niin kan rin avângin, a thu ang taka che ṭanin kan awm nghâl a ni.
GSAM 326Tirhkoh Pâwl leh A Chanchinbu Tlûkchhiatna
GSAM 326.1Thutak hna chu chak takin a hmasâwn a, chutih lai chuan “Tirhkoh pâwl” chu anmahni leh anmahni inkârah buaina an nei a. Hun rei lo tê chhûngin pâwl chu a darh a, an hotu tam takin Sabbath an bansan a ni. An chanchinbu chu ṭanpuitu an tlâkchham avângin a tâwp thuai a; hun eng emaw chhûnga a chanchinbu buatsaihtu ni tawh chuan sikul zirtîrna lam a hawi a. Nimahsela, amah inrêl hmasa a la zir loh avângin a zirlai te rêlnaah a hlawhchham chiang hle a. A sikula naupang mipa pakhat zilh a tum laiin, kut silai a phawrh a, a tikhawng ri a, mahse a puak lo. Mipuiin an man a, dân anga rêlsak lova an tihhlum a pumpelh nân, zânah Canada lamah a tlânchhe ngêi a ngai ta a ni.
GSAM 326Lo Kal Lehna Hna Chunga A Nghawng
GSAM 326.2He hunah hian kan mite zîngah hma zawng zawng aiin remruatna leh inpumkhatna ropui zâwk a awm a; thuchah keng chhuak tûra hma lâk a nih chuan, lam tinah kawng a inhawng a ni.
GSAM 326.31858 kum, thla 1 ni 14-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu, bu 11, chhuah 10-naah, a buatsaihtu chuan Tirhkoh hna rah chhuah chungchâng sawiin heti hian a ti: “Lungawi lohna a awm hun lai, Enfiahna leh Thuthang Puangtu tihchhiat tûra hma lâk a nih lai khân, a pisa hmunah kohhran bungrua man chu $700 chauh a ni. Chumi aṭang chuan a pung a, $5,000 a ni ta. Khân lâk man pe mi sâng 1 vêl an awm a, tûnah chuan sâng 2 an ni a, chûng bâkah a thlâwna dawngtu tam tak an la awm bawk.”
GSAM 326.4“Tirhkoh pâwl” an inṭhen darh a, Tirhkoh chanchinbu a awm tâk loh hun (1858) kan lo thlen tâk avângin, a chunga chhiar zâtte hian awmzia an nei hle a ni. Enfiahna leh Thuthang Puangtu lâk man petute an let hnih chiah ang khân, ringtu zât pawh a let hnih aia tam an lo ni ta a. Chutiang chuan, 1855 kum thla 6-a Mrs. White hmanga hrilhlâwkna chu a lo thleng famkim ta a ni.
GSAM 327Tent-meeting Neih Tûr Rawt Vawi Khatna
GSAM 327.1Thuchah hun hmasa lamah chuan hmun ṭha zâwk hmuh theih a nih lohin sikul inah inkhâwm neih chu kan tih dân a ni a. Vawi khat chu chutiang inah chuan mipui an lo pung tam lutuk a, chu sikul in tiat pahnih pawhin an leng zo lo tûr a ni. Mi zawng zawngin an hriat theih nân, thusawitu chu tukverh hawnah a ding a, in chhûnga mite leh sakawr lirthei chhûng leh hnim hmunah ṭhu, in chhûnga mite aia tam daihte hnênah thu a sawi a. He inkhâwm lian tak an hmuhna hian tent-meeting neih tûr ngaihtuahna a chawkchhuak a ni.
GSAM 327Battle Creek, Mich.-a Tent-meeting Hmasa Ber
GSAM 327.2Chuvângin, 1854 kum thla 5 ni 22-ah, Elder James White leh midangte inrâwn khâwmnaah, inkhâwm nâna puan in hman chu ruahmanna tihhlawhtlin theih a nih thu an rêl a. Chu hun lai chuan, inkhel thiamna entîr, ramsa khung khâwm entîr leh thil chi hrang hrang enna bâkah puan in lian takte hman a vâng hle a ni. Hetiang hna thawhna kawnga Seventh-day Adventist-te hma an lâkna ramchhûng hmasa ber chu Michigan a ni. Tent-meeting hmasa ber chu 1854 kum, thla 6 ni 10-ah, Battle Creek-ah ṭan a ni. Tûnah chuan nipui laia hetiang inkhâwm neih dân hi a lo ṭhang lian ta êm êm a ni.
GSAM 327Camp-meeting Neih Tûr Rawtna
GSAM 327.31868 kumah chuan hmasâwn nân hma lâkna dang pakhat neih leh a ni. Camp-meeting neih ṭhat dân chu uluk taka ngaihtuah a ni a, kan mite inkhâwmpuiah mipui tam tak an lo pung khâwmte thlenna tûrin hei hi kawng ṭha tak a nih thu rêl a ni ta a. Inkhâwm nân puan in lian tak leh chhûngkuate tân puan in tê zâwkte neiin, mite chu nuam takin an awm thei ang a, chutiang chuan inrâwn khâwm leh Pathian biaknaah ni eng emaw zât hlâwk takin an hmang thei ang.
GSAM 328Wright, Mich.-a Camp-meeting Hmasa Ber
GSAM 328.1Camp-meeting hmasa ber chu Wright, Mich.-ah, 1868 kum thla 9 ni 1-7-ah neih a ni. Kan mite inkhâwmpui pawimawh takte hi a lo ṭhang lian zêl a, tûnah chuan kum tin rawngbâwlna hmun hrang hrangah camp-meeting 50 aia tam neih a ni ṭhîn. Hêng camp-meeting-te hi America-ah chauh ni lovin, Europe, Australia, New Zealand leh Africa Chhim lamah pawh neih a ni.
GSAM 328.2Kan mite hetiang inkhâwm zînga lian ber chu 1893 kumah, Lansing, Mich.-ah neih a ni. Chu inkhâwm lian takah chuan mi 3,400-te chu chhûngkua puan in 500 aia tamah an chêng a. Chuta puan in hrang hrang sak nân chuan puan chhah iard 150,000 aia tam hman a ni.
GSAM 328Rel Chhiatna Laka Chhanchhuahna
GSAM 328.3Kan puan in hmasa ber, fut 60 teh, lei tûra thu rêl a nih ni dawtah (1854 kum thla 5 ni 23), Jackson, Mich.-a awm Elder White leh a nupui chu Wisconsin-ah hun eng emaw chhûng rawngbâwl tûra zin chhuak tûr an ni a. Chawhnu chu rel chawlhna aṭanga hla lo têa awm D. R. Palmer inah kan hmang a. Chawhnuah chuan vawi eng emaw zât Elder White-in, “He zin chhuahna tûr chungchângah hian ka rilru a danglam deuh a ni; mahse, Ellen, chutah kal tûra kan tiam tawh a, kan kal ngêi a ngai a ni. Hun ruat kan neih loh chuan, tûn zân hian ka kal lo ang,” a ti a.
GSAM 328.4Zân a lo nih a, rel lo thlen hun a lo hnaih chuan, ṭawngṭai hun kan hmang a. Mi zawng zawng chu he zin kawnga Elder White leh a nupui an him nâna ṭawngṭai tûra kaihhruai an ni angin an lang a. Kan thawh leh chuan, Elder White-in Lalpan anmahni a enkawl a, a vawng him ang tih a rinna chu a sawi a ni.
GSAM 328.5Dâr 8-ah chuan an ṭhutna tûr zawn leh an thil fûn felpui tûrin relah ka zui a. Chu hun laia “muthilhna rel pindan” an tih, ṭhutthlêng innghahna sâng tak nei rel pindanah kan lût a. Mrs. White chuan, “James, he rel pindanah hian ka awm thei lo, hetah hian ka chhuah a ngai a ni,” a ti a. A dawt rel pindan lai taka ṭhutna an hmuh nân ka ṭanpui a. Mrs. White chu a malchungah a thil fûnte dahin a ṭhu a, mahse, “He rel chhûngah hian ka rilru a nuam lo,” a ti a. Dâr a ri a, rang takin “Dam takin kal rawh u,” ka ti a, zân riak tûrin Cyrenius Smith in lamah ka kal nghâl thuai a ni.
GSAM 329.1Dâr 10 vêlah chuan, Chicago lama kal thui tawh tûra kan ngaih Elder White-in in chhûng luh dilin kawngkhar a rawn kik ri chu hriatin kan mak ti hle a. Jackson thlang lam, mel 3-ah rel chu a kawng aṭangin a tlân sual a; rel hnuk khâwl nên rel tam zâwk chu a chhe vek a; mi eng emaw zât an thih laiin, amah leh Mrs. White chu tuar lovin an him chhuak tih a sawi a. Sakawr leh sakawr lirthei a hmu thuai a, Abram Dodge nên Mrs. White hruai tûrin an kal a. Elder chuan a nupui chu a angchhûngah a pawm a, lei hnâwng leh chirh diak hmun paltlangin, tui luang tê pakhat kânin, chhiatna hmun aṭanga hla deuh hmun himah a lo kalpui tawh a ni.
GSAM 329.2A tûk zîngah chuan, rel chhia chu en tûrin Pu Dodge nên kan kal a. Kawngin rel kawng a paltlang kâwi deuhna hmunah chuan, bawngpa pakhat chu rel kawng chiahah chawl tûrin a lo mu a. Rel hnuk khâwl chuan bawng dâlna thîr a nei lo va, chuvângin chu ransa a su na chuan rel kawng aṭangin vei lamah paih a ni a. Rel hnuk khâwl lei a sut vawi khatnaah chuan, Elder White lehkhabu bâwm dahna thilphur rel pindan chu rel kawng aṭangin a zâin a zuang chhuak a, a chhe lo; chumi rual chuan rel hnunga mi phur pindan chu mihring ṭanpuina tel lovin rel dangte aṭangin a phelh a, rel kawng chungah muang taka dingin a awm a. Rel hnuk khâwl leh a hnunga tui leh lungalhthei dahna lirthei chu rel kawng pâwn leiah rôd 6 emaw 8 emaw vêl an tlân a, chumi hnuah rel hnuk khâwl chuan oak thing bul, a vang fut 3 vêl chu a su a. Rel thâ a chak êm avângin a hnuk khâwl chu a hnuai lam chunglamah a lum let a, tui leh lungalhthei dahna lirthei hnunga lam chu a her kual a, rel kawng a dâl tlat a. Rel laihâwl chu chak takin tlânin, rel hnuk khâwl chhia chu a su a, chutiangin sut vawi hnihna a awm a. Rel hnuk khâwl su hmasa ber rel pindan chu thil thawn rang dahna a ni a, mei tih nâna thing tê ang maiin a sawm a. A chhûnga thilte nên, tui leh lungalhthei dahna lirthei chung leh a vêlah bawlhhlawh chhâwngin a awm a. A dawt chu ṭhutna pâwl hnihna rel pindan, mi 18 phur chu a ni a; chûng zîngah pakhat a thi a, a dang zawng zawngte chu an hliam nasa emaw tlêm emaw vek a ni. Muthilhna rel pindanin a chhun tlang avângin he pindan hi a chan hnihin a keh a. Muthilhna rel pindan hma lam chu a sawm a, Mrs. White-in awm a nuam tih lohna ṭhutthlêng kha a sawm vek a ni.
GSAM 330Pathian Chhanchhuahna Finfiahna
GSAM 330.1Rel chhia chu kan en a, chumi hnuah chhiatna a thlen laia Elder White leh a nupui ṭhutna rel pindan, rel chhia aṭanga rôd 15 vêla hlaa a mal maia ding chu kan en leh chuan, Pathianin ṭawngṭai a ngaithla tih kan thinlungah sawi kan duh a. A chhiahhlawhte tuar lova an him chhuah theih nân, chu rel pindan phelh tûrin a vântirhkoh a rawn tîr a ni mai lo maw, tu nge hre thei ang? Rel tidingtu chuan amahin a phelh lo tih bâkah, chutianga a phelh hun lai chuan rel pindan pâwna dinhmunah tu mah an awm lo tih leh, engtin nge chutiang a thlen tih chu amah leh rel thawktu zawng zawng tân hriat thiam loh a nih thu a sawi chuan, he ngaihtuahna hian kan rilru a khawih lehzual a. An tân mak zual leh chu zawmna thîr kual leh thîr kilh chu an tliak lo ve ve a, thîr kilh chu a thîr zêldawh nên rel pindan chhia pâwna dinhmunah, uluk taka kutin dah ang maiin, a lo awm a ni.
GSAM 330.2Ni 24 tlai thlengin rel kawnga thil chhe tâk te chu ṭhenfai a ni tawh a, relte chu an tlân ṭhin angin an tlân leh a. Elder White leh Mrs. White pawh relah an chuang leh a, Wisconsin-a an hun ruatna hmunah him takin an thleng a ni.
GSAM 330Dodâltute Zilh An Ni
GSAM 330.3Hmânlai Israelte tân chuan kawng zawng zawng a tluang vek lo. An pâwn lamah chuan hmalâkna tinrênga an hmasâwnna dâl tum hmêlmate an nei a. An riahhmun chhûnga “mi chi hrang hrang inpawlh khâwm” leh inhlân lote chu Setana hmanrua atâna inpeih reng an ni a; anmahni hmang chuan lungawi lohna, inhnialna, phunnawi leh helna chawkchhuah a tum a ni. Ring ngamte hnênah Pathian kut, an hna tihhlawhtlingtu, a awm a, an hmalâknate chu hnehin an zui tih hian, hêng mite hian a mithmuhah khawngaihna an hmu a, Lalpa kutin a kaihruai tih a finfiah a ni.
GSAM 331.1Chutiang bawkin vântirhkoh pathumna thuchah lo chhuah leh hmasâwnnaah pawh a ni; a hmasâwnna chu a târlan thutakte hi mihring thinlung pangngai duh zâwng a nih vâng a ni lo. A nihna takah chuan, thuchah thutak laipui tak—Lalpa Sabbath—hi mahni hmasialna leh khawvêl thil duhna nên a inkalh a, a zâwmtute chu chawlhkâr khatah ni 2 chhûng khawvêl sumdâwnna aṭangin a hran a ni. Tûna thutak hna hian pâwn lam hmêlmate a nei a, anni chuan he hna tihchhiat tûrin tumruh tak leh chawlhsan lovin hma an la ṭhîn. An chungchâng chu Sam ziaktu thuin heti hian sawi theih a ni: “Lalpa chu kan lamah a awm lo ni se—Israel-in tûnah ti rawh se—mihringte kan dodâla an thawh khân Lalpa chu kan lamah a awm lo ni se, an thinrimna kan chungah a alh chhuah khân min lem nung daih tawh ang.”2
GSAM 331.2Kan zîngah mahni hmasial leh lungawi lo mite an lo chhuak fo va, an tumte a hlawhtlin hunah thil ropui tak tak tih a nih tûr thu an sawi ṭhîn a; mahse, zanlaia êng vak vai angin an êngte chu a lo mit rei tawh a ni. Chutih lai chuan tûna thutak hna chu khawvêl pumah nghet tak leh chawlhsan lovin a kal darh zêl a, hma a sâwn apiangin a nghehna leh a chakna a pung zêl a ni.
GSAM 331Elder Stephenson leh Elder Hall
GSAM 331.31855 nipui chhûngin Elder Stephenson leh Elder Hall chuan Wisconsin ramchhûngah helna chawkchhuah an tum a. Anmahni “Hun Lo La Thleng Tûr” zirtîrna hmanga kan rinna thu dang zawng zawng fiah an duh tih chu hruaitu unaute chuan an hre chiang hle a; Krista lo kal lehna hnua pawh mihringte tân inlamletna hun a la awm tih zirtîrna chu Seventh-day Adventist-te hnêna zirtîr a nih an duh êm êm bawk a ni.
GSAM 331An Chungchânga Hrilhlâwkna
GSAM 331.41855 kum, thla 11 ni 20-ah Mrs. White hnênah an awm dân leh an thiltih tâwpna tûr chu hetiang hian hmuhtîr a ni: “Mihring chak lo, Pathian hnathawh chu dang thei niin i inring em? Mihring chak lo, a kutzungṭangin vawi khat a khawih che chuan a tluhtîr mai thei che a ni. Hun rei lo tê chauh a la phal ang che.”
GSAM 332.1Kanmahni dotute chuan he hrilhlâwktuin hmuhna hian chûng mite chu an la thi thuai dâwn tih a sawi a; kum eng emaw zât an la dam avângin hrilhlâwktuin hmuhna chu a thleng famkim lo, an ti a. Hrilhlâwktuin hmuhnaah hian an thih tûr thu eng mah a awm lo. Vântirhkoh pathumna thuchah hnathawh dang tuma bei mi angin an lang a ni. Pathian tân anmahni tih tâwp chu a awlsamzia hriattîr an nih bâkah, “Hun rei lo tê chauh a la phal ang che,” tih a ni. Eng nge an tih?—An beisei angin an indonaah an hlawhtling ta lo va, thim zînga kawng dap tûra hnutchhiah an nih ang maiin an awm ta a. Hapta tlêm tê chhûngin Sabbath chu an bansan hmak a, a dotu an lo ni ta zâwk a ni. Anmahni hruaitu ni tûrin “Hun Lo La Thleng Tûr” pâwl din an beisei a. Chutah chuan an hlawhtling ta lo va; Sabbath an bansan avângin kan mite chunga an thuneihna chu an hloh hmak ta a. Chutiangin an tih dân ngeiin a tîra an tum chu a tihlawhchham vek ta a ni. Kan mite chuan, “A ni tak a, Pathian chuan ‘anmahni chu hun rei lo tê chauh a phalsak,’” an ti a.
GSAM 332Nun Tâwpna Lungchhiatthlâk
GSAM 332.2Hêng mi pahnihte tâwpna chungchângah hian, Sabbath an bansan hnua an zawm “Hun Lo La Thleng Tûr” ringtu, an unau ngeite sawi, an chan lungchhiatthlâk chungchâng thu ṭhenkhat târ lan hi a ṭha ang. Kum sawmthum leh pasarih kal ta khân Pu Hall chu rilru buai deuh (a thluak a lo nem avângin) a lo ni a; a chhan chu mi dangte bumna avânga sum leh pai tam tak a hloh vâng a ni. In pâwnah a chhuah chuan a lo per ang a, lei lamah a tla per ang tih ngaihtuahna dik lo chuan a tibuai a. Mi dang tân a hlauhawm lo; mahse, hêng kum rei tak chhûng hian rawngbâwl hna eng ang pawh thawk thei lo a ni ta a.3
GSAM 332.3Elder Stephenson chu a thih aṭangin kum sâwm leh paruk vêl a ni ta a. A thih hma kum eng emaw zât chhûng chu a rilru a buai (a â) a, mi dangte tân erawh a hlauhawm lo. Chutiang a nih hmain, a pawm dân awm lo tih zirtîrna chuan zalênna a pe niin a ngaih avângin, nungchang ṭhat lohna puhna eng mah nei lo a nupui ngei chu a kalsan a (dân hre mi rinawm lo a chhawr chauhin nupui a ṭhen thei a ni); a nupui hmasa âia kum tam taka naupang zâwk hmeichhe dang a nei ta a. He a thiltih hi nungchang dân bawhchhiatna langsâr tak a nih avângin, a “Hun Lo La Thleng Tûr” unau ngeite pawhin a tih dân chu an dem a, an tân thu hril leh an phal ta lo.
GSAM 333.1Hêng mite ni hnuhnûng chungchâng, an unau ngeite sawi chuan khawngaihna nasa tak a lantîr a; nimahsela, huatna emaw thlei bîkna emaw tel lova sawi, thu dik an nih ang anga târ lan an ni. Hei hi kan târ lan hnuah, thurâwn thuhretna chu an taksa lama a thlen dân chungchângah kan chhiartute ngei lo ngaihtuah tûrin kan dah a ni.
GSAM 333Elder J. H. Waggoner-in Thuchah A Pawm
GSAM 333.21852 kumah chuan Wisconsin-a bial chanchinbu enkawltu lo ni Elder J. H. Waggoner chuan tûna thutak a pawm a; a kum dawt lehah rawngbâwl hnaah a inpe pumhlûm ta a. 1857-ah chuan lehkhabu phek zahnih vêl nei ve ve, pawimawh tak pahnih a ziak a. A hmasa chu Tûnlai Thlarau Biakna Nihphung leh A Kalna Zâwng tih a ni a, a pahnihna chu Hun Lo La Thleng Tûr Zirtîrna Hnialna tih a ni. A hmasa zâwk hian Setana thangah chuan mi tam tak tlu lût tûr a chhan chhuak tawh a; chû mai bâkah, Pathian malsâwmna zârah, tûnlai thilmak inlârte hi eng nge a nih hre lo mi tam tak mit pawh a tihvârsak a ni.
GSAM 333.3A lehkhabu Hun Lo La Thleng Tûr Zirtîrna Hnialna chu kan Lalpa lo kal leh hnua pawh mi sualte tân inlamletna hun a la awm tih zirtîrna dik lo phawrh chhuahna famkim tak a ni. Chu zirtîrna hnialna chu a famkim êm avângin chhân a la ni lo mai bâkah, chhâng tuma beihna pawh kan la hmu ngai lo. He lehkhabu hian tûnlai hunah Krista chu a Pa lalṭhutphaha puithiam a nihna (Melkisedeka ang puithiam a nihna) leh a la awm tûr chatuana lalramah ama lalṭhutphaha a ṭhu tûr dinhmun chu fiah tak leh tawi fel takin a târ lang a ni; chu lalṭhutphah nên chuan palai puithiam rawngbâwlna eng mah a inzawm tawh lo vang.
GSAM 334.1A hnû lehah Elder Waggoner chuan a len zâwng inang vêl lehkhabu pathumna a ziak a, a hming chu Ngaihtuahna leh Thupuan Ênga Inremna tih a ni. 1884 kum vêlah chu chu ennawn a ni a, tihlenin phek 400 vêl nei lehkhabuah siam a ni. A hmingin a târ lan thu chungchâng chu fiah tak leh tawi fel taka sawi fiahna a ni.
GSAM 334.2He hun aṭang hian ziaktu leh thuchhuah siamṭhatu angin lehkhabu chhuah hna nên a inzawm hnai ta hle a. Rawngbâwl hna pawh a chhunzawm zêl a, a kum hnuhnûngte chu Europe-ah a hmang a ni.
GSAM 334.31889 kum, thla 4 ni 17-ah, a lehkhabu hnuhnûng ber Eden Aṭanga Eden Thleng tih a zawh fel chiah hnuah, Basel, Switzerland-ah a thi thut a. Ni 16-ah chuan ni khat pum a ziak a, a ni tin chhinchhiahna buah, “Vawiinah hah takin hna ka thawk,” tiin a ziak a. Europe-a unaute sawi, a chungchânga thil thleng thu aṭang chuan a hnuaia thute hi hriat a ni:—
GSAM 334.4“Ni 17 zîng, dâr nga leh chanve vêlah, hriattîrna eng mah awm hma miah lovin, lungphu a tâwp avângin a chokaah a tlu thi a. A lehkhabu thar chu Sâp ṭawnga chhuah tûr a zawh fel theih nân nasa takin a lo thawk a; a lo thleng tûr nipuiah America lama a kîr hmain, London-a hna nên thawhpui tûrin a Pathianni dawt lehah London pan a tum a ni.”
GSAM 334.51854 aṭangin Elder Waggoner chu thutak humhim tûrin, thuhrilna hmunah leh khawlchhut thute hmangin, mipuite hmaah a ding zui reng a, a langsâr hle a. A thih lai chuan kum sawmruk leh pakua a tling ṭêp a ni. Thla 4 ni 20-ah Basel-ah phûm a ni. Chutiangin he hna thawk hmasatute zînga mi pakhat dang chu a hna hmunah a tlu ta a ni.
GSAM 334Rinna Avânga Tihdamna
GSAM 334.61858 ṭhal tîrah chuan Mrs. White chu ni eng emaw zât a na êm êm a, mahnia eng mah tih thei lo deuhthawin a khumah a mu reng a. Zan khat, zanlai dâwnah, a thidang a; a chhûngte chuan a harh leh theih nân an hriat dân kawng tinrêngin an bei a, mahse an tih theih a ni lo. Dârkâr chanve aia rei chutiangin a awm hnuah, Elder White chuan ṭawngṭai rual tûrin Elder Andrews leh keimah chu rang takin min ko va. A khum bula ṭhahnemngai taka dîlnate chhângin, Lalpa chuan zahngai takin a tihharh leh a, a dam ṭhin angin a tidam leh ta a. Pathian a fak lai chuan, a khuma mu reng chungin hrilhlâwktuin hmuhna a nei ta a. He hmuhnaa a thil hmuh ṭhenkhat hi “Kohhran tana Thuhretna,” bu 5-naah chhiar theih a ni.
GSAM 335Taksa Lama Thilmak Inlârna
GSAM 335.1He hrilhlâwktuin hmuhna nên hian taksa lama thilmak danglam bîk a inzawm a; chu chu ngaihven bîk tûrin kan duh a ni. Elder White leh keimah chu khum lehlamah kan ṭhu a, Elder Andrews chu a lehlamah a ṭhu a. A chang chuan a kut pahnih chu a âwmah a khâwp a; a chang chuan a hmuh mêk thil hrang hrang lamah, a tih ṭhin dân angin, zalên leh duhawm takin a bânte nên a kutte a chêttîr a. A taksa chunglam chu khum aṭangin a tho va, a dâr leh a lukham inkârah inchi riat emaw kua emaw vêl a âwl a. A awmzia chu, a kawng chunglam a taksa chu digri sawmthum vêlin a kûn a ni. Hrilhlâwktuin hmuhna a neih chhûng, minit sawmthum chu chutiang dinhmun chuan a awm reng a. Kut leh bânte hmanga ṭanpui lovin tû mahin mahnia chutianga awm theih a ni lo; chutiang chhûng rei tak awm reng phei chu a theih loh lehzual a ni. Hei hian a thunun theih loh thiltihtheihna eng emaw chu hrilhlâwktuin hmuhna nên a inzawm tih a tilang leh a ni.
GSAM 335Hrilhlâwkna Dang
GSAM 335.21858 kum, thla 10 ni 1-ah, Elder White leh Mrs. White leh he thu ziaktu hian Rochester, N.Y.-ah inkhâwmpui kan nei a. He inkhâwm aṭang hian he thu ziaktu hi New York ramchhûng leh New England ramte fangin an zînah a tel a. Sabbath ni khat chuan Mrs. White hnênah hrilhlâwktuin hmuhna pêk a ni a; chutah chuan thil dangte bâkah, kan zin tûr kan ruahman kawngah hmun eng emawah Setana chuan nasa takin amah a bei dâwn a, Elder White leh keimah chuan rinnaa amah ṭanpui tûrin kan chelh reng tûr a ni a, Lalpa chuan a chhanchhuak ang tih hmuhtîr a ni.
GSAM 336Mrs. White Hrehawm Tawrhna
GSAM 336.1Hetah pawh hian thil lo la thleng tûr hrilhlâwkna a awm leh a. A hnua thil thleng chuan a famkim dik takzia a lantîr ang. Rochester inkhâwm hnua Sabbath hmasaah Roosevelt-ah kan awm a, a Sabbath dawt lehah Madison bial, Brookfield-ah kan awm a. A hapta dawt lehah Jefferson bial, Mannsville-a Pu Ballou choka zau ṭha takah chuan inkhâwmte kan nei a. Brookfield aṭanga Mannsville lam pana rel kan chuannaah chuan Mrs. White hmêl, a mit hnuai chiah chu a lo vung ṭan a. A na êm avângin Mannsville kan thlen meuh chuan khumah a mu lui ta a. Ni hnih chhûng a vung zual zêl a, a mut a tibuai a, inkhâwmah eng mah tih a thei lo bawk a. A lu chu a vung a, a mit pahnih a lo chhîp a; a hmêl chu a danglam êm avângin mihring hmêl ang pawhin a lang tawh lo. He natna nasa tak leh mut theih loh avânga rilru hah leh manganna kârah hian, hmêlma chuan Pathian chungah a phunnawitîr tumin nasa takin a bei a. Ruahman lâwk inkhâwmte a zawh thlengin chutiang chuan a awm reng a.
GSAM 336.2Inkhâwmte a zawh hnuah Elder White chuan ka hnênah a sawi a,
GSAM 336.2“Unaupa John, hei hi Rochester-a kan hnênah vaukhânna pêk a nih ang, Setana-in ka nupui a beihna ngei kha a ni. Chuta tiamkamna pêk a nih kha i hre reng a ni; indona a lo thlen hunah reilote pawh thlah lova kan ṭang dûn a, rinnaa amah kan chelh reng chuan, hmêlma thiltihtheihna chu tihchhiat a ni ang a, amah chu chhanchhuah a ni ang tih kha. Tûnah hian i lût nghâl ang u a, i ṭawngṭai ang u.”
GSAM 336Hrilhlâwk Anga Chhanchhuahna
GSAM 336.3Mrs. White a khuma mu rengna pindanah chuan kan lût nghâl a, a tân ṭhahnemngai takin kan ṭawngṭai a; kan inkhâwm ṭhinna pindana unaute pawh chuan ngâwi rengin an ṭawngṭai a. Kan ṭawngṭai ṭan aṭanga minit sâwm vêlah chuan Lalpa thiltihtheihna a lo thleng a, pindan chu a khat ta a. Mrs. White chu natna zawng zawng aṭangin a dam nghâl a, chaw a dîl nghâl a. Chu chu chawhnu dâr nga vêl a ni. Dâr sarih meuh chuan a hmêla a vung zawng zawng chu a reh vek a, chu zâna inkhâwmah chuan a tel a, a hmêl en chuan a dam ṭhin ang bawk a ni.
GSAM 337.1Khaw mipuite dîl angin chu zânah chuan “Mi Thianghlimte Roluah” tih chungchâng thu hrilh a ni a; a tâwpah Mrs. White chuan fuihna thu a sawi a. Elder White chu a fapa naupang W. C. nên in pâwna a awm lai chuan, mipui pungkhâwm tam tak hmaah hrilhlâwktuin hmuhna a nei ta a. Chu huna a thil hmuh ṭhenkhat hi Thuhretna bu 5-na thuziak hnuhnûng berah chhiar theih a ni; chutah chuan Mannsville, N.Y., 1858 kum, thla 10 ni 21 tih ziak a ni.
GSAM 337.2A chunga kan sawi hunah Mrs. White-in a damna chan chu Rochester-a hmuhtîrna pêka hrilhlâwk a nih ang ngeiin a thawk ṭha a ni. Chu zinnaah chuan chutiang harsatna a thleng leh tawh lo va, hmun tinah thutak tân hnehna ropui tak kan nei a ni.
GSAM 337America Ramchhûng Indona Hrilhlâwkna
GSAM 337.31861 kum, thla 1 ni 12, Sabbath ni chuan, Fort Sumter chunga râlthuam an kah hmasak ber hma thla thum chiahah (chu chu America-a Afrika bawih 4,000,000 chhuah zalênna thlentu indona inṭanna tak a ni), Parkville, Mich.-a Seventh-day Adventist biak in chu hlan a ni. Inkhâwmah chuan Elder White leh a nupui, Elder Waggoner, Elder Smith leh he thu ziaktu hi kan tel a. Elder White thu hrilh a zawh chuan Mrs. White-in fuihna thu rilru khawih tak a sawi a, a hnuah ṭhutthlêngah a ṭhu ta a. Chutianga a awm lai chuan hrilhlâwktuin hmuhna a nei ta a. In chu mipuiin a khat a, zahawm tak a ni ngei mai. Hrilhlâwktuin hmuhna a neih a zawh chuan a ding a, in chhûng a en kual a, heti hian a sawi a:—
GSAM 338.1“He ram chunga buaina lo la thleng tûr hi he in chhûnga mi pakhat mahin a la ngaihtuah phâk lo. Mipuite chuan South Carolina inzawmna aṭanga inlâk hran dân thupek chu an nuihzat a; mahse ram tam takin chu ram chu an la zawm dâwn a, indona râpthlâk êm êm a la awm dâwn tih tûnah min hmuhtîr ta a ni. He hrilhlâwktuin hmuhnaah hian a lam lam sipai pâwl lian takte indo tualah an lo pungkhâwm ka hmu a. Silai lian rîk thâwm ka hria a, lam tinah mi thi leh thi mêkte ka hmu a. Chutah chuan an tlan lût a, hnaih te tea an insual ka hmu a [silai zuma invih tawnin]. A hnuah indo tual chu indona zawh hnua mi thi leh thi mêkin a khat vek ka hmu a. Chutah tân inte lamah min hruai a, chaw ei tûr leh mamawh dang nei lova lo chak lo tial tialte hrehawm tawrhna ka hmu a. Chutah chuan indonaa pasal, fapa, emaw unaupa hlohtute inte lamah min hruai a. An lungngaih leh an thinlung natna ka hmu a.”
GSAM 338.2Chutah chuan in chhûng chu zawi zâwia en kualin, “He in chhûngah hian chu indonaa fapate hloh tûr mi an awm,” a ti a.
GSAM 338Hrilhlâwktuin Hmuhna Chungchânga Pi Ensign Thuhretna
GSAM 338.3A chunga thu dik nemnghehna tûr leh, hrilhlâwkna chu ni sawi tâkah ngei a nihzia finfiahna tûr, tin, inkhâwm mipuite chuan engtin nge an hriat thiam a, engtin nge an tihdarh tih entîrna tûrin, a hnuaia thuhretna hi pêk a ni:—
GSAM 338.4“Hei hian 1861 kum, thla 1-ah Michigan, St. Joseph bialah, Parkville aṭanga mêl ruk vêla hlaah ka chêng tih a nemnghet a ni. Adventist ka ni lo. Chu thla ni 12-ah chuan ka ṭhenawm eng emaw zât inkhâwm tûrin Parkville-ah an kal a. An haw chuan inkhâwmah hmeichhe pakhat thlarau lama hmuhtîrna nei a awm tih min hrilh a; a sawi dânin United States-ah indona râpthlâk tak a lo thleng dâwn a; a lam lamah, Chhim lam leh Hmar lamah, sipai pâwl lian takte an la din dâwn a, mi tam tak chu tân inah hrehawm an la tuar dâwn a; indonaah pasalte, fapate leh unaupate an hloh avângin chhûngkaw tam takin tlâkchhamna khawng tak an la tuar dâwn a; chu indonaa fapate hloh tûr mi chu in chhûngah an awm tih a sawi bawk, min ti a.” Hming ziak: “Martha V. Ensign, Wild Flower, Fresno bial, California, 1891 kum, thla 1 ni 30.”
GSAM 339.1Chu indona râpthlâk tak hrilhlâwkna nên inzawmin Mrs. White chuan Seventh-day Adventist-te chu “indona avângin dinhmun khirh takah hruai luh an ni ang a; an hmaa fiahna huna an tih tûr hriatna tûr finna pêk an nih theih nân, mi zawng zawngin ṭhahnemngai taka ṭawngṭai chu an tih tûr a ni,” tiin a sawi belh a.
GSAM 339Ramchhûng Indona Ropuitzia
GSAM 339.2Hrilhlâwktuin hmuhna pêk a nih lai chuan Hmar lam mipuite zîngah indona lo la thleng tûr chu hriatna an nei tlêm hle a, a ṭhen chuan an nei lo hial a ni. Thla thum hnuah pawh (1861 kum, thla 4 ni 12-ah), ram eng emaw zâtin South Carolina inzawmna aṭanga inlâk hran dân thupek chu an lo zawm tawh a, Fort Sumter chunga râlthuam an kah hmasak ber hnuah pawh, Ram Hruaitu Lincoln chuan mi 75,000 chauh a ko va, chûng pawh chu thla thum rei lo tê atân chauh a ni.
GSAM 339.3Indona chhûnga Ram Inpumkhat lam sipai hming ziah luh zawng zawng chu 2,859,132 an ni. Britannica Hriatna Bu chuan “1863 kum tîrah chuan Chhim ram inzawmte sipai chu mi 700,000 vêl an ni,” a ti a; mahse an hming ziah luh zawng zawng chu mi eng zât tak nge tih hriat chian chu a harsa a ni. An thih zât chu “mi 300,000 vêl” niin a chhût a. Hriatna bu thar ṭhenkhat chuan Ram Inpumkhat lam mi thi zât (indo tuala thi emaw, hliam avânga thi emaw, indo tual emaw tân ina hri kai avânga thi emaw) chu 359,528-ah an dah a. Ram Inpumkhat lam leiba chungchângah Britannica chuan heti hian a sawi a:—
GSAM 339.4“Leiba chu 1865 kum, thla 8 ni 31-ah a sâng ber a thleng a, $2,845,907,626.56 a tling a. Ram sum lâkluh $800,000,000 vêl pawh hman a ni a, a tam zâwk chu indona atân a ni; ramte, khawpuite, bialte leh khawte chuan an chhiah lâk sum an hmang a, indo atân leiba an inbelh bawk a; rawngbâwl tawhte leh an chhûngte ṭanpui sum pêk tûr chu a tâwpah $1,500,000,000 vêl a tling mai thei. Chhim ram inzawmte senso chu hriat theih a ni ngai lo vang; sawrkar laipui sipai leh Chhim ram inzawmte sipai tihchhiat thil neihte chu a hlut zât chhût a harsa hle a; Chhim lama bawihte sum hlut zâwng ($2,000,000,000) pawh indona chuan a tibo ta a ni. A vaiin, indona senso chu chiah taka chhût theih ni lo mah se, $8,000,000,000 tih hi chhûtna lutuk lo a ni.”4
GSAM 340Hrilhlâwktuin Hmuhna Nemnghehna Dang
GSAM 340.1Parkville biak ina mite indonaah fapate an hloh tûr hrilhlâwkna chungchâng chu hetiang hian ka sawi mai ang: 1883 favangah Parkville kohhran upa ka hmu a; ani chu 1861 kum, thla 1-a hrilhlâwktuin hmuhna pêk a nih lai pawha upa kha a ni bawk. Mrs. White-in indona chungchâng hrilhlâwktuin hmuhna a sawifiah laia a thu sawi kha a hre reng em tih ka zâwt a. “Aw, ka hre reng,” a ti a. “Chu ni khâna in chhûnga awm, indonaa fapa hlohtu mi eng zât nge i hriat min hrilh ang em?” ka ti a. Ani chuan mi panga hming a hre chhuak nghâl a, “Hêng mite hi chutah chuan an awm a, indonaah fapate an hloh tih ka hria; in lama ka awm a, kan mite nên ka inbia thei a nih chuan hming dang pawh ka pe thei ang che. Ka sawi tâkte bâkah hian,” a sawi zawm a, “mi panga dang an awm niin ka ring,” a ti a.
GSAM 340.2Chhim lam chuan kum li leh a aia rei chu a bei fan fan a, an sipai lâkkhâwm zawng zawng chanve ṭêp chu indo tuala thihna emaw natna emaw avângin an hloh ta a; hei hian a chunga hrilhlâwkna chu mak taka a thlen famkimzia a lantîr a ni.
GSAM 340Bawih Neihna leh Indona
GSAM 340.31862 kum, thla 1 ni 4-a a hnêna pêk hrilhlâwktuin hmuhna sawiin Mrs. White chuan heti hian a sawi a:—
GSAM 340.4“He indona hi bawih neihna tihbo vek nân a ni tih hriat thiamna nên mi sâng tam tak sipai hming ziak lût tûra hneh an ni a; mahse tûnah hming an ziah luh ngheh hnuah chuan bum an nihzia an hre ta a, he indona tum chu bawih neihna tihbo a ni lo va, a awm ang anga vawn nun zêl a ni tih an hre ta a ni.”
GSAM 341.1A chunga thute hi Ram Inpumkhat sipai awmna lama tlân lût bawih zawng zawng an pute hnêna hruai kîr hna ṭanpui tûra sipaite phût an nih laia pêk a ni. Sipaite chuan, “He helna hi kan tidai thei a nih chuan, eng nge kan hlâwkna awm?” an tih thu târ lan a ni. Beidawng takin, “Eng mah. Helna thlentu chu lâk bo a ni lo. Kan ram tichhe tawhtu bawih neih dân chu nung reng tûr leh helna dang chawkchhuak leh tûrin zuah a ni,” an ti a. Thuhretna bu 7-naa “Bawih Neihna leh Indona” tih hnuaia indona chungchâng thu lungphûrthlâk tak kimchang taka sawi aṭanga lâk hêng thute hian, bawih neihna chu tihbo a ni ngai lo vang tih a sawi lo va; chu laia sipaite ngaih dân anga dinhmun chu a târ lang a ni. Chu thuhretnaah chuan a hnu deuhah hetiang hrilhlâwkna a awm a:—
GSAM 341Hmar Lam Hlawhtlinna Tûr Hrilhlâwkna
GSAM 341.2“Chutichung pawh chuan ram pum huap chawnghei an puang a nih chu! Lalpa chuan, ‘Duhthlanna ka siam chawnghei chu hei hi a ni lâwm ni: sualna phuarnate phelh a, phurrit hrênga phuarna sut a, hnehchhiahte chhuah zalên a, nghâwngkawl tinrêng tihchhiat hi?’ a ti a ni. Kan ram hian Pathian duhthlanna chawnghei chu a zawm hunah chuan, indona chungchângah an ṭawngṭainate a pawm ang; mahse tûnah chuan a bengah an lût lo.”
GSAM 341.3Indona chanchin hretute chuan, chhuah zalênna thu puan a nih—1863 kum, thla 1 ni 1—a thlen hmaa Hmar lamin Chhim lam sipai hneh tuma an beihna nên inzawm, tlâwmnate, chhiatnate, khawtlâina leh a dangte chu an hria a ni. Chu hun aṭanga indona a tâwp thlengin an hnehnate chu a chak ta êm! Hna hmasâwn dân lo en reng tute tân chuan, 1862 kum, thla 1 ni 4-a hrilhlâwkna chu a thlen famkimzia a chiang tak êm! Phurritte lâk bo a nih hnu, bawih nihna phuarna phelh a nih a, bawih chunga nghâwngkawl tihchhiat a nih hnuah chuan a ni! Pathian duhzâwng chawnghei an thlan hunah chuan a mite ṭawngṭaina a ngaithla a, indona titâwp tûra an beihna a ṭanpui tih chu a chiang tak êm!
GSAM 342Ram Awptu Lo Ni Tawh St. John Thuhretna
GSAM 342.11891 kum, thla 6 ni 29 chawhnuah, Ottawa, Ill.-a Kansas ram awptu lo ni tawh John P. St. John thusawi ka ngaihthlâk chu a hnuaia thu hi a sawi a:—
GSAM 342.2“Bull Run-a [Chhim ram inzawmte]-in min hneh ṭum anga beiseina ka hloh hi a awm ngai lo. Mahse chu zawng zawng chu Pathian ruahmanna zînga mi a ni. [Chhim ram inzawmte] chu kan hneh ni se, ram hruaitute chuan remna eng emaw an siam ang a, Ram Inpumkhat chu bawih neihna nên a awm zui ang a, vawiin thleng pawhin kan la nei reng ang. Kum hnih chhûng chu [Chhim ram inzawmte] an chungnung a ni; mahse Lincoln-in chhuah zalênna thu puan hmingthang tak a chhuah hnuah chuan Pathian lamah kan lo ding ta a, kan tlâwm thei tawh lo.”