Bung 26 — Kan Ram Pâwn Mission-te
GSAM 403.1“Ziaka a awm: An hnena thu hrilh loh te an hmuh ang; an hriat loh te chu an hrethiam ang.”1
GSAM 403.2United States ram pâwnah kan rawngbawlna hmasa ber chu 1874 khan hawn a ni; chutih lai chuan Elder J. N. Andrews chu Switzerland-ah tirh niin, chuta hna chu a tan.
GSAM 403EUROPE RAM LAI RAWNGBAWLNA HMUN
GSAM 403.3Chutih lai chuan ram pariat hi he rawngbawlna hmunah hian an tel a; Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal leh Greece te an ni. He ram zau takah hian mi 140,000,000 an awm.
GSAM 403.4Kohhran chu mi tam zawk ni lovin a chak loh lai takah, ram zau takah rawngbawlna lian takah kan mi te an lut chhan chu tûnah hian sawi ila a ngaihthlakawm hle ang.
GSAM 403Elder Czechowski
GSAM 403.51865 kumah Elder M. B. Czechowski, Poland Catholic puithiam lo pianthar tawh leh tûna thutak pawm tawh chu, Europe ram laiah rawngbawltu anga tirh tura kan mi te’n an tirh duh thu a hrilh. Chutih hunah chu chu tih theih a nih loh avangin Boston, Mass.-a ni hmasa Adventist-te hnenah a thil chheh dan a hrilh; kan mi te nen inzawmna nei lo takah an ngaih a ni maithei. A nih dan chu eng pawh ni se, a mamawh sum an zawng khawm a, a duh ram rawngbawlnaah an tir ta a ni.
GSAM 404Switzerland-a Sabbath Vawngtute
GSAM 404.11866 khan Tramelan, Switzerland-ah Sabbath thu leh vântirhkoh pathumna thuchah a zirtîr a; chutichuan Sabbath vawngtu pawl pakhat an din chhuak. A hnu lawkah Hungary-ah thuchah zirtîr tura anmahni kalsan a. Tramelan-a pawl hnenah America-a kan hna thu eng mah a sawi lo. An zinga mi Albert Vuilleumier chuan Sap tawng a chhiar thei a. Thil thlengin Lo Kal Lehna Enfiahna lehkhabu chan pakhat a hmû. Chutih hmangin ram pahnih inbiakna chu a tan ta a ni.
GSAM 404Elder Erzenberger America-ah Tirh
GSAM 404.21869 khan Tramelan mi James Erzenberger chu Sap tawng zir tur leh Seventh-day Adventist-te zirtîrna leh an tih dan te hriat chiang zawk turin America-ah tirh a ni. Battle Creek-ah June ni 18-ah a thleng a, kum khat leh thla ruk zet America-ah a awm. A lo kal kirnaah New York aṭangin Sept. ni 9, 1870-ah a chhuak. Kum tho June khan Ademar Vuilleumier he ramah a lo kal a, kum li vel a châm. Ram pianpui lamah a kir leh chuan Elder Andrews-in a zui a. Neuchatel-ah Oct. ni 16, 1874-ah an thleng.
GSAM 404.31875 khan Elder D. T. Bourdeau leh a chhûngte America an kalsan a, France-ah an kal a; chuta rawngbawl turin thu ruattu-in an ruat.
GSAM 404French Chanchinbu Tan
GSAM 404.4A kum lehah, July 1876-ah, Basel, Switzerland-ah French tawnga chanchinbu chhuah chu tan a ni a, Les Signes des Temps (Hunte Chhinchhiahna) tih a ni. Kum ruk hnu, May ni 13, 1882-ah Elder Haskell chu New York City aṭangin Europe-ah a chhuak. He rawngbawlna zinah hian Switzerland-ah hun tam emaw tlem emaw a hmang.
GSAM 405Elder Whitney Basel-ah Kal—Elder Andrews Thihna
GSAM 405.1July ni 26, 1883-ah Elder B. L. Whitney leh a chhûngte Basel-ah an thleng. Elder Andrews hrisêlna a tlahniam chak avangin, General Conference thu ruattu-in he rawngbawlna hmun enkawl turin a ruat. Thla reilote hnu, chutih kum October-ah, Elder Andrews chu a thi ta.
GSAM 405.2Elder Andrews chu a naupan lai khan zirna sang leh zirna sangte hamṭhatna a chan lo va, nimahsela a zirna a tha hle; khawvêl tawngin mahni zir chhuak emaw mahni siam chhuak emaw an tih ang hi a ni. Zirnaah a inpek avangin Latin, Greek leh Hebrew a thiam a, kum zawhah French tawng pawh a zir. French tawng chu Europe ram laia rawngbawlna-ah hna tan leh kalpui theih nan a zir a; chuta a dam chhûng kum ruk hnuhnungah a rawng a bawl, French-a Les Signes des Temps (Hunte Chhinchhiahna) a ziak leh a chhuah bawk a, chumi tawngin thu a hril. Chutianga rawng a bawl lai chuan thihna kutin a man ta.
GSAM 405Dr. Kellogg Europe-ah
GSAM 405.31883 kum ṭhal laiah Dr. J. H. Kellogg chu damdawi zirna kawngah Europe a tlawh. Kan rawngbawlna hmun tinah ni reilote a awm a, a tlawhna chuan rawngbawltute tan fuihna nasa tak a thlen. Basel-a hna chungchanga a thurâwn chu Elder Andrews-in a lawm ber.
GSAM 405Elder Butler Europe A Tlawh
GSAM 405.4October 1883-a General Conference neihah England-ah chanchinbu chhuah chu rang taka tan turin thu tlâk a ni. He Conference-ah thutlûk dang avangin Elder-te George I. Butler, M. C. Wilcox leh A. C. Bourdeau chu Europe leh England-a hna ṭanpui turin an kal. Elder Butler chu Scotland, Glasgow-ah Feb. ni 27, 1884-ah a thleng. Elder Butler-in ram pâwn rawngbawlna hmunte a tlawh chhan pakhat chu, ram dangah hna kalpuiin harsatna awm te mahni mitin hmuh leh chumi te tihdâwn dan zir tur a ni. Basel leh Europe ram laia hmunah te hun tam emaw tlem emaw a hmang bawk. A. C. Bourdeau chuan Alps tlang kuamteah French mite leh Waldenses-te zinga hna a bawl. M. C. Wilcox chuan England-a lehkhabu chhutna leh thu ziak hnaah a tel a, 1886 tawp thlengin a awm.
GSAM 406Basel-ah Khawlchhutna In Sak
GSAM 406.11884 khan Basel-ah khawlchhutna in, Imprimerie Polyglotte (tawng tam takin chhutna tihna), chu sak a ni. March 1885-ah H. W. Kellogg chu General Conference thu ruattu-in Basel-ah kalin khawlchhutna in mamawh thilri lei turin thu a pe. Chutiang chu a ti a, chuvangin Basel khawpui hlui-ah Seventh-day Adventist-te ta, a thilri kimchang zawk neih khawlchhutna hmun chu din a ni ta.
GSAM 406.2Elder Butler Europe-a a zin lai chuan Basel chhutna inah German chanchinbu, Herold der Wahrheit tih, chu chhuah a ni. Kum tho Roumanian chanchinbu, Adevărulu Prezentu (Tûna Thutak), pawh he chhutna inah hian chhuah a ni. Italian tawnga chanchinbu dang pakhat, L’Ultimo Messagio (Thuchah Tawp Ber), tih pawh chhuah a ni. Hemi chanchinbu pahnihte hi thla thum dan zêla chhuak lehkhabu phêk 16 an ni. Swiss Conference-ah October 1884 khan, kum chhûngin hemi chanchinbu pali te hi lehkhabu chan 146,000 an chhut leh sem thu sawi a ni. 1895 thlengin, Basel-a tihduhdah avangin khawlchhutna in chu Hamburg, Germany-ah sawn a nih hunah, French, German, Italian, Roumanian, Spanish, Bohemian, Russian, Dutch, Hungarian, Armenian, Turkish leh Turkish-Greek tawngte, tawng hrang sawm pakhatin lehkhabu leh thuziak tê-te chhuah a ni tawh. Chuvangin a hmingin a sawi ang takin, “tawng tam takin chhutna” in a ni.
GSAM 407Mrs. White Europe A Tlawh
GSAM 407.1Sept. ni 3, 1885-ah Mrs. White, a fapa W. C. White leh a chhûngte Basel-ah an thleng. Ram hlui-teah kum khat leh thla ruk zet an awm a; Europe ram laia rawngbawlna hmunte an tlawh a, chutichuan rawngbawlna hrang hrangah hna manhla tak an thawk.
GSAM 407Swiss Conference Din
GSAM 407.2Sept. ni 10, 1885-ah Swiss Conference chu din a ni. Chutih lai thuchhuah-ah chuan nemngheh rawngbawltu pakhat, phalsak rawngbawltu pasarih, kohhran sawm, leh kohhran mi 224-in Conference an siam thu sawi a ni. Kum hmasaah sawmapakhat $1,645.11 an pe. Hetiang bakah hna tanpui nan thawhlawm $2,041.22 an pe bawk.
GSAM 407Elder Waggoner Europe-ah
GSAM 407.3Mrs. White chu W. C. White leh a chhûngte nen 1887-ah America-ah an kir. He kumah hian Elder J. H. Waggoner chu Europe ram laia rawngbawlna-ah tel tura sawm a ni. He hmunah kum hnih aia tam a awm a, chutih lai chuan Basel chu a chenna a ni. He khawpui-ah hian a thihna chu April ni 20, 1889-ah a thleng, a hma lama sawi tawh ang khan.
GSAM 407.4Elder Whitney hrisêlna a tlahniam leh a thihna (April ni 9, 1889) chu he rawngbawlna tan vuithlâkna thleng leh a ni.
GSAM 407Elder Robinson Europe-ah
GSAM 407.5England-ah hna a bawl lai Elder D. A. Robinson chu Elder Whitney aia thlâk tura thlan a ni. He hmunah kum ruk vel thil tha takin a thawk a; 1895-ah General Conference sawmna avangin India-ah a kal ta. A kal chhuah avangin enkawltu dang ruat a ngai.
GSAM 408Elder Holser Hmun Enkawltu
GSAM 408.1He hna tur hi Elder H. P. Holser chu thlan a ni a, he hna bakah Europe ram laia rawngbawlna pum pui enkawltu turin thlan a ni. Hetah hian 1901 thlengin thahnemngai leh thil tih thei takin a thawk a; chutah chuan natna tihduhdah avangin a tlûk a ngai ta. Canyon City, Colorado-ah Sept. ni 11, 1901-ah a thi.
GSAM 408.2Harsatna hrang hrang awm mah se, rawngbawlna chu a lo thang a, hna pawh a hmasawn. 1895-ah General Conference hnena thuchhuah pek chuan Central European Conference chu kohhran 19 leh kohhran mi 484-in an siam thu a sawi; kum hmasaah sawmapakhat $4,378.18 an pe. Chutih lai chuan nemngheh rawngbawltu pali leh phalsak rawngbawltu panga an nei.
GSAM 408GERMAN-RUSSIAN RAWNGBAWLNA
GSAM 408.31870-ah Prussia, Elberfeld vêla kohhran hotu J. H. Linderman leh a kohhran mi sawmli chuan Bible zirna aṭangin ni sarihna Sabbath an vawng tan. Khawvêlah chumi ni Sabbath anga vawng Kristiante pawl dang an awm tih an hre lo. He pawl thu hi kan mi te hnenah thil mak takin a thleng. Sabbath ni khan Basel-a rawngbawlna inah kutdawh pakhat a lo kal. Chhûngte chuan Bible hawngin Sabbath School zirlai an zir mek. Hemi thil hmuh chuan mi chu a rilru a khawih a, zawhna zawt turin a hruai.
GSAM 408Elberfeld Pawl
GSAM 408.4Anni hi Juda-te ni lovin, Kristiante an ni a, ni sarihna Sabbath vawngtu an ni tih a hriat hnuin, Elberfeld-a he pawl thu a sawi. Elder Andrews chuan he thu hi endik a tha tih a ngaih avangin Elder Erzenberger nen 1875 kum hmasa lamah Prussia-ah an kal a; an sawi ang taka pawl an hmû. Elder Erzenberger chu Germany ram hmunah hun rei tak hna bawlin a awm a. Jan. ni 8, 1876-ah Elberfeld-ah mi pariat baptisma an chang; Germany-ah Seventh-day Adventist-te baptisma hmasa ber chu an ni.
GSAM 409.11882 kumah German unaupa-te America-a awmte’n Russia German colony-a an thiante hnena an thawn chhiar tur thilri hmangin Russia-ah thutak chu a zung a kai tawh.
GSAM 409Elder Conradi Europe-ah
GSAM 409.21885-ah Elder L. R. Conradi chu German mite zinga hna bawl turin America aṭangin Europe ram laiah a kal. June ni 28, 1886-ah Basel aṭangin Crimea, Russia-ah a chhuak. Hetah Elder Perk nen Berdebulat-ah an kal a; hetah chuan unaunu pahnih baptisma an chang a, kohhran mi 19 kohhran din a ni. Russia-a Seventh-day Adventist kohhran hmasa ber chu hei hi a ni.
GSAM 409Elder-te Conradi leh Perk Tân
GSAM 409.3Hemi hnu lawkah Elder Conradi leh Perk chu kohhran pawm dan pangai kalh zawng thu an zirtîr avangin manin Perekop-ah kar panga tân an ni. Tân aṭanga a chhuah hnuin (United States sorkar aiawhin a dâwntîr avangin) Elder Conradi chuan East Russia a tlawh a, chutah Switzerland-ah a kir leh.
GSAM 409Russia, Volga Lui Kamah Hna
GSAM 409.4He kum tho khan Elder Laubhan chuan Russia-ah, Volga lui kamah a chenna hnaihah hna a tan. 1880-ah Kansas mi Elder Klein chuan German Russia-ah hna a lut a. Chuvangin he hmun harsat leh harsa takah hna thawktute an lo pung a; ringtute chu ram dangah tihchhuah leh tânna tuar mah se, Lalpan hna chu mak takin a malsâwm.
GSAM 409Germany-a Colporteur-te Tihlawhtlingna
GSAM 409.51888-ah colporteur-te Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden leh Alsace-ah hna an tan. Thawk ṭha leh rinawm mi pariat emaw sawm emaw te chu an hlawhtling hle a; kum khatah lehkhabu an zuar zat chu hetiang hi a ni: Krista Nun, 3,000; Eden aṭangin Eden thleng, 2,000; leh thuziak tê 12,000. He hna avangin, lehkhabu an zuar leh an chhiarna hmun tin deuhthawhah, mi pakhat emaw a aia tam emaw chuan thutak an pawm.
GSAM 410Hamburg-ah Rawngbawlna Hawn
GSAM 410.1May 1889-ah Elder Conradi-in Hamburg, Germany-ah rawngbawlna hna a hawng a; hun rei loah rawngbawltute zirtîrna zirna in chu din a ni. October zêlah kohhran mi 28 Sabbath School chu din a ni. He kumah hian Elder Haskell-in rawngbawlna a tlawh a, kohhran mi 20 kohhran chu din a ni a, lehkhabu dahna in pawh din a ni.
GSAM 410.2Chutih lai chuan Elder J. T. Boettcher chu Barmen-ah German hnaah a tel. 1890-ah General Conference hnena thuchhuah pek chuan German-Russian rawngbawlna-ah kohhran din tawh pakua, kohhran mi zat 422, leh Sabbath vawngtu dinhmun la nei lo mi sawmsarih leh panga an awm thu a sawi. Kum tho April ni 7-ah mi dang sawm leh pahnih baptisma an chang a, Hamburg kohhranah an inzawm. December-ah he kohhran mi chu sawmli an tling. Hamburg, Holland, Russia leh Germany ram hmun hrang hrang-a lehkhabu zuar aṭanga sum lut chu $5,000 a ni.
GSAM 410Europe-ah Tihlawhtlingna
GSAM 410.3A kal muang mah se, Europe ram laia rawngbawlna-ah hna chu a thleng zel a; 1891 General Conference-ah pek thuchhuah-in a lantîr. Chutih lai Germany-ah kohhran panga, kohhran mi za leh sawmli an awm; an zinga sawm ruk leh pali chu Hamburg kohhran mi an ni. Sawmapakhat pek chu $1,000 a ni. Lawnga lehkhabu zuar, Hamburg-a lawng rawngbawltu-in a zuar chu $500 a ni a; kum chhûnga hmun pum pui colporteur-te zuar zat chu $6,000 a ni. Austria-ah mi za leh sawmnga thutak pawm tawh an awm a, Russia-ah kohhran 13, kohhran mi za li an awm.
GSAM 411Russia Sabbath Vawngtu Panga Ram Dangah Tihchhuah
GSAM 411.1Hemi hun (1891) velah Russian kohhran mi panga, hotu pawh telin, kohhran pawm dan kalh zawng zirtîr avangin man an ni a, Trans-Caucasus-ah kum panga tihchhuah tura thiam loh an ni. Anni chu thirhruiin phuar khawm tur an ni a, mile za nga kea kal tura phût an ni. He fiahnaah hian an rinna chuan anmahni a chhawmdawl a, Lalpaah an lawm. He kumah hian Russian tawngin Bible chhiarna anga siam, Krista tawrhna, mithi ihmu, ni eng nge ni a, engati, leh kan hriat theih em tih chungchangah thuziak tê pakhat buatsaih a ni.
GSAM 411.21895 General Conference hunah Germany-a kohhran mi chu 368-ah a pung tawh a, kum hmasaah sawmapakhat chu $2,327.43 a ni.
GSAM 411Russia-ah Sabbath Vawngtu Dangte
GSAM 411.3Russia-ah mi tam tak ram dangah an pem mah se, kohhran mi chu 467-ah an pung a; sawmapakhat $841.60 an pe.
GSAM 411.41896 kum Ṭawngṭaina Kar chhiarnaah ram pâwn rawngbawlna ziakrehtu-in a pek thu aṭangin kan hria a,
GSAM 411.4“German-Russian hmunah kum hmasa khan an kohhran mi zat chu vei hnih deuhthawkin a pung; mi za li aia tamin an pung. Berlin, Germany-ah Sabbath inkhâwmna pangaiah mi sawmruk an tel. Hamburg-a rawngbawlna inkhâwmna in sak chu chuta hna tanpuina a ni. Bavaria, Munich-ah baptisma chang turin mi thenkhat an nghâk. Germany ram khawpui lian Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart leh hmun dangah ringtute an awm. Holland, Rotterdam-ah pawl pakhat pawh a awm.”
GSAM 412.1“Russia-ah colporteur-te chuan sorkar aṭangin phalna an dawng. Lettish leh Esthonian tawngah lehkhabu leh thu an letlin. German chanchinbu chu Basel aṭangin Hamburg-ah sawn a ni a, chuta chhutna inah hian tawng hrang 14-in thutak an chhut.”
GSAM 412Hungary-ah Baptisma
GSAM 412.2He kumah hian Hungary-ah baptisma hmasa ber a thleng a, Bohemia-ah ke insilsakna leh Lalpa Zanriah inkhâwm hmasa ber a ni. Roumania, Galatz-ah lawng rawngbawlna chu Danube leh Black Sea tana din a ni.
GSAM 412Germany-ah Colporteur Hna
GSAM 412.3December 1895 Home Missionary chanchinbuah Elder Spies chuan German hmunah colporteur hna chungchangah hetiang hian a sawi,
GSAM 412.3“He hmunah colporteur hna a tan tirh khan a enkawltute chuan an hna chu tichhuak zêlin an bei a; Leipsic-a lehkhabu chhuaktu leh lehkhabu mi hotute thenkhatin ‘a hma taka lei dan hmanga lehkhabu zuar hi a hlawhchham ngei ang’ tiin an hrilh mah se.”
GSAM 412.4“August 1887-ah Krista Nun lehkhabu chhuah hmasa ber chu German tawngin chhuah a ni. He lehkhabu chu sem turin a lo inpeih deuh chuan Basel-ah colporteur-te inkhâwm buatsaih a ni; hei hi Germany chauh ni lovin Europe ram pum pui-a colporteur hna tanna a ni. Tûnah he lehkhabu chhuahna vawi sarihna chu German tawngin khawlchhutna aṭangin a lo chhuak ta.”
GSAM 412.5“Jan. ni 1, 1895 aṭangin colporteur thar sawm leh pahnih hnaah an lut. June 1895-ah thuchhuah chuan an zuar zat chu za zelah sawmngain a pung tih a lantîr. Tûnah kan German chanchinbu Herold der Wahrheit chungah inpekna bik a kal. Kohhran tê deuhte pawhin lehkhabu chan sawmnga aṭangin lehkhabu chan 200 thleng an la a, an zuar. Lehkhabu lei mite nen thil nuam tak an tawn. Feb. ni 18, 1896 Enfiahna-ah Elder Conradi chuan, ‘1895 chu German-Russian hmunah Sabbath vawngtu 1500 nen kan khâr,’ a ti.”
GSAM 413SCANDINAVIA RAWNGBAWLNA
GSAM 413.1Scandinavia mite hnêna rawngbawlna chu Elder John Matteson-in kum 1877-ah a hawng. June ni 6-ah Denmark ram, Jyeland khua Vejle-ah a thleng. Chu ramah a kal hunah America-a an thiante'n an hnêna an thawn chanchinbu leh thutak lehkha tê chhiar avanga Sabbath vawng tan tawh mi tlemte an awm.
GSAM 413.2Hna hi engtin nge a lo chhuah tih kan zirin, kum 1850-ah Norway ram atanga America ramah pêm mi pali-in Lalpa Sabbath vawng tan an tih kan hre. Oakland, Wisconsin-ah an chêng. An zînga pahnih chu Elder O. A. Olsen pa leh nu an ni. Kum 1863-ah Elder John Matteson-in ni sarihna Sabbath vawng a tan. Poysippi, Wisconsin-ah a chêng. A hna thawh avangin thla ruk chhûngin Denmark leh Norway mi sawmli velin Seventh-day Adventist-te zirtîrna an pawm. Rawngbawlnaah amah rawn zawm thuhriltu hna thawk mêk hmasa ber chu Minnesota-a Elder J. F. Hanson a ni.
GSAM 413Denmark leh Norway Tawnga Lehkhabu Hmasa Ber Chhuah
GSAM 413.3Kum 1866-ah Elder John Matteson-in Enfiahna leh Thuthang Puangtu office enkawltute hnenah Scandinavia mite hman atana an tawngin lehkha tê leh thutak lehkha tê an chhut sak theih em tih zawtin a thlen. Office-ah sum an tlâkchham avangin an tih theih loh thu a hmu. Mahse Wisconsin leh Minnesota-a a ram mite zînga mi thenkhat chuan an nu tawngin thutak chhut chhuah an duh em em a; an hausa lo va, an zat pawh mi sawmnga an tlin loh chungin, chu thil atan chu sum $1,000 an khâwm a, ama kutah an dah. Chu sum leh thuziak fel tak takte chu kengin Elder Matteson-an Battle Creek-ah a kal a, lehkhabu chhut tûrin dilna a siam leh. A hma-a an duh loh chhan te hmachhawn tûrin a inpeih tawh avangin a duh chu phalsak a ni, a chuvangin March 18, 1867-ah a lehkhabu Liv og Død (Nun leh Thihna) atan a buatsaih thuziak chu Elder J. N. Andrews leh keima hnenah a chhiar tan; kan pahnih chu lehkhabu chhuahna committee-a member kan ni. Ṭawngkam dangin, a thuziak Denmark leh Norway tawnga a sawi chu England tawngin min hrilh a ni.
GSAM 414Elder Matteson Lehkha Chhuthtu A Ni
GSAM 414.1Chu hunah chuan ama atan chhut thumal remtu lehkha chhuthtu pakhat mah an dah thei lo. Chuvangin chhut thumal rem dan zir tûrin a dil a, amah ngeiin a rem duh. A tawnga lehkha tê leh thutak lehkha tê phêk 1,000 vel a chhut chhuah thlengin hna chu a thawk zêl.
GSAM 414.2A mite zînga thutak darh tûra hmanrua thar a neih avangin, huaisen thar neiin a chhuak a, State hrang hrangah inkhâwmna a buatsaih. Chu hun atang chuan Scandinavia mite zînga hna chu chak takin a hmasawn.
GSAM 414Ram Dang Tawnga Chanchinbu Hmasa Ber
GSAM 414.3Denmark leh Norway mite zînga hna chu a pung nasa em avangin, an ram mite-in an tawng ngeiin zirtîrna leh fuihna an dawn theihna thla tin chhuah tûr bu an mamawh thu an sawi. Chuvangin January ni 1, 1872-ah Enfiahna leh Thuthang Puangtu office atangin Denmark tawng thla tin chhuah, phêk 24-a chanchinbu ang bu chu Advent Tidende (Lo Kal Lehna Thuthang) tia chhuah a ni. A kum lehah chuan bu chu phêk 32-ah tihzau a ni. He bu hi Seventh-day Adventist-te-in ram dang tawngin an chhuah hmasa ber a ni.
GSAM 414.4Kum 1874-ah Sweden tawnga ringtute zînga an rilru hi a lian em avangin, chu tawngin thla tin phêk 16-a chhuah bu chu Svensk Härold tia tan a ni.
GSAM 414.5Elder Matteson-in Scandinavia mite rawngbawlna chu ramhlui-ah June 1877-ah a tan hunah, America atangin thla tin Denmark-ah Tidende lai 266 leh Norway-ah lai 60 thawn an ni. He chanchinbu-te chhiar avangin Scandinavia-ah mi thenkhatin Sabbath an vawng tawh. Kum khat Denmark-a a hna thawh rahin, hmun hrang hrangah ringtute pungkhâwmna an ding chhuak.
GSAM 415Norway-ah Lehkha Chhutna In
GSAM 415.1Hemi hnuah Elder Matteson chu Norway-ah a kal a; June ni 7, 1879-ah Christiana-ah a hna rahin Kohhran mi 38-a Kohhran a din. He hun velah America atanga Elder J. P. Jasperson chu rawngbawlnaah a rawn zawm. He kumah hian Norway-ah chhutna pawl din a ni a, Christiana-ah lehkha chhutna in, kohhran inkhâwmna in leh chêngna in tûr leiin $14,580 an seng. Hun rei lo te chhûng chu Christiana office atangin Tidernes Tegn (Hun Chhinchhiahna) tih bu tê chu kar tin chhuah a ni.
GSAM 415.2Kum 1880 favang tir lamah Elder Matteson chu Scandinavia hna zauh tûra tanpuina zawngin America-ah a kal. Chu kum General Conference-ah a tel a, April 1881-ah fuihna nasa tak puin Europe-ah a kir. A kir leh hnu rei loah cylinder chhutkhawl chu leiin Christiana office-ah dah a ni.
GSAM 415Denmark tawng leh Sweden Tawnga Hrisêlna Chanchinbu-te
GSAM 415.3An chuan Denmark tawngin hrisêlna chanchinbu an chhuah nghâl a, Sundheds Bladet (Hrisêlna Bu) an ti. Kum 1883-ah Sweden tawngin chutiang bu chu an chhuah a, Sanningens Härold (Thutak Thuthang Puangtu) tih sakhuana chanchinbu pawh an chhuah. Kum 1884-ah office hmanrua neih zawng zawngte hlutna chu $2,563 a ni. He kum chhûng hian bu 115,000 an chhut leh sem tawh a, thutak lehkha tê sang tam tak leh lehkhabu thenkhat pawh an chhuah bawk.
GSAM 415Scandinavia-ah Elder Haskell
GSAM 415.4Scandinavia ramte-a hna chu kum 1882-ah Elder Haskell rawn tlawh avangin tanpuina nasa tak a dawng. Kum 1884-ah Elders Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen leh E. G. Olsen-te hna thawhin tanpuina nasa tak an dawng leh.
GSAM 416Mrs. White-in Scandinavia A Tanpui Nasa
GSAM 416.1Kum 1885-ah Mrs. E. G. White leh a fapa W. C. White-te chu Scandinavia-ah an tlawh a; chu tlawhna chu chu hmunah hna atan hlutna chhut chhuah theih loh khawp a ni. Chu ramah mi rethei ten sawmapakhat an pe thei lo tih leh lehkhabu zuar tûra colporteur hna thawh chu a thlawn tih thu mi thenkhatin an ngaihdan an nei. Mrs. White-a thuhretna chu hun dikah pek a ni a, mite pawhin an lo pawm hle; an chhanna chu, “Lalpan a sawi zawng zawng chu kan ti ang a, thu kan awih ang.” tih hi a ni. He tlawhna chhûng hian Scandinavia hmunah thil zawng zawngah thlak danglamna a thleng a, Mrs. White hna thawh tawlh loh vangin a tam ber a ni.
GSAM 416Norway-ah Office In Thar Sak
GSAM 416.2Kum 1886-ah Elders O. A. Olsen leh N. Clausen-te chuan Scandinavia ramte an tlawh a; an zînga hnuhnung zawk chu rei tak a chêng. Kum 1885-ah Christiana-ah office thar an sa a. September ni 1, 1886-a kum khat zawhah, office chuan lehkhabu leh thutak lehkha tê zuar atangin chauh $5,386.68 a dawng; chanchinbu lâk man atanga an dawng chu $3,146.03 a ni.
GSAM 416Scandinavia-ah Kohhran 25
GSAM 416.3Kum 1889 General Conference-a thuchhuah pek chu chuan Scandinavia hna hmun-ah Kohhran 25 leh Kohhran mi 926 an awm a, sawmapakhat an pek zawng chu $2,548.75 a ni. rawngbawltu 6, rawngbawlna phalna neitu 4 leh colporteur 52 an awm bawk. Thla thum khat chhûng Norway leh Sweden-ah lehkhabu zuar zawng chu $2,161.26 a ni.
GSAM 416Christiana-ah Sikul
GSAM 416.4He hunah Christiana-ah sikul chu a kal mek a, zirlai 50 an awm. Kum 1891-ah Christiana-ah Elder O. A. Olsen leh E. J. Waggoner-tein Bible zirna in an kalpui a, zirlai 100 an tel. He zirna in-ah hian colporteur hna thawh dân chu thu famkim takin zirtîr a ni.
GSAM 417Kum 1895-ah Scandinavia-ah Kohhran 40
GSAM 417.1Kum ruk hnuah, 1895-ah, ram dang hna hmun enkawltu lian ni tawh Elder D. A. Robinson-in thuchhuah a pek chu kan hmu a; he hun chhûngin hna a lo thang nasa em avangin heti hi kan sawi ang: “Scandinavia-ah Kohhran 40 leh Kohhran mi 1,458 an awm. Kum sawmapakhat chu $5,585.55 a ni. Nemngheh rawngbawltu 15, rawngbawlna phalna neitu 11 an awm a, kum chhûng lehkhabu zuar zawng chu $40,000 a ni. He sum tam tak hi colporteur-te hna rah a ni; kum 1885-ah lehkhabu zuartute leh kan rinna rawngbawltu-te ngeiin colporteur hna hmangin lehkhabu zuar theih a ni lo an ti tawh ramah chuan.”
GSAM 417Scandinavia Conference Pathum
GSAM 417.2Scandinavia hna hmun-ah tûnah Conference pathum an awm a, an din ni-te chu hetiang hi an ni: Denmark, May ni 30, 1880; Sweden, March ni 12, 1882; Norway, June ni 10, 1887. Elder John Matteson, Scandinavia rawngbawlna hmasa ber hawngtu leh hna chu hmasawn theih berin kalpuitu, chu mite hmasawnna tûra thawk nasa leh inhlanna nei êm êm chu hri hlauhawm, TB natna-in a bei a, March ni 30, 1896-ah El Monte, Cal.-ah a thi; kum 61 a ni.
GSAM 417BRITAIN RAWNGBAWLNA
GSAM 417.3William Ings chu England ram Hampshire mi niin, rilru leh zirnaah America mi a ni; tleirawl atanga United States-ah a chêng tawh. Basel, Switzerland atanga May ni 23, 1878-ah Southampton-ah a thleng. Chu hunah a chên rei lo a, ni 14 chauh a awm a; chumi zawhah hun rei lo te Europe ramah a kir. A hnu rei loah Southampton-ah a kal leh a, thla li chhûng in tinah hna thawhin thutak lehkha tê a sem a, rawngbawlna hna lo thlen apiang a thawh hnuah Sabbath vawngtu mi 10 a thuchhuah. Chu kum December ni 30-ah keimah leh ka nupui chu Southampton-ah kan thleng a; Elder Ings hna nen kan hna chu a inzawm a, thlasik hun chhûngin Shirley Hall leh kan luahtawh inah inkhâwmna kan buatsaih. Kum 1879 nipui lai-ah Southampton-ah tent-meeting kan buatsaih. He hun leh hmunah hian Miss Maud Sisley (tûnah Mrs. Boyd) chu hnaah a inzawm a, Bible chhiarna leh in tinah hna thawh a ti. He hna rahin mi thenkhatin thutak an pawm. A kum leh thlasik hun-ah Ravenswood Villa-a inkhâwmna in-ah inkhâwmna kan buatsaih; kan chêngna leh kan lehkhabu dahkhawlna pawh chu inah chu a ni.
GSAM 418England-ah Tent-meeting
GSAM 418.1Kum 1880 nipui lai-ah Elder Andrews, hrisêlna lamah a chak lo chungin, Switzerland atangin Romsey-ah tent-meeting tanpui tûrin a lo kal a; chutah mi dangten thuchah an pawm.
GSAM 418.2January ni 11, 1880-ah thutak lehkha tê pawl din a ni. He hnaah hian Kohhran mi-te chu an rilru an pe nasa a, lehkhabu leh thuziak tam tak an sem.
GSAM 418.3February ni 8, 1880-ah kan baptisma hmasa ber chu a thleng a, baptisma dil tu mi ruk chu baptis an ni. July ni 2, 1881 thlengin Southampton-ah baptisma dil tu mi 29 tuiin khuh tawh an ni.
GSAM 418England-ah Hna Thawktute An Pung
GSAM 418.4Kum 1881 favang lama General Conference neih vote-in Elder A. A. John leh a nupui, Geo. R. Drew leh Miss Jennie Thayer-te chu England-ah an kal a, chu rawngbawlna hmun-ah hnaah an inzawm. Kum 1882-ah Elder Haskell-in Europe hna hmun a tlawh a, England rawngbawlna-a thawktute nen ni tam tak a hmang a, thurâwn leh fuihna hmangin tanpuina hlu tak a pe.
GSAM 418.5March 1882-ah Hunte Chhinchhiahna tana Britain belhbu phêk 2 chu chhut tan a ni a, America atanga thawn Hunte Chhinchhiahna lai 1,000-ah an belh. Great Britain-a rawngbawlna hnaah hman an ni. October ni 1, 1883 thuchhuah-ah chu hunah Sabbath vawngtu mi 100 an awm thu a lang. Rawngbawlna tan atanga pek sawmapakhat zawng chu $2,078.71 a ni.
GSAM 419Lawng Rawngbawlna Hna
GSAM 419.1Lawng enkawltute zahna avangin Elder Ings chu thutak lehkha tê leh chanchinbu funte chu South Africa, East leh West Indies, Central America leh Bay Islands-a “Peninsular and Oriental Steam Ship Company” lawng chawlhna hmun pawimawh ber 80-ah sum pek lovin a thawn thei. Hetiangin thuziak thawn chu chhiarin Demarara thliarkâr-ah rilru hmasa berin a harh. He thu hi thliarkâr atanga lehkha an thawn avangin kan hre.
GSAM 419“Sabbath Chanchin” chu England Library-ah Dah
GSAM 419.2Elder Andrews-a Sabbath Chanchin lehkhabu lai pakhat pawh Great Britain ram pumah mipui library leh sum pek lo chhiarna in 60-ah dah tawh a ni; chutah chuan lehkhabu-te chu tûnah pawh an la awm a, chhiar duh apiangte hnenah chanchin an hrilh zêl.
GSAM 419.3Kum 1884-ah Elder Butler chu he hna hmun tana thawktu dangte nen England-ah a tlawh. Elders S. H. Lane leh Robert Andrews-te chu Boston atangin May ni 9, 1885-ah lawngin an chhuak a, Great Britain rawngbawlna an zawm. Mrs. White-in England a tlawh chu thawktute tana chakna leh fuihna a ni. Mrs. White leh a fapa chu Europe hna hmun atanga America-ah an kir hma deuh England-ah kar tlemte an hmang.
GSAM 419“Tûna Thutak” Tihchhuah Tan
GSAM 419.4Kum 1884 hmasa lamah, Elder Butler England a thlen hnu rei loah, Grimsby-ah M. C. Wilcox thuziak siamtu ni tûrin phêk 8-a thla khatah vawihnih chhuah chanchinbu, Tûna Thutak, tan tûrin thu an siam. Tûnah chuan London, England-ah kar tin phêk 16-a chhuah a ni a, kar tin lai 18,000 vel an chhuah.
GSAM 420.1Kum 1889-ah Elder Holser-in Britain rawngbawlna chu Kohhran 8, Sabbath vawngtu 200, an zînga London-a awm 65-te nen a ni tih a thuchhuah. Kum hmasa sawmapakhat chu $1,244.58 a ni. Nemngheh rawngbawltu 2, rawngbawlna phalna neitu 2, lawng ram dang rawngbawltu 2 leh Bible thawktu 7 an awm. He hun velah hian Elders Wm. Hutchinson leh Francis Hope-te England rawngbawlna-ah an lo lut.
GSAM 420London-ah Pacific Press
GSAM 420.2Kum 1890-ah Oakland, California-a Pacific Press Lehkha Chhuah Pawl chuan London, 48 Paternoster Row-ah pêng office a din a, London N, 451 Holloway Road-ah lehkha chhutna office a siam. Kum hmasaah office atanga lehkhabu zuar, wholesale manin, chu $9,556.89 a ni.
GSAM 420.3February 1895-ah Elder Robinson-in thuchhuah hi a pe:
GSAM 420.3“Great Britain-ah Kohhran 11, Kohhran mi 363, rawngbawltu 5 leh rawngbawlna phalna neitu pakhat an awm. Kum hmasa sawmapakhat chu $5,077.20 a ni, Kohhran mi tin tan mi tin zât $13.98. Khawlchhutna in thil neih chu tûnah International Tract Society, Limited, England pawl-in a nei a, a enkawl bawk.”
GSAM 420.4December 1895-ah Ram Dang Rawngbawlna Ziaktu-in Great Britain tana Kohhran mi 560 thu a thuchhuah. Kum chhûngin sawmapakhat chu $1,000-in a pung. Chu hunah London hmun hrang hrangah Sabbath-ah pawl pariat an inkhâwm.
GSAM 420.5Chutiangin he rawngbawlna hmun-ah hna chu hun thenkhatah hriat loh deuh thlengin a hmasawn. Thlai chi hi lei chi thenkhatah chuan dangte aiin a muang zawkin a chhuak. A chhuah dân chu a rei deuh mahse, a thang chak zâwk a, a nung rei zâwk. He ramah vântirhkoh pathumna thuchah thutak pawh chu chutiang bawkin a ni. A chi chu tuh tawh a ni, bul a nei tawh a, a lo thang chak lo mahse tûnah chu a zau tawh hle.
GSAM 421AUSTRALASIA RAWNGBAWLNA
GSAM 421.1May ni 10, 1885-ah Elders S. N. Haskell, J. O. Corliss leh a chhûngte, M. C. Israel leh a chhûngte, Wm. E. Arnold leh Henry Scott-te chu San Francisco atangin Australia hna hmun-ah rawngbawlna hawng tûrin lawngin an chhuak. He hun hma kum sawm leh pakhat, 1874-ah, Battle Creek-a inkhâwmnaah Mrs. White chuan ram tam takin thutak an la dawn dâwn thu a sawi a, ram hrang hrangah chhutkhawl a kal mek a, lehkhabu leh chanchinbu an chhut lai a hmuh thu a sawi. Eng ram nge a kawh tih an zawt chuan Australia tih chauh a hre reng thu a chhâng.
GSAM 421Bible Thawm
GSAM 421.2Elder Haskell leh a thawktute hna rinawm leh hlawhtling avangin thuchah chu a hmasawn chak em avangin Australia-ah chanchinbu chhut chu mamawh a ni tih an ngai. Chuvangin chhuahna tûr an buatsaih a, January ni 1, 1886-ah Melbourne-ah thla tin phêk 16-a chhuah bu chu Bible Thawm leh Hunte Chhinchhiahna tia chhuah a ni. Lai hmasa ber chu 6,000 chhut a ni a, chhuah tûr pangngai chu 3,000 chauh a ni.
GSAM 421Australia-ah Kohhran Hmasa Ber Din
GSAM 421.3Pathianni, April ni 10, 1886-ah Australia-a Seventh-day Adventist Kohhran hmasa ber chu din a ni. thuthlung ziak tawh mi 18 an tel a, baptisma hmanga lut tûrin mi 7 dangin an dil. Sabbath lehah baptis an ni a, Sabbath tin kar engemaw zat chhûng Kohhran mi-te belh zêlin, Kohhran chu Kohhran mi 55 a ni. May 1886 thlengin Kohhran mi ziahna bu-a ziah zawng chu 90 a ni. Chûngte bakah chuan hmun dangah mi 35 velin Sabbath an vawng.
GSAM 421.4Chhutna office-ah chhutkhawl tha pahnih leh engine pakhat an awm a; an man zawng zawng pek fel tawh leh chu ram hla takah Seventh-day Adventist-te neih an ni—Oakland, Cal.-a kan office lian tak atanga mile 7,000 vel hlaah.
GSAM 422.1Kum 1886 chhûngin thuchah chu New Zealand-ah a thleng. Australia hna hmun thuchhuah chuan New Zealand-ah Sabbath vawngtu mi 50 an awm tih a sawi. Office-ah lehkhabu zuar atanga dawn chu $700 a ni. Chûng bakah chuan colporteur-tein New Zealand-ah Indona Ropui lai 400 leh Australia-ah Thoughts on Daniel (Daniel Chungchang Ngaihtuahna) lai 1,000 an zuar tawh.
GSAM 422Australia-a Pisa In
GSAM 422.21889 kum thla 7 ni 19-a thuhriattîrna pêk aṭangin hêng thu hi kan hre chhuak a: Melbourne-ah lehkha chhutna pisa in sak zawh a ni a, a chhûngah kohhran inkhâwmna atâna Pathian biakna hmun a awm bawk.
GSAM 422Tasmania-a Luhna
GSAM 422.3Australia-ah leh New Zealand-ah Conference din a ni tawh a, Elder Israel leh Elder Steed-ten Tasmania-ah pawh hna an zauh ta a. Chu hmun hnuhnung zâwkah chuan kohhran pathum din a ni tawh a, an kohhran mi zawng zawng chu mi 136 an ni. Hêng bâkah hian hmun hrang hranga awm, kohhran la din lo Sabbath vawngtu dangte pawh an awm.
GSAM 422.4Australia rawngbawlna huam chhûnga kum khat sawmapakhat chu $9,371 a ni. Chu huam chhûngah chuan colporteur 15 an awm a, an lehkhabu hralh man chu $19,500 a tling.
GSAM 422.5Elder Haskell-in khawvêl a fang vawi hnihnaah chuan Australia a tlawh leh a, 1889 kum thla 8-a an Conference inkhâwmpui neihah a tel a, kawng tam takin ṭanpuihna ṭangkai tak a pe a; chu pâwl din thar chuan an lâwm êm êm a ni. Hna ropui pakhat—Pathian hna tihhmasâwn leh tihngheh—chu ngaihtuahin, America aṭanga hna thawktu hrang hrangte pawhin hun hrang hrangah Australia an tlawh ṭhîn.
GSAM 422Australia-a Mrs. White
GSAM 422.61891 kum favangah Mrs. E. G. White, a fapa W. C. White, Elder Geo. B. Starr leh mi dangte chuan Australia panin California an chhuahsan a, thla 12-ah an thleng a ni; chu chu chu ram lianpuia nipui lâi tak a ni. Mrs. White chu chu rama a cham kum kua chhûng khân taksa chak lohna a tuar chung pawhin, a thurâwn thuhretna chuan hna chu vântirhkoh pathumna thuchah rilru leh a kalphung nên a inrem taka awm tûrin a ṭanpui nasa êm êm a ni. Australia-a an awm lâi chuan Elder J. O. Corliss chu heta hnaah hian a zawm leh a, W. A. Colcord leh mi dangte pawhin rawngbawltu, zirtîrtu leh hna dang thawktu niin chu rawngbawlna huam chhûngah chuan an lût a ni.
GSAM 423Australia-a Elder Olsen
GSAM 423.1Elder O. A. Olsen chu General Conference hotu ber a nih lâi chuan ram pum puia kan hmun pawimawh zawng zawngte a tlawh a. Chumi atân chuan hmun tam tak zin kual a ngai a, khawvêl fangna khualzin a ni. An mamawhte leh rawngbawlna hmun hrang hrang dinhmun a hriat fiah zâwk a, inthliârna nei lova a rawngbâwl theih nân chu khualzin chu a nei a ni. Chu khualzinah chuan, 1893 kum khân, Australia-ah hapta eng emaw zât a cham a ni.
GSAM 423Australasia Inpumkhat Conference
GSAM 423.2Chu lâi chuan Australasia Inpumkhat Conference din a ni a, chumi chhûngah chuan Australia leh New Zealand Conference-te leh Australia rawngbawlna hmunte an tel a ni. He Conference hi kum hnih dan zêlah a inkhâwm a, ram danga Inpumkhat Conference-te kalphung angin an kalpui a ni. 1893 kum chhûngin he huam chhûnga colporteur tlêm tê awmte chuan Krista Panna Kailâwn tih lehkhabu chhut khatna 5,000 an hralh zo a, chhut hnihna atân chumi zât tho chu chhut leh a ni. 1894-95 nipui chhûngin, thla li chhûngah, miin an chah lawk ṭhîn lehkhabute chahna 4,000 an la a ni.
GSAM 423Australia-a Elder Prescott
GSAM 423.31895 kum khân kohhran pâwl zirna lam ziaktu Elder W. W. Prescott chuan he Conference-ah hian thla eng emaw zât a hmang a, hna peng pakhat, zirna lamah hian, hun leh ngaihtuahna tam tak a sêng a ni. Chu lâi chuan zirna lam zirho inkhâwm a kaihruai a, chu chu an tân a ṭangkai êm êm a ni.
GSAM 424.1Kum khat chhûnga hna thawh chungchâng General Conference-a thuhriattîrna chu Elder W. C. White-in a pe a, hetiang hi a ni:
GSAM 424.1“Australia Inpumkhat Conference-ah chuan kohhran 17, kohhran mi 1074 an awm a, kum hmasa khân sawmapakhat $9,810.10 an pe a ni. He Conference-ah hian nemngheh rawngbawltu 12, thu hrilh phalna lehkha neitu pahnih, Pathian Lehkha Thu hna thawktu pathum leh colporteur 50 an awm a, anni chuan kum chhûngin $28,731.11 man hu lehkhabu an hralh a ni. Kum chhûngin New South Wales awpbeh ram, kohhran paruk leh kohhran mi 321 awmna chu Australia Conference aṭangin lâk hran a ni a, New South Wales Conference tih hming vuah a ni.”
GSAM 424AFRICA CHHIM RAWNGBAWLNA
GSAM 424.21886 kuma Battle Creek-a General Conference inkhâwmpui neihah chuan Africa Chhim lama rawngbawlna hmun hawn chungchâng ngaihtuah a ni a. Chu hmalâkna chu ṭha tih a, tihhlawhtlin tûra rêl a nih avângin, 1887 nipui intan tirhah chuan chu ram hla taka hna din tûrin hmalâk a ni ta a; chutah chuan Sabbath serh ṭan tawh mi tlêm têten hna thawktute an rawn ngen a ni.
GSAM 424Africa Chhima Elder Boyd leh Elder Robinson
GSAM 424.3Chumi atân chuan thla 5 ni 11-ah Elder C. L. Boyd leh a chhûngte, Elder D. A. Robinson leh a nupui, hna thawktu dangte nên, New York khawpui aṭangin lawngin an chhuak a, Liverpool leh London kaltlangin Africa lam an pan a ni. Kum thum hnuah General Conference inkhâwmpuiah Pu P. W. B. Wessels chuan hêng hna thawktute Africa an thlen lâi khân, chumi chungchâng lehkhabu chhuahte chhiarna leh Pathian Lehkha Thu zirna avângin, thupek palina Sabbath serh tawh mi 40 vêl an awm tih a sawi a ni.
GSAM 424.4Elder Robinson leh Elder Boyd chuan Cape Town-ah rawngbawlna hna an ṭan a, chuta ṭang chuan hmar chhak lamah mêl 800 tluk deuh, lunghlu laihchhuahna hmun Kimberley thlengin a zau ta a ni.
GSAM 424.51889 kum thleng chuan rawngbawltu pahnih, thu hrilh phalna lehkha neitu pakhat, kohhran pali leh kohhran mi 80 chauh an awm a; anni chuan sawmapakhat $2,798.36 an pe a ni. Chu kum chhûng chuan America mi Elder Ira J. Hankins chuan Cape Town-ah hlawhtling takin hna a thawk a, Pu Druillard leh a nupui pawh he hmuna hna zawm tûr leh rawngbawlna hmun thara hna sûlsutu tûra kohte hnên thleng, thawh rimna leh tlachhamnate ṭâwmpui tûrin Nebraska aṭangin an lo kal a ni. Pi Druillard hna chu a tam zâwkin lehkhabu dahkhâwlnaah a ni a, he hna peng enkawlna chu a kutah dah a ni; Pu Druillard erawh chu chanchin ṭha hrilh darhna hna tlangpuiah a buai a ni. Kum chhûngin he lawng chawlhna hmuna lo chawl lawngte chungah $750 man hu lehkhabu a hralh a ni.
GSAM 425Africa-a Elder Haskell
GSAM 425.1Chu kum tho thla 8-ah chuan Elder Haskell chu Cape Town a lo thleng a ni. Africa Chhim lama pâwl hrang hrangte tlawh leh an thawhpui nân thla nga chu ṭangkai takin a hmang a. He tlawhna avâng hian hna chu tihngheh leh tihhmasâwn a ni a, amah ngei pawhin a hnathawh rah a hmuh avângin a rilruah fuihna a dawng a ni. Zirna lam hna ngaihvenna tihharh a ni a, Africa aṭangin zirlai 12 chu kan kohhran pâwl sikultea zir tûrin America-ah an lo kal hial a ni.
GSAM 425.2Chutih lâi chuan colporteur hna pawh a pawimawh ang taka ngaihtuah a ni a. He hna ṭanpuina atân Cape Town-ah zirho inkhâwm neih a ni a, Pu E. M. Morrison-in a kaihruai a; chu chuan thuchah hna peng pawimawh tak hi nunna leh chakna tharin a thuam a ni. He zirho inkhâwma zirtîrna an dawn zawh chiah chuan colporteur 13 ten thla ruk chhûngin $5,621.28 man hu lehkhabu an hralh a, an hlân bawk a ni. A nihna takah chuan, lehkhabu chahna a tam êm avângin London pisa chu an “hna a chhilh phâk lo” ta hial a; mamawh phuhrûk tûra rang taka lehkhabute buatsaih theih a ni lo a ni.
GSAM 425.31892 kum khân Elder A. T. Robinson chuan Africa Chhim lama hna a zawm a ni. Chu lâi chuan hna a lo thang tawh êm avângin lehkhabu dahkhâwlna hlui âia dahkhâwlna thar neih a ngai ta a. Chuvângin kohhran inkhâwmna tûr hmun pawh awm thei khawpa lian in thar sak a ni ta a ni.
GSAM 426Africa-a Zirna In Sâng
GSAM 426.1Chutiang chuan hna chu zawi zawiin a hmasâwn zêl a, a tâwpah Cape Town khawpui pâwn lawk Claremont-ah $35,000 sênga zirna in sâng sak a ni ta a. America-a unaute hnêna an duh ṭanpuina awm chhun chu zirna sâng zirtîr thei zirtîrtu pâwl tir tûr a ni a, a senso chu anmahni ngeiin an tum dâwn a ni. He ngenna hi tihhlawhtlin a nih avângin sikul chu 1893 kum thla 2 ni 1-ah hawn a ni ta a ni.
GSAM 426Africa Chhim Conference
GSAM 426.2Africa Chhim Conference chu 1892 kumah din a ni. 1893 kuma General Conference inkhâwmpuiah General Conference chhûnga tel tûra thlâk luh a ni. Chu lâi chuan kohhran nga leh kohhran mi 138 an nei a, anni chuan kum hmasa khân sawmapakhat $34,077.32 an pe a ni. He inkhâwmpuiah hian Peter Wessels chuan Africa Chhim Conference a aiawh a, thilphal takin General Conference hnênah $16,000 a pe a ni; hei hi General Conference-in Africa Chhima hna ṭanna atâna a sêng tawh âiin a tam zâwk a ni. He thilpêk bâkah hian amah leh a unaupa pakhat chuan Chicago khawpuia a thlâwna damdawi semna hna ṭan nân $40,000 an pe a ni.
GSAM 426.31895 kuma General Conference inkhâwmpuiah Ram Pâwn Rawngbawlna Lam Ziaktu chuan Africa rawngbawlna huam chhûng chungchâng hetiang hian a sawi a:
GSAM 426.3“Africa Chhima Conference hi din a nihna kum hnih chauh la ni mah se, chu hun chhûng chuan General Conference-in chu rawngbawlna huam chhûngah hna thawktu 12 a tir tawh a ni. Chûng zînga pahnihte chu mahni intum chanchin ṭha hrilhtu niin ram chhûngril lamah an kal a, a dangte erawh chuan hna peng hrang hrangah hna an zawm a ni. Chu Conference chuan sikul ṭhangduang tak, fahrah enkawlna in leh sak mêk hrisêlna in a nei a ni. Chhiarpui thuah chuan an kohhran mi chu 184 an ni.”
GSAM 426Africa Chhima Chanchinbu Chhuahte
GSAM 426.4Africa Chhima sakhaw zalênna chungchâng chuan thla tlêm kal ta chhûngin kan mite chu chanchinbu pahnih chhuah tûrin a chêttîr a ni; pakhat chu Holland ṭawnga De Wachter (Vêngtu) tih hming vuah a ni a, pakhat dang chu Sâpṭawnga The South African Sentinel and Gospel Echo (Africa Chhim Vêngtu leh Chanchin Ṭha Aw Thangkhâwk) tih hming vuah a ni. A hnuhnung zâwk chu bu 4,000 sem darh a ni ṭhîn.
GSAM 427Africa Chhim Inpumkhat Conference
GSAM 427.11903 kum thla 1-ah Africa Chhim Inpumkhat Conference din a ni a, a chhûngah Cape Colony leh Natal-Transvaal Conference-te, leh Inpumkhat Conference enkawlna hnuaia Basutoland leh Matabeleland rawngbawlna hmunte an tel a ni. Conference chhûngah hian din fel kohhran 15, kohhran mi 595 an awm a, la din fel loh pâwl kuaah mi 90, leh a mal mala awm Sabbath vawngtu 30 an awm bawk a; an zavaiin 715 an ni a, sawmapakhat $7,850 an pe a ni. Hna thawktu 39 an awm a, an zînga 21 te chu Conference hrang hrangte aṭanga hlawh la an ni.
GSAM 427POLYNESIA RAWNGBAWLNA HUAM CHHÛNG
GSAM 427.21876 kum khân Elder James White leh he lehkhabu ziaktu hian Hunte Chhinchhiahna chanchinbu khâwm khat leh lehkhabu te ṭhenkhat, lehkhathawn nên, Pitcairn Thliarkârah kan thawn a ni. Hêng lehkhate hi Cape Horn kualin New York-a kal tûr lawng chungah dah a ni a. Chu lawng chu Pitcairn-ah a chawlh dâwn a, chutah chuan chu thilfun chu pêk a ni dâwn tih min hrilh chiang a ni. Chu thliarkârah chuan mi pakhat mah kan hre lo a, a chêngte chu Pathian ngaihsak, a hnêna inpumpêk mi an ni tih a hmingthanna chauh lo chu chu thliarkâr chungchâng pawh eng mah kan hre lo. Hêng lehkhate hi eng nge lo thleng dâwn kan hre lovin kan thawn a ni.
GSAM 427Pitcairn Tlawhna
GSAM 427.3Kum sâwm hnu, 1886 kuma Pu John I. Tay-in chu thliarkâr a tlawh hma chuan chuta mite chungchâng emaw, kan lehkhate chungchâng emaw eng mah kan hre lo a ni. Chutah chuan Hunte Chhinchhiahna bu khâwm leh lehkhabu te-te an chhiar avângin, hun eng emaw lâi khân, thliarkâr pum pui chuan an Pathian biak ni chu chawlhkâr ni hmasa aṭanga ni pasarihnaah sawn a, Lalpa Sabbath serh tûrin an rêl ṭêp tih kan hre ta a ni. Nimahsela Pu Tay-in a tlawh hun thleng chuan chutiangin an ti lo. Ani chu chu thliarkâr tlawh tûrin hun rei tak aṭangin a rilruah chêtna nasa tak a nei a; mahse, chuta mite chu amahin a hre lo va, thutak an ngaihvenna lo alh tawh chungchâng pawh a hre lo a ni.
GSAM 428.1America-a a kîr hnu chuan Pacific Tuipuia thliarkâr pakhat aṭanga pakhat danga chanchin ṭha hrilhtute phurh theih nâna lawng sak tûrin nasa takin a ngen a ni. He ngaihtuahna hi a rilrua a pawimawh ber niin 1889 kuma General Conference inkhâwmpui neihah a tel a, chutah chuan Polynesia Thliarkârte tâna hna chu a sawipui nasa a ni. Inkhâwmpui chuan chu hmalâkna chu ṭangkai an tih avângin, Pacific Tuipuia thliarkârte zînga thawh nâna lawng sak emaw lei emaw nân, thilpêk aṭanga $12,000 khawn tûrin an rêl a ni.
GSAM 428Pitcairn Sak A Ni
GSAM 428.2Chu thurêl ang chuan 1890 nipuiah California rama Oakland aṭanga mêl 30 vêl, Benicia bulah Pitcairn lawng chu $12,035.22 sêngin sak a ni ta a. Kum khat hmun lia ṭhena hmun thum chhûngin hê pawisa hi khawn khâwm a ni a, he thil atân chauh hian Sabbath School-te chuan an pe a ni; hetianga lâwm tak leh phûr taka thilpêk hi pêk a la ni ngai lo. Lawng chu 1890 kum thla 9 ni 25-ah Oakland, California-ah hlan thianghlim a ni. Chu hun hmu tûr chuan lawng chungah leh lawng chawlhnaah mi 1,500 vêl an lo pung khâwm a ni.
GSAM 428Pitcairn Zin Kual Vawi Khatna
GSAM 428.3Lawng chu thla 10 ni 20-ah San Francisco aṭangin a rawngbawlna hmun hla tak pan tûra a zin kual vawi khatna atân a chhuak a. A chunga chanchin ṭha hrilhtu awmte chu Elder E. H. Gates leh a nupui, Elder A. J. Read leh a nupui, John I. Tay leh a nupui an ni a, Lawng Hotu Marsh kaihhruaina hnuaia chanchin ṭha hrilhna tâna lawng hnathawktute nên an kal a ni. He lawng hi a hmasain San Francisco chhim lama mêl 4,000-a awm Pitcairn Thliarkârah a kal a, thla 11 ni 25-ah a thleng a ni. Thla 12 ni 17-a lawngin thliarkâr a chhuahsan lâi chuan puitling 82 ten baptisma an chang tawh a, Seventh-day Adventist kohhran anga din an ni tawh a ni. Chumi hnuah lawng chu Society, Hervey, Samoa, Friendly leh Fiji thliarkâr pâwlteah a kal a, Sâpṭawng hmang mite hnênah sakhaw lam lehkhabute leh hrisêlna leh inthununna chungchâng lehkhabu te-te a hnutchhiah a ni. 1891 kum thla 9 thlenga thla riat chhûngin chanchin ṭha hrilhtute chuan chhiar tûr lehkha tam tak a thlâwna an sem bâkah $1,900 man hu lehkhabu an hralh a ni.
GSAM 429.1Chanchin ṭha hrilhtute chu hetiang hian awmna ruat an ni: Elder Read chu Tahiti-ah; Elder Gates chu chuta hna lo ṭan tawh tihzawh tûrin Pitcairn-ah a awm reng a; Pu Tay erawh chuan Fiji thliarkâra thawh a thlang a ni. 1904 kum thla 4 ni 14-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chanchinbuah Elder Fulton chuan Fiji-a hna chungchâng hetiang hian a sawi a: “Tûnah he rawngbawlna huam chhûngah hian Sabbath vawngtu 150 chuang an awm.” Fiji aṭangin lawng chu a mamawh siamṭhatna leh tihchangtlunna neih tûr leh lehkhabu lâk belh tûrin New Zealand-a Auckland lamah a kal a ni.
GSAM 429Chanchin Ṭha Hrilhtute Thihna
GSAM 429.2Kum khat, thla 11 leh ni 18 chhûng a awm loh hnuah Pitcairn chu San Francisco-ah a lo kîr leh a, 1892 kum thla 10 ni 9-ah a thleng a ni. Chu hun chhûng chuan Lawng Hotu Marsh a thi tawh a, New Zealand thliarkârah phûm a ni a. Pu Tay chu chuap natnain a tlakbuak a, chumi aṭang chuan a dam leh ta lo. Ani pawh chu thlamuang takin a thi a, ram hla tak Fiji-ah phûm a ni; tichuan Polynesia Rawngbawlna atân nun hlu tak pahnih chu hun rei lo têah pêk a ni ta a ni.
GSAM 429.3Tahiti thliarkâra Papeete-a awm chanchin ṭha hrilhtute chu an hnathawh rah an hmuh nghâl deuh avângin an lâwm hle a. He hunah hian mi 40 pianthar a, Seventh-day Adventist kohhran anga din an ni tih chanchin lawmawm tak chu an ram lamah an thawn thei ta a ni.
GSAM 429Pitcairn Zin Vawi Hnihna
GSAM 429.4Lawng chu a zin vawi hnihna atân 1893 kum thla 1 ni 17-ah San Francisco aṭangin a chhuak a, hêng chanchin ṭha hrilhtute hi an kal a ni: B. J. Cady leh a nupui, J. M. Cole leh a nupui, E. C. Chapman leh a nupui, leh M. G. Kellogg, M.D. Ohio-a Nula Hattie Andre chu Pitcairn Thliarkâr zirtîrtu tûr niin a zui ve a ni. 1893 kum favangah Pu Cady chuan Society thliarkâr pâwla mi Raiatea-ah zirlai 60 neiin sikul a hawng a. Zir hun hmasa a tâwpah chuan an zât chu 105-ah a pung a. Zir hun hnihna intan tirhah chuan zirlai 120 an kal a ni.
GSAM 430Pitcairn Zin Vawi Thumna
GSAM 430.1Lawng chu 1893-94 chhûngin a zin kual vawi thumna a nei a. He zin kawnga chanchin ṭha hrilhtute chu G. O. Wellman leh a nupui, leh Lillian White an ni a, an zain Michigan mi an ni. Raiatea-a kal tûra ruat an ni a, chutah chuan Elder Cady hna an ṭanpui dâwn a ni. Pu Stringer leh a nupui chu mahni intum chanchin ṭha hrilhtu niin an kal a. Rurutu-ah an awm ta a ni. Raratonga-ah (chuta mite chuan Inrinni chu Pathianni atân an hmang ṭhîn) Dâktar Caldwell leh a nupui chu awm tûra ruat an ni a; California-a Elder Buckner leh a nupui erawh chu Pitcairn-ah dah an ni. Hêng mite zînga a awm chhûngin hnathawh dân thar tam tak hman ṭan a ni a, chuta chêngte tân kawng tam takah ṭangkaina a nei tih a lang a ni. A hmasa berin, thliarkâra an chin tawh vaimîm her dip nân thli hmanga her khâwl sak a ni a, chu thli chakna tho chuan khâwl tê deuhte a chêtîr bawk a; chumi avâng chuan thliarkâr mite hriat ngai loh hnathawh dangte a lo chhuak ta a ni.
GSAM 430Pitcairn Zin Vawi Lina
GSAM 430.21895 kum thla 12 ni 15-ah Ram Pâwn Rawngbawlna Lam Ziaktu chuan a ti a:—
GSAM 430.3“Pitcairn chu a zin kual vawi lina aṭangin a lo kîr a, tûnah lawng chawlhnaah a awm.... Thliarkâr pâwl hrang kuaah hna ṭan a ni tawh a, chûngah chuan hêng hna thawktute hi an thawk a ni:—
GSAM 430.4“Pitcairn Thliarkârah, zirtîrtute, E. S. Butz leh a nupui, leh Hattie Andre. Norfolk Thliarkârah, Australia aṭanga lo kal mahni intum chanchin ṭha hrilhtu ṭhenkhatte chuan hetah hian hna an thawk a ni. Society Thliarkârteah, rawngbawltu, B. J. Cady; damlo enkawlna hmanga chanchin ṭha hrilhtute, Pu R. A. Prickett leh a nupui. Raratonga-ah, damlo enkawlna hmanga chanchin ṭha hrilhtute, Dâktar J. E. Caldwell leh a nupui, Nula Lillian White leh Nula Maude Young; zirtîrtute, G. O. Wellman leh a nupui, Elder J. D. Rice leh a nupui. Fiji-ah, Elder J. M. Cole leh a nupui. Friendly Thliarkârteah, Elder E. Hilliard leh a nupui. Rurutu-ah, Pu Stringer leh a nupui, mahni intum chanchin ṭha hrilhtute. Hawaii-ah, Elder E. H. Gates leh a nupui; zirtîrtute, H. H. Brand leh a nupui. Samoa-ah, Dâktar F. E. Braucht leh a nupui. Elder D. A. Owen leh a fapa leh a fanu, mahni intum chanchin ṭha hrilhtute.
GSAM 431.1“Pitcairn chuan a zin vawi li chhûngin lehkhabu leh lehkha tam tak a hralh a, a thlâwnin a sem bawk a ni. Chumi avâng chuan hmun tam takah Sabbath vawngtute an lo awm ta a. Pitcairn Thliarkâr, Norfolk leh Tahiti-ah kohhrante din a ni tawh.”
GSAM 431Pitcairn Hralhna
GSAM 431.2Lawng an siam laia awm lo, Polynesia rawngbawlna hmun thlen theihna kawng dangte a lo awm tâk avângin, lawng chu hralh a ni ta a, rawngbawlna chhunzawm nân kawng dangte an hmang ta a ni. Elder E. H. Gates chu tûnah Polynesia rawngbawlna hmun enkawltu a ni a, thliarkâr pâwl hrang hranga hmasawnna a awm dân a sawi a ni.
GSAM 431THLANG INDIES
GSAM 431.31889 kum thlasik hunah, America mi Pu Wm. Arnold chuan Thlang Indies-ah colporteur hna a thawk ṭan a. Chutianga a thawh chhûng chuan mi 1,200 hming leh an chênna hmun a khâwm thei a, chûng chu chanchin ṭha hrilhna hnathawh nâna hman tûrin Ram Tin Lehkhabu Tê Sem Pawl hnênah a thawn a. An hnêna lehkha thawn leh chhiar tûr lehkhabu thawnte avângin thutak an ngaihven phah a, chutiang chuan Thuhril hmanga chanchin ṭha puan darhna kawng a lo inhawng a ni.
GSAM 431.4Rawngbâwltu an mamawh thu an ngenna chhângin, Elder D. A. Ball chu 1890 kum November thlaah Barbadoes leh hmun dangahte hna thawk tûrin a kal a. A thawhrimna rah chhuah avângin mi engemaw zâtin thutak an pawm a ni. 1892 kumah California aṭanga lo kal Pu Patterson chuan thliarkâr hrang hrangah Bible Chhiarna lehkhabu a zuar a, a hlawhtling hle a. 1893 kumah B. B. Newman chu Pu Arnold a awm loh chhûnga colporteur hna enkawl tûrin Florida aṭangin Jamaica-ah a kal a. Chumi kum vêk chuan Pu Evans leh Pu Hackett pawh he hna hi thawk tûrin Indies-ah an kal a ni. May thlaah Elder Haysmer leh a nupui chuan kawng a inhawn ang zêla thawk tûrin he rawngbawlna hmun hi an lût a. Chumi hnu lawkah Pu Arnold a lo kîr leh a, tûn ṭum chu hrisêlna chungchâng lehkhabu zuar tûrin a ni. 1895 kum July thla thleng khân Jamaica chauhah hêng lehkhabute hi $8,200 man hralh a ni tawh a, sakhaw chungchâng lehkhabu hralhna chu $7,654 a ni a, a vaiin $15,854 a ni. Chutiang zât lehkhabu sem darhna chuan Kingston-ah kohhran mi 75 nei kohhran fel taka inrelbâwl din leh thliarkâr hmun dangahte rawngbâwltute thawhna kawng hawn nân a ṭanpui hle a ni.
GSAM 432Trinidad
GSAM 432.1Hetah hian Jamaica-a an tih ang deuhin rawngbawlna chu ṭan a ni. 1889 kumah Pu F. B. Grant leh a nupui chu kan kohhran lehkhabute hriattîr tûrin thliarkâr tlawh tûra sâwm an ni a; sâwmna an dawn avângin Elder Flowers leh a nupui pawhin kawng a inhawn ang zêla thawk tûrin an rawn zui thuai a ni. An thawhna chu a hlawhtling hle a, nimahsela Elder Flowers chu khawsik a vei a, chu chuan 1894 kum June ni 29-ah a thih phah a ni. A âiawh tûrin Elder E. W. Webster thlan a ni a, 1895 kum August thlaah New York aṭangin lawngin a chhuak a ni.
GSAM 432.21896 kumah Thlang Indies-a hnathawktute chu hêngte hi an ni: Jamaica-ah Elder A. J. Haysmer leh W. W. Eastman; Bahama Thliarkârahte colporteur engemaw zât an awm bawk a. Lesser Antilles-ah Elder E. Van Deusen leh a nupui, Bible hna thawktu C. F. Parmlee leh a nupui, leh colporteur Pu Bean leh Pu Hackett an awm a. Trinidad-ah Elder E. W. Webster leh a nupui, leh damlo enkawl hmanga chanchin ṭha hriltu Nl. Stella Colvin an awm a ni. An hnathawh rah chu—Jamaica-ah Sabbath vawngtu 110, leh Trinidad-ah Couva vêla awm Sabbath vawngtu 50; Barbadoes-ah kohhran pakhat, leh Lesser Antilles-a Antigua-ah inkhâwm pâwl pakhat an ni.
GSAM 432AMERICA LAILI
GSAM 432.3Elder F. J. Hutchins leh a nupui chu 1891 kum November ni 16-ah United States aṭangin Bay Thliarkâr lam panin an chhuak a. Chumi hun chuan, a tam zâwk Ruatan-ah, Thupêk Sâwm anga thupêk palina Sabbath vawngtu mi 20 vêl an awm a; an hnêna dâk hmanga chhiar tûr thawnte avângin he thutak hi an lo hriat ṭan a ni. Kum 3 hnu, 1894 kumah, W. A. Miller leh a nupui chu California aṭangin Bonacca-ah an kal a. Chutah chuan Seventh-day Adventist-te sak zirna in, 1894 kum July ni 4-a hawnah zirtîrtu niin zirna rawngbawlnaah an inpe a. Zir hun hmasa berah zirlaite chu a tlângpuiin mi 34 an ni. 1895 kumah zirlaite an lo pung a, mi 45 an lo nih tâk avângin zirna in chu mahni inchâwm thei niin puan a ni.
GSAM 433.11895 kuma General Conference inkhâwmpuiah, Elder Hutchins chuan thliarkârahte thuchah zâwmtu mi 100 an awm thu a sawi a; Seventh-day Adventist-te ta inkhâwmna in pahnih sak a nih tawh thu pawh a sawi bawk a ni. Lei a tlêm a, chuvâng chuan thlai chîn nân a hlu êm avângin, hêng Pathian biakna in zînga pakhat chu tui chungah sak a ni. Hêng in pahnih leh zirna in hi General Conference Pawl ta tûrin inpekna lehkha siam a ni a. Thliarkâra Conference thil neih hlutna chu $1,789.60 vêl ni tûra chhût a ni. 1895 kum thlenga lehkhabu hralh man chu $2,243 a ni.
GSAM 433America Laili Tâna Lawng Tê
GSAM 433.2Chanchin ṭha hriltute thliarkâr pakhat aṭanga pakhat danga phur kualna tûr lawng tê neih a remchânzia leh a ṭangkâizia Conference hnêna hriattîr a nih avângin, Bay Thliarkârahte hna thawhna tûrin chutiang lawng chu $3,000 aia tam sêng lova siam ni se, tiin thutlûkna siam a ni.
GSAM 433.31896 kumah America Lailiah hnathawktu mi 4 chauh an awm: Elder F. J. Hutchins leh a nupui, leh Spanish Honduras-a Elder J. A. Morrow leh a nupui te an ni. British Honduras khawpui Belize-ah chuan thupêk palina anga ni sarih ni vawngtu ringtute pâwl an awm a. He rawngbawlna hmuna hna tam zâwk chu Caribbean Tuipui thliarkârahte thawh a ni. Hetah hian dollar sâng engemaw zât man lehkhabu hralh a ni tawh a, mi 60 chuan vântirhkoh pathumna thuchah thutakah an lâwm a ni.
GSAM 434Elder Hutchins Thihna
GSAM 434.1Kum 12 vêl chhûng Elder F. J. Hutchins chuan America Laili rawngbawlna hmunah rinawm tak leh taima takin hna a thawk a. A tâwpah chuan a taksa chuan a tuar chhuak thei ta lo va, natna avângin a thi ta a ni. Tûnah chuan Hotupa kohna—rinawmte kai tho tûr kohna—chu nghâkin muin a chawl a ni.
GSAM 434AMERICA CHHIM LAM
GSAM 434.2Lehkha chhut hmangin Seventh-day Adventist-te thurin chu America Chhim Lamah hriattîr hmasak ber a ni. 1891 kum October thlaah Pu Snyder, Pu Stauffer leh Pu Nowlin chuan Argentina-ah colporteur hna an thawk ṭan a. 1893 kumah General Conference thutlûkna angin Illinois-a German rawngbâwltu Elder F. H. Westphal chuan he chanchin ṭha hrilhna hmuna hna hi a zawm a, 1894 kumah California mi Frank Kelley chu mahni inchâwm chanchin ṭha hriltu niin Colombia Ram Inzawmkhâwm lamah a kal a. Thla engemaw zât hnuah hnathawktu dangten an zui a, chutiang chuan he rawngbawlna thar hi ṭan a ni. 1896 kumah he hmuna hna thawh chungchâng chu hetiang hian sawi a ni: Chile-ah rawngbâwltu pakhat, 1895 kum October ni 19-a lo thleng Elder G. H. Baber, leh colporteur pahnih, F. W. Richards leh F. H. Davis an awm. Argentina-ah pawh rawngbâwltu pahnih, F. H. Westphal leh Jean Vuilleumier, leh colporteur pahnih, O. Oppegard leh C. A. Nowlin an awm. Hêng bâkah Bible hna thawktu mi 4, Lucy Post, Pu Snyder leh Pi Snyder, leh John McCarthy an awm. Brazil-ah rawngbâwltu pahnih, Elder W. H. Thurston leh H. F. Graf, leh colporteur pathum, A. B. Stauffer, J. F. Berger leh J. A. Berger an awm. British Guiana-ah rawngbâwltu pahnih, Elder W. G. Kneeland leh Elder P. Giddings, leh damlo enkawl hmanga chanchin ṭha hriltu pahnih, Daktar B. J. Fercoit leh a nupui an awm.
GSAM 435.11896 kumah Chile-ah dollar 1,000 man lehkhabu hralh a ni tawh a, Sabbath vawngtu mi 30 chuan colporteur-te hnêna an lei lehkhabu chhiar avângin Sabbath leh a kaihhnawih thutakte an lo pawm a ni. Brazil leh Argentina-ah dollar 10,000 man lehkhabu hralh a ni tawh a; a ṭha lehzual chu, mi 100-in Sabbath an vawng a ni. Kohhran pakhat leh Sabbath School 5 din a ni tawh. Argentina-ah chuan Buenos Ayres, Crespo leh San Cristobal-ah kohhran fel taka din pathum an awm a. British Guiana-ah pawh kohhran fel taka din pakhat leh Sabbath vawngtu mi 50 an awm a, America Chhim Lamah Seventh-day Adventist-te chu a vaiin mi 150 an ni.
GSAM 435CHHIM LAM CHANCHIN ṬHA HRIL PAWL
GSAM 435.2He pâwl hian kanmahni ram chhûnga ram dang mite (Africa mite) hnêna chanchin ṭha a hril chungin, ngun taka sawi chuan ram pâwn pâwl tih theih a ni lo. Pathian malsâwmna hnuaia Elder J. E. White thawh chhuah peih taka a beihna chuan tûna rah chhuah awm tawhte avâng hian fakna tam tak a phu a ni.
GSAM 435.31893 kum thlasik hun, Illinois Conference hruaitu ka nih laiin, Elder White chu Chhim Lam Ram Bialtea mi dumte tâna rilrua phurrit tak puin ka hnênah a lo kal a. Chicago-ah kâr engemaw zât a châm laiin, khawpuia mi dumte tâna thawk theihna hun remchâng min dîl a. Lâwm takin a dîlna chu pawm a ni a, chutah chuan hêng mi vânduaite tâna a rawngbawlna chu a ṭan tak zet a ni.
GSAM 435Elder White-a Chanchin Ṭha Hrilhna Tûr Meihû Lawng
GSAM 435.4Chumi hun aṭang chuan Chhim Lam rawngbawlna hmun tâna ṭawngṭai leh ruahmanin a awm a. A ngaihtuah zêl lai chuan a ruahmannate a lo puitling a, a tâwpah Michigan Dîl bula Morning Star an tih meihû lawng siam a ni ta a. He tui chunga leng “Bethel” hi neiin Chicago-ah a kal a, chuta ṭang chuan Illinois leh Mississippi Luite a zawh thlain 1895 kum January ni 10-ah Mississippi-a Vicksburg a thleng a ni. Hetah hian a thawhpuite tlêmte nên, hna la thawh ngai lohna hmunah a rawngbawlna a ṭan a ni.
GSAM 436Chhim Lam Chanchin Ṭha Hril Pawl Hnathawh
GSAM 436.11903 kum April ni 9-a General Conference inkhâwmpuia Elder White thusawi aṭangin kan la chhuak a. Chu chuan hnathawh rah chhuahte a sawi a, chumi hun laia Chhim Lam chanchin ṭha hrilhna dinhmun a târ lang a ni:—
GSAM 436.2“Kan Pâwl hian Mississippi-ah zirna in 5 a din a, tûnah a enkawl mêk a ni.... Hêng zirna inte hi Vicksburg, Yazoo City, Columbus leh Jackson-ah an awm a.... Kan hnathawktute chuan Tennessee-a Nashville, Memphis leh Edgefield Junction-ah, leh Kentucky-a Louisville leh Bowling Green-ahte pawh hna an thawk chhunzawm a ni.
GSAM 436Chhim Lama Hnathawktute
GSAM 436.3“Tûnah chuan Pâwl hnathawhna peng hrang hrangah hnathawktu mi 27 an awm a. Chhim Lam Chanchin Ṭha Hril Pawl hnathawh aṭangin nemngheh rawngbawltu 5 an lo chhuak tawh a.... Zirna in zirtîrtu mi 13 chu kawng hrang hrangin an hnathawh tûr atân buatsaih an ni tawh bawk a.... Ṭhalai pakhat chu Pâwl hian daktar ni tûrin Nashville-a Meharry Damlo Enkawl Zirna In Sângah a zirtîr mêk a, a dang pakhat chu chumi zirna in vêka a zirnaah a ṭanpui bawk a ni.... Bible hna thawktu ṭha engemaw zât an lo chhuak tawh a. Zirtîrtu ṭhenkhat pawh he hna pengah hian hnathawktu thiam tak an lo ni zêl a ni.
GSAM 436“Morning Star” Meihû Lawng
GSAM 436.4“Morning Star hi keima ta a ni a, keima sum ngeia siam a ni. Chu bâkah chuan he lawng kalpui nâna sum sên zawng zawng hi keima sum hmuh aṭang ngeia pêk vek a ni. Lawnga chêngte châwmna sênso pawh keimahin ka tum zêl ṭhîn tih ka sawi bawk ang. Kan pâwl hi mi 10 aṭanga 18 thleng kan ni fo ṭhîn a.... Kum tam tak chhûnga Pâwl hnuaia hnathawktu zawng zawng hlawh pawh thawhlawm aṭanga lâk a ni lo va, keima sum hmuh ngei aṭanga pêk a ni.
GSAM 437Chhim Lam Rawngbawlna Tâna Sum A Lo Awm Dân
GSAM 437.1“‘He sum hi khawi aṭangin nge i hmuh?’ tih zawhna a lo chhuak thei ang. Lalpan min pe a ni. Lehkhabu tê ṭhenkhat tihchhuah a ni a. A hmasa ber chu Chanchin Ṭha Zirtîrna Bulṭanna a ni a, a tîra a ruahmanna chu mi dumte zirtîr nâna hman tûr a ni. Bu sâng engemaw zât hralh beisei a ni a, nimahsela mak kan tih êm êm chu bu maktaduai 1 dâwn hralh a ni ta a ni.
GSAM 437.2“Nu [Pi E. G. White] chuan Krista Kan Chhandamtu lehkhabu hmangin min ṭanpui a, chu chu bu 300,000 emaw 400,000 emaw hralh a ni. Thawnthu Ṭha Berte lehkhabu bu 200,000 emaw 300,000 emaw hralh a ni tawh bawk a. Lo Kal Tûr Lal lehkhabu sem darh tawhte chu ban angin chher chhâwng khâwm ni se, mêl 4-a sâng ni tûra chhût a ni. Hêng lehkhabute ziaktu chan man aṭang hian, hmalakna dang tam tak leh rawngbawlna peng hrang hrang kan kalpui bâkah, Morning Star kan siam a ni.”
GSAM 437RAM TAM TAKAH
GSAM 437Mexico
GSAM 437.3He rama kan rawngbawlna chu 1894 kumah Guadalajara-a damlo enkawl hmanga chanchin ṭha hrilhna dinin ṭan a ni. 1896 kumah hnathawktute chu hetiang hian sawi an ni: Elder D. T. Jones leh a nupui chuan rawngbawlna chu an enkawl a. Zirtîrtute chu Ora A. Osborne, Pi A. Cooper, Kate Ross leh ram mi ṭanpuitu pakhat an ni. Damlo enkawl hmanga chanchin ṭha hriltute chu Daktar J. A. Neal, A. Cooper, Pi A. J. Rice, Pi Bartlett leh Pi Rachel Flowers an ni. Ni tin damlo mi 40-in he rawngbawlna hmun hi an rawn pan ṭhîn a, zirlaite mi 40-in rawngbawlna zirna inah an zir bawk a. Chumi hun chuan $12,000 sênga damlo enkawlna leh chawlh hahdamna in thar sak mêk a ni.
GSAM 437Africa Laili
GSAM 437.41893 kumah vântirhkoh pathumna thuchah rawngbawlna chu a lo hmasâwn êm avângin General Conference Hruaitu Pawl chuan Africa Lailiah chanchin ṭha hrilhna din rawt a ṭûl a ti ta a. Chuvâng chuan, “A tih theih hun hmasa berah Matabeleland-ah chanchin ṭha hrilhna hawn ni se,” tiin thutlûkna siam a ni. He thutlûkna ang hian 1894 kumah Seventh-day Adventist-te pâwl pakhat chu chumi ramah an lût a, ekar 12,000 zau huan an thlang a ni. 1895 kuma Conference inkhâwmpuiah, Elder C. B. Tripp leh a nupui, W. H. Anderson leh a nupui, leh Daktar A. S. Carmichael chu he rawngbawlna hmun hla tak tâna chanchin ṭha hriltu tûrin thlan an ni. An zin kawng thui tak atân an inbuatsaih nghâl a, lawnga tluang taka an zin hnuah 1895 kum July ni 26-ah an thlen tumna an thleng a ni.
GSAM 438Rangkachak Tuipui Kam
GSAM 438.1Kum engemaw zât chhûng Africa Thlang Tuipui Kam aṭangin Seventh-day Adventist-te hnênah Macedonia mite ang ṭanpuina dîl au râwl a lo thleng tawh a. Adventist lehkhabu chhiar avângin thutak ngaihvenna a lo awm tawh a, nimahsela 1894 kum vêl thlengin ṭanpuina thawn a la ni lo. Chutah chuan General Conference Hruaitu Pawl chuan rei tak lo nghah tawh he hna hi thawk tûrin Elder Sanford leh Pu Rudolph a sâwm a. Ṭhahnemngai tak leh huaisen takin hna thawk tûrin an lût a ni. Nimahsela rei lo te hnuah Elder Sanford chu khawsikin a man ta a; chu khawsik chu chutah a darh nasa êm avângin ram chu “mi vâr thlân” tih a ni. Vawi 3 a vei a, chuti chuan a nunna hum tûrin America-a kîr leh a ngai ta a ni. Thlang Tuipui Kamah chuan mi dangte pawh thawn an ni a, chûng zîngah Elder D. U. Hale, Geo. F. Kerr leh a nupui, leh G. P. Riggs an tel a. Nimahsela a hnuhnung ber chu natnain a tichak lo êm avângin a dam chhuah beiseina a awm lo va, boruak danglamna chuan a ṭanpui beiseiin England lamah a tlân a. Chumi kawngah chuan ani leh a ṭhiante an beidawng a, a lo chak lo deuh deuh a, a tâwpah a thi ta a, chutah chuan phûm a ni. Ani pawhin Nunna Petu lo kalna a nghâk a ni.
GSAM 438India
GSAM 438.21890 kum January ni 12-ah Elder Haskell chu Africa chhimchhak tuipui kama Port Durban aṭangin India-a Calcutta, China leh Japan lam panin lawngin a chhuak a. He hun hma hian a ziaktu Percy T. Magan chuan a lo zawm tawh a. He India zin chhan hi, Seventh-day Adventist-te chanchin ṭha hrilna hna tak taka an ṭan huna thurâwn leh kaihhruaina an pêk theih nân, hriat tûr khâwmna “ram en lâwk” a ni. India-a chanchin ṭha hrilhna din tumna rilru puin, 1893 kumah General Conference chuan Wm. Lenker chu colporteur anga chumi rama kal tûrin a rawt a. He rawtna zâwmin India-ah a kal a, Seventh-day Adventist-te lehkhabute a hriattîr a ni. A hnua Pu Lenker sawi dânin, ani leh mi dang 4 chuan 1896 kum thleng khân India hmun hrang hrangah lehkhabu an zuar tawh a, $10,000 man lehkhabu an hralh tawh a ni. Lehkhabu hralhte avânga ngaihvenna a lo awm chu entîr nân, India thlang tuipui kama Madras vêla lehkhabu a zuar laiin, “ram mi thuhriltu pakhat chu Daniela leh Thupuan Chungchâng Ngaihtuahnate lehkhabu pakhat lei tûrin mêl 60 a lo kal kein a,” tiin a sawi belh a ni.
GSAM 439India-a Georgia Burrus
GSAM 439.11895 kumah Nl. Georgia Burrus chu California aṭangin India lamah a chhuak a. Chutah a thlen veleh Bengali ṭawng zir a ṭan nghâl a, rei lo teah chanchin ṭha hrilna hna a thawk ṭan a ni. 1896 kum thleng khân mi engemaw zât chuan kan hnathawktute nên an inpâwl avângin Lalpa Sabbath vawn an lo ṭan tawh a ni.
GSAM 439.21896 kuma he hmuna hnathawktute chu Elder D. A. Robinson leh a nupui an ni. Nl. May Taylor leh Nl. Georgia Burrus chu Bible hna thawktute an ni a. Pu Lenker leh Pu Masters chu colporteur an ni. Chanchin ṭha hrilna chênna in tûr in remchâng tak hmuh a ni tawh a, an hnathawh mamawhna zual zêlte phuhrûk tûrin daktarte, damlo enkawltute leh ṭanpuina dangte rawn pe tûra mahni ram hnêna ngenna siam a ni tawh bawk a. He kohna hi Elder Brown leh mi dangten an chhâng a. Ani leh Elder D. A. Robinson chu 1899 kum December tâwpah India, Bengal-a Karmatar-ah an thi ve ve a ni.
GSAM 439Hawaii, Sandwich Thliarkârte
GSAM 439.31884 kumah Pu La Rue leh Henry Scott chu anmahni insênin chanchin ṭha hriltu niin Hawaii-ah an kal a. Mi malte hnêna chanchin ṭha hril leh lehkhabu hralhin an rawngbawlna an ṭan a. Hei hian thliarkârah chuan ngaihvenna a siam nasa êm avângin 1885 kum November thlaah General Conference chuan a kum leh hunah Elder Wm. Healy chu Hawaii-ah hna thawk tûra kal ni se, he hna tâna puan in hawhtîr tûrin California Conference ngen ni bawk se, tiin thutlûkna a siam a. Chutianga inthuamin Elder Healy leh thliarkâra lo awm tawhte chuan 1886 kum nipui hunah tent-meeting an nei a. He beihna rah chhuah avângin mi engemaw zâtin thuchah an pawm a ni. Pu La Rue chu 1889 kum thleng Honolulu-ah a awm a, chumi kumah chuan China-a Hong Kong lam panin lawngin a chhuak a ni.
GSAM 440Hawaii-a China Mite Zînga Rawngbawlna
GSAM 440.11895 kum March thlaa General Conference inkhâwmpui a awm hma chuan thliarkâr hnênah hian rawngbâwltu hnathawhna ṭanpuina tlêmte chauh pêk a ni. Chumi ṭumah chuan “Elder Gates leh a nupui, China mite zirtîrtu tûr Pu Brand leh Pi Brand te nên, chanchin ṭha hrilna hna thawk tûrin Honolulu-ah kal se,” tiin thutlûkna siam a ni. Zirtîrna hna chu ṭan nghâl a ni a, Elder Gates pawhin a hrisêlna a chak lo chungin hna hmasâwn tûrin a tih theih ang a ti a ni. Chanchin ṭha hriltute hnu chu daktar pakhat leh damlo enkawltuten an rawn zui thuai a, thuchah rawngbawlna he kawngah pawh hian hna chu ṭha taka ṭan a ni.
GSAM 440Chanchin Ṭha Hrilna Hmunte Chanchin Khâikhâwm, 1903 Kum January Ni 1
GSAM 440.21902 kum December ni 31-a Ram Pâwn Chanchin Ṭha Hrilna Ziaktu chanchin pêk chuan United States pâwna thuchah rawngbawlna kalpui mêk chu hetiang hian a târ lang a ni:—
GSAM 440.3Australia Inzawmkhâwm Conference chu Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, Australia Chhim Lam, Tasmania leh Australia Thlang Lam Conference-te inzawmkhâwm a ni.
GSAM 440.4Europe General Conference chu German Inzawmkhâwm Conference, Germany Thlang Lam, Germany Chhak Lam, Germany Chhim Lam, Holland leh Flemish Belgium, Austro-Hungary leh Balkan Ramte, German Ṭawng Hmang Switzerland, Russia Chhim Lam, Russia Hmar Lam leh Russia Laili te inzawmkhâwm a ni.
GSAM 440.5Scandinavia Inzawmkhâwm Conference chu Denmark, Norway, Sweden, Finland leh Iceland te inzawmkhâwm a ni.
GSAM 441.1Britain Inzawmkhâwm Conference chuan England Hmar Lam, England Chhim Lam, Ireland, Scotland leh Wales a huam a ni.
GSAM 441.2French Latin Inzawmkhâwm Conference chuan French Ṭawng Hmang Switzerland, France leh Italy a huam a ni.
GSAM 441.3Chhak Lam Chanchin Ṭha Hrilna chuan Aigupta, Suria leh Turkey a huam a ni.
GSAM 441.4Africa Chhim Lam Inzawmkhâwm Conference chuan Cape Ram Awp, Natal-Transvaal, Basutoland leh Matabeleland a huam a ni.
GSAM 441.5A Dangte: Bermuda, Brazil, British leh Dutch Guiana, America Laili (Chhim Lam), China, Fiji, India, Jamaica, Japan, Lesser Antilles, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Society Thliarkârte, Sumatra, Tonga, Trinidad, Thlang Tuipui Kam (America Chhim Lam), leh Thlang Tuipui Kam (Africa).
GSAM 441.6Hêng rawngbawlna hmun hrang hranga thawktu mêkte chu rawngbâwltute, thuhril phalna neite, Bible hna thawktute, colporteur-te leh lehkhabu zuartute huamin mi 754 an ni.
GSAM 441Hna Thawh Nâna Pawimawh Hmunte Din A Ni
GSAM 441.7Kan chanchin ṭha hrilna hmunte chungchâng tawi tea sawina aṭang hian, 1896 kuma Ram Pâwn Chanchin Ṭha Hrilna Ziaktu sawi angin kan sawi thei a ni:
GSAM 441.7“Khawvêl hmun tin deuhthawa thuchah hian hna thawh nâna pawimawh hmunte a neih tâk avângin, Pathian chuan a thiltihtheihna tâwp chin nei lo hmangin hun rei lo te chhûngin hna ropui leh chak tak a thawk thei a ni. A hna chu felnaah a titawi ang.”
Notes
- Rom 15:21. ↩