Bung 17 — Harsatna Karah Thutak Hmasawnna
GSAM 265.1“Berâm vêngtuin a berâm darhte zînga a awm niin a berâm rual a zawng chhuak ang khân; kei pawhin ka berâmte ka zawng chhuak ang a, chhûm leh thim niah chuan an darhna hmun zawng zawngte atangin ka chhanchhuak ang.”1
GSAM 265.2He hun (1847) thlengin vântirhkoh pathumna thuchah pawm tawhte kha khawvêla thil nei tam lo an ni a; chuvângin thuchah darhna tûr sum leh pai lamah an ti tam thei lo. Elder White leh a nupui leh Elder Bates chuan an unau darh zawng zawngte zînga mimal thawhna pawimawhna leh, thutak hriatna hruai tûra mipuite kutah pek tûr lehkha chhuah a ngaihzia an hmu. Elder Bates-a chu hmun hrang hrang a kalnaah Sabbath thu a sawinaah, chumi thu chungchânga a lehkha tawi ziak chuan a ṭanpui nasa hle a, lehkha thawn hmanga a chhuah darh pawhin a ṭanpui bawk. Hnâ a thawk nghet leh rinawm hle.
GSAM 265Thutak Avâna Unau Nu Tleirawl Inhlanna
GSAM 265.3Vawi khat chu a kalna senso pe tûr pawisa a neih loh avângin Massachusetts atangin New Hampshire thleng kea kal tûrin a inpuahchah a. Chutih lai chuan unau nu tleirawl pakhatin lehkha a rawn thawn a; kar khatah $1 hmuhna tûrin inah hnâ a thawk tûr a ni a, chu pawisa chu hnâ avâna ṭanpui nân a neih theih nân a ni. Kar khat a thawh hnuah Elder Bates hnenah pawisa a mamawh tih rilruah a thûk avângin, a hna petu hnenah kalin a thawkna hlawh hma lawk a dil a, chuta tanga $5 chu a hnenah rang takin a thawn theih nân. Chumi hmang chuan mipui phurhna hmangin New Hampshire thleng a kalna senso a pe a. Hmun tinah inkhâwmna ṭha tak an nei a, mi tam takin thutak an pawm.
GSAM 266Bungrua Hawh Hmanga In Enkawlna
GSAM 266.1He thuchaha hmalakṭhote nunah inhlanna rilru a awmzia lantîr nân, Mrs. White-in 1847-48 thlasika an dinhmun a sawi atanga hetiang hi kan la chhuak: S. Howland-in Topsham, Maine-a a in zau takah pindan an luah a, chumi hmunah chuan bungrua hawh hmangin in enkawlna an din:—
GSAM 266.2“Kan rethei a, hun harsat tak kan tawng. Ka pasal chuan rel kawngah lung phur hnâ a thawk a, a kutzungte vun chu a thawk chhuak vek a, hmun tam takah thisen a chhuak. Mi dangte rinchhan lovin, kanmahni kan inenkawl ang a, mi dangte ṭanpui tûr thil kan nei ang tih kan lo rel tawh. Nimahsela, kan thil tum chu a hlawhtling lo. Ka pasal chuan hnâ a thawk nasa hle, nimahsela a hnâa a hlutna chu a dawng thei lo.
GSAM 266Elder White-in Thing Têl A Tan
GSAM 266.3“Ka pasal chu rel kawng hnâ atangin a chhuak a, a thîr hmangin thingte tan tûrin ramṭhuamah a kal. A nâk lamah natna a tuar reng chungin zing atangin tlai thlengin ni khatah sen 50 vel a thawh. Zanah natna na tak avângin a mu thei lo. Ram hrang hrang atanga unau tam takin lehkha min rawn thawn a, anmahni tlawh tûrin min sawm a; mahse ram pawn kal tûr sum kan neih loh avângin, kawng chu kan tân a la hawng lo tih kan chhân.
GSAM 266.4“Connecticut aṭanga Unau Chamberlain-in chumi ramah Conference-ah tel tûrin min fuih lehzualin lehkha a rawn thawn. Sum kan hmuh theih chuan kan kal ang kan ti. Ka pasal chuan a hna petu nên a chingfel a, a hnênah dollar 10 a la awm tih a hmu. Chumi zât chanve hmang chuan ka mamawh tak thawmhnaw ka lei a, chutah ka pasal thawmhnaw puan chu ka rem leh a; remna te pawh ka rem leh a, a kut vengah thawmhnaw pangngai chu a ni tih hriat har khawpin. Dorchester, Mass. thleng min kalpui tûr dollar 5 kan la nei. Kan khawvêla thil neih zawng zawng deuhthaw chu kan bawm chhûngah a awm. Nimahsela rilru muanawm leh thinlung thianghlim kan nei a, chu chu khawvêla thil nuam zawng zawng aiin kan ngaihlu zâwk.
GSAM 267.1“Unau Nichols inah kan kal a, kan chhuah hmain Unau nu Nichols-in ka pasal hnenah dollar 5 a pe a, chumi hmang chuan Middletown, Conn. thleng kan kalna senso kan pe thei. Chumi khuaah chuan mikhual kan ni a, ram chhûnga unau pakhat pawh kan la hmu ngai lo. Sen 50 kan la nei chauh. Ka pasal chuan tawlailîr hawh nân chu pawisa chu a hmang ngam lo va, kan bawm chu thingphêk chhawng chungah a paih a, kan ke ngeiin rinna thuhmun nei mi zawngin kan kal zêl. A rei lo teah Unau Chamberlain kan hmu a, a inah min hruai.”
GSAM 267Rocky Hill, Conn. Ah Conference
GSAM 267.2He Conference hi Rocky Hill-ah neih a ni a, inkhâwmna pindan chu Unau Belden inah pindan lian tak, tih zawh loh a ni. Elder White-in S. Howland hnena a lehkha thawnah he inkhâwmna thil thlengte hi a sawi:—
GSAM 267.3“April 20 [1848]-ah Unau Belden chuan Middletown-a unau darhte leh keimahni min hruai tûrin a tawlailîr a thawn. A in [Rocky Hill]ah chuan tlai dar 4 velah kan thleng a, rei lo teah Unau Bates leh Gurney-te an rawn thleng. Chumi zânah mi 15 velin inkhâwmna kan nei. Zirtawp zingah unau an lo kal zêl a, mi 50 vel kan ni. Hêngte hi thutak an pawm famkim vek lo. Chumi ni kan inkhâwmna chu a ngaihnawm hle. Unau Bates chuan thupek te chu êng fiah takin a lantîr a, a pawimawhna chu thuhriattîrna chak takte hmangin an nemnghet. Thu chuan thutak pawm tawhte a dinngheh a, thutlukna nei famkim lohte a harh chhuah.”2
GSAM 267Oswego County, N.Y. Ah Sawmna
GSAM 267.4Elder Bates-in Adventist-te zîngah a lehkha tawi a sem darh avângin ram dangah mite chuan Sabbath vawng an tan. Port Gibson, N.Y. mi Hiram Edson chuan August, 1848-ah Volney, Oswego County-a Sabbath vawngtute Conference-ah tel tûrin Elder White leh Mrs. White leh mi dangte a sawm. Unau te chu rethei deuh vek an ni a, senso ṭanpui nân pawisa tam tak an pe thei ang tih a tiam thei lo thu a sawi. Elder White chuan hnim ro lak hnâ a thawh avângin $40 a dawng tawh. Chumi zat zînga thenkhat chu thawmhnaw mamawh tak lei nân an hmang a, a bâng chu Volney leh kir lehna senso nân an hmang.
GSAM 268.1Western New York-a he Conference hi Mr. Arnold-a tawlailîr dahna inah neih a ni. Mi 35 vel an awm a, chumi ram pêngah mi an khâwm theih zawng zawngte an ni; nimahsela an zînga mi pahnih pawh an inrem lo. Mi tin chuan an ngaihdan ngei chu Bible-in a sawi angin an nghet a. An ngaihdan sawi darh leh zirtîr chu an duh hle. Elder White leh a nupui chu an hnena thu hriat tûra hla tak atanga lo kal an ni lo, thutak zirtîr tûra lo kal an ni tih hrilh an ni. Mr. Arnold chuan Thupuan 20-a kum sang chu a liam tawh tih a ring a, Thupuan-a mi 144,000 chu Krista thawhlehnaah kaihthawh an ni tih a sawi.
GSAM 268Mr. Arnold-in Serh leh Tihdan Te A Dodâl
GSAM 268.2Kan Lalpa thi tawh hriat rengna tûr entîrna te chu he mipui hmaah an dah a, a tuarna hriat rengna an tih dawn lai chuan Mr. Arnold chu a ding a, an tih dawn chu a rinnaah a awm lo tih a sawi—Lalpa Zanriah chu Kalhlên Kutpui zui lehna a ni a, kum khatah vawi khat chauh tih tûr a ni, a ti.
GSAM 268.3He ngaihdan inang lo takte hian Mrs. White rilru chu rit takin an phurh. Mr. Arnold chu a dik lo tih a chiang hle a, Pathian zahawmna a hloh ang tih a ngaih avângin lungngaihna nasa takin a tibuai. Mi thenkhat chuan a thi mek an ti. Mahse Elder Bates-te, White-te, Chamberlain-te, Gurney-te leh Edson-te chuan a tân an ṭawngṭai a, Lalpan a rawngbawltute ṭawngṭaina chu khawngaihin a ngaithla a, a dam leh. Vân êng chu a chungah a tla a, rei lo teah khawvêl thilte chu a hre reng lo. Chumi dinhmunah chuan an zînga mi thenkhat thil dik lo te a hmuhtîr a, hêng thil dik lo te nêna an danglamnaah thutak pawh a hmuhtîr; Bible angin an sawi nia an puan ngaihdan inang lo te chu Bible ngei ni lovin, Bible an ngaihdan mai a ni tih a lantîr a, an thil dik lo te an thlah a, vântirhkoh pathumna thuchah chungah an inpumkhat tûr a ni tih a hrilh. Inkhâwmna chu ropui takin a tawp a; thutak chuan hnehna a chang. Ngaihdan danglam tak vawngtute chuan an thil dik lo te an puang a, vântirhkoh pathumna thuchah tûna thutak chungah an inpumkhat a, Pathianin malsâwmna nasa tak a pe.
GSAM 269Bible Hmang Ṭha Takin Hmuhna Mak
GSAM 269.1He inkhâwmna thu hi mi 35 zînga mi pakhat, Mr. Alexander Ross-in January 4, 1884-ah a sawi. A sawi dân chu hetiang hi a ni:—
GSAM 269.2“Unau nu White chu hmuhna a nei lai chuan a ding a, chhûngkua Bible chu a kut veilamah a keng. Lehkhabu chu pangngai taka lian a ni. A hawngin a chawi sang reng a, a lam a en lo; a kut dingin chang hrang hrangah a let kual a, Thuthlung ziaka a kutzungin a khawih a, chutah chuan a chhiar chhuak zêl. A kutzungin a khawih chang ngei chu a chhiar chhuak em tih hriat nân chang tam tak ka en. Keimah emaw, mipui zînga mi emaw chuan chang zawng zawngte kan en. Thil tinah a khawih thu ngei chu a chhiar chhuak chauh lo va, a mit chu Bible atanga danglam lamah a awm a, chung lamah a en chungin a ti. Hêng Thuthlung chang a chhiar chhuakte hi August, 1848-a Volney-ah Sabbath vawngtute an lo khâwmnaah thurin dik lo te tihbo nân an hmang a, thutak chungah kan inpumkhat phah.”
GSAM 269.3Heti anga Bible thu fiah tak hmanga, hetiang mak takin thurin dik lo tihdik a nih hnuah, thurin dik lo thlah lo chu mi hrilh thiam har tak a ni ngei ang. Oswego County-a hêng Sabbath vawngtute hi an thil dik lo te tihdik an nih hnuah leh thutak chungah an inpumkhat hnuah, mi dangte hnenah êng darh tûrin chumi inkhâwmna atang chuan an chhuak. A rahte chu Pathian hnâ ngei a ni tih an lantîr ngei. Setana chuan thil a tih theih zawng zawng hmangin mi then hrang, buai leh darh tûrin a inpeih reng. “Pathian chu buaina siamtu a ni lo va, remna siamtu a ni zâwk, mi thianghlimte kohhran zawng zawngah ang khân.”3
GSAM 270Tihmak Takin Damna Thil Thlengte
GSAM 270.1A hmaa sawi Conference zawhah Madison County, Port Gibson, Port Byron leh New York City-ah inkhâwmna te neih a ni. Hêng zawhah Connecticut-ah inkhâwmpui neih a ni. Hêng hmun thenkhatah chuan Lalpa chu a rawngbawltute hnenah a hnâi hle a, Jakoba lehkhabua dân zuiin a mite ṭawngṭaina nasa avânga Damdawihtu Ropui damna thiltihtheihna chu natetah a lo thleng.4 Damdawi thiamte chuan beidawng taka an ngaih mi te pawh an natna atangin an dam. Hetiang thil thleng hi 1845 atang khân hun hrang hrangah a thleng fo tawh.
GSAM 270Hmalakṭhote Chuan Harsatna An Tuar
GSAM 270.2Elder White-in hmalak hun te chungchâng a sawiin Review and Herald, February 5, 1880-a a ziakah hetiangin a sawi:—
GSAM 270.3“Kan hna hmasaah chuan ei tûr dik tak kan neih loh avângin ril a tam a, thawmhnaw dik tak kan neih loh avângin vawt kan tuar. Pathian hnâ avâna pawisa vawn tûrin nun mamawh te pawh kan inphat. Chutih lai chuan ram hrang hrangah ziak, thu siam, kal leh thuhril tûr hnâ tam tak tih zawh theih nân kan taksa kan tichhe nasa hle.”
GSAM 270.4Kum 1848 chu lo kal lehna chanchinah chauh ni lovin, ram rorelna lamah pawh hriat reng tlak a ni. Vântirhkoh pathumna thuchah thutakte chu chiang taka sawifiah a ni tawh a, hna hmasawnna tûr kawng hrang hrangte chu a hawng ta. Chumi hunah chuan nun dan leh ram rorelna khawvêla thil thlengte chu hrilhlâwkna zirtute rilru thar taka tiharh thei tûrin a lo awm ṭan. Khawvêl Hlui ram hrang hrangte zînga buaina lian a awm chauh lo va, Hydesville, Wayne Co., N.Y.-ah pawh tunlai mitthi thlarau nêna inbiakna tihlan dân a lo thleng a; Bible zirtute chuan “Lalpa ni indonaah khawvêl ram hrang hrangte khâwm tûra lo kal ramhuai thlarau” a ni ngei ang an ti.
GSAM 2711848-a Ram Hrang Hrangte Buaina
GSAM 271.1February ni 21, 1848-ah France ram lal Louis Phillippe bulah lal hnena rawngbawltute an lo khâwm a; chuta chuan, “Tûnah hian lalṭhutthlêngah ka ṭhut nghet zâwk ngai lo,” a ti. A tûk tlai thim tirhah, “pea jacket” kawrlum a hâk a, hawh theih sakawr tawlailîr khalhtu angin a inthup a, Paris khawpui kulh pawnah a nunna humhimna tûr hmun a zawngin a tlan chhuak. He inthlak danglamna nasa leh thut taka lo thleng chhan chu Pope rorelna dik lo ṭanpui tûra a thil tih thenkhat chuan a mite leh sipai te a tihthinrim vâng a ni an ti. Chumi ni ngeiah chuan Paris khawpui-ah France sipai rual lian tak chu a fiah zawh. An hriamte an dah khâwm hnuah lal chu lal inah a lut; chutih lai chuan naupang tê pakhatin thîrpuak chungah a chhuak a, ram puan rawng thum chu a vai a, “POPE CHU TIHTLÂK RAWH! POPE CHU TIHTLÂK RAWH!!” tiin a au. Sipai te chuan an au zui a, sipai rual thlun zelah rang takin a darh a, a kal zêlnaah chakna a pung a; a hnênah, “LAL PAWH TIHTLÂK RAWH!” tih au chu a inzawm. Rei lo teah Paris khawpui zawng zawng chu buaina mak takin a khat. Sipai te chu an kutah hriam an keng a, mipui rual nên lal in lamah an tlan. Buaina thu hriain lal chu inthupin tlan chhuah a buatsaih.
GSAM 271Inhnialnaah Tel Ramte
GSAM 271.2France-a buaina leh remna lohna chu ram dangte pawhin chak takin a darh. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany leh Rome te pawhin mipui helna thlarau chu an hmu ve. Thla thum chhûngin Europe pum pui chu buaiin, lalram leh lalna ram sawmthum aia tam chu buaina nasa takah an tlu. Lalṭhutthlêngte chu kawngpuiah hâl an ni a, lalte leh lalram hruaitute chu an nunna hloh hlauvin an tlan bo a, an thup. Ram hruaitu lama thawk tute chuan khawvel ramte sorkar zawng zawngah helna lian tak a thleng ang tiin an sawi.
GSAM 272.1Vântirhkoh pathumna thuchah an hre loh lai Adventist rawngbawltu tam tak chuan he buaina hi an hmu a, chu chu “Pathian Engkimtithei ni ropui indona” atâna ramte inpui khâwmna a ni ngei ang tiin an ngaihtuah.5
GSAM 272Chhinchhiahna Thuchah Hriat Chhuah
GSAM 272.2He hunah hian Seventh-day Adventist-te chuan Sabbath, thupek palina-a mi chu Pathian nung chhinchhiahna a ni tih leh Thupuan 7:1-4-a chhinchhiahna thuchah puan hun a lo thleng tawh tih Thuziak Thianghlim atangin an zir a. He thuchah hi mipuite hnenah an thlen theihna kawng leh hmanruate an ngaihtuah mek bawk. Sabbath vawngtu mite he hna an buatsaih lai chuan ni hmasa Adventist-te chuan, “Chhinchhiahna thuchah in puan hi a tlai tawh; ni ropui indona leh Lalpa lo kal ngei chu kan chunga an lo thleng mek,” tiin an sawi.
GSAM 272Buaina Chu Thut Takin A Reh Ta
GSAM 272.3Thla thum vel hnuah ramte zinga puak chhuak buaina chu a reh ta; nimahsela an phunnawi te siamremna avangin ni lo, thuthang ziaktu ngei pawhin an hrilh fiah theih loh danin. He buaina chungchângah New York Tribune chhuahbua Horace Greeley chuan heti hian a sawi: “Ramte zinga buaina chu engin nge thut takin a chhuahtîr tih kan zawng zawngah thil mak tak a ni; mahse engin nge a tihtawp tih hi thil mak zâwk daih a ni.”
GSAM 272Khawvel Hlui Dinhmun chungchângah Senator Choate
GSAM 272.4Kum 1851 kan thlenin, Senator Choate chuan United States ram Thukhawmpui hmaah thu a sawiin, Khawvel Hlui dinhmun chungchângah heti hian a sawi:
GSAM 272.4“He ram dinhmun leh a langdan dik tak hi, chhûm, thim leh thimkhawvin a tuam angin, in hre chiang em em; a dinghmun chu eng mah nghet lo. Ka ngaihdanah chuan lalṭhutthlêngte thuneihna, mihringte dikna, leh kum sang khat chhûnga an vawn khâwl thinrimnate chu inbeihna atân khandaih phawi tûrin an inbuatsaih ta a ni; chu inbeihnaah chuan Thupuan hmuhnaa ang khan thisen chu ‘sakawr thîrbarh thlengin’ a luang ang. He inbeihnaah hian mihring chi khat pum pui chu an ral bo ang; hun chu a ri ropuiin a hun dang khat a puang ang; khawtlang ngei chu mei leh thîrin a fiah ang, thil siam leh a Siamtu Pathian ta a ni em ni tih.”
GSAM 273Nov. 18, 1848-a “Thuhretna”
GSAM 273.11848-a ramte zinga he buaina hi Lalpa lo kalna hmanpui tura ni ang tiin an ringtute chuan beiseina hlohna tawkin, Seventh-day Adventist-te chuan mipuite hnenah “Pathian nung chhinchhiahna” puan hun a lo thleng tawh tih an sawi chu engtin nge an dinhmun? Chhânna atân Elder Joseph Bates-in January, 1849 thlaah a chhuah lehkhathawn tê atangin kan la. Nov. 18, 1848-a thil thleng chungchângah sawiin heti hian a ziak:—
GSAM 273.2“Dorchester, Boston hnâi, Mass.-a inkhawmnaah unaupa leh unaunu tlêmte an khâwm. Inkhawmna a ṭan hma chuan, keini zînga ṭhenkhat chuan chhinchhiahna thuchah thil pawimawh ṭhenkhat kan en ho; ‘chhoh’ tih thu dikna chungchângah ngaihdan inang lo kan nei a. Topsham [Maine] Conference-ah hun rei lo te kal taa thuchah chhuah chungchângah Pathian hnenah kan ṭawngṭai tawh a, nimahsela chhuah dan chu a chiang tawk loh avangin, thil zawng zawng hi Pathian hnenah kan thlen dun ta. Êng leh zirtîrna dîlna atâna ṭawngṭaina nasa takah hun kan hmang hnuah, Pathian chuan Unau White-i hnenah hmuhnaah heti hian a pêk.”
GSAM 273.2Hmuhnaah a sawi angin a thu kan la:—
GSAM 274Hmuhnaah Sawite
GSAM 274.1“Êng chu khawiah nge a lo chhuah? I vântirhkohin êng chu khawiah nge a lo chhuah tih min zirtîr rawh. A ṭan dan chu thil tê tak atang a ni, êng pakhat hnuah êng dang i pêk zêl. Thuhretna leh thupek te hi an inzawm a, then hran theih an ni lo; a hmasa ber chu thupek sawm te, Pathianin a pêk. A dân chu chakna takin a lo lût a, hmun ruakte chu sak thar an lo nih tan chuan a lawm hle. A thu chu zawng chhuahna atangin chak lohna chu chaknaah a lo chang. Amah chungah fiahna chu hun rei lo tê chauh a ni. Chhinchhiahna a ni! A lo chhuak mek! Ni chhuakna atangin a lo chhuak tan. Ni angin, a hmasaah a vawt a, a lum zêl a, a êngte a thawn. He thutak chu a lo chhuah hunah êng tê tê chauh a ni a, mahse a pung zêl. Aw, he êngte thiltihtheihna! A chak zêl. He thutakah hian ritna leh êng ropui ber a awm, chatuanin a awm reng dawn avangin, Bible pawh mamawh tawh loh hunah. Chuta chhakah a lo chhuak a; êng tê takin a ṭan, mahse a êngte chu damna an thlen. Aw, he thutak hi a ropui em! Ram thaah an luh hnuah a sang ber a ni, nimahsela an thih theih loh hma chu a pung zêl ang. Ni chhuakna atangin a ṭan a, ni angin a kawngah a kal zêl, mahse a tla ngâi lo.”
GSAM 274.2“Vântirhkohte chuan thli pali an vawng. Thiltihtheihna te chu Pathianin a khâp a. Vântirhkohte chuan an thlah lo, mithianghlim zawng zawngte chhinchhiah vek an nih loh avangin. Michael a ding hunah he buaina hi khawvel pum puiah a thleng ang. En teh, thlite chu tleh mai turin an inpeih tawh! Mithianghlimte chhinchhiah an nih loh avangin dâwtna hi dah a ni. Ni e, i hmuh leh i hriatte chu puang rawh; Pathian malsawmna chu a rawn thleng ang. En rawh! Chuta chhuah chu chaknaah a lo chhuak a, a êng zêl zêl.”6
GSAM 274.3He hmuhna atang chhuakin Mrs. White chuan a pasal hnenah a sawi:
GSAM 274.3“I hnenah thuchah ka nei. Chhuahbu tê pakhat i chhuah tan a ngai a, mipuite hnenah thawn rawh. A hmasaah tê tak ni se; mahse mipuite chuan an chhiar hnuah chhuahna tura sum an rawn thawn ang a, a ṭan tirh atangin a hlawhtling ang. He ṭan tirh tê tak atang hian êng luite khawvel pum pui huam thleng an ni ang tih ka hmuh.”
GSAM 275Mihring Thlirna Atangin Ringawm Loh
GSAM 275.1He hmuhsakna hi 1848-a Sabbath thutak chhuah leh darh chungchângah pêk a ni. Chu hunlaia dinhmun chu mihring thlirna atangin kan thlîr chuan, ngaihtuahna chuan, “He hmuhsakna hi a takin a thleng thei lo vang,” a ti ang. Hmuhsakna pêk hnuah hun rei lo te kan hna thawktu pakhat hnenah mi pakhat chuan, “I ruat tih zawh nân kum 144,000 a la awh ang,” a ti. “Eng nge!” an ti ang, “thu puangtu pathum—Elder White leh a nupui, leh Elder Bates—sum nei lo zawng zawng, an zînga mi za aia tê tê chauh, an zawng zawng sum nei lo, Sabbath chungchâng lehkhathawn tê phêk 80 tê tê za tam lo chu an keng a, khawvel zawng zawng hnênah vau thuchah pêk tura an kal! Ngaihdan mak tak mai!” Hetiang ngaihtuahna nei tute chuan, “A theih loh!” an ti laiin, thuchaha rinna leh hlawhtlin ngei tûr thuhretna chuan, “Israel Pathian hmingin tih zawh a ni ang! A chaknaah kan rinchhan avangin tih zawh ngei a ngai!” a ti.
GSAM 275Seventh-day Adventist-te’n Chhuahbu Hmasa Ber An Chhuah Dan
GSAM 275.2Chhuahna hna chungchânga thuhretna pêk atang khan Sabbath vawngtu mite chuan Lalpa chuan “chhuahbu tê” chhuahna kawng a hawngsak theih nân ṭawngṭaina tam tak an nei. A hmasa ber chhuah nân sum an neih loh hi harsatna lian ber a ni. June, 1849 thlaah Elder White chuan kut hmanga timothy hnah ram akâr 40 a seng thei a, akâr khatah sent 75-in; chutiangin chhuahbu tê hmasa ber chu a chhuah thei ta. He hmunah hian chhuahbu tê phêk hmasa ber lem dik tak kan dah thei ang. Chhiartu chuan thliar hmasaah Elder White thu ziak chu a hmu ang, “Tunah chauh hna ṭan theihna kawng chu a lo hawng ta,” tih hi. Amah inhlanna chuan “kawng a hawng” tih pawh i hmu thei bawk.
GSAM 276Mrs. White-i’n Chhuahbu Hmasa Ber Chanchin A Sawidan
GSAM 276.1Mrs. White chuan chhuahna hna ṭan dan chungchângah heti hian a sawi:—
GSAM 276.2“Ka pasal chuan Middletown-ah chhuahbu tê pakhat a chhuah tan a, Rocky Hill, Conn. atanga mail 8 a ni a, chu hla zawng chu ke-in a kal a, a kir leh fo, a bai lai pawhin. Chhuahna in atanga chhuahbu hmasa ber a rawn ken chuan, kan zawng zawng chuan a velah kan kun a, thinlung inngaitlâwm leh mittui tam takin, a rawngbawltu chak loh hna tê teah Lalpa malsawmna chu a awm theih nân kan dîl. Chutah chuan an chhiar ang tih a ngaihdan zawng zawng hnenah chhuahbu chu a thawn a, thil put bag-ah dahin thawnna in-ah a thlen. Chhuahbu tinte Middletown atangin Rocky Hill-ah hruaiin, thawnna in-ah thawn tura an buatsaih hmain Lalpa hmaah an phar thin a; an thuthawnteah Pathian malsawmna a tel theih nân mittui nên ṭawngṭaina nasa tak an nei thin. Hun rei lo teah chhuahbu chhuah nân sum rawn thawnin leh mi tam tak thutak pawm thu lawmawm rawn thawnin lehkhathawnte an lo thleng ta.”7
GSAM 276Chhuahbu Tanpuina Hmuhsakna Tihlawhtling
GSAM 276.3Seventh-day Adventist-te’n chhuahbu hmasa ber an chhuah phêk hmasa ber hi ngaihven mai aia thuk zâwk thinlungin kan lantîr. Tûna Thutak bu pum pui chu chhuah 11, chhuah tinah phêk 8, thliar 2 zel a ni. Phêkah chuan chhiar theih thil chu inch 4 leh 5/8, leh inch 8 a zau. Chhuah 1 leh 4 chu July, August leh September thlaah Middletown, Conn.-ah chhuah a ni. Chhuah 5 thlenga 9 chu Oswego, N.Y.-ah chhuah a ni a, December, 1849, March, April leh May, 1850 ni an pû. Chhuah 11 chu November, 1850 ni pûin Paris, Maine-ah chhuah a ni. Chhuah 6-ah Elder White chuan, “Chhuah 4 hmasa ber kan chhuah laiin chhuahbu man pêk zawh khawp sum aiin a tam zâwk chu a lo lut. Kan kalna inkhawmnateah kan kal khawm sum sengte pêk nân hman a ni,” a ti. Kum 1849 chhûng khan he chhuahbute leh Elder Bates hna hmasawnna hnuaiah Vermont, Michigan leh ram dangteah mi tam takin thuchah chu an pawm.
GSAM 278.11848-a hna dinhmun beisei theih loh tak nên tehkhin chuan, kum 1905-a thil tak tak kan hmu ṭhenkhatte chu kan ngaihtuah ang a, hetiangin he thil hi tawpnaah eng nge a nih kan hrethiam zâwk ang: thuchah ṭan tirh tê chu an dodaltute chu an dik em, emaw vâna Pathian, a chhiahhlawhnu hmanga “chhinchhiahna” hna chakna “a pung zêl” tih sawitu chu a dik em?
GSAM 278Chhuahna Hna Hmasawnna
GSAM 278.2He thutak hi tûnah khawvel ṭawng pawimawh sawmli velah puan leh chhuah a ni mek. Rawngbawltu pathum aiin, nemngheh rawngbawltu leh phâlna nei tute chhiarin 600 aia tam an awm a; an bakah damdawi lama thawk tute, Bible thawktu, zirtîrtu leh damdawi rawngbawltute za tam tak an awm. Kohhran chhuahbu te chu chhuahbu 50 aia tamah an lang a, Europe, Asia, Africa, America Hmar leh Chhim, Pacific Tuipui-pui thliarkar ramte leh Australia-a awm khawlchhutna in 20 velah chhuah an ni. He khawlchhutna inahte hian lehkhabu, lehkhathawn tê leh lehkhathawn chi hrang hrang chu 1,100 aia tam chhuah an ni. Chûng zînga pakhat zel leh kum khat chhûnga chhuahbu zawng zawng neih tûr chuan $340 vel a ngai ang. Pawmtu za chauh awm lovin, he thutakah hian 100,000 hnâi an lawm mek. Dik takin, he thuchah hi ni angin a “chhuak mek” a, 1848-a thuhretna tawngkam angin, “Aw, he êngte thiltihtheihna!” kan ti thei.
GSAM 278Ramte Dinhmun
GSAM 278.3He thuchah hi hetiangin a hmasawn zêl lai chuan ramte dinhmun chu eng nge ni? Chuta tang chuan mipui chhuahbuteah Europe-a indona huap a hnai tawh tih thuchah kan hmu fo. Hetah hian inbeihna a awm a, chutah hian helna a lo chhuak; nimahsela “thli tleh” huap chu an vawng reng—“thli pali” chu vântirhkohte’n an thlah phal lo, “Pathian chhiahhlawhte chhinchhiah an nih hma zawk.” Inbeihna leh indona thil thawk thei te chu an awm ngei a, mahse an dâwt avangin an lo chhuak lo tih hi mi zawng zawngin an hrethiam.
GSAM 279.1Henry Ward Beecher chuan a thih hma rei loh deuhah Europe-a sipai lian tak tak vawng reng chungchâng chu, “Thisen a luang ang tih hlauvin nunna thisen chu a hmaa lak chhuah” tiin a sawi. Ramte zinga dinhmun, an thinrimna leh an inhuatna, leh pakhat leh pakhat an thlei thla thin dan chu, “inkawngkhar” nên a tehkhin a; mi huho chuan pakhat leh pakhat an pumah thîr an kawk a, mahse an zînga tu mah chuan a dangin an bei leh ang tih hlauvin an bei ngam lo. “Mahse,” a ti, “an zînga pakhat chuan a bei tura hun tha chu a hmuh hunah, chumi hnuah indona buai huap chu a lo thleng ngei ang.”
GSAM 279Indona Hmanruate Tehkhawmna
GSAM 279.21848 atang khan indona hmanruate chu hetiangin an siam a, chu hmanruate nen tehkhin chuan hunlaia tha berte pawh tûnah thil lem tê tê chauh an ni ang. America-a Remna Pawl chuan Remna Pathianni—Dec. 15, 1895—tâna remna rawngbawlna dîlnaah heti hian a sawi: “Tûnah mihring nunphung hmasawnnaah hmasawnna chiang tak a awm mahse, ramte zîngah indona tura inbuatsaihna chu hun dang zawng zawng aia nasa zâwk.”
GSAM 279Indona Buatsaih chungchângah Ralkap Hotu Miles
GSAM 279.3Ralkap Hotu Nelson A. Miles chuan Washington, D.C.-a mi tam inkhawmnaah, Jan. 12, 1904 niin, heti hian a sawi:—
GSAM 279.4“He hun êng nei, hmasawnna leh mihring nunphung fîm takah hian indona harsatna leh hlauhawmte chu an tlem tawh ang tih rin kan duh; mahse, thil mak deuh mahse, khawvel chanchinah tûnah ang khawpa sum leh pai indona buatsaih nâna ruatral a awm ngâi lo, mihring maktaduai tam tak zir leh thiam, thupek zawm nei, hriamnam hmanrua tihchhiat theihna ber kengte chu tûnah ang khawpa remna hna kawng atanga hruai bo ngâi lo.”
GSAM 280.1Mahse indona thli tleh chu a la tlai zêl, chhinchhiahna hna chu a kal zêl lai.