Adventist Pioneer
Library
aplib.orgBu In
05 / 31

Bung 2 — Chhandamna Ruahmanna Hrilhchhuah

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Beisei thil a rei chuan thinlung a na ṭhin; nimahsela duhthusam a lo thlen chuan nunna thing a ni.”1 “Sipaihote LALPA chuan heti hian a ti: A vawi khat leh, rei lo teah, vân leh lei, tuifinriat leh khawmual ro hi ka nghing ang; hnam zawng zawngte ka nghing ang a, hnam zawng zawngte Duhthusam chu a lo kal ang; tin, he in hi ropuinain ka tikhat ang, Sipaihote LALPA chuan a ti.”2

GSAM 38.2Adam Eden huan leh nunna thing aṭanga tirhchhuah a nih atanga, Hmeichhe thlah chungchanga Setana hnêna sawi, “I lu a tichhia ang,” tih chuan a tâwpa Diabol hneh a nihna, a ruahmanna bumte tihboralna leh nunna thinga kir lehna beiseina a pe ta. Mi Beisei Tâ, Thlah tiamkam chu, “Hnam zawng zawngte Duhthusam” a lo ni ta.

GSAM 38.3Hagai-a thu sawi zâwmah chuan Duhthusam chu lo kal tûr a nih hun chu Lalpa’n vân leh lei a nghing tûr hun nen a inzawm tih a lang. Hebrai-te hnêna Paulin a lehkha a ziak lai chuan chu nghingna chu hmalam hunah a dah a, heti hi a ti: “Vawi khat leh, lei chauh ni lovin vân pawh ka nghing ang. Tin, ‘vawi khat leh’ tih thu hian nghing theih thilte, siam thilte angin, tihbo tûr a ni tih a kawh; nghing thei lo thilte erawh an awm reng tûr a ni. Chuvângin nghing theih lo ram kan dawng a, zahawm tak leh Pathian tihna nên Pathian kan rawngbâwl theih nân khawngaihna kan nei ang.”3 Lo nghing tûr chunga hetiang thu sawi hi Pathian ram Krista, Thlah tiamkam, “Hnam zawng zawngte Duhthusam” hnuaia a dinna tawpna nen a inzawm nasa tih a lang.

GSAM 39.1Krista kal tlangin siamthatna tûr chu tûnlai ni hnuhnungah Bible pum pui hawngin a awmte zawng zawngin an hmu thei. A hmasate chuan chutiangin an hmu lo. Lalpa thu chu an hnênah heti hian a lo thleng: “Thupek chungah thupek, thupek chungah thupek; tlar chungah tlar, tlar chungah tlar; hetah te reuh, chutah te reuh.”4 Chutiangin chhandamna ruahmanna an hnena puan chhuahna chu mi felte kawng, “ni famkim thlengin êng zêl mai êng var ang a ni.”5 Chuvângin a hmasate hnêna chu ruahmanna puan chhuah zêl dan chu tawi tein zir chhuah hi thil ngaihvenawm tak a ni.

GSAM 39A Rei Dâwn Tih A Hmasain Puan A Ni Lo

GSAM 39.2Lalpa chuan Thlah tiamkamah an beiseina tawpna an thlen hma chuan kum za tam tak a la awh dâwn tih an hriattîr nghâl lo va, chutiangin an beiseina a tihrei lo va, an thinlung a tihnat lo. Thil thlengte ziah tawh aṭangin fa hmasa ber chu Thlah a ni ang tih ngaihtuah tûrin phalsak an ni tih kan hre. Eden chu eng emaw zawngin a rei lo teah siamthat leh a ni ang a, nunna thing an va thleng leh ang tih an beisei. Kaina a piangin Evin, “Lalpa hnên aṭanga mi pakhat ka nei ta.”6 a ti. Hebrai zirtîrtu ṭhenkhat chuan thuziak hi dik tak leh famkim taka lehlin chuan, “Mi pakhat, Lalpa chu, ka nei ta.” tihna a ni an ti. A awmzia chu, Setana hnehna hna lal tak tûr Thlah hi hetah hian a awm tihna a ni. Abel a piangin Evin chutiang thu a sawi tih ziakna a awm lo. Fa hmasa ber chu tiamkamna rawn tihtling tûr a ni ang tih a ngaihtuah thei a, a ngaihtuah ngei pawh a ni ang. Kaina nungchang a lo lang chhoh a, a thil sual tihte hmuh a, a unaupa tihlumna thlengin a kal chu a hmuin, a beiseina chu eng chen nge a tlâwm a, a thi tawh ang. Abel tihlum hma khân an aiawh tûr inthâwina lo la awm tûr chungchangah êng leh hriatna an dawng tawh ngei ang; Pathian zirtîr angin Abel chuan berâmno inthâwina a rawn keng a, a unaupa ang bawka zirtîr ni tawh Kaina chuan leilung rahte inthâwina a rawn keng a, chu chu thinurna leh itsikna thlarau nên a inpui bawk. Abel inthâwina chu Kaina inthâwina aiin a pawm tlâk zâwk, “rinna avângin” a siam a ni a; a chungchângah Paulin, “A thi tawh mah se, a la sawi reng.”7 a ziak.

GSAM 40Seth Chu Thlah a Ni Em?

GSAM 40.1Abel thih hnuah Seth a piang a, beiseina a harh leh; Evin, “Pathian chuan Kaina’n a tihlum Abel aia thlah dang min ruat ta.” a ti.8 Hnuah Seth chu Adam thlah chhuah zâwmah chhiar a ni. (Genesis 5:3 en rawh.) Kaina, fa hmasa tak chu thlah chhuah zâwmah chhiar a ni lo. Evin Seth chu Thlah tiamkam a ni tawh ang tih a ngaihtuah a rinawm hle. Thuziak aṭang chuan Seth pian hnuah miin Lalpa hmingin an invuah tan tih a lang. (Genesis 4:26 piahna en rawh.) Seth chu rorêltu tawpna, Lalpa, a ni ang a, Setana’n a luah tlat ram chu a tihboral ang tih an ngaihtuah avângin chutiang an ti mah ni aw.

GSAM 40Noah-ah Beiseina A Inkhawm

GSAM 40.2Adam hun aṭanga Noah pian thlengin thil thlengte ziah tawi takah khân mihring thlah chhuah thu chauh hi tam deuh a ni. Noah (“mi fel,” piahna) a pianin beiseina a harh leh a, miin, “He hian kan hna leh kan kut thawhrimna chungchângah min thlamuan ang, Lalpa’n a ânchhe lawh lei avângin.”9 an ti. Pathian thu chuan engtin nge an thlamuan beisei tih a sawi lo; nimahsela lei chunga ânchhe chu eng emaw zawngin tihziaawm a ni ang tih an beisei. Noah hunah sual leh tihduhdahna khân khawvêl a khat vek a, tui lianin mihring zawng zawng a tihboral dâwn a, Noah leh a chhûntute chauh an tlan chhuak dâwn tih leh kum za leh sawmhnih chhûng khawvêl hnena chhiatna lo thleng tûr a va puan dâwn tihte chu an hnêna hriattîr loh a ni.

GSAM 41Babel An Sak

GSAM 41.1Tui lian zawh hnuah Noah kal tlangin leilung tikhat tûrin thu an hriattîr a; nimahsela an pung chhoh tâkah Lalpa’n an rorêl dan ruahman chu an hnâwl ta. Nimrod chuan Babel ram a din a (hnuhnûngah Babylon an vuah, lei chunga lalram hmasa ber).10 Rei lo teah miin Babel insâng an sak tan a, mahni hming siam tûrin leh hmun tinah an darh lohna tûrin; chu chu Noah kaltlanga Lalpa’n a zirtîr nên a kalh tlat a ni. Lalpa’n a thiltum tihhlawhtlin hun an nghah lovin an kutah an thil chu an la ta; Pathian chuan an tawng chu a buaihtir a, chutiangin hmun tinah an darh ta.

GSAM 41Abraham Chu Khawvel Ro Neitu Tûr

GSAM 41.2Noah thlah chhuah zâwmah mi sâwmna thlengin ziah tawi tak kan zawh chuan Abraham kohna kan hmu a; Lalpa’n a hnênah, “I hmuh ram zawng zawng hi nangmah leh i thlahte tân kumkhua atân ka pe ang. I thlahte chu leivâwt angin ka tih tam ang; miin leivâwt an chhiar theih chuan i thlahte pawh an chhiar theih ang. Ding la, ram chu a lian leh a zau zawngin kal kual rawh, i hnênah ka pêk dâwn si a.”11 a ti. Abraham chu ram neitu tûr a ni dâwn tih tiamkamna pêk mah se Lalpa chuan a thi dâwn tih a hrilh. Paul chuan “a rochan atân a dawn leh tûr hmunah” a kal chhuak tih a sawi.12 Tiamkamna tihhlawhtlin chungchâng chu Pathian hmuhnaah Abraham hnênah chiang taka hrilh a ni ngei ang; “a lungphûm nei khawpui, a dintu leh a siamtu chu Pathian a nihna” a beisei.13 Rom 4:13-ah chuan tiamkamna chu “khawvel ro neitu a nih tûr” tih a ni; tûnlai dinhmunah ni lovin, a nung leh hunah hnu emaw hma emawah a ni ang.

GSAM 42.1Mihring ngaihdanah Abraham chuan tiamkam thlah chu a fa takte an ni thei dan a hre thei lo. Chuvângin a enkawltu Eliezer chu thlahah ruat tûrin a rawt. Lalpa chuan, “Ni lo,” a ti a, “i pum chhûngaṭanga lo chhuak tûr” a ni ang tih a sawi. Tûnah Lalpa chuan a thlah hna tawpna chu rang taka tihtling tûr a ni lo tih Abraham hnênah a puang tan. Abraham hnênah, “I thlah chu an ram ni lo ramah mi ramdang an ni ang a, an rawng an bâwl ang; kum za li chhûng an tihduhdah ang. … I thlahtute hnênah remna nên i kal ang a, kum tam tak i lo up tawh hnuah phûm i ni ang.”14 a ti.

GSAM 42.2Abraham nupui chuan tiamkamna tihhlawhtlinna tihhmasawn tûrin ruahmanna fim lo tak a rawn rawt; nimahsela Isaaka a piang hnuah, Abraham leh a nupui dik Sarah fapa tak a nih avângin, Lalpa chuan Ishmaela leh a nu Hagar chungchângah, “He salnu leh a fapa hi paih chhuak rawh,” a ti.

GSAM 42.3Abraham rinna fiahnaah Isaaka maichâm chunga inthâwina a siam lai khân, mithi thawh lehna chungchângah zirlâi a zir. A chungchângah, “Pathian chuan amah [Isaaka] chu mithi zîng aṭang pawha kaitho thei a ni tih a ring a; chuta ṭang chuan entîrna angin a dawng leh.”15 tih a ni.

GSAM 42Thlah Dik Tak

GSAM 42.4Abraham chu hun khat lai chuan zirtîr a ni a, hnam zawng zawngte malsâwm tûr Thlah dik tak chu, a taksa thlah zîngaṭanga lo piang mah se, dik tak chuan Pathian Krista a ni dâwn tih a hre. Lalpa chuan, “Thlahte, mi tam takte anga ni lovin; pakhat anga ni a, i Thlah, Krista chu.” a ti.16 Tirhkoh Paulin chutiang chungchângah, “Pathian Lehkhaziak chuan Pathianin rinna avângin Gentailte a thiamchantîr dâwn tih a hmuh lâwk avângin, Abraham hnênah chanchin ṭha a hrilh lâwk a: Nangmahah hnam zawng zawngte malsâwm an ni ang.” a ti.17 Abraham hnêna tiamkamna chu Isaaka leh a thlahte hnênah tihthar leh a ni,18 Jacob hnênah pawh tihthar leh a ni..

GSAM 42.5Jacob chuan fapa sâwm leh pahnih a nei a; chuvângin Thlah dik tak thlah chhuah zâwm chu tu zârah nge zui tûr tih zawhna a lo awm ta. Jacobin Pathianin a thâwk khum anga a fapate chungchâng thu a sawiin thil chu a chiang ta: “Judah hnên aṭangin lal tiang chu a kal bo tawh lo vang, a ke kâr aṭangin dan siamtu pawh a kal bo lo vang, Shiloh a lo thleng thlengin; ama hnênah hnamte an kal khâwm ang.”19 Hei hi a lo thleng tâk danah Israel-te chu hnam hrang hrang hnuaia awm mah se, Sanhedrin nei tûrin phalsak an ni tih hriat tûr a ni. Chutiangin Judah, Judah hminga vuah Juda hnam chuan, Shiloh (Krista) a lo thleng tak thlengin an ramin an inrêlnaah thil sawi theihna a nei deuh.

GSAM 43Hun Chu Thup a Ni

GSAM 43.1Thlahtute chuan siamthatna leh Thlah tiamkam chungchângah hriatna an nei deuh; nimahsela amah a lo kal tûr hun, emaw a hmaa rei zâwng emaw chu an hnênah thup a ni. Jacob thlahte Egypt-ah an pung chhoh a, Assyria—Pharaoh (Isaia 52:4)—chuan Joseph chu “a hre lo” a nih avângin a tihduhdah a;20 chuvângin Abraham hnêna an tihduhdahna leh ramdangah an chên hun tûr kum 400 (dik takin 430) tih a sawi chu an rilruah a lo kir leh a, chu hun zawhah chhanchhuahna leh ro tiamkam dawng tûr an beisei.

GSAM 43.2Moses a piangin a nu leh pa chuan “naupang mawi tak a ni” tih an hmu.21 Pathian hnuaiah Israel-te chu salna khirh aṭanga chhuahpuitu tûr a ni tih êng an dawng ngei ang. Chu hriatna chu Moses hnênah pawh pêk a ni ngei ang; kum sawmli a tlin chuan Israel salte hnênah kal tûrin a thutlûk a, Pharaoh fanu fapa leh Egypt lalṭhuam ro neitu tih a nih aiin an chungah tihduhdahna a tuar zâwk.22 A mite thil dik a sawipui tan a, anmahni humhim nân Egypt mi pakhat a tihlum hnuah, a hna chu an hriat loh avângin a mak hle; “a unaupa te chuan Pathianin a kut kaltlangin an chhuahpui dâwn tih an hrethiam tawh ang tiin a ngaihtuah”23 tih a ni.

GSAM 44.1Lalpa hun chu Israel-te Egypt an chhuah hun a lo thlenin an chhuak a, hun ruat tak ni thlengin an chhuak. Exodus 12:40, 41. Moses chu an rorêltu tawpna leh tiamkamna Thlah a ni ang tih an ngaihtuah thei lo, Levi hnam a ni a; Jacobin a hrilh lâwknaah Judah chu Shiloh a lo thleng thlengin an rorêltu a ni dâwn tih a sawi tawh si a.

GSAM 44“Amah Ka Hmu Ang, Nimahsela Tûnah Ni Lo.”

GSAM 44.2Israel-te Kanaan an kal lai khân Moab lal (Lot thlah) Balak chuan Balaam chu Israel-te ânchhe lawh tûrin a ko. Lalpa chuan a ânchhe lawhna chu malsâwmnaah a let a, chutaṭang chuan Setana’n a luah tlatna aṭanga chhanchhuahna tawpna chu Kanaan an luh veleh a thleng nghâl dâwn lo tih hre tûrin êng dang an dawng. Thuziak chuan heti hian a sawi: Pathian hmuhnaah Balaam chuan, “Amah ka hmu ang, nimahsela tûnah ni lo; ka en ang, nimahsela hnâi lo. Jacob aṭangin Arsi a lo chhuak ang a, Israel aṭangin lal tiang a lo ding ang a, Moab kilte a vua ang a, Sheth fapa zawng zawngte a tihboral ang.” a ti.24

GSAM 44.3Abraham aṭanga lo chhuak thlah tam tak chu Paulin heti hian a sawi: “Pakhat aṭanga an piang, amah chu a thi tawh ang khawpa ni mah se, vân arsite angin an tam a, tuifinriat kama ṭiau vaivut angin chhiar theih loh an ni. Hemi zawng zawngte hian rinna nên an thi a, tiamkamna an dawng lo; hla taka an hmuh avângin an pawm a, an hlimpui a, leiah mi ramdang leh zin veivah an ni tih an puang.”25

GSAM 44.4Balaam hrilhlâwknaah beiseina tihpuitlinna chu “tûnah ni lo” emaw “hnâi lo” emaw a ni tih avângin Israel thinlung chu a tlâwm emaw a beidawng emaw a ngai lo. Hrilhlâwkna hma rei loah Lalpa chuan a nun ngeiin dinhmun ropui tak a lo thleng ngei dâwn tih a tiam tawh. Moses kaltlangin, “Ka nung takin, Lalpa ropuina chuan leilung pum pui hi a khat vek ang.”26 a ti. Kum 863 hnuah Habakkuk hrilhlâwktuin chutiang thutak chu a sawi leh a, hmalam hunah thil thleng tûr anga sawiin, “tuifinriat tuiin a khuh angin leilung hi Lalpa ropuina hriatna chuan a khat ang.”27 a ti.

GSAM 45Hmun Thianghlim Rawngbâwlna Dik Entîrna

GSAM 45.1Lalpa’n Israel-te Egypt aṭanga a hruai chhuah khân, mipui awmkhawm zawng zawngte hmâah a nungchang dan thupek a puang a, lungah a kutzung ngeiin a ziah chhuah bawk, an hmâah Chhandamtu tûr, an aiawhah amah ngei inthâwina atâna inhlân tûr chu an ngaihtuah reng theih nân; a thisen manhla avângin an sualte fai tûr a nih avângin thlalêrah hmun thianghlim a satîr. Hemi biak in, emaw hmun thianghlim hi, a sak dan zawng zawngah Moses chu tlângah Lalpa’n a hmuh entîrna ang taka siam tûrin thu a hriattîr.28 Hmun thianghlimah rawngbâwlna chu vân hmun thianghlimah Krista rawngbâwlna dik tak entîrna a ni.29 Hmun thianghlim inthâwina leh thâwina chungchângah Pathian thiltum chu mihringte hmâah “thil ṭha lo thleng tûrte” entîrna dah reng a ni.30 Nimahsela Setana thiltum chu mipuiin inthâwina ngei chu an ngaih pawimawh zâwk a, Krista leh a rawngbâwlna tak chu an ngaih pawimawh lohna tûr a ni; chu inthâwina chu a rawngbâwlna entîrna chauh a ni. Chutiangin anmahni thiltihteah chhandamna beisei tûrin a hruai.

GSAM 45.2Lalpa thiltum chu a mite—Israel-te—rorêltu a nih a, an indonaah a dohsak a, hnamte a hnehpui tûr a ni. Rorêlna dan a nei a; thuziak hian a lantîr: “Kanaan ramah hnam pasarih a tihboral hnuah, an ram chu anmahni hnênah chanah a sem a. Chumi hnuah Samuel hrilhlâwktu hun thlengin kum za li leh sawmnga vel chhûng rorêltute a pe.”31

GSAM 45Israel-te’n Lal An Ngen

GSAM 45.3Israel-te chuan Lalpa’n an rorêl dan chu an duh lo tih a lang. Nimahsela Lalpa thiltum leh duh dan chu hnam dangte zawng zawngte laka hran, hnam mak tak an nih tûr a ni. A thupek an zawm taka zawm chuan hnamte pawhin an chungchângah, “He hnam ropui tak hi hnam fing leh thil hrethiam a ni ngei. Hnam dang eng nge hetiang hnam lian, an koh apiangah an Pathian Lalpa kan Pathian angin a hnâi?”32 an ti ang.

GSAM 46.1An lungawi loh avângin Samuel hnênah an chunga lal ruat tûrin an ngen a, Lalpa chuan Samuel hnênah, “An chunga lal ka nih loh nân keimah hi min hnâwl a ni.”33 a ti. An sawi leh a, thu chak zâwk deuhin, “Tûnah hnam dang zawng zawngte angin min rorêl tûrin lal min siam rawh.”34 an ti. Samuel chuan lal an neih chuan an chunga tihduhdahna lo thleng tûr chu fimkhur takin a hrilh; nimahsela, “mipui chuan Samuel aw chu an zawm duh lo a; ‘Ni lo, kan chungah lal kan duh; hnam dangte ang kan nih theih nân, kan lal chuan min rorêl se, kan hmâa kalin kan indonaah min dohsak rawh se,’ an ti.”35

GSAM 46.2Chutiangin kum za nga vel chhûng lalte hnuaiah an awm a, hmasa berah Saul, David leh Solomon hnuaiah ram pakhat an ni a; hnuah Israel leh Judah ram pahnihah an inthen. An lal ṭhenkhat chauh chu mi ṭha leh fel an ni a, tam zâwk erawh sual an ni a, mipui chu milem biakna leh sual mak takah an hruai. Chutiangin mipui chu an chhehvel hnamte angin lal an neih chauh ni lovin, sualnaah pawh an ang a, an thlahtute Pathian an kalsan a, milem leh vâna sipaite an biak ta.

GSAM 46.3Hosea hrilhlâwktu hmangin Lalpa chuan lal rorêlna chungchângah, “Aw Israel, nangmah ngeiin i tihboral tawh; nimahsela keiah i tanpui a awm. I lal ka ni ang; i khawpui zawng zawngah hian nangmah chhandam thei tu dang nge awm? ‘Lal leh hotute min pe rawh,’ i tih i rorêltute kha khawiah nge an awm? Ka thinurnaah lal ka pe che a, ka thinurnaah ka lâk bo leh.”36 a ti.

GSAM 47Ram Lalna Tlâwp

GSAM 47.1Lalram rorelna chu Chaldea mite'n Jerusalem an hâl, tempul thilri an la, Juda mite chu Babylon-ah saltângin an hruai thlengin a awm zêl; an chungah kum sawmsarih chhûng awm tûra hrilhlâwk a ni. Lalram rorelna a tawp khân, Lalpa chuan an lal hnuhnûng ber Zedekia hnênah, hrilhlawktu Ezekiela hmangin, “Israel lal sual leh thianghlim lo, i ni chu a lo thleng ta, sualna tawp hun a ni, Lalpa Pathian thusawi hi: Lal lukhum lak chhuak rawh, lal lukhum pawh la thlak rawh; he mi hi a thuhmun tawh lo vang. A hnuai zawk (Babylon lal) chu chawimawi rawh, a sang zawk (Juda thlah lal, mahni intihsang tu) chu hniam rawh. Ka tlâwp leh tlâwp leh tlâwp ang; chu chu a awm tawh lo vang, a chanpual ber a lo thlen hun thlengin; chutah chuan amah chu ka pe ang.” a ti.37

GSAM 47.2He chanpual lal, Thlah dik tak chu Krista a ni. A chungchângah hrilhlawktu Mika chuan, “Aw berâm rual kulh, Zion fanu kulh chak tak, i hnênah a lo thleng ang; ram hmasa (Krista-ah lei chungah din thar) chu i chanpual a ni; Jerusalem fanu hnênah lalram a lo thleng ang,” a ti.38

GSAM 47.3Israel-in lalṭhutthleng chanpual a hloh khân Babylon lal kutah a kal. Medo-Persia, Greece leh Rome te rorelna hnuaiah an intlan zêl a, lalram chu vawi thum tlâwp a ni. Rome lalber Cesar Augustus lalna hunah, David lalṭhutthleng roluahtu dik tak, hmeichhe thlah, Abraham thlah leh David thlah dik tak Krista chu, hrilhlâwk dân angin a piang.

GSAM 47.4Mite chuan chanpual Lal, Thlah dik tak chu lalram rei lo nei mihring pangngai aia a ropui zâwk tih an hriat theih nân, Lalpa chuan hla phuahtu hmangin heti hi a ziak: “Amah chu ka fapa hmasa berah ka siam ang, lei lalte aia sang zâwk. Ka khawngaihna chu kumkhua atan amah tâna ka vawng ang, ka thuthlung chu amah nên a nghet ang. A thlah pawh kumkhua atan ka siam ang, a lalṭhutthleng chu vân ni ang.” “A thlah chu kumkhua a awm ang, ka hmaah ni angin a lalṭhutthleng chu a awm ang. Thla angin kumkhua atan din nghet a ni ang, vânah thuhretu rinawm angin.”39

GSAM 48.1Isaia hrilhlâwknaah he Lal hi hetiang hian kan chhiar: “Kan tâna naupang a piang, kan tâna fapa pêk a ni; rorelna chu a khâwra awm ang; a hming chu Mak tak, Thurâwntu, Pathian Chak, Pa Kumkhua, Remna Lal tih a ni ang. David lalṭhutthlenga leh a lalrama a ropui zêlna leh remna tâna tawpna a awm lo vang; rêldikna leh dikna hmangin a din leh a tichak ang, tun atangin kumkhua thlengin. Sipaihote Lalpa ṭhahnemngaihna chuan chu chu a tihhlawhtling ang.”40

GSAM 48Enoka leh Elija Vâna Lak Chhohna

GSAM 48.2Hmanlai hunah thi lo vin vânah lak chhoh mi an awm tih thuziak a awm. Adam atanga chhuak thlah pasarih-na Enoka chungchângah, “Pathian nên a kal dun a; a awm lo ta; Pathianin a la ta,” tih a ni.41 “Rinna avângin Enoka chu thihna a hmuh loh nân vânah lak chhoh a ni a; hmuh theih lohvin a awm, Pathianin a la ta; a lak chhoh hma khân Pathian a tih lâwm tih thuhretu a nei,” tih a ni.42

GSAM 48.3Tin, Elija leh Elisa te an kal dun lai khân, “An kal zêl a, an inbiak zêl lai khân, ngai teh, mei-tawlailîr leh mei-sakawr te an lo lang a, an pahnih chu an inṭhen; Elija chu thlipuiin vânah a chho ta. Elisa chuan a hmuh a, ‘Ka pa, ka pa, Israel tawlailîr leh a sakawr chuangtute!’ tiin a au a; a hnuah a hmu tawh lo,” tih a thleng.43

GSAM 48.4Enoka chuan lei zawng zawng Roreltu anga Krista lo kalna chungchâng hi heti hian a hrilhlâwk: “Ngai rawh, Lalpa chu a thianghlimte sîngkhatte rualin a lo kal; mi zawng zawng chungah ro a rêl ang, Pathian hmuhsitu zawng zawngte chu an sualna zawng zawng, an tih sual zawng zawng leh a chungah an sawi thu khauh zawng zawngte avângin thiam loh a chantir ang.”44

GSAM 49Joban Lalpa Lo Kalna A Zirtîr

GSAM 49.1Mose hunah a nung nia an rin Job chuan Krista lo kalna leh thawhlehna chungchâng hriatna a nei a; chuvângin heti hian a sawi: “Ka thuziak te chu tunah ziak ni se! Lehkhabuah ziak ni se! Lungah chatuan atân thir kalam leh khawngah ziak ni se! Ka Tlantu chu a nung tih ka hre; ni hnuhnûngah lei chungah a ding ang; ka vunah thukte hian ka taksa an ei hnuah pawh ka taksaah Pathian ka hmu ang; keimah ngeiin ka hmu ang, ka mit ngeiin ka en ang, mi dang ni lovin.”45

GSAM 49David Lalṭhutthleng, Lalpa Lalṭhutthleng

GSAM 49.2David lalṭhutthleng chu Lalpa lalṭhutthleng tih a ni. “Solomona chuan a pa David aia Lalpa lalṭhutthlenga lal anga a thu,” tih a ni.46 Lalpa chuan David hnênah “A thisen thlah, taksa anga, a lalṭhutthlenga thu tûr Krista chu a kai tho ang tih chhechhamin a tiam a; David chuan chu chu a lo hriat lâwk avângin, Krista thawhlehna chungchâng a sawi a, a thlarau chu hell-ah kalsan a ni lo va, a taksa pawhin ṭawihna a hmu lo,” tih a ni.47 Krista lalna lo la awm tûr chungchângah pawh, David lalṭhutthlenga a thu ang tih a sawi. (Isaia 9:7 en rawh.) Tin, “Lei lalte an ding a, roreltute chuan Lalpa leh a Hriak thih chu an dodal nân an remruat. Keimah erawh chu Zion ka tlang thianghlimah ka lal ka dah tawh. Thupek chu ka puang ang: Lalpa chuan kei hnênah, ‘Nang chu ka Fapa i ni; vawiinah ka lo hring ta che,’ a ti,” a ni.48 Tin, “Lalpa chuan ka Lalpa hnênah, ‘Ka kut ding lamah thu rawh, i hmêlmate chu i kephahah ka dah hma chu,’ a ti.”

GSAM 49Judaitein An Buai

GSAM 49.3He thuziak te hian Judaite chu an buai. An chhân theih loh zawhna pakhat a awm: David-in “Lalpa” a ti a nih chuan engtin nge a fapa a nih? Engtin nge David thlahin naupang a piang a, Immanuel—kan hnêna Pathian—pawh a nih theih? Nimahsela, an hrilhlawktu Isaia ngei chuan “Nula thianghlim chuan a rai ang a, fapa a nei ang; a hming chu Immanuel a vuah ang,” a ti.49

GSAM 50.1Krista chuan Pharisee sawisêltute ngawihtîr thei tûr zawhna chu a hre chiang a; chuvângin an hnênah, “Krista chungchângah eng nge in ngaihdan? Tu fapa nge a nih?” a ti a. An chhâng, “David fapa a ni.” A chuan, “Chuti a nih chuan engtin nge David-in Thlarau zâwmin ‘Lalpa chuan ka Lalpa hnênah, Ka kut ding lamah thu rawh, i hmêlmate chu i kephahah ka dah hma chu,’ a ti? David-in Lalpa a tih chuan engtin nge a fapa a nih?” a ti.50

GSAM 50.2He thu hi Sam 45:6, 7-ah pawh sawi lan a ni: “Aw Pathian, i lalṭhutthleng chu kumkhua leh kumkhuaa a awm; i lalram lal thuneihna chu dikna thuneihna a ni. Dikna i hmangaih a, sualna i huat; chuvângin Pathian, i Pathian chuan i rualte aia lâwmna hriak hmangin a hriak thih che,” tih a ni.51 Hêng Thuziak te hi an ngaihtuah chuan, Juda mite chuan Roreltu leh Siamthartu lo thleng tûr nihna chungchângah ngaihdan sang tak an nei ngei ang. A danglam thei lo.

GSAM 50Pathian Ṭobul Nei Thlah

GSAM 50.3Krista leh a pian dân chungchângah zirtîrna chiang tak pêk a ni; hrilhlawktu Mika hmangin Lalpa chuan a Pathian ṭobul leh a pianna tûr khawpui tê ber pawh a tarlang: “Nang Bethlehem Ephratha, Juda khawpuite zînga i tê mah ni chungin, nangmaha Israel-ah roreltu tûr ka hnêna lo chhuak ang; a chhuahna chu hmanlai atanga, chatuan atanga a ni,” (Hebrai, kamriat: “chatuan ni atanga”) tih a ni.52

GSAM 50Shekinah leh Chhûmah Pathian Awmna A Lang

GSAM 50.4Israel mite chanchinah hnuah, Solomonan “ropui êm êm” tûr a tih tempul sak zawh khân, Pathian ropuina Shekinah chu cherub-te kârah, khawngaihna ṭhutphah chungah a awm ta. Tempul hlan ni khân puithiamte hmun thianghlim atanga an chhuah chuan, “Chhûm chuan Lalpa in a khat a, puithiamte chu chhûm avângin an ding thei lo va, rawng an bâwl thei lo; Lalpa ropuinain Lalpa in a khat,” tih thu a awm.53 He tempulah hian Lalpa awmna chu mite mitah ropuina chhûmah a lang. He hunah Solomona ṭawngṭaina chu Lalpa chuan a chhâng a, a hnênah “I ṭawngṭaina ka hria a, he hmun hi inthâwina in atân ka thlang ta,” a ti.54

GSAM 51.1Mite chu an sual a, milem biaknaah an tlûk a; chuvângin an khua leh hmun thianghlim chu kum sawmsarih chhûng thlalêr a ni. Saltângna hnuah Zerubbabel kutah tempul chu sak thar a ni. Solomonan a sak aia ropui zâwk lo mah se, Lalpa chuan a hrilhlawktu hmangin, “He in hnuhnûng ropuina hi hmasa aia a ropui zâwk ang,” a ti.55 Herod-in he in hi a timâwi a, a huangah Chhandamtu chuan zirtîrna a pe. In hmasaah Lalpa entîrna ropuina chhûm a awm; in pahnihnaah erawh Chhandamtu ngei, thil zawng zawng Siamtu, a lo kal.

GSAM 51Jesse Kung Lalna Ropui

GSAM 51.2Isaia hunah beisei leh nghah tute chuan a hrilhlâwkna hmanga chhandamna hnuhnûng nên inzawm thil ropui te chu chakna leh fuihna an hmuhpui ngei ang. Hêng hrilhlâwkna te hian he Chhandamtu beisei chu khawi thlah atanga a lo chhuah tûr nge tih an sawi chiang leh: “Jesse kung atangin tiang a lo chhuak ang a, a zung atangin Zâr pakhat a lo zâr ang; Lalpa Thlarau chu a chungah a awm ang—fimna leh hriatthiamna thlarau, thurâwn leh chakna thlarau, hriatna leh Lalpa ṭihna thlarau. Lalpa ṭihnaah a hriatthiamna chu a chak ang; a mit hmuh dânin ro a rêl lo vang, a beng hriat dânin thu a sawi lo vang; dikna hmangin rethei te chu ro a rêl ang, lei mite inngaitlâwm te chu dik taka a rem ang; a kâ talhtumin lei hi a vua ang a, a hmuia thawin mi sualte chu a that ang,” tih a ni.56

GSAM 52Hrilhlâwktutein Thawhlehna An Zirtîr

GSAM 52.1Hrilhlawktu Isaia pawhin mithi thawhlehna zirtîrna chu thu thlamuanna te hmangin a zirtîr: “He tlangah hian Sipaihote Lalpa chuan mite zawng zawng tân thil thau ruai, uain a fê nêna inchiah ruai, thlînga khat thil thau leh uain a fê nêna inchiah, thlit fai tak ruai a buatsaih ang. He tlangah hian mite zawng zawng chunga khuhna hmai leh hnam zawng zawng chunga puan zâr chu a tiboral ang. Thihna chu hnehnaah a lem ang; Lalpa Pathian chuan mi zawng zawng mit tui a hru ang; a mite zahthlakna chu lei zawng zawng atanga a lak bo ang; Lalpa chuan a sawi tawh. Chumi ni chuan, ‘Ngai rawh, hei hi kan Pathian a ni; amah chu kan nghâk a, a chuan min chhandam ang. Hei hi Lalpa a ni; amah chu kan nghâk a, ama chhandamnaah kan lâwm ang,’ an ti ang.”57

GSAM 52Lei Thar Siam Lalram

GSAM 52.2He hrilhlawktu chuan lalna hnuhnûng chu lei thar siamah din tûr a ni tih a sawi: “Ngai teh, vân thar [boruak vân] leh lei thar ka siam; hmasa chu hriat leh ngaihtuah tûr a ni tawh lo,” (kamriat, Hebrai: “thinlungah lo lût,” chu chu duh leh tihna). “Ka siam tûrah chuan kumkhua lâwm rawh u; Jerusalem chu lâwmna atan ka siam a, a mite chu lâwmna atan ka siam. Jerusalemah ka lâwm ang, ka miteah ka hlim ang; chu hmunah chuan ṭahna aw leh auhna aw a ri tawh lo vang. Chumi hnuah [lei thar siam hun atangin] naupang kum tlem nei [naupang dam rei lo] an awm tawh lo vang, ni an tlin lohva upa [hun tâwk hmaa tar] an awm tawh lo vang; naupang chu kum za-ah thi ang (mihringte kum zakua nun hun an nei lai khân naupangte kum za an ni thei); sual mi erawh kum za ni [kum za dam chhûng kum hnuhnûngah] pawhin anchhia an ni ang. [Lei thar lo thlen lai thite chu Pathian hmuhsitute ‘hlohnaah’ an thi. 2 Petera 3:7.] An in an sak ang a, an chên ang; grape huan an phun ang a, a rah an ei ang. In an sak ang a, mi dangin an chên tawh lo vang; an phun ang a, mi dangin an ei tawh lo vang; thing (nunna thing, Septuagint) ni angin ka mite ni te chu an awm ang, ka thlangte chuan an kut thawhna chu rei tak an hman ang,” a ti.58

GSAM 53.1Ezekiela chuan hun rei tak lo kal zêl chu mitin a thlîr a, mithi thawhlehna thlengin. A hmangin Lalpa chuan, “Aw ka mite, ngai teh, in thlânte ka hawng ang; in thlân atangin ka hruai chhuak ang a, Israel ramah ka hruai lut ang,” a ti.59

GSAM 53“Kan Lungngaihna A Pû”

GSAM 53.2Chhandamtu chuan mihringte aiâwna hrehawmna, tuarna leh thihna a tawrh tûr chu hrilhlawktu Chanchinṭha Isaia hnênah chiang takin a lang: “Kan thu puan chu tu nge ring? Lalpa kut chu tu hnênah nge a lang? Amah hmaah hian thlai tê angin a lo chhuak ang a, lei ro tak atanga zung angin a lo chhuak ang; a rupna leh a mâwi hi a awm lo; kan en chuan kan duh tûr mâwi a awm lo. Mihringte hian an hmuhsit a, an hnawl; hrehawm mi leh lungngaihna hriat mi a ni; kan hmêlte chu amah laka kan thup a; an hmuhsit a, kan ngaihsak lo. Dik takin kan lungngaihna a pû a, kan hrehawmna a phur; mahse Pathianin a vûr, a vuak leh tuar nia kan ngai. Kan bawhchhiatna avângin a hliam a, kan sualna avângin a vuak; kan remna tâna thununna chu a chungah a awm; a vuakna hmangin kan dam,” a ti.60

GSAM 53.3Hêng thil mak takte hi ka hunah nge thleng dâwn? Mite leh hrilhlawktu pawhin an zawt thei. Chhânna chu, Tûnah an thleng dâwn lo; he Chhandamtu ropui lo kal hun chu a thleng rih lo. Mahse hrilhlawktu chuan, “I mitin Lal chu a mâwi takin an hmu ang; hla taka ram chu an lo en ang,” a ti.61

GSAM 54Daniela Hrilhlâwkna Chuan Hma Hun A Târ

GSAM 54.1Mahse hrilhlawktu Daniela hmangin Lalpa chuan a mite hnênah lalram intlan zêl, ama chatuan lalram din thlengin roreltu tûr te chungchâng zirtîrna a thawk a; hun bik, thil thleng tûr atanga Messia lo lang leh tihboral thlengin a puang. Nebukadnezzar mumang hrilhfiahna chuan khawvêl roreltu lalram pali te chu rangkachak, tangkarua, dâr leh thîr hlutna a tlâk zêl angin chakna leh ropuinaah an tlâk zêl ang tih a târ. A tâwpah lalram te chu thîr leh lei bawlhhlawh chawhpawlh angin a then leh a chak lo ang. Chutah vân lalram chu a lo kal ang; khawvêl lalram te chu nipui buhsawmna hmuna buhsî ang an ni ang a, hmun an nei tawh lo vang, Pathian lalram erawh lei zawng zawng a khat ang.

GSAM 54.2Chutah bung pasarih hmuhnaah, ramsa lian pali entîrna hnuaiah, thil thuhmun chu sawi leh a, hêng lalram te thil dangte pawh târ a ni. He bungah hian lalram pali-na chu ram sâwm-ah an ṭhen hnuah a lo chhuak tûr “ki tê” thuneihna thiltih leh a kalna chu tarlan a ni; an zînga pathum chu a tlâwp emaw, a hneh emaw a, an chung zawng zawngah thlarau lal anga a din nân. Pope lalna hi lalram pali-na then leh chak lo dinhmuna kum 1260 chhûng a awm zêl ang. Hetiangin Krista chuan Pa hnên atanga lalram a dawn hun thleng thil thlengte an lo lang a, Chungnung Ber Thianghlimte hnênah a pe ang; chumi lalram chuan lei zawng zawngah ro a rêl ang a, kumkhua a ding ang.

GSAM 55Ni 2300

GSAM 55.1Daniela bung pariat hmuhnaah berâmpa, kêlpa leh “ki tê, a ropui êm êm” entîrna hnuaiah hrilhlawktu chu hun tâwp thlengin a hruai leh. Châng 13 leh 14-ah hun rei tak—ni 2300—rorelna thleng tûr chu a ngaihtuahpui. Hun rei tak a ni tih a hria, vântirhkoh chuan hmuhna chu ni tam tak tâna a ni tih a hrilh. Ni te tîrna tûr hun pêk a la ni lo va; chuvângin heti hian bung a khâr: “Hmuhnaah ka mangang êm êm a; tu mah chuan a hrethiam lo,” a ti.

GSAM 55Messia Tâna Karni 70

GSAM 55.2Bung kua chuan Daniela ṭawngṭaina chhângin hriatthiamna leh fingna petu vântirhkoh lo kal thu a sawi. Karni sawmsarih hun chungchâng a hrilh. Hêng karni kum te zînga karni sawmruk leh kua [“karni” tia lehlin shevooim thumal awmzia chu “karni kum” a ni an ti] chu Messia thleng tûr a ni ang. Hun tîrna tûr, “Jerusalem siam thar leh sakna thupek,” chu pêk a la ni lo. Zawhna chu, Daniela chuan karni sawmruk leh kua tâwpna chu engtin nge a hriat theih? Bung sawmpahnihah hun zawhna chu sawi leh a ni a, a zawhna, “Hêng thilte tâwpna chu eng nge ni ang?” tih chhânin, kal zêl tûr a ni tih hrilh a ni; thu te chu “hun tâwp thlengin khâr leh chhinchhiah” an ni, “mi fingte chuan an hrethiam” hunah.

GSAM 55.3He hun zawhna hi tirhkoh Peteran a sawi mi zînga pakhat a ni ngei ang; a chuan, “He chhandamna chungchângah hrilhlawktute chuan an zawt a, an chhiar chhuak nasa; in hnênah lo thlen tûr khawngaihna chungchâng an hrilhlâwk. An zawn chu eng nge ni, eng hun nge ni, an zînga Krista Thlarau awm chuan eng nge a kawh tih an zawn; Krista hrehawmna leh chumi hnua ropuina lo thleng tûr chu a lo hrilh hmasa,” a ti.62

GSAM 56Pathian Hmusitute Chan

GSAM 56.1Thuthlung Hlui hrilhlawktute zînga hnuhnûng ber Malaki chuan mi sualte tihboralna hnuhnûng chu thil khawihruai takin a sawi: “Ngai rawh, ni chu a lo kal, chhang rawhna meikhur angin a kang ang; mi intihsang zawng zawng leh sual tih zawng zawngte chu buh hrâm ang an ni ang; ni lo kal tûr chuan an kangral ang, Sipaihote Lalpa a ti; zung emaw zâr emaw an nei tawh lo vang. Ka hming ṭih tu nangmahni hnênah erawh, dikna Ni chu a thlaa damna nên a lo chhuak ang; ran vulh in atanga bawng note angin in chhuak ang a, in ṭhâwng ang. Mi sualte chu in kephah hnuaiah anni ang; ka tih hunah chuan anni chu vutah an ni ang, Sipaihote Lalpa a ti,” a ti.63

GSAM 56.2Israel mite kutah Thuthlung Hlui thuziak hian chhandamna ruahmanna thil chi hrang hrang a târ chhuak a; chumi zawng zawng hi an nei chungin, Thlah tiamkam lo kal hun an hnaih tih Thu zir taimâkte hian an hmuh a, an hriat chuan an rilru a lâwm tak tak ang. Mipui tam zâwk leh Sabbath tin inkhâwmna inah Thuziak chhiartu te pawhin thu an hrethiam lo (Tirhkohte 13:27). Thlarau kaihhruaina hnuaia Thuziakte rinawm taka zawn tute erawh chuan, he hunah tirhkoh Johana anga, “Lal Isua lo kal rawh, lo kal chak rawh,” tiin ṭawngṭai takin an dil ngei ang.

Notes

  1. Thufingte 13:12. ↩
  2. Hagai 2:6, 7. ↩
  3. Hebrai 12:26-28. ↩
  4. Isaia 28:13. ↩
  5. Thufingte 4:18. ↩
  6. Genesis 4:1, ↩
  7. Hebrai 11:4, ↩
  8. Genesis 4:25. ↩
  9. Genesis 5:29, ↩
  10. Genesis 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Genesis 13:15-17, ↩
  12. Hebrai 11:8. ↩
  13. Hebrai 11:10. ↩
  14. Genesis 15:13-15, ↩
  15. Hebrai 11:19, ↩
  16. Galatia 3:16. ↩
  17. Galatia 3:8. ↩
  18. Genesis 28:13, ↩
  19. Genesis 49:10. ↩
  20. Exodus 1:8; Tirhkohte 7:18. ↩
  21. Hebrai 11:23. ↩
  22. Josephus, Judaite Hmanlai Thute, Lehkhabu 2, bung 9, paragraf 7; Hrilhlâwkna Thlarau, bu 1, pp. 165, 166 en rawh. ↩
  23. Tirhkohte 7:25, ↩
  24. Numbers 24:17. ↩
  25. Hebrai 11:12, 13. ↩
  26. Numbers 14:21, ↩
  27. Habakkuk 2:14, ↩
  28. Exodus 25:40; 26:30; 27:8; Tirhkohte 7:44. ↩
  29. Hebrai 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Hebrai 10:1. ↩
  31. Tirhkohte 13:19, 20. ↩
  32. Deuteronomy 4:6, 7, ↩
  33. 1 Samuel 8:7, ↩
  34. 1 Samuel 8:5, ↩
  35. 1 Samuel 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11, ↩
  37. Ezekiela 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Sam 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Isaia 9:6, 7. ↩
  41. Genesis 5:24. ↩
  42. Hebrai 11:5. ↩
  43. 2 Lal 2:11, 12. ↩
  44. Juda 14, 15. ↩
  45. Job 19:23-27. ↩
  46. 1 Chronicles 29:23. ↩
  47. Tirhkohte 2:30, 31. ↩
  48. Sam 110:1. ↩
  49. Isaia 7:14. ↩
  50. Matthaia 22:42-45; Sam 110:1. ↩
  51. Hebrai 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Lal 8:10, 11. ↩
  54. 2 Chronicles 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Isaia 11:1-4. ↩
  57. Isaia 25:6-9. ↩
  58. Isaia 65:17-22. ↩
  59. Ezekiela 37:12. ↩
  60. Isaia 53:1-5. ↩
  61. Isaia 33:17. ↩
  62. 1 Petera 1:10, 11. ↩
  63. Malaki 4:1-3. ↩

Note

Back