Bung 1 — Thuhmahruai
GSAM 21.1Krista lo kal lehna chungchâng kan sawi hian, kan nu leh pa hmasate Eden huan aṭanga an hnawhchhuah aṭanga Pathian mite beiseina lo ni tawh thu kan sawi a ni. Rûlpui hnêna hmeichhe thlahin a lu a la vuak sawm tûr thu a sawi khân, Setana ram luah luihna hneh a, leiah Pathian thiltum tihlawhtling tûr siamṭhattu a lo kal ngei dâwn tih a tiam a ni. Adama leh Evi chuan he hna hi rei lo têah thawh zawh a ni ang a, an thlah hnai ber zînga mi chu hnehtu a ni ang tih an ngaih a rinawm. Nimahsela, Pathian ruahmannaa chhiatna anga lang aṭanga Chhandamtu tûr tiamkam chuan, “a mahni thiltum leh khawngaihna, khawvêl awm hmain Krista Isuaah min pêk tawh” tihlawhtlinna kawnga chuta ṭanga lo thleng zawng zawng a huam a ni.1
GSAM 21.2Khawvêl chhiatna leh a siamṭhat lehna inkâra kum tam tak chhûnga khawvêl tikhattu tûr lungngaihna leh manganna chu Adama leh Evi hnênah a tîr aṭanga hmuh tîr nghâl ni se, an lungngaihna an tuar chhuak zo lo vang. Vân Pathian chuan a khawngaihna leh lainatna nêm tak avângin chu thil chu anmahni aṭangin a thup a, Pathian fate zalênna ropui taka chhanchhuah an ni thuai ang tih beiseina duhawm chu an neih zêl a phal a ni. Tlanna chu a hnai tawh tih an ngaih chuan, chu thil lo thleng tûr hmachhawn tûra inbuatsaihnaah ṭhahnem an ngai lehzual phah ngei ang.
GSAM 22.1Adama hun aṭanga chhuan tinah Pathian mite chungah chutiang bawk chu a lo ni a. Nakînah thil ropui leh pawimawh tak a lo thleng dâwn tih—Krista a lo kal ngei ang a, a ram a din ang tih—an hre chiang a. Anni pawhin Adama leh Evi angin chu thil chu a hnai tawh niin an ring a; anmahni hun leh chu thil inkâra thil lo thleng tûr chu an hre lo bawk. Hre ni se, lâwmman chan tûr hmachhawna an tlan chhunzawmnaah an beidawng mai ang.
GSAM 22.2Thil hmuhchhuah ropui tak tak lo thleng tawhte hmangin he ngaihtuahna hi entîr theih a ni. Chûng thil bul ṭantu mihringte chuan an hriat loh chung pawhin Pathian thiltum an tihlawhtling a ni. Chutih laiin, anmahni chêttîrtu ngaihdânte nen engkimah inmil lo tih a hnua lo lang ngaihtuahnate chuan an thinlung a tichak si a ni.
GSAM 22Columbus Thil Hmuhchhuahte Nghawng Thui Tak
GSAM 22.3Montgomery chuan a lehkhabu, America Chanchin,2 1902 chhuah, phêk 8, 9-ah, Columbus lawng zin chhuak tûra chêttîrtu ngaihdân leh khawthlang lam pana lawng zinin Khawchhak Indies thlen a tum dân chungchâng sawiin, heti hian a ti:—
GSAM 22.4“Columbus chuan Portugal lal ruahmanna chu ṭha zâwkin a siam thei ang tih a ring a. Diaz-in a lo kawhhmuh tawh kawng âia tawi leh ṭha zâwk, Indies thlenna kawng a awm tih a hre chiang a. Genoa lawng mite zînga mi [Columbus] ruahmanna chu thil thar a nih ang bawkin huaisen thlâk tak a ni. Khawchhak lam emaw, chhim lam leh khawchhak lam emaw pan aiin, khawthlang lam ngil taka pan a tum a. Chutianga tihna chhan ṭha leh ngheh tak pathum nei niin a inhria: Pakhatnaah, a hun laia lei chanchin lehkhabu ṭha berte sawi dân ang bawkin, Columbus chuan lei hi mi tam zâwkten an ngaih angin a phêk lova, a hlûm zâwk tih a ring tlat a. Pahnihnaah, he leihlûm hi a nihna dik tak âiin a tê hle a, tui âiin khawmualin a hmun tam zâwk a luah tih a ngai a. Pathumnaah, America ram lianpui leh Pacific Tuipui awm chu a hriat loh bâkah a ring chhin pawh ring chhin lo va; Asia emaw Indies emaw tuipui kam chu Spain leh Europe khawthlang tuipui kam chiah hmaah a awm niin a suangtuah a. Cipango, Japan tia koh bawk, thleng zawnga kalna hlat zâwng chu mel sâng li vêl aia tam a ni lo vang tih a chhût a.
GSAM 23.1“A ruahmanna chu heti hian a ni: Europe aṭangin a chhuak ang a; a lawng chu khawthlang lam, Japan lam panin a hruai ang a, leihlûm kual dân zui zêlin a zawn chu a va thleng ang. A ngaihah chuan tho pakhatin epel rah a kal kual ang maiin a chiang a, a awlsam a ni.
GSAM 23.2“A zinnaah hlawhtling se, he hlâwkna nasa tak hi a nei ang: Portugal mite tih tûr angin kawng kual zâwha, a sir lama luhna ang deuh aṭanga lût lovin, Indies chu a hma lama kawngkhar chiah aṭangin a lût nghâl ang.
GSAM 23.3“He pa hian chhiarkawp hman dân te, lei chanchin te, lawng khalh dân te a hun laia mi dang zawng zawng tluk zetin a hre tih kan hmu a; thu pakhatna—lei pian dân—chungchângah chuan a dik a, a dang pahnihah erawh a dik lo hlawrh a ni.
GSAM 23Tihsualna Vânnei Thlâk Tak
GSAM 23.4“Nimahsela, mak takin, a tihsualnate chu kawng khatah a ṭanpuitu an ni zâwk a. Hlat zâwng chungchânga a tihsualna chu a tân vânnei thlâk tak a ni. Columbus chuan leihlûm len zâwng leh chutianga lawng zinna rei zâwng dik tak chu chhût dik se, a zin chhuak lo maithei; Portugal mite kawng ruahman chu a tawi zâwk hle a, a senso a tlêm zâwk bawk tih a hre nghâl ang a. Tin, America ram lianpui chu a kawng dâl chiahah a awm tih suangtuah thei emaw, eng emawti zâwnga hre lâwk thei emaw ni se pawh, chu thil ngawt chuan thil hmuhchhuah tûra lawng zin chhuak tûrin a chêttîr kher lo maithei. A thiltum chu ram thar hmuhchhuah a ni lova, ram hriat tawh thlenna kawng thar hmuhchhuah a ni zâwk si a.”
GSAM 23Chhuan Zawng Zawng Beiseina Ropui
GSAM 23.5Chutiangin, chhuan hrang hrang lo zawm zêltu Pathian mite chuan Krista lo kalna beiseina chu an hmaah “thlarau nghahchhanna thîrchakai, him leh ngheh tak angin” an lo nei a ni.3 Lungngaihna leh hrehawmna kârah, mangang taka, “Aw Lalpa, chhanchhuahna a lo thlen hma hian eng chen nge ni ang?” tiin an au fo nâin, hma lam an pan zêl a; Paula angin, “Kan beiseina emaw, kan lâwmna emaw, kan lâwm chhuan lallukhum emaw chu eng nge ni? Kan Lalpa Isua Krista a lo kal huna a hmaa awm inmahni hi in ni lo vem ni?” an lo ti tawh a, an la ti zêl bawk a ni.4
GSAM 24Beiseinain Paula A Tichak
GSAM 24.1He thu chungchângah hian, he beiseinain mi a tihchak theihzia entîrna tlêm tê chauh chu a tâwk tûr a ni. Paula chu Feliksa hmaa rorel tûra an hruai a, amah insawi fiah a phal a nih khân, heti hian a ti a: “Anniin zirtîrna dik lo tia an koh kawng ang chuan ka thlahtute Pathian chu ka be a, Dân leh zâwlneite lehkhabua ziak zawng zawng chu ka ring a ni; Pathian lamah beiseina ka nei bawk a, anni pawhin an pawm angin, mi fel leh mi fel lo, mitthi zawng zawng thawhlehna a awm dâwn a ni.”5
GSAM 24.2Agrippa hmaa hruai a nih laia a insawi fiahna thiam takah chuan Paula chuan, “Tûnah hian kan thlahtute hnêna Pathian thutiam avânga beiseina ka neih avângin ka ding a, rorelna ka hmachhawn a ni; chu thutiam chu kan hnam sâwm leh pahnihte hian chhûn leh zâna Pathian ṭhahnemngai taka rawngbâwlin an thlen an beisei a ni. Aw Lal Agrippa, chu beiseina avâng chuan Juda-ten min hêk a ni. Pathianin mitthi a kai tho dâwn tih hi engah nge in ngaiha rin theih loh tûr a nih ang?” a ti a.6 A tâwpa Kaisara hmaa ding tûra Rome-a a awm khân, Juda-te hnênah, “Israel beiseina avângin he thîrzai hian min phuar a ni” a ti a.7
GSAM 24.3Paula chuan Tita hnêna a lehkhathawnah chu beiseina chungchâng chu fiah takin a sawi a: “Chhandamna thlentu Pathian khawngaihna chu mi zawng zawng hnênah a lo lang ta si a; Pathian ngaihsak lohna leh khawvêl châknate chu bânsanin, tûna khawvêlah hian rilru fîm takin, fel takin, Pathian ngaihsak takin nung tûrin min zirtîr a ni; chu beiseina lâwmawm leh Pathian ropui tak leh kan Chhandamtu Isua Krista ropui taka a lo lan hun chu kan nghâk a ni.”8
GSAM 24Petera Beiseinaa A Lâwm
GSAM 24.4Petera chuan chu beiseina vêk chungchâng chu heti hian a sawi a: “Kan Lalpa Isua Krista Pathian leh Pa chu fakin awm rawh se; ani chuan a khawngaihna nasa tak ang zêlin, Isua Krista mitthi zînga a thawhlehna avângin, beiseina nung nei tûrin min hring thar leh ta a ni; chhe thei lo, bawlhhlawh kai lo leh chuai ngai lo ro, vâna in tân vawn chu chang tûrin min hring a ni. Nangni chu hun hnuhnung berah puan chhuah tûra inpeih tawh chhandamna thlengin, rinna avângin Pathian thiltihtheihnaa vawn in ni. Chutah chuan lâwm nasa tak mah ula, tûnah chuan a ṭûl chuan hun rei lo tê chhûng thlêmna chi hrang hrang avângin lungngaihin in awm a ni; in rinna fiahna chu, meiah fiah a nih chung pawha boral thei rangkachak âiin a hlu zâwk hle a, Isua Krista a lo lan hunah fakna leh chawimawina leh ropuina thlentu a lo nih theih nân a ni.”9
GSAM 25Thilsiamnaah Pathian Thiltum
GSAM 25.1Pathian Lehkhabu chuan khawvêl a siamnaa Pathian thiltum a puang a; hrilhlâwkna thu aṭang pawhin nakîn hun chungchânga a ruahmanna kan hre bawk a ni: “Vânte siamtu Lalpa, lei dintu leh siamtu Pathian ngei chuan heti hian a ti; ani chuan lei a tinghet a, a thlâwna siam a ni lo, chênna atân a siam a ni.”10 A siam zawh khân mihring hnênah a pê a. Sam ziaktu chuan, “Vân, vânte chu Lalpa ta an ni; lei erawh chu mihring fate hnênah a pê ta a ni” a ti a.11 Nimahsela, mihring hnêna a pêk khân mihring chu mi fel a ni, mi fingin, “Hei chauh hi ka hmuchhuak: Pathian chuan mihring a siam ngilin, anni erawh chuan ngaihtuah chhuah tam tak an zawng ta a ni” a tih ang khân.12
GSAM 25.2Lalpan mihringte a enkawl dân chungchângah, “Adama fate a ṭhen darh khân, Israel fate tam zâwng ang zêlin hnamte ramri a ruat a” tih kan chhiar a ni.13 A awmzia chu a ram lo la ding tûra a mi leh sate atâna, a tâwpa leia khâwm tûr Israel dik tak tam zâwng ang zêlin tihna a ni. Paula chuan hêng thute hian a sawi a: “Pathianin ... lei hmun zawng zawnga chêng tûrin thisen hmun khat aṭangin mihring hnam zawng zawng a siam a, an hun ruat lâwk leh an chênna ramrite a bithliah a ni; Lalpa an zawn a, a lam an dap chhuah a, an hmuh mai theih nân; ani chu kan zînga tu mahnî aṭangin a hla lo chungin. Amahah chuan kan nung a, kan chê a, kan awm si a.”14 Lei chungchânga he a thiltum hmasak ber hi tihlawhtlin a nih hunah, “i mite pawh an zain mi fel an ni ang” tih chu a lo thleng ang.15 Chu dinhmun an thlen huna an chungchâng chu heti hian sawi leh a ni: “Chuta chêng chuan, Ka dam lo, a ti tawh lo vang; chuta chêng mite chu an khawlohna ngaihdam an ni ang.”16 Chu hun chu “mi thuhnuairawlhte chuan lei an rochung ang a; thlamuanna nasa takah chuan an lâwm êm êm ang” tih hun a ni ang.17
GSAM 26Krista Lo Kal Lehna Chu Thawnthu Phuah A Ni Lo
GSAM 26.1Petera lehkhathawn pahnihnaah chuan, “Kan Lalpa Isua Krista thiltihtheihna leh a lo kalna thu in hnêna kan hriattîr khân, thawnthu fing taka phuahte kan zui a ni lo, a ropuizia mit ngeia hmutute kan ni zâwk a ni. ‘Hei hi ka Fapa duh tak, ka lâwm êm êmna chu a ni’ tiin ropuina sang tak aṭangin ama hnênah chutiang aw a lo chhuah khân, Pa Pathian hnên aṭangin chawimawina leh ropuina a chang si a. Tlâng thianghlimah a hnêna kan awm laiin, vân aṭanga lo chhuak chu aw chu kan hre a ni. Tin, hrilhlâwkna thu chiang lehzual kan nei bawk a; zîng a lo ên a, in thinlungah vârparh arsi a lo chhuah hma loh zawng, hmun thima êng eng angin chu thu chu in ngaih pawimawh chuan in ṭha ang.” tih a ni.18
GSAM 26.2He Pathian Lehkha thuah hian tirhkoh chuan Krista lo kal lehna finfiahna atân tlânga a pianhmang danglamna kha a sawi a ni. Chu thil a thlen hmain kan Chhandamtu chuan a tirhkohte hnênah, “Heta dingte zîngah hian, Mihring Fapa a rama a lo kal an hmuh hma loh chuan thihna tem lo tûr ṭhenkhat an awm a ni”19—Luka ziah dânin, “Heta dingte zîngah hian, Pathian ram an hmuh hma loh chuan thihna tem lo tûr ṭhenkhat an awm a ni” a lo ti tawh a ni.20
GSAM 26.3He thutiam hi a pianhmang danglamna ngeiah khân a tak takin a lo thleng a. Tlâng chunga he “inlârna” ah hian, Isua chu a rama a lo kal huna a lan tûr angin, ropuinaa thuam an hmu a. Elias (Elija), thihna tem lova vâna hruai chhoh chu an hmu bawk a; ani chuan Lalpa a lo kal huna, “reiloteah, mit chhîp kâr lovah,” lâk chhoh—thi thei aṭanga thi thei loa thlâk—tûrte a entîr a ni.21 Chutah chuan Mosia, lo thi tawh, chu a awm bawk a; ani chuan Lalpa hmuak tûra mitthi zînga kaihthawh tûrte a entîr a ni. Chutiangin he “inlârna” ah chuan, an hnêna a lo tiam angin, Krista a rama lo kal chu an hmu a ni.
GSAM 27Hrilhlâwkna Chu Thu Chiang Lehzual A Ni
GSAM 27.1Tirhkohte chuan pianhmang danglamna tlângah he thil ropui hi an lo hmu tawh a, Pathian lawmzia puangtu aw pawh an lo hre tawh nâin, tirhkoh Petera chuan, “Hrilhlâwkna thu chiang lehzual kan nei” tiin a nemnghet a. Hetiang a sawi hian, chu hun hriat reng tlâkah khân an hmuh leh an hriat chu hlutna a paih a ni lo. Chutih lai khân Pathian aw vawi khat an hria a; nimahsela, Krista lo kal lehna thlenga huam hrilhlâwkna inṭhluan thui takteah chuan, Pathian aw vawi tam tak sawi nawn kan nei a ni. A tak takah chuan, hrilhlâwkna chiang tak, lo thleng famkim tawh emaw, chanchina chhinchhiah emaw zawng zawng chu kan hnêna Pathian aw a ni. Chutiang awmzian hian hrilhlâwkna thu chu “a chiang lehzual” tihna a ni ngei ang. Siamṭhat Lehlin chuan “tihngheh” tiin a let a. A sawi chiang rêng rêng lo thleng famkim zêl chuan hrilhlâwkna chu a tinghet a ni. A lo hrilhlâwk thil tinrêng a lo thlen famkim hian, a hrilhlâwk thil dang la bângte pawh an lo thleng ngei dâwn tih a tichiang a ni.
GSAM 27Hrilhlâwkna Nihphung
GSAM 27.2Bible zirmi hmingthangte hrilhlâwkna nihphung chungchânga an thuhretna a hnuaia mite hi thu chak tak an ni:—
GSAM 27.3Thomas Newton chuan, “Hrilhlâwkna chu chanchin lo thleng tûr, sawi lâwk leh tawi khâwma sawi a ni; chanchin chu hrilhlâwkna lo thleng famkim tawh, zau zâwka sawi a ni. Khawvêlah dâwt hrilh zâwlneite an lo awm tawh a; nimahsela, mihring leh ramhuaite fing vervêkna leh duhna ṭha lo zawng zawng pawhin Pathian Lehkhabua chhinchhiah ang hrilhlâwknate chu an siam chhuak thei lo” tiin a nemnghet a.
GSAM 27.4Pu Isaac Newton chuan, “Zâwlneite thu ngaihthlâk hi kohhran dik tak nihphung bulpui a ni” tiin a hrilh a.
GSAM 27.5Daktar A. Keith chuan, “Hrilhlâwkna chu thilmak dang rêng rêng nen a inang a, amah ngei pawh hi thilmak a ni.... Engkim Tithei aw chauhin thlân aṭangin mitthi a ko chhuak thei,—Engkim Hretu aw chauhin nakîn hun thim, mihring tâna mitthi chênna ang bawka luh theih loh, chhûnga inthup zawng zawng a sawi thei,—a pahnihin Pathian aw vêk an ni” a ti a.
GSAM 28.1Matthew Henry chuan, “Pathian hun, hun ṭha berah, leh Pathian kawng, kawng ṭha berah chuan, hrilhlâwkna a lo thleng famkim ngei ang. Krista thu tinrêng chu a thianghlim êm êm a, chuvângin a chiang êm êm bawk a ni” a ti a.
GSAM 28Hrilhlâwkna Thiltum
GSAM 28.2Kristan a tirhkohte hnêna thu a sawi aṭangin, Lalpan hrilhlâwkna a pêkna chhan pakhat kan hre thei a ni. Juda nun chhûnga lo thleng tûr thilte a hrilhlâwk khân, “Chu thil a lo thlen hunah chuan, kei chu amah ka ni tih in rin theih nân, a lo thlen hmain in hnênah ka hrilh a ni” a ti a.22
GSAM 28.3Lalpa chuan zâwlnei Isaia hmang pawhin, “Kei hi Pathian ka ni, keimah anga awm tu mah an awm lo; a tîr aṭangin a tâwp ka puang a, hman lai aṭangin thil la tih lohte pawh ka puang a, Ka thurâwn chu a ding reng ang a, ka duhzâwng zawng zawng ka ti ang, ka ti a ni” a ti bawk a.23
GSAM 28.4Tin, “Thil hmasate chu a tîr aṭangin ka lo puang tawh a, ka kâ aṭangin an chhuak a, ka lantîr a; thut thut ka ti a, an lo thleng ta a ni.... A tîr aṭang ngeiin i hnênah ka puang a; a lo thlen hmain i hnênah ka lantîr a; Ka milem chuan chûng chu a ti a ni, ka milem ker leh ka milem chhun chuan chûng chu lo thleng tûrin thu an pê a ni, i tih loh nân. I lo hre ta, hêng zawng zawng hi en teh; nangni pawhin in puang dâwn lo vem ni? Tûna aṭang hian thil thar, thil thup, i la hriat lohte chu i hnênah ka lantîr ta a ni. Tûnah siam an ni, a tîr aṭangin an awm lo; chûng i lo hriat ni hma chuan i la hre ngai lo; Ngai teh, chûng chu ka hre tawh, i tih loh nân a ni.”24
GSAM 28.5Hêng thu aṭang hian, hrilhlâwkna a lo thlen famkim hian hrilhlâwkna chu Pathian hnên aṭanga lo chhuak a ni tih finfiahna a nihzia leh, Lalpa thiltihtheihna chu hnam dangte pathian zawng zawng chungah a awm tih entîrna a nihzia kan hmu a ni. Hêng thu aṭang hian hrilhlâwkna chu thutak Pathian Lehkhabuah hmun pawimawh tak a chang tih kan hmu bawk a ni. Hêng thilte hi a dik avângin, mi tam takin Pathian Lehkha Thianghlim chhûnga hrilhlâwkna lamte zirna chu an ngaih pawimawh tlêm êm êm emaw, an ngaih pawimawh miah lo emaw hi a mak êm êm a ni.
GSAM 29Hrilhlâwkna Chu Chhinchhiah Pinh A Ni Lo
GSAM 29.1Hre chiang lote chuan lehkha an thiam loh avângin hrilhlâwknate chu an hrethiam thei lo an ti a. A lehlamah chuan, lehkha thiam tam tak leh rawngbâwltu zînga mi thenkhatte pawhin, ‘Hrilhlâwknate chu chhinchhiah pinh a ni a, hriatthiam theih a ni lo. Thupuan bu chu lehkhabu chhinchhiah pinh a ni tih kan hre vek,’ an ti bawk.
GSAM 29.2Thupuan-ah chuan Johana duh tak hnênah lehkhabu chu chhinchhiah pinh lo tûrin thu bîk pêk a ni.25 He lehkhabuah hian ‘he hrilhlâwkna thute hriaa, a chhûnga ziak thilte vawngtute’ chu malsâwm an nih thu pawh puan a ni.26 Lehkhabu chhinchhiah pinh chhûnga thilte chu hriatthiam loh leh hriatthiam theih loh a nih chuan engtin nge zawm theih a nih ang? LALPA chuan Mosia hmangin, ‘Thil thurûkte chu LALPA kan Pathian tâ a ni a; thil puan chhuahte erawh chu he dân thu zawng zawng hi kan zawm theih nân kanmahni leh kan fate tâ kumkhuain a ni,’ a ti.27
GSAM 29.3LALPA chuan Daniela hrilhlâwknate chu hriatthiam tûrin a duh tih chu, chûng chungchânga a zirtîrte hnêna a sawi thu-ah a lang chiang a. Hetiang hian kan chhiar: ‘Chutichuan, hrilhlâwktu Daniela sawi, tihchhiatna thlen thil tenawm chu hmun thianghlimah a ding in hmuh hunah (chhiartu chuan hrethiam rawh se),’28 tih hi, a nihna takah chuan, Hrilhlâwktu Daniela thu chu hrethiam rawh u, tihna a ni.
GSAM 29.4Hrilhlâwkna chu hriatthiam theih a ni lo an tih sualzia chu LALPA chuan hêng thute hian a târlang a: ‘Hmuhna zawng zawng chu in tân lehkhabu chhinchhiah pinh thute ang a lo ni ta a. Miin lehkha thiam hnênah an pe a, “Hei hi chhiar teh,” an ti a; ani chuan, “Chhinchhiah pinh a nih avângin ka chhiar thei lo,” a ti a. Lehkhabu chu lehkha thiam lo hnênah an pe leh a, “Hei hi chhiar teh,” an ti a; ani chuan, “Lehkha ka thiam lo,” a ti a. Chuvângin Lalpa chuan, “He mite hian an kain mi hnaih a, an hmûiin mi chawimawi a; an thinlung erawh chu ka hnên ata hla takah an sawn bo va, min hlauhna chu mihring thupek zirtîr mai a nih avângin, ngai teh, he mite zîngah hian thil mak tak, thil mak leh ropui tak ka la ti leh ang. An mi fingte finna a boral ang a, an mi hrethiamte hriatthiamna chu thup a ni ang,” a ti.’29 Hetah hrilhlâwktuin a sawi mite hian hrilhlâwkna thu rin tlâk chu lo zâwm se chuan, Pathian dân ata an pêng a, a thupekte âia mihring thupekte an dah a ngai lo vang.
GSAM 30Hrilhlâwkna Chu Mahni Duh Dâna Hrilhfiah Tûr A Ni Lo
GSAM 30.1Mi tam takin hrilhlâwkna an hriatthiam loh chhan chu, a awmzia thûk tak, thup leh mak tak a awm vâng a ni lo. Tirhkoh Petera chuan a chungchângah, ‘Hei hi a hmasain hre rawh u: Pathian Lehkha Thu hrilhlâwkna eng mah hi mahni duh dâna hrilhfiah tûr a ni lo. Hrilhlâwkna chu hmânah mihring duhthu avânga lo chhuak a ni lo va; Pathian mi thianghlimte chuan Thlarau Thianghlimin a chêttîr ang zêlin thu an sawi zâwk a ni,’ a ti.30 He thu hian hrilhlâwkna hriatthiam nâna thil pawimawh chu, hrilhlâwktute hmanga thu sawitu Thlarau kha lo dawn a nihzia a tilang chiang hle a ni. A zawngtu zawng zawng hnêna pêk tiam he Thlarau chungchângah hian, ‘Ani chuan thutak zawng zawngah a hruai ang che u,’ tih ziak a ni.31
GSAM 30Hrilhlâwkna Thlen Famkimna
GSAM 30.2Hrilhlâwkna zirnaah hian engtik lai pawha hriat reng tûr thu thenkhat a awm: Pathian, tisual thei lo chuan hrilhlâwkna a pe a, hrilhlâwk thu a thlen famkim hun a lo thlen chuan a lo sawi lâwk thil ngei chu a lo thleng ang. Tin, mihringte thil tih tûr chiah hmu lâwk theitu LALPA chuan thil thlen hun a sawi bîk a nih chuan, chu hun a lo thlenin hrilhlâwkna chu dik takin a lo thleng famkim a ni. A sawi dân dang chuan, hrilhlâwkna dik tak thlen famkim nâna hun ruatah chuan a thlen famkimna der a lo awm thei lo. He thu chiang tak nên hian inmil takin, LALPA thutak thuchah khawvêl hnêna pêk hun a ruat a lo thlen chuan, chu thuchah chu a lo lang ngei zêl a ni kan ti thei.
GSAM 30.3Vawi khat chu he lehkhabu ziaktu hian hrilhlâwkna thlen famkim chungchâng thu a sawi zawhah, a ngaithlatu Pathian ring lo mi pakhat chu a lo kal a, ‘Nangni hrilhlâwkna hrilhfiahtute hi in vânneih hle avângin ka fak che u a ngai a ni. Chanchin in zir hian hrilhlâwkna nên inmil chiah chu awlsam takin in hmu mai niin a lang,’ a ti a. ‘Ni e,’ kan ti a, ‘Inmil tûra siam a nih avângin a inmil a ni. Kutkawr dawr-ah kutkawr kawp khat lei tûrin kal la, i kut mil chu hmuh i beisei dâwn lâwm ni?’ kan ti a. Ani chuan, ‘Beisei teh meuh mai, inmil tûra siam a ni si a,’ a ti a. Chutichuan ziaktu hian, ‘Mihringte thil tih tûr chiah hretu Pathian chuan, an chungchâng a lo hrilh lâwk a. Chûng mite chu an hunah an lo lang a, a lo hrilh lâwk thil chiah chu an tih chuan, chanchin ziaktu rinawm chuan an thiltihte chu a ziak a; chûng chu hrilhlâwkna nên khâikhin chuan an inmil chiah a ni,’ a ti a.
GSAM 31Hrilhlâwkna Chu Thim Zînga Êng A Ni
GSAM 31.1Tirhkoh Petera chuan hrilhlâwkna chu hmun thima êng angin kan ngaih pawimawh tûr a ni a ti. Hrilhlâwkna khâwnvâr tel lo chuan nakin hun chu thim vek a ni ang. Êngin a tum chu thim hnawh bo a ni—hmun thima zin lai chuan kawng entîr a, zin chuan a pên tinah kawng a hmuh a, a thlan theih nâna chiang taka entîr tûr a ni. Sam ziaktu chuan, ‘I thu chu ka ke atân khâwnvâr a ni a, ka kawng atân êng a ni,’ a ti.32 Mi fing chuan, ‘Mi felte kawng chu êng lo chhuak, chhun êng famkim a nih thlenga êng chho zêl ang a ni,’ a ti.33 Chutichuan, hun a kal zêl lai hian, Pathian thu chu, a bîkin a hrilhlâwknate thlen famkimnaah, a lo inhawng zêl a ni tih kan hmu a. Chû chuan Bible zirtu hnênah chatuana êng leh kumkhaw ni lam pana kawngah chuan a kal ngei tih a hriat chiantîr zual zêl a ni.
GSAM 31Eden Aṭanga Tawpna Thlenga Thil Thleng Pawimawh Pathum
GSAM 31.2Pathian Lehkha Thu êngah Eden aṭanga tawpna thlenga LALPA mite kalna kawng kan ngaihtuah chuan, thil thleng pathum chu a langsâr bîk hle. A hmasa ber chu Krista lo kal hmasakna, mihringa a lo chan, Immanuela lo kalna, Pathian tisaa a lo inlârna a ni; a pahnihna chu Hun Thim—kum 1260 chhûng tihduhdahna, mipui nawlpui hnên aṭanga LALPA thu lâk bo deuh vek a nih hun—hnu-a Siamṭhatna Ropui chu a ni. Chu chu kohhran thlalêr dinhmun aṭanga a lo chhuahna leh, mi zawng zawngin an chhiar a, a duhzâwng an hriat theihna tûr hmuna Pathian Lehkha Thu dahna a ni; a pathumna chu, khawvêl awm tirh aṭanga a hrilhlâwktu thianghlim zawng zawngte kaa a lo sawi, thil zawng zawng siamṭhat leh hun thlentîr tûra kan Lalpa lo kal lehna a ni. Hei hian ‘chhuan zawng zawnga indona,’ sual leh felna inkâra indona chu a titâwp ang a, chhuan zawng zawngin an lo pan, ropuina hun chu a thlentîr ang.
GSAM 32Hrilhlâwkna Chuan Tawpna Thlengin Kawng Chhinchhiahna A Pe
GSAM 32.1Hrilhlâwkna thu rin tlâk chu kan pên kaihruai tûr êng, thim zînga kawng dik min hmuhchhuahtîrtu angin kan ngaih pawimawh chuan, hun kal zêlnaah Krista lo kal lehna thlengin kawng chu hrilhlâwkna thu-ah chiang taka chhinchhiah a ni tih kan hmu ngei ang. Chuti a nih avâng chuan, hrilhlâwkna êng ngun taka zuitute chuan ni ropui chu a hnai tih chhinchhiahnate an hriat bâkah, LALPA hna chu an hre bawk ang. Chu hna chu a lo kal huna muanna nêna amah hmu tûr mite buatsaih nâna thutak thuchahte hmangin a kal hma zêl a ni.
GSAM 32.2Pathian Lehkha Thu chuan LALPA ni chu mipui tam tak chungah ‘zâna rûkrû angin’ a lo thleng ang tih a puan laiin,34 LALPA thurâwna dingte chungchângah chuan, ‘Nangni erawh chu, unaute u, chu ni chuan rûkrû angin a man thutna tûr che u thimah in awm lo. In zain êng fate leh chhûn fate in ni,’ a ti bawk.35
GSAM 32LALPA Kaihhruainate Chu Hre Reng Rawh U
GSAM 32.3Lo kal lehna hmalakna chhûnga LALPA kaihhruainate kan hriat leh lai hian, a mite tâna a enkawlna leh a thiltihtheihna a lantîrnate chu an hriat reng hi Pathian tum a lo ni reng tih chhinchhiah a ṭha. Israelte Pathian aṭanga an hnungtawlh chhan a sawiin, Sam ziaktu chuan, ‘An Chhandamtu Pathian, Aigupta rama thil ropui takte titu, Hama rama thilmakte leh Tuipui Sen bula thil hlauhawmte titu chu an theihnghilh ta,’ a ti.36 Israelte tâna LALPA kaihhruainate hriat reng chu ṭha a nih chuan, kan tân pawh a ṭha ve dâwn lâwm ni? Sam ziaktu chuan hlim takin, ‘Aw ka thlarau, LALPA chu fak rawh la, a ṭhatna zawng zawng chu theihnghilh suh,’ a ti leh bawk.37
GSAM 33.1Chhuan tinah LALPA chuan a khawngaihna avânga sual bâwih nihna aṭanga mite hruai chhuah a, vân Kanaan luh tlâka siam nâna thutak pawimawhte a nei ṭhîn a; chûng thutakte puangtute a chunga LALPA thiltih dân ngaihtuah chu a ṭangkai a ni.
GSAM 33Hmanrua Tê Berte Aṭangin Rahchhuah Ropui—D’Aubigné Thuhretna
GSAM 33.2D’Aubigné chuan a lehkhabu Siamṭhatna Chanchin-ah, ‘Chhuan tam tak chhûnga a hna lo buatsaihtu Pathian chuan, a hun a lo thlenin, hmanrua chak lo berte hmangin a hlenchhuak a. Hmanrua tê berte hmanga rahchhuah ropui tak thlen chu Pathian dân a ni. He dân, khawvêl thilsiam tinrênga thawk hi, chanchinah pawh a awm a ni,’ a ti.38
GSAM 33.3Hmânlai khân Pathianin ama tâna hnam bîka din tûr mi bîkte thlan a ṭan chuan, Kaldea mite khua Ur-a, Pathian hre lo mite zînga chêng mi pakhat—Abrahama—kohna hmangin a ṭan a ni. Amah aṭang chuan thlah tam tak an lo chhuak a; mahse hnam ropui an lo nih tâkah chuan, vân Pathian chuan an chungchângah, ‘LALPA chuan hnam dang zawng zawng âia in tam zâwk avângin a hmangaih che u va, a thlang che u a ni lo; hnam zawng zawng zînga tlêm ber in ni zâwk a ni,’ a ti.39
GSAM 33.4Tin, Aigupta rama an bâwih nihna aṭanga a mite a chhanchhuah tûr khân, an hruaitu atân a nausên laia a nu ina thla thum chhûng thup, a hnu-a phairuanga siam, phing hnawih bâwm mâwl mai chhûnga dah a, Nile lui kutah kawltîr chu a thlang a ni. Chu Mosia vêk chuan, thil a hriatthiam hun a lo thlenin, ‘hun rei lo tê atâna sual nuam chen’ âiin, Pathian mite nêna tuarna kawng inngaitlâwm chu a thlang zâwk a ni.40
GSAM 34Gideona Hnehna
GSAM 34.1A hnuah, LALPA chuan Israelte chu Midian mite leh Amalek mite lak aṭangin a chhanchhuak dâwn a. Hêng mite hi an ramah ‘khau angin an tam’ a, an lo thleng ṭhîn a, leia thlai rah zawng zawng chu an tichhe a, ‘Israelte tân ei tûr eng mah, berâm emaw, bawng emaw, sabengtung emaw an hnutchhiah lo’ a ni. LALPA chuan Gideona hnênah vântirhkoh a tîr a. He Joasa fapa hi buhfang tlêm tê vûa, a hmêlmate lakah thup a ngaih thlenga harsatna tawka awm a ni. Vântirhkoh chuan Israelte a chhanchhuak tûr a ni tih a hrilhin, Gideona chuan mak tiin, ‘Eng nge Israelte ka chhandam ang? Ngai teh, ka chhûngte chu Manase hnamah rethei tak an ni a, kei pawh ka pa inah ka tê ber a ni,’ a ti a.41 He mi inngaitlâwm leh rethei vêk hi a mi za thumte nên an khâwnvâr leh bêlte mâwl takte kengin an chhuak a (mihring hriatna tâwi takin a thlîrin âtthlâk ang a ni ang); Pathian chu an chaknaah an hmang a, hnehna ropui tak an chang ta a ni. Chhanchhuahna a lo thlen hmain, Gideona chuan hrilhlâwktu Amosa ṭah angin a ṭap ve thei ngei ang: ‘Jakoba hi tuin nge a din chhuahtîr ang? A tê si a,’ tih ang khân.42
GSAM 34Ran Châwmna Thlênga Nausên
GSAM 34.2LALPA hun ruatah mihringte Chhandamtu chu a lo piang a, berâm vêngtute chuan ran châwmna thlênga a mu chu an hmu a. A lei lam chhûngte chuan eizawnna ropui lo, mahse zahawm takte an thawh ṭhîn a. Leia a retheihna chungchângah Chhandamtu chuan, ‘Sihalte chuan khur an nei a, chunglêng savate chuan bu an nei a; Mihring Fapa erawh chuan a lu nghahna tûr a nei lo,’ a ti.43 A tirhkohte chu ‘mi hnuaihnung zîng aṭangin a thlang a; anni hi a hnuaihnung berte ni lo mah se, mi hausa leh rethei inkâra dinhmun pawh an phâk lo. Chutiang chuan, he hna hi mihring hna a ni lova, Pathian hna a ni tih khawvêl hnêna lantîr tûra thil engkim chu ruahman a ni,’ tih a ni.
GSAM 35Mi Fing Tam Tak Koh An Ni Lo
GSAM 35.1Paula chuan kohhran hmasaa hna chungchâng sawiin, ‘Pathian âtna chu mihringte âiin a fing zâwk a; Pathian chak lohna chu mihringte âiin a chak zâwk a ni. Unaute u, koh in nih dân chu en rawh u: tisa lam thila mi fing tam tak, mi thiltithei tam tak, mi chi sang tam tak koh an ni lo. Nimahsela Pathian chuan mi fingte mualpho nân khawvêla thil âte a thlang a; thil chak takte mualpho nân khawvêla thil chak lote a thlang a. Amah hmaa mihring tu mahin an chhuan loh nân, khawvêla thil hnuaihnung leh hmuhsit takte, awm lo thilte ngei chu, awm thilte tiboral tûrin Pathianin a thlang a ni,’ a ti.44
GSAM 35Siamṭhatnaa Mi Inngaitlâwmte
GSAM 35.2Kum zabi sawmparuknaa Siamṭhattu ropuite nunah pawh he thu vêk hi a taka entîr a ni tih kan hmu. Chanchin ziaktu chuan, ‘Siamṭhattu Zwingle chu Alps tlanga berâm vêngtu in tê aṭangin a lo chhuak a; Siamṭhatnaa Pathian thu zir thiamtu Melanchthon chu râlthuam siamtu hnathawhna aṭangin a lo chhuak a; Luther erawh chu leilâi hna thawktu rethei tak in tê aṭangin a lo chhuak a,’ a ti. Luther chuan ama chungchângah, ‘Ka nu leh pa chu an rethei hle. Ka pa chu thingtuah rethei tak a ni a (a hnuah leilâi hna thawktu a lo ni a), ka nu pawhin a fate a enkawl lenna tûr a hmuh theih nân, a hnungah thing a phur fo ṭhîn a ni. Kan avângin hna hahthlâk berte chu an tuar a ni,’ a ti.
GSAM 35.3Tirhkoh Jakoba chuan LALPA rawngbâwl tûra mite kohna chungchângah, ‘Ka unau duh takte u, ngaithla rawh u; Pathian chuan he khawvêla mi retheite hi rinnaa hausa tûr leh, amah hmangaihtute hnêna a tiam ram ro luahtu tûrin a thlang lo vem ni?’ a ti.45
GSAM 35Methodist Hmasate
GSAM 35.4Siamṭhattute hmasawn zêlna chanchin chu Methodist hmalakna hun hmasa, a thlâwna khawngaihna thu chuan taima taka puan a nih hun thlengin kan thlîr chuan, Pathian thiltihtheihna chu a zâwmtu a ni tih kan hmu. Krista hmangaihna nêm tak nên chu thu chu mipui hmaah rinawm taka dah a nih a, rinna nungin an lo pawm chuan, ringtute chuan an sual hmasate ngaihdamna chauh ni lovin, nun thianghlim an neih theih nâna tihthianghlimna thiltihtheihna pawh an hmu a ni. Methodist hmalakna chu tlâwm taka ṭan a ni a, rawngbâwltute leh kohhran mite rinna leh rinchhanna mâwl tak ang zêlin malsâwm a ni.
GSAM 36.1Lo kal lehna hmalakna nêna inzawm thil thlengte leh an thil tawnte kan chhui chuan, mihringte hmanga LALPA hna hlenchhuah dang zawng zawng ang bawkin, mi rethei leh mi hriat hlawh lo zîngah a lo ṭan tih kan hmu. Mahse, chu vâng chauh chuan, he hna ropui innghahna finfiahna ngun taka en hma loh chuan, tu mahin dodâl zâwnga thu tlûkna siam lo rawh se. Chuti lo chuan LALPAin, ‘Thil tê takte ni chu tuin nge hmuhsit?’ a tihte dinhmuna ding an lo ni dah ang e.46
GSAM 36Eck-in Luther A Chhân Lêtna
GSAM 36.2Zirtîrna thu pawm tute tlêm leh tam dân aṭanga a dik leh dik loh ngaihtuah duhte ṭanpui nân, Luther leh Eck inhnialna thu thenkhat kan la chhuak a. Luther chuan Pathian Lehkha Thu-ah a ding tlat a, mihringte chuan an ngaih dânte Pathian thu chungah an dah phal a ni tih a hnial ngam avângin, Eck chuan hêng hmuhsitna thute hian a chhâng lêt a: ‘He zirna thiamtu zahawm hian kohhran pa ropui tam takte chu amah chauhva dodâl a tum a, Pope-te, kohhran rorêl pâwlte, zirna thiamte leh zirna in sângte âia hria zâwk nia a insawi lai hian, a inngaitlâwm a, a zak ṭhîn hi mak ka ti hle mai! ... He Pa zahawm lo lan hma chuan, mi thianghlim leh an rinna avânga thah tuar tam takte hnên aṭangin Pathianin thutak a lo thup a nih chuan, mak tih tûr a ni ngei ang.’
GSAM 36.3He chhân lêtna hi Zurich-a Zwingle-in John Faber a chhânna khân chhân a tlak hle. John Faber chuan, ‘Kum zabi sawmpahnih lo awm tawh hmânlai tih dânte chu hlamchhiah a ni a, Kristian khawvêl chu kum sâng khat leh za li chhûng a lo dik lo tih chiang taka sawi tlûk a ni ta mai hi, thil dinhmun lo thleng chu mak ka ti,’ a ti a. Zwingle chuan rang takin, ‘Thil dik lo chu kum sâng khat leh za li chhûng rin a lo nih tawh avângin a dik lohna a ziaawm chuang lo; Pathian biaknaah hian tih dân a lo hlun tawh pawhin, Pathian Lehkha Thu thianghlimah a innghahna emaw a phalna emaw hmuh tûr a awm loh chuan, hlutna a nei lo,’ a ti a.47
GSAM 37LALPA Thu Leh Mihring Finna Inkhâikhinna
GSAM 37.1‘Thutak chu eng nge ni?’ tih zawhna chu LALPA thu hmanga chhân tlâk âia mihringte ngaih dân rinchhan hlauhawmzia chu, hrilhlâwktu Hosea chuan chiang takin a sawi a: ‘Sualna in lo let a, khawlohna in seng a; dâwt rah in ei ta; i kawng leh i mi chak takte tamna i rinchhan avângin,’ a ti.48 Mihring thinlung chu engtik lai pawhin mihring rin lamah a awn ṭhîn a; mahse LALPA chu ‘tho va, lei nasa taka nghîngtîr’ tûra a hun ruat kan hnaih zêl lai hian, hrilhlâwktu Isaia chuan, ‘Mihring, a hnâra thaw chauh nei chu rinchhan bân rawh u; engah nge ngaihhlut a nih ang?’ tiin min fuih a ni.49
GSAM 37.2He lamah hian kan hlauhawmzia chungchâng Pathian Lehkha Thuin min lo vaukhân tawh avângin, lo kal lehna hmalakna chu tlâwm taka a lo ṭan vâng emaw, khawvêl mitthlâa mi ropui tihte chuan an ṭanpui loh vâng emaw chauha ngaihtuah tlak lo angin tu mahin hmanhmawh taka thiam loh chantîr suh se. Mi zawng zawngin a sawi thute chu ngun takin buk zâwk rawh se. Thutak chu a man chhût sên loh a ni a, chu nên chuan khâikhin chuan mihringte ngaih dân mai mai chu buhpawl hlutna nei lo ang chauh a ni.
Notes
- 2 Timothea 1:9 ↩
- David H. Montgomery, America Chanchina Thil Pawimawh Berte, 1902 chhuah, phêk 8, 9. ↩
- Hebrai 6:19. ↩
- 1 Thessalonika 2:19. ↩
- Tirhkohte Thiltih 24:14, 15. ↩
- Tirhkohte Thiltih 26:6-8. ↩
- Tirhkohte Thiltih 28:20. ↩
- Tita 2:11-13. ↩
- 1 Petera 1:3-7. ↩
- Isaia 45:18. ↩
- Sam 115:16. ↩
- Thuhriltu 7:29. ↩
- Deuteronomi 32:8. ↩
- Tirhkohte Thiltih 17:26-28. ↩
- Isaia 60:21. ↩
- Isaia 33:24. ↩
- Sam 37:11. ↩
- 2 Petera 1:16-19. ↩
- Matthaia 16:28. ↩
- Luka 9:27. ↩
- 1 Korinth 15:51, 52 ↩
- Johana 13:19 ↩
- Isaia 46:9, 10 ↩
- Isaia 48:3-7 ↩
- Thupuan 22:10 ↩
- Thupuan 1:3 ↩
- Deuteronomi 29:29 ↩
- Matthaia 24:15 ↩
- Isaia 29:11-14 ↩
- 2 Petera 1:20, 21 ↩
- Johana 16:13 ↩
- Sam 119:105 ↩
- Thufingte 4:18 ↩
- 1 Thessalonika 5:2; 2 Petera 3:10 ↩
- 1 Thessalonika 5:4, 5 ↩
- Sam 106:21, 22 ↩
- Sam 103:2 ↩
- Siamṭhatna Chanchin, bu 2, bung 1, châng 1 ↩
- Deuteronomi 7:7 ↩
- Hebrai 11:25 ↩
- Roreltute 6:4, 5, 15 ↩
- Amosa 7:2 ↩
- Matthaia 8:20 ↩
- 1 Korinth 1:25-29 ↩
- Jakoba 2:5 ↩
- Zakaria 4:10 ↩
- Wylie-a Protestant Sakhua Chanchin, bung 12, châng 16, 17; Cassel Chhuah, phek 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Isaia 2:22 ↩