Bung 14 — Kawngkhar Khâr
GSAM 214.1“Lei tûra an kal lâi chuan mo neitu chu a lo thleng a; inpeih sate chu inneihnaah a rualin an lût a; kawngkhar chu khâr a ni ta.”1
GSAM 214.2He tehkhin thua Mo neitu lo kalna târ lan hi Krista leia lo kalna a ni lo va, inneihnaa a lo kalna a ni zâwk. Inneihna chu Lalpa lo kal hmaa thil thleng a ni. Luka chanchin ṭha ziakah hetiang hian sawi a ni: “In kawngte chu hrênin awm rawh se, in khâwnvârte chu alhin awm rawh se; nangni pawh in lalpa inneihna aṭanga a lo hâwn hun nghâktu angin awm rawh u; a lo kal a, kawng a rawn kik hunah, a tân in hawnsak nghâl theih nân.”2
GSAM 214Lalram Dawn Chu Inneihna Tih A Ni
GSAM 214.3Mo neitu inneihnaa a lo kalna chu Daniela 7:13, 14-ah târ lan a ni a, chutah chuan Krista chu a lalram dawng tûrin Pa hnênah a lo kal a ni. Hmânlai chuan lal chu a lalṭhutthlêng leh a lalram dawng tûra a khawpuia a lo kalna chu inneihna an ti ṭhîn. He thil thleng—khawpui chu mo atâna dawnna—hi inneihna tak ang bawka ropui leh mâwiah lawm a ni ṭhîn. Chutiangin Kristan vâna Pa hnên aṭanga a lalram a dawn hunah chuan, a mo—Jerusalem Thar—chu a nei ta tih a ni (Thupuan 21:9); hei hi tehkhin thuah chuan “inneihna” tih a ni.
GSAM 214.4Ni 2300 tâwp hnu, October 22, 1844-ah chuan, lo kal lehna ringtuten an thil tawnte chu khawchhak lama inneihna kalphung nên an khaikhin a, “Krista chu inneihnaah a lût ta,” an ti a. Ni 2300 tâwp huna thil thleng tûr nihphung chungchângah êng chiang zâwk an dawn zêl chuan, an rinna chuan Krista chu a luhchilh tâk hnathawhah a zui a; chuvângin rinnaa, “inneihnaah a rualin an lût” a ni.
GSAM 215“Ka Lo Kîr Leh Ang”
GSAM 215.11845-a Harmon nula hnêna hmuhna pêkah, Krista chu vâna hmun thianghlim pindan hmasa aṭanga pindan pahnihnaa a kal chungchâng hi heti hian kan hmu: “‘Hetah hian lo nghâk rawh u; lalram dawng tûrin ka Pa hnênah ka kal dâwn a ni; in silhfênte chu bawlhhlawh kai lovin vawng rawh u; hun rei lo têah inneihna aṭangin ka lo kîr leh ang a, ka hnênah ka hruai ang che u.’ Tichuan, chhûmpui tawlailîr, a ke te chu meialh ang a ni a, vântirhkohte’n an hual, chu Isua awmnaah a lo thleng a. Tawlailîrah chuan a chuang a, Pa ṭhutna Hmun Thianghlim Berah chuan hruai a ni ta.”3
GSAM 215Kawngkhar Khâr Hnua Khawngaihna
GSAM 215.2He tehkhin thua kawngkhar khâr hian Mihring Fapa vân chhûmte chunga a lo kal tak tak hmaa thil thleng a kâwk ni a lang; kawngkhar khâr a nih hnuah nula thianghlim dangte chu an lo kal a, kawng an rawn kik a; a lo kal ni leh dârkâr an hriat loh avângin “nghahvar reng” tûra hrilh an ni si a. Tin, he kawngkhar hi nula thianghlim fingte Mo neitu ruala inneihnaa an luh hnuah khâr a ni.
GSAM 215.3He nula thianghlimte tehkhin thua ṭawngkam hman aṭang hian, inneihnaa luh hnuah pawh nula thianghlim “â” te tân ngei pawh Mo neitu hmuak tûra pawm tlâk inbuatsaihna siam theihna hun a la awm ni a lang. “Nghahvar reng” tûra thu pêk an ni a. Nghahvar leh nghah chu Lalpa hmuak tûra inbuatsaihna dik nên a inzawm tlat. Chuvângin he tehkhin thua kawngkhar khâr a nih hian khawngaihna chu lâk kîr a la ni lo ni a lang.
GSAM 215Luka 13:25-28-a Kawngkhar Chu A Ni Lo
GSAM 215.4Hmânah khân he tehkhin thua kawngkhar sawi leh Luka 13:25-28-a kawngkhar sawi chu thuhmun anga ngaihin tihsualna a lo awm tawh a. Chutah chuan, “In neitu a tho va, kawngkhar a khâr hnuah, pâwnah in ding ṭan ang a, kawngkhar chu kikin, Lalpa, Lalpa, min lo hawnsak rawh, in ti ang; ani chuan a chhâng ang a, Khawi aṭanga lo kal nge in nih ka hre lo, a ti ang che u.... Sualna thawk zawng zawngte u, ka hnên aṭangin kal bo rawh u. Pathian lalrama Abrahama te, Isaka te, Jakoba te leh zâwlnei zawng zawngte in hmuh a, nangmahni erawh hnawhchhuah in nih hunah chuan ṭah leh ha ṭhial a awm ang.” A chunga thu aṭang hian, he kawngkhar khâr a nih hunah chuan pâwn lama awmte tâwpna tûr chu ruat fel a ni tih a chiang hle. Chutih hunah chuan Pathian lalram a lo thleng tawh; lalrama chhandamte chu an hmu dâwn si a. Mahse nula thianghlimte tehkhin thuah chuan Lalpa chu a lalramah a la lo kal lo va, a lalram dawng tûrin a Pa hnênah a kal zâwk a ni.
GSAM 216Entîrna Rawngbâwlnaa Kawngkhar Khâr
GSAM 216.1Ni 2300 hun chhûng tâwp hnu—October 22, 1844—a rinnaa Krista a hnathawha zuituten hei hi an hmu: entîrna rawngbâwlnaa inremna ni a lo thlenin puithiam lalber chuan pindan pâwnlam kawngkhar a khâr a, Hmun Thianghlim Ber luhna kawngkhar a hawng ṭhîn; chutah chuan hmun thianghlima sual puan tawhte nuai bo hna a thawk a ni. Chutiang bawkin kan puithiam lalber Krista pawhin vân tempula pindan pâwnlam kawngkhar a khâr tawh a, “a thuthlung bâwm” hmuhna pindan chu a hawng tawh a ni.4
GSAM 216Tute Nge Ngaihdân Dik Lo Nei?
GSAM 216.2Chutih hunah chuan Adventist ringtute zîngah Krista hmun thianghlima a rawngbâwlna chungchângah êng chiang la dawng lote an awm a, vântirhkoh pathumna thuchah lamah an rilru hruai a la ni lo. Hêng mite hian hmun thianghlim pâwnlam kawngkhar leh Luka 13:25-28-a kawngkhar khâr chu thuhmun anga an ngaih avângin an lo ti sual a ni. Mahse, hêng mite hi Seventh-day Adventist-te an ni lo. Tute nge an nih, he zirtîrna hi engtin nge a lo ṭan, eng dinhmun nge chutianga an ngaih theih nân siam tih kan târ lan tum ang.
GSAM 217.1Lo kal lehna thuchah puan avânga hming mai kohhrante aṭanga inlâk hrangte leh an inlâk hran chhuahsan tâkte chu Thupuan bu kohhran pasarihte zînga pangana leh parukna hnêna thurâwn thuhretnaah biak an ni. Kohhran pangana, Sardis kohhran, hnêna fuihna chu heti hian a ziak: “Chutichuan, eng angin nge i dawn a, i hriat kha hre reng la, vawng tlat ang che, sim rawh. Chuvângin i nghahvar loh chuan rukru angin i chungah ka lo kal ang a, eng dârkârah nge i chungah ka lo kal dâwn i hre lo vang.”5 He ṭawngkam aṭang hian hetiang biak mite hian Lalpa lo kalna puan thu an lo hre tawh tih a chiang a. An pawm tih an sawi tawh a, mahse tûnah chuan an hnâwl dâwn ta a ni.
GSAM 217Filadelfia Kohhran
GSAM 217.2A dawtah Filadelfia kohhran, chanchin ṭha kohhran dinhmun parukna, chu sawi a ni. He kohhran hian Thupuan 14-a thuchah hmasa leh pahnihna puan avânga hruai chhuah mite a entîr a ni. He kohhran hnênah Lalpan, “Ngai teh, ka lo kal thuai dâwn; tumahin i lallukhum a lâksak loh nân i neih chu vawng tlat rawh.” a ti.6 Hêng thu hmang hian la biak leh an ni: “Mi thianghlim, mi dik, Davida chahbi neitu, a hawnin tumahin an khâr loh va, a khârin tumahin an hawn loh chuan hêng thu hi a sawi: I thiltihte ka hria; ngai teh, i hmaah kawngkhar hawng ka dah a, tumahin an khâr thei lo; chakna tlêm tê i nei a, ka thu i vawng a, ka hming i phat loh avângin.”7
GSAM 217He Tehkhin Thua Kawngkhar Khâr Chu Eng Nge Ni?
GSAM 217.3A chunga kan târ lan Pathian Lehkha Thu-a kawngkhar hawng leh kawngkhar khâr hi eng nge ni a awmzia? A hnua hrilhfiahna aṭang hian he zawhna chhânna lungâwi thlâk chu hmuh theih a ni kan ti. Adventist-te zîngah êng tam zâwk dawngte an awm a; Chhandamtu chuan vâna hmun thianghlim pindan hmasa aṭanga pindan pahnihnaah a rawngbâwlna a sawn ta tih an zirtîr a, ngai duh apiang hnênah kawngkhar hawng leh kawngkhar khâr chungchâng chu dik takin an hrilh a. Chutih lâiin pâwl dang chuan he thutak hi an do va, kawngkhar hawng chu khâr a ni a, kawngkhar khâr chu hawn a ni tih zirtîrnaah rinna an din tum a. Chutianga tih chuan he leia Lalpa chhiahhlawhte kawng an dâl a, an hna an tibuai a ni. Vâna hmun thianghlim kawngkhârte chu Krista thiltihtheihnaa hawn leh khâr an ni—“A hawnin tumahin an khâr lo.” Filadelfia kohhran hnêna thu sawi chu, chelh tlat a, a thu vawng a, a hming phat lote chuan hnehna an chang a, chu chuan tumahin an khâr theih loh kawngkhar a hawng a ni. Hei hian mipuite hnên thlenna kawngkhar a kâwk ngei ang; chu kawngkhar chu mihringten an khâr hlawhtling tawh niin a lang a (kan la hmuh ang hian); mahse an rinawm nghehna hriatpui nân Lalpan mi rinawmte hmaah tumahin an khâr theih loh “kawngkhar hawng” a dah a ni.
GSAM 218Thu Sawi Chhuahna Kawngkhar
GSAM 218.1Pathian Lehkha Thuah he awmze nei kawngkhar hman hi entîrna tam tak a awm. Paula chuan Korin mite hnênah lehkha a ziah chuan, “Ka tân kawngkhar lian tak leh hna thawh hlawhtlinna tûr hawn a ni a, dodâltu pawh tam tak an awm.” a ti.8 Tin, Korin mite hnêna a lehkha thawn pahnihnaah chuan, “Krista chanchin ṭha hril tûra Troas-ah ka lo kal a, Lalpan ka tân kawngkhar a hawnsak lâiin, ka unau Tita ka hmuh loh avângin ka thlarau chuan chawlhna a nei lo.” a ti.9 Kolossa mite pawh heti hian a ngên a: “Ṭawngṭai rengin awm ula, chumi kawngah chuan lâwmthu sawi chunga nghahvar reng rawh u; Pathianin Krista thurûk sawi nân thu sawi chhuahna kawngkhar min hawnsak theih nân keimahni tân pawh ṭawngṭai rawh u; chu thu avâng chuan phuara awm ka ni bawk a ni.”10
GSAM 218.2Hêng Pathian Lehkha Thu aṭang hian thutak puan chhuahna remchânnate chu kawngkhar hawng tih a ni tih a lang a. Filadelfia kohhran hnêna thu sawi aṭang chuan, hêng mite koh chhuah an nih lâiin, mite chuan anmahni tân thu sawi chhuahna kawngkhar khârsak tumin nasa takin an bei ni a lang. Filadelfia kohhran chuan a “thu” leh a “hming” chelh tlatin fiahna a paltlang lâiin, an hnêna Lalpa thu chu, tumahin an khâr theih loh kawngkhar hawng an hmaah a dahsak ang tih a ni.
GSAM 219October 22, 1844 Hnua Dinhmun
GSAM 219.1Hrilhlâwkna thuin a sawi ang hian he thu hi kan hmaah a awm ta a; tûnah chuan thil a lo thlen zêl dân leh dinhmun chu hnung lam han thlîr leh ila. Sawi tawh angin, April, 1844 thleng khân kohhrante chu lo kal lehna thuchah puan nân hawn an ni a; rawngbâwltu mamawh tih kohna chu hrilhtu nunglaite thawh phâk bâk a ni. 1844 ṭhâl ṭan lama beiseina hlohna hnuah chuan zirtîrna chu thinlung tak taka lo pawm lo sa te chuan an dodâl ta zâwk a. 1844 furah Thupuan 14-a vântirhkoh pahnihna thuchah leh “zanlai au” (Matthaia 25) puan a nih chuan, Lalpa lo kalna a hnai tih la ring ngam rengte chungah tihduhdahna khâ tak a lo chhuak a. Hêng dodâltute hian thu chu titâwp tumin kawng hrang hrang an zawng a, “a rorel hun a lo thleng ta” tih la puangtu rengte hna chu an tihbuai theih dân apiangin an tibuai a. William Miller chuan he dodâlna chungchângah, “A nih dân tûr ang rêng a ni lo va, hrilhfiah theih a ni hek lo,” a ti. Ni 2300 tâwp dâwn hnaihah dodâlna chu a nasat êm avângin Geo. Storrs chuan, “Hming mai kohhrante leh mi sual zawng zawngte chungchângah kan tih tûr kan ti zo ta; he au hian a nghawng theih chin chauh a bâng,” a ti.
GSAM 219.2Hun chhûng chu a tâwp hnuah mi sualte dodâlna leh nuihzatna chu a lêt hnih lêt thum zêla a nasat tâk avângin, William Miller chuan dinhmun chungchângah, “Mi sualte vaukhân leh a hminga kohhran mai chu kaihthawh kan tumna hnate kan thawk zo ta. Pathianin a kaihhruainain kawngkhar a khâr ta,” a ti.11
GSAM 219Mi Sualte Thinlung Sakna Tlângpui
GSAM 219.3Nuihzat hmang khawvêl nungchang hian mi sualte chu lo kal lehna zirtîrna lamah an thinlung a tisasak bâkah, hming mai kohhrante chhûnga mite thuhretna pawh hetiang hi a ni: “Piangtharna dik chu a ‘tlêmzia leh a inhlatzia’ leh mi sualte zah lohna leh thinlung sakna tehkhinpui nei tlêmzia kan ngaihtuah chuan, rilrua tum hran lo hian, ‘Pathianin khawngaih a theihnghilh ta em ni? Nge khawngaihna kawngkhar khâr a ni ta?’ kan ti chhuak a ni.”12
GSAM 220.1Hrilhlâwkna hun chhûng tâwp hnua dinhmun chungchâng chu rawngbâwltu dang hnên aṭangin hetiang hian kan chhiar leh: “Chutih hunah chuan ringlote hnên thlen chu theih loh deuhthaw a ni; 1844 beiseina hlohna chuan mi tam tak rilru a tibuai êm êm a, chu thu chungchâng hrilhfiahna eng pawh an ngai duh lo.”13
GSAM 220Ringlote Hnên Thlenna Kawngkhar Zawng Zawng Khâr A Ni
GSAM 220.2Chutiang dinhmun chuan, chutih hun atân, Krista lo kal thuai dâwn rinna leh beiseina la vawng tlat rengte tih loh chu, mi dang zawng zawng hnên thlenna kawngkhar a khârsak ni a lang. Thu sawi chhuahna kawngkhar chu khâr vek niin a lan a, Adventist-te chuan an thil tawn nên inmil tehkhin thua kawngkhar khâr chu an hmuh avângin, mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo tih ngaihdânah engtin nge an thlen tih a hriat theih awlsam a. A ṭhenkhat chuan “khawngaihna kawngkhar khâr a ni ta” an ti a; a bîkin he tehkhin thua kawngkhar khâr leh Luka 13-a kawngkhar khâr chu thuhmunah an ngaih chuan chutianga ngaih a awl hle. Mite chuan ngaih an duh miah lo va, an thinlung an tihsak chuan, engtin nge piangthar an nih theih ang?
GSAM 220Tuin Nge Kawngkhar Khâr Zirtîrna Dik Lo Zirtîr Hmasa Ber?
GSAM 220.3Tûnah zawhna a lo chhuak ta: “Mi sualte tân khawngaihna a awm lo” tih zirtîrna hi tuin nge zirtîr ṭan? Tute nge ring? Tute nge hnâwl? Zawhna hmasa ber chhân nân, 1845 ṭhâl ṭan lama J. V. Himes-a Maine ram a tlawh thuchhuah chu kan en ang. Heti hian a ti:—
GSAM 220.4“Unaupa Joseph Turner leh mi dangte chuan Sabbath ropui chhûngah kan awm tawh—kum 6000 a tâwp tawh—tih an pawm a; chuvângin Adventist tumahin kut hna an thawk tawh tûr a ni lo an ti. An ngaihdân chuan, chutianga thawh chuan an boral hlenna a thlen ngei ang.
GSAM 220.5“Khawvêl kut hna thawh chungchângah chutianga engmah thawk lova an nghah lâiin, êng thar tia an ngaih chu Unaupa Turner rilruah a lo êng ta a; chu chu, Mo neitu chu A LO KAL TA—kal ta Juda kum thla pasarihna ni sawmnaah a lo kal a—chutih hunah inneihna chu a lo awm a—chutih hunah nula thianghlim zawng zawngte chu eng emaw ti zâwngin inneihnaah a rualin an lût a, kawngkhar chu khâr a ni ta!—hêng mite zîngah tumah bo thei an awm lo va, pâwn lama awmte zîngah tumah chhandam theih an awm lo tih a ni. Chutiang chuan he khawvêl ropui tak thlarau lam thil zawng zawng chu tih zawh a ni ta.”14
GSAM 221Tuin Nge Zirtîrna Dik Lo Chu Huaisen Taka Do?
GSAM 221.1Elder Turner chuan a “khawngaihna a awm tawh lo” tih zirtîrna chu Paris, Maine-ah a zirtîr ṭan a; hun rei lo tê chhûng chu chumi bialah chuan zuitu tam tak a nei a. Adventist-te pâwn lama mite—ringtu inti emaw, inti lo emaw—hnên thlenna kawngkhar chu khâr pumhlûm a nih avângin, mi tam tak chu awlsam takin Turner-a ngaihdân lamah an âwn ta a ni.
GSAM 221.2Adventist tih ṭawngkam hi hriat sual a nih loh nân, hêng mite hi hetah hian ni hmasa Adventist-te kan ti tawh ang. He pâwl zînga mi tam tak hian Pu Turner-a ngaihdân chu an pawm a ni. Sabbath thutak chu an la hmu lo va, an la hre lo bawk; vântirhkoh pathumna thuchah pawh an la hre lo. Hêng mite chungchâng hi Pi White-in a lehkhabu pakhat chuah heti hian a sawi:—
GSAM 221.3“1844-a beisei hun chu a liam hnuah pawh, Adventist-te chuan Chhandamtu lo kalna a hnai hle tih an la ring reng a; hun pawimawh takah an thleng tawh a, Pathian hmaa mihringte tâna dîlsaktu anga Krista hnathawh chu a tâwp tawh tih an pawm a. Rorelna a hnai tih vaukhânna an pêk tawh avângin, khawvêl tâna an hnathawh chu tih zawh a ni tih an hria a, mi sualte chhandamna atâna an rilru phurrit chu an nei ta lo. Pathian ngaihsak lote huaisen taka Pathian sawichhe chunga an nuihzatna chu, a khawngaihna hnâwltute hnên aṭangin Pathian Thlarau lâk kîr a ni tawh tih finfiahna dangah an ngai bawk a. Hêng zawng zawng hian fiahna hun a tâwp tawh tih rinnaah a tinghet zêl a, anmahni sawi dân chuan, ‘khawngaihna kawngkhar khâr a ni ta.’ Sawi tawh angin, hun rei lo tê chhûng chu Adventist-te chu khawngaihna kawngkhar khâr a ni tih rinnaah an inpumkhat a ni.”15
GSAM 222.1He thu lâk chhuahah hian Pi White chuan ni hmasa Adventist-te dinhmun a sawi a ni. Amah ngeiin a ring ve tih hriattîrna pawh a nei lo. A chunga târ lan angin, he zirtîrna hi Joseph Turner-in Paris, Maine-ah a zirtîr hmasa ber a ni. Pi White (chutih laia Harmon nula) chuan 1845 ṭhâl ṭan tirhah a chunga hmun sawi tâkah Joseph Turner a hmu a; “Adventist-te tân kut hna thawh a awm tawh lo va, mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo” tih zirtîrna a puan a hria a. Tichuan, “zirtîrna dik lo i zirtîr a ni; mi sualte tân leh thutak chu hre chiang chunga la hnâwl lote tân khawngaihna a la awm,” tiin chiang takin a hrilh a ni.
GSAM 222“Khawngaihna A Awm Lo” Tih Ngaihdân Dodâlna
GSAM 222.21844 leh 1845-a Paris, Maine-a chêng J. N. Andrews chuan khuaa mite chetdân leh mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo tih zirtîrtu Joseph Turner chetdân a hre chiang hle a. Chutih laia he thu chungchânga Harmon nula dinhmun chu heti hian a sawi: “Hmuhnate chuan he ngaihdân pawm tûrin anmahni a hruai lo va, chumi ngaihdân la pawm rengte chu a siamṭha zâwk a ni.”16
GSAM 222.3Harmon nula chuan 1845 furah Paris, Maine chu a vawi hnihna atân a tlawh a. He tlawhna chungchângah hian chutih laia Paris-a chêng Pi Truesdail thu ka la chhuak ang. Heti hian a ti:—
GSAM 222.4“1845 fura Harmon nula Paris, Maine a tlawh lâiin, ka ṭhian duh tak pakhat chungchâng kimchang chu ka hrilh a; a pa chuan kan inkhâwmnaa tel a phalsak lo va, chuvângin êng chu a hnâwl a ni lo. Ani chuan nui chungin, ‘Chutiang mite tân chhandamna a awm lo tih Pathianin min la entîr ngai lo. Thutak êng an hnêna târ lan a nih a, hre reng chunga hnâwlte chauh an ni,’ tiin a chhâng a.”17
GSAM 222.51846-a Harmon nula Paris a vawi thumna a tlawh chungchâng pawh heti hian a sawi:—
GSAM 222Zirtîrna Dik Lo Zilhna Dang
GSAM 222.6“Sawi tâwk thil thleng dang chu 1846-a Paris, Maine-a hmuhna pêk kha a ni. Harmon nula chu hetiang hi entîr a ni: Setanan thinlung dik tak pute chu an tih tûr zawng zawng tih a dâl theih loh chuan, an tih tûr bâk thawk tûra nawrnaah a thiamna a hmang ang. Unaunu ṭha tak pakhat chuan kohhrante hnênah, anmahni chhandam tûra vân aṭanga thuchah rawn tirh chu an hnâwl avângin Pathianin a hnâwl ta tih a hrilh a. Unaunu Harmon chu chutiang thuchahah chuan thutak a awm lo tih entîr a ni; kohhrante chhûngah thutak la pawm tûr mi tam tak an awm si a. Vântirhkoh ṭhate chuan chûng kohhrante chhûnga thlarau bo tâna hna an la thawk ang a, chutianga an tih hunah chuan, anmahni [vântirhkohte] chuan he unaunu leh a thuchah [a ‘khawngaihna a awm lo’ tih thuchah sawina] chu kawngkhar pâwnah an hnutchhiah ang tih entîr a ni.”18
GSAM 223Inkalhna A Awm Lo
GSAM 223.1Pi White chuan hmânah “mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo” tih ngaihdân a zirtîr a, mahse tûnah chuan chumi letling a zirtîr tih finfiah tum nasa takte an awm avângin, 1845 aṭanga a hnathawh hre chiangte thuhretnate, mi sualte piangtharna atâna a thawh chungchâng chu ka târ lang ang. A hnua mi hi New York ram, Madison bial, Brookfield-a chêng Ira Abbey thu sawi a ni:—
GSAM 223.2“Kum 1846 leh 1850 inkârah Unaupa leh Unaunu White chu kan inah an lo kal a, naupangte leh thutak la hnâwl lote tân nasa takin an bei a. Piangthar lo thlarau bote tân hna an thawk a; Unaunu White-in hnûkkîrte leh thutak la hnâwl lote tân beiseina a awm lo tih a sawi ka hre reng miah lo.”19
GSAM 223Ni Hmasa Vawngtu Adventist-te Thuhretna
GSAM 223.3New England-a ni hmasa vawngtu Adventist-te'n kawngkhar khâr chungchânga zirtîrna nasa lutuk an hriat dân chu a hnuaia lehkhathawn hian hrilh se:—
GSAM 223.4“1891, thla 8 ni 5 aṭanga ni 9 thlengin Brookston, chêngtu mi 30,000 vêl awmna khawpuiah, Elder Miles Grant nên thu kan inhniâl a. Inhniâlna chu puan in lian takah neih a ni a, khawpui rorêl pâwl hotu lo ni tawh Pu John Barbour-in a kaihruai a. He khawpui hi Boston aṭangin mêl 20 vêla hla a ni. Kan inhniâlna chu Sabbath chungchâng a ni a, nimahsela Pu Grant chuan he hnathawhnaah Unau White thil tawn chungchâng chu inhniâlnah chuan rawn zeh luh a tum a. ‘1844 hun daih tawhah khân khawngaihna hun a liam tawh a, mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo tih a hnênah entîr a ni,’ tiin a puh a.”
GSAM 224.1“Chhânnaah chuan, keini anmahni lak aṭanga kan la inṭhen hmain, hun eng emaw chhûng chu ni hmasa vawngtu Adventist-te, an zaa deuh thawin, chutiang chu an lo ring tih ka hrilh a. Mrs. White chuan chu ngaihdân chu a thlawp rêng rêng lo va, a thil hmuh hmasak berte zînga pakhat chu, chu ngaihdân chu ‘dik lo’ a ni a, mi sualte tân khawngaihna a la awm tih a ni zâwk. ‘Hei hi a ni tak a, Elder Grant pawhin a ni tak tih a hria,’ ka ti a. Chutianga ka sawi lai chuan, ka hmaa ni hmasa vawngtu Adventist mi tam takte [puan in lian tak khat mi pungte zîngah anmahni angte chu tam tak an ni] chuan chu thu chu dik tak a nih an pawmzia entîrin nasa takin an lu an ṭhing a. Elder Grant chuan kan inhniâl chhûngin chu thu chu a sawi leh ta lo tih hian a tâwk ang.” A hming ziaktu: “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 1895, thla 12 ni 6.”
GSAM 224Mrs. White-in Mi Sualte Chhandamna A Zawn Reng Thu
GSAM 224.3Mrs. White chuan 1844 aṭanga tûn hun thlengin mi sualte piangthar nân hna a thawk reng tih chu hêng thil thlengte hian a tichiang leh zêl. Ani leh Elder White chuan Rocky Hill, Conn.-a Albert Belden ina, 1848, thla 4 ni 20-a ṭanin inkhâwm an nei a. He inkhâwmah hian khawvêl mi ṭhenkhatte tân hna thawh a ni a. Elder White leh a nupui chuan chutiang mi thlarau chu an ngaihsak êm êm a. He thuah hian, chutiang mi zînga pakhat, Elder White kuta baptisma chang, thuhretna kan târ lang ang. John Y. Wilcox chuan Kensington, Conn. aṭangin 1891, thla 2 ni 22-a a ziahah chuan heti hian a ti:—
GSAM 224.4“Rocky Hill, Conn.-a Unaupa A. Belden in chhâwng chung lama pindan la zawh lohah inkhâwm neih a nih lai khân thutakah hruai luh ka ni a. Tûna thutak êng ka dawn chu Unaupa White leh Unau White hnathawhna avâng a ni. Chumi hnu rei lo teah Unaupa White-in baptisma min chantîr a. Anmahni aṭanga fuihna leh chakna ka dawn lo ni se, Lalpa pawm ka ni tih ngaihtuah emaw hriat emaw ka ngam ang em aw ka hre lo. Min ngaihsak tak zet a, min ṭanpui tûrin hna an thawk a.”
GSAM 225.1Elder White chuan chu inkhâwm chungchâng chu Topsham, Maine-a Stockbridge Howland-a hnêna a lehkhathawnah heti hian a sawi: “Unaupa Bates chuan thupêkte chu chiang takin a hrilh a, thuhretna chak tak takte hmangin an pawimawhzia thinlungah hriattîr a ni. Thu chuan thutaka awm tawhte a tinghet a, la rel fêl lote chu a kâi tho bawk a.”
GSAM 225Oswego, N.Y.-a Mi Sualte Tâna Hnathawhna
GSAM 225.21849 khân Elder James White leh a nupui chuan Oswego, N.Y.-ah hna an thawk a. Chûng inkhâwmteah chuan, innei tûra inhamṭha Hiram Patch leh Benson nula chu Pathian leh tûna thutak lamah an inlet a, an piangthar ta a.
GSAM 225.31850, thla 3-ah Oswego-ah inkhâwm neih leh a ni a. Thla 4-a Tûna Thutakah chuan Elder White-in chûng inkhâwmte chu a sawi a, heti hian a ti:
GSAM 225.3“He khawpuia la bâng fate zîngah hian tûnah hnathawhna ngaihnawm tak a kal mêk a. Sabbath pahnih kal ta chhûng khân kan inkhâwmte thu sawi pawimawh ber chu an chhandamna a ni a, Pathianin mak takin malsâwmna min vûr a. Thutak chuan kan chungah leh kan fate chungah pawh ṭhatna a thlen a. Ni hmasa hnuhnung ber hnua zânah chuan anmahni ṭhatna bîk atân inkhâwm kan nei a, kan zîngah Lalpa Thlarau leih buak a ni. Naupan zawng zawngte chuan Lalpa hmaah an kûn a, thupêkte, a bîkin a pangana, zawm pawimawhzia leh Isua Krista zâra chhandamna zawn pawimawhzia an hria niin a lang a. Hei hi ka lo hmuh tawh inkhâwm ngaihnawm berte zînga pakhat a ni.”
GSAM 225.41849, thla 11-a Tûna Thutakah chuan Elder White-in mi eng emaw zât piangthar a, baptisma changte chanchin a chhuah a. He chanchinbuin 1850-a a chhuah hnuhnung berah chuan Waitsfield, Vt.-a inkhâwm neih chanchin leh khawvêl aṭanga piangthar chhuak thar Heman Churchill lo tel thu a awm a. Chu thuziakah chuan ani chu “unaupa” tih a ni. Mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo ni se, engtin nge chu chu a theih ang?
GSAM 226Thuhretu 21-te Thuhretna
GSAM 226.1He thu nên inzawmin, 1888-a mi 21-in hming an ziahna thuhretna kan târ lang a. An zain 1844 khân lo kal lehna hmalaknaah an tel a, vântirhkoh pathumna thuchah lo chhuah ṭan dân an hre chiang ṭheuh a ni. 1851 hma daihin an zain thuchahah an lo awm tawh a, an zînga a tam zâwk chu thuchah a lo chhuah ṭan tirh deuh aṭangin Seventh-day Adventist-te nên an inzawm tawh a ni:—
GSAM 226.2“Keini a hnuaia kan hming ziakte hian, hun ruat a liam laia 1844-a lo kal lehna hmalakna chu kan hre chiang a, 1850 daih tawh aṭanga vântirhkoh pathumna thuchah thutak pawh kan lo pawm tawh avângin, vântirhkoh pathumna thuchah ringtute'n a lo chhuah ṭan hun aṭanga kan sawi tâk kum hnuhnung ber thleng leh chumi hnu lamah pawh kawngkhar khâr chungchânga zirtîrna an pawm chu heti a ni tih a hnuaia thuah hian lâwm takin kan hming kan ziak a.
GSAM 226.3“Thupuan 3:7, 8 leh Pathian Lehkha Thu dangte nên inrem takin, Daniela 8:14-a ni 2300 a tâwp khân Krista chuan vâna hmun thianghlim pindan hmasa bera a hna thawh chu a khâr a, hmun thianghlim berah a rawngbâwlna a sawn a, rorêlna hna a ṭan a, chutiang chuan chhandamna ruahmanna nêna a inzawm dân chu a thlâk tih an ring a. Hetah hian kawngkhar hawng leh kawngkhar khâr a awm ta a ni.
GSAM 226.4“Vântirhkoh hmasa thuchah chungchânga êng chiang tak lo nei a, a lam hawisan a, khâ takin a dotute chu Pathianin a hnâwl tih an ring a. Nimahsela, êng la nei lote emaw, 1844 hmain mawh phur theihna kum la thleng lote emaw chuan, thinlung dik takin Pathian an zawng a nih chuan, hnâwl an ni ang tih an ring lo.
GSAM 226.5“Hun ruat a liam zawh chiah khân William Miller leh Adventist mi tam takte ang bawkin, khawvêl tâna an hna thawh a tâwp tawh a, Lalpa a lo kal thuai ang tih an ring a. Chutichung pawhin, hmun thianghlim leh thuchah pathumna chungchânga êngin an beiseina hlohna a hrilh fiah hnuah chuan, êng hnâwltute tân chauh lo chuan khawngaihna a liam tawh tih an ring lo.”
GSAM 227.1Hming ziaktute: “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Pi L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Pi Mary S. Chase, Battle Creek, Michigan; S. M. Howland, Battle Creek, Michigan; Pi F. H. Lunt, Battle Creek, Michigan; Pi Melora A. Ashley, Battle Creek, Michigan; Pi Caroline A. Dodge, Battle Creek, Michigan; Pi Sarah B. Whipple, Battle Creek, Michigan; Pi Uriah Smith, Battle Creek, Michigan; Pi Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Pi R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Pi Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Hrilhlâwktuin Hmuhna Hrilh Fiah Sual
GSAM 227.21849, thla 3 ni 24-a Topsham, Maine-a Mrs. White hnêna pêk hrilhlâwktuin hmuhna chu, he zirtîrna dik lo—mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo—hi a zirtîr angin hrilh fiah tumna a awm a. He hrilhlâwktuin hmuhna hi “Rochester-a khawng ri” (mithi thlaraute biakna) a lo luh ṭan lai chiah khân pêk a ni. Mrs. White chuan chhinchhiahna leh thilmak thurûkte leh siamṭhatna derte chu an pung a, an darh zêl dâwn tih a hmu a. Chûng siamṭhatnate chu dik lohna aṭanga thutak lama siamṭhatnate an ni lo (chutiang siamṭhatna a awm tawh ngai lo vang a ti lo va, nimahsela a hnêna entîr, mihring thiltihtheihna an hman lai chu chutiang a ni a ti a), a chhe zâwk aṭanga a chhe lehzual lama kalna an ni zâwk a. A chhan chu, thinlung thlâk danglam tawh nia inchhâlte chuan thinlung sual bawhchhiatna khuh tûrin sakhaw puan an inbel mai a ni. Ṭhenkhatte chu piangthar tak tak angin an lang a, chutiang chuan Pathian mite bum theihna an nei a. Nimahsela an thinlung hmuh theih ni se, a lo dum ang tho khân a lang ang.
GSAM 227.3Chutah chuan heti hian a ti a: “Min ṭâwmpuitu vântirhkoh chuan, mi sualte tâna hmasang ang thinlung na taka ṭhahnemngaihna chu en tûrin min ti a. Ka en a, nimahsela ka hmu thei lo; an chhandamna hun a liam tawh si a.”20
GSAM 228.1He hrilhlâwktuin hmuhna hian mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo tih a zirtîr niin an sawi a. Nimahsela, 1845 ṭhal ṭan tirha Joseph Turner-in a zirtîr ṭan tirh aṭanga chutiang zirtîrna a lo dodâl tawh a, chumi hun aṭanga mi sualte piangtharna leh chhandamna tûra ṭhahnemngai taka hna a lo thawk zêl si chuan, engtin nge chutiang chu a nih theih ang, kan ti a.
GSAM 228.21854-a chhuah Thil Tawn leh Hmuhte Tihbelhnah chuan Mrs. White-in heti hian a ti: “Kan sawi tâk ‘siamṭhatna derte’ chu la chiang zâwka hmuh tûr a la ni. He hrilhlâwktuin hmuhna hi a bîkin lo kal lehna zirtîrna êng hre tawh a, hnâwl tawhte chungchâng a ni. Bumna nasa takte kutah hlan an ni tawh a. Chutiang mite chuan hmasang angin ‘mi sualte tâna thinlung na taka ṭhahnemngaihna’ an nei lo vang.”21
GSAM 228.3Dodâltute chuan he hrilhlâwktuin hmuhnaah Mrs. White-in a hmuh chu amah ngei aiin an hre zâwk niin an inchhâl a. An hrilh fiah dân nên kan en ho teh ang; an sawi dân chu, harhna hruaitute dinhmun en a ni lo va, mi sualte dinhmun en a ni tih hi a ni. Chuvâng chuan mi sualte lam a en a, “mi sualte tâna thinlung na taka ṭhahnemngaihna a zawng a, nimahsela a hmu thei lo” tihna a lo ni ta a. Mi sualte en mai hian mi sualte tâna thinlung na taka ṭhahnemngaihna tu nge lo hmu tawh? Nimahsela kan zawt a, a chunga thuhretnaa sawi mite, mihring thiltihtheihna leh rilru thununna hmang maia piangtharte siam a, chu chu Pathian Thlarau hnathawhna tia sawi ṭhînte chu engtin nge? Mrs. White chuan “kawngkhar khâr” ngaihdân nasa lutuk chu a zirtîr tih entîr tûra ṭhahnemngai êm êm hêng dodâltute hi, chûng harhna hruaitute chu mi thianghlim an ni a, piangthar dik takte an siam tih pawm tûrin an inpeih em?
GSAM 228.4He thu sawi chhûnga a tum chu, êng leh thutak hnâwl tawh chung pawha chutiang thinlung na taka ṭhahnemngaihna nei nia inchhâl a, rilru thununna hmanga piangtharte siam ṭhînte an ni tih chu rilru dik tak nei zawng zawngte tân a chiang a ni. Anmahni ngei boralna hnuai mi an nih laiin mi sualte tân thinlung na taka ṭhahnemngaihna dik tak an nei thei lo; “anmahni [anmahni ngei] chhandamna hun a liam tawh” si a.
GSAM 229.11849, thla 3 ni 24-a Mrs. White hrilhlâwktuin hmuhna aṭang chuan, mi ṭhenkhatin mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo tih a zirtîr tiin sawi chhuah an tum a. Nimahsela, 1845-a Paris, Maine-ah, êng leh thutak chu hre reng leh hre chiang chunga hnâwl lote zawng zawng tân khawngaihna a awm tih a zirtîr tawh thu kan târ lang tawh a. 1846-a hmun ngaia pêk hrilhlâwktuin hmuhnaah chuan Lalpan “kohhrante chhûngah thutak la hnâwl lo mi a nei” tih entîr a ni. Chutiang ni lo nia ngai mite hnênah zilhna thu pêk a ni a, Pathian vântirhkohte chuan chutiang mite tân hna an la thawk dâwn a, an thawh hunah chuan chûng mite demtute chu pâwnah hnutchhiah an ni ang tih a sawi a.
GSAM 229.2Tin, 1848, thla 4-ah Elder White leh a nupui chuan Rocky Hill, Conn.-ah mi sualte piangthar nân hna an thawk a. Hêng zawng zawng hian, 1849, thla 3 ni 24-a hrilhlâwktuin hmuhna chu 1846-a Paris, Maine-a pêk nên leh, 1848, thla 4-a hêng Pathian chhiahhlawhte'n an lo tih dân nên a inrem tih a finfiah a ni.
GSAM 229Harhna Hruaitu Der Tlâwm Ta
GSAM 229.3He hrilhlâwktuin hmuhna hi 1849 khân Connecticut-ah tihchhuah hmasak a ni. Chutah chuan rawngbâwltu pakhatin piangtharte siam tûrin ṭhahnemngai takin hna a thawk a, ṭawng chi hrang hrang hmanna thilpêk pawh neiin a inchhâl a. Rocky Hill-a Sabbath vawngtu pâwl tê tak chunga thuneihna nei tûrin a bei a. An zînga pakhat chu “Lalpa mi thianghlim duh tak” tiin a ko a. Ani awm laiin Mrs. White hnênah hrilhlâwktuin hmuhna pêk a ni a, a hnathawhna chu bumna a nihzia leh a “mi thianghlim duh tak” tih chu thupêk pasarihna nên inrem lo takin a awm tih entîr a ni. He hmeichhe “mi thianghlim” hian a puhna chu a hnial a, rawngbâwltu chuan ṭan a lâk nasa hle a, “Lalpa mi thianghlim khawngaihthlâk” a tih chu khawngaih a hlawh theih nân a bei a. A hnua zânah chuan he nula hi luak leh kawchhuak natnain a man a, thi mai tûrah a inngai a. Mrs. White a kotîr a, ama chungchânga entîr chu a dik tih a puang a; Mrs. White-in a sawi ang takin a thiam lo tih a inpuang a ni. Chutiang chuan he hnathawktu der hian chu pâwl chu a bum thei ta lo va, a hnathawhna nihna tak chu a lang chhuak a, chu hmunah chuan a beihna a tâwp thut ta a.
GSAM 230Oswego, N.Y.-a Harhna Hruaitu Der Dang
GSAM 230.1A chunga thuhretnaa thu bul entîr belhna atân leh, Elder White leh a nupui chuan 1849-50 khân mi sualte piangthar nân hna an la thawk reng tih entîr tûrin, hêng a hnuaia thil thlengte hi kan târ lang a. New York ram, Oswego kohhran mi hmasate zînga Elias Goodwin leh mi dangte'n hêng hi min hrilh a ni:—
GSAM 230.2Chu hun lai (1849) chuan chu hmunah Hiram Patch an tih tlangvâl a chêng a. Nula pakhat nên innei tûra inhamṭha an ni a, chumi hnu rei lo teah an innei ta a. An la piangthar lo va, nimahsela Elder White leh a nupui inkhâwm buatsaih chu an chhim ṭhîn a, Kristian nih chu an rilruah an pawm deuh tawh a. Chumi hun lai chuan Oswego kohhrante zînga pakhat-ah harhna a lo ṭan a. Rawngbâwltute'n an ṭantîr a ni lo va, kohhran mi hming nei tak, bial sum vawngtu pakhatin a ṭantîr a ni. He mi hi ṭhahnemngai hle angin a lang a, mi sualte tân phurrit nasa tak a phur niin a inchhâl a. La piangthar lote tâna a ṭawngṭai laiin a kutte a hmer ṭhîn a, an boral mêk avânga rilru hah leh mangang nasa êm êm angin a lang a ni.
GSAM 230.3Pu Patch leh a inneihpui tûr chu chûng harhna inkhâwmteah chuan an kal a, engtin nge an tih tâk ang tih an hre chiang lo va. Ṭum khat chu an awm laiin Mrs. White hnênah hrilhlâwktuin hmuhna pêk a ni a, chutah chuan Hosea 5:6, 7 lam a hnênah kawhhmuh a ni a, chu thu chuan heti hian a ti: “An berâm rualte leh an ran rualte nên Lalpa zawng tûrin an kal ang; nimahsela amah chu an hmu lo vang; anmahni lak aṭangin a inhnûk tawh si a. Lalpa chungah rinawm lo takin an awm tawh; hnam dang fate an hring si a; tûnah chuan thla khatin anmahni leh an chanvote a ei ral ang.” Chu harhna hruaitute chu Pathian nên an inrem lo va, mi sualte tân thinlunga phurrit dik tak an nei lo tih a hnênah entîr a ni.
GSAM 231Hlâwhchhamna Hrilhlâwkna
GSAM 231.1Chutah chuan Pu Patch hnênah heti hian a ti a: “He thilah hian he Bible thu hi a thu ang takin a lo thleng ang tih i hnêna sawi tûrin hrilh ka ni. Thla khat lo nghâk la, he harhna thawh mêk a, mi sualte tân phurrit nasa tak phur nia inchhâlte hi eng ang mi nge an nih nangmah ngeiin i la hre ang.” Pu Patch chuan, “Ka lo nghâk ang,” a ti a.
GSAM 231.2He hrilhlâwktuin hmuhna pêk a nih aṭanga kâr hnih chhûngin, chu sum vawngtu, mi sualte tân thinlung na êm êm nia inchhâl chu, thinlung na anga a inlantîrnaah a pum chhûnga thisen zâm pakhat a puak a, thisen a chhuah avângin khumah muttîr a ngai ta a. Sum vawngtu pisa hna chu bial dân kenkawhtu hotuin a luhchilh a ngai ta a. Amah leh a ṭanpuitu dân kenkawhtu pakhat chuan sum vawngtu lehkhabua awm tûra ziah sum la bâng chu an en a, chumi hnuah hna enkawl an lâk hmain sum chu an chhiar ta a, ngaih teh, sum chu $1,000 chiah a tlâkchham tlat mai a.
GSAM 231.3Bial dân kenkawhtu hotu leh a ṭanpuitu chuan harhnaa ṭhahnemngai êm êm chutiang miin sum chu a la a, thiam lo a ni ang tih chu a theih loh angin an ngai a. Sum chu a lo pe chhuak tawh a, lehkhabuah fel taka ziah a lo theihnghilh ngei ang an ti a; a nih loh leh, sum dahna inah a lo dah a, bawm him chhûnga sum chhinchhiahnaah a la lang lo a ni mai thei. Eng pawh ni se, a hnên aṭangin hrilh fiahna lungâwi thlâk an zawn a ngai a, nimahsela fimkhur takin tih a ngai; sum chu a kawl a nih chuan a thup tumin a bei ngei dâwn si a. Chuvâng chuan, pakhat chu hma lama kal a, in hnunga bukah birû tûra ruahman a ni a, thil eng emaw a awm a nih chuan hnung lam kawngkhar a lo en theih nân a ni; hotu chu hma lam kawngkhar aṭangin a lût tûr a ni thung a. Hotuin in chu a pan a, hma lam kawngkharah a luh chuan, hnung lam kawngkhar aṭanga chhuak chiah hmeichhe silhfen chu a hmu a. Buka awm chuan hmeichhia chu vûr khâwlah a kal chak a, vûrah khur a lai a, chûngah eng emaw a dah a, vûrin a khuh leh a, inah a kîr leh chu a hmu a.
GSAM 232.1Hotu chu sum vawngtu khum bulah a kal a, a hrisêlna dinhmun a zawh hnuah pisan lam an buaina chu a târ lang deuh a, chu harsatna chu a hrilh fiah thei mai âwm mang e a ti a. Chu pa chu a phûr nasa êm êm a, vân lamah a kut a phar a, Pathian chu thuhretuah a ko va, chu sum chungchâng engmah a hriat loh thu a sawi a. Chutih lai tak chuan a nupui a lo lût a, eng nge buai a, eng vângin nge a pasal a phûr êm êm tih hriat a duh a. A pasal chuan, “An sum chu kan kawlah awm niin min ring,” a ti a. Hmeichhia chuan chutiang bawkin a kutte a phar a, Pathian chu thuhretuah a ko va, sum chu an kawl lo va, a chungchâng engmah an hre hek lo tih a sawi a. He thu a sawi zawh chiah chuan, ani in lama a luh laia a birûna aṭanga vûr khâwl lama hmanhmawh taka kal ta dân kenkawhtu chuan thu a rawn zêp a, heti hian a ti: “Pi, eng nge hei hi? In aṭanga i tlân chhuak a, hei hi vûr khâwla i dah ka hmu a; a bo sum ip chu hetah a awm a, a chungah $1,000 tih ziah a ni.”
GSAM 232.2Rin lâwk theih ang bawkin chu harhna chu a tâwp thut ta a. Pu Patch leh a inneihpui tûr chuan harhna hruaitu nihna tak chu an hriat hnuin thutak lam chu an pawm a, Seventh-day Adventist-te zîngah an tel a. An thih ni thlengin chu kohhranah chuan kohhran mi zahawm tak an ni reng a.
GSAM 232.3Chiang taka hmuh theih angin, he hrilhlâwktuin hmuhna hi la piangthar lote ngaihsakna leh anmahni ṭhatna bîk atân pêk a ni a, mi sualte piangtharna a thlen a. Nimahsela a kâwk nghâl tak chu, anmahni ngei mi sual leh an vervêkna avânga Lalpa hnâwl mite an ni. Anni chuan “Lalpa chungah rinawm lo takin an awm tawh;” mi sualte tân thinlung na taka ṭhahnemngaihna ropui nei nia inchhâl chungin “hnam dang fate” chauh an hring a ni.
GSAM 232Camden, N.Y.-a Hnathawktu Vervêk
GSAM 232.41849-50 thlasik chhûnga Elder White leh Mrs. White-in an tlawh hmun dangte zîngah Camden, N.Y. khaw chu a tel a. An la chênna Oswego aṭangin mêl 40 vêlin a hla a ni. He inkhâwm chungchângah hian Mrs. White chuan heti hian a ti:
GSAM 232.4“Kan kal hmain, chutah thutak pawm nia inchhâl pâwl tê tak chu ka hnênah entîr a ni a, an zîngah chuan hmeichhe pakhat Pathian ngaihsak nasa hle nia inchhâl chu ka hmu a, nimahsela ani chu mi vervêk, Pathian mite bumtu a ni.”22
GSAM 233.11884, thla 1-a New York rama hna ka thawh laiin, a chunga kan sawi tâk inkhâwmpui lai khân Camden-a chêng Pu Preston hnên aṭangin hêng thu chipchiarte hi ka hre a. Inkhâwm neih chhûngin Elder White leh a nupui chu a inah an thleng a ni:—
GSAM 233.2“He hmeichhia hian tihthianghlimna chungchângah ngaihdân nasa lutuk a zirtîr a, miin ṭhatfamkimna dinhmun eng emaw thlen tûr a nei a, chutah chuan Pathian dân chung lamah pumhlûmin a awm thei a ni a ti a. Chu ṭhatfamkimna dinhmun chu a thleng tawh niin a inchhâl bawk a. He thianghlimna zirtîrna hmang hian Camden-a kan mi ṭhenkhatte rilru a tibuai a. He hmeichhiain thianghlim a inchhâl chung pawhin a thinlung chu sualin a dum a, a nun dânah a bawlhhlawh tih chu Unau White hnênah entîr a ni.
GSAM 233.3“He hmuna an awm laiin, he hmeichhia, la piangthar lote tâna thinlung phurrit nasa tak nei anga lang, awm laiah chuan Unau White hnênah hrilhlâwktuin hmuhna dang pêk a ni a. Nimahsela, Unau White chuan a nun dân chu Pathian mithmuha a din a dik theih lohna ang a nih avângin, chu chu mi sualte tâna thinlung na taka ṭhahnemngaihna dik tak a ni lo tih a hrilh a. Pu Preston chuan, ‘Chuvâng chuan Camden-a hrilhlâwktuin hmuhna an tih chu, chu hmeichhia chungchângah chiah leh amah bîk atâna pêk a ni a, mi sualte dinhmun tlângpui chungchâng a ni lo. Chu hun lai khân chutiang chuan kan hre thiam,’ a ti a.”
GSAM 233.4Mrs. White-in a hrilhlâwktuin hmuhna a sawi zawh hnuah chuan, hmeichhia chu a ding a, “Pathianin ka thinlung a hria a, in hmu thei ni se, a thianghlim a, a fai tih in hmu ang,” a ti a. Chutiang chuan inkhâwm a tâwp a. Nimahsela a hnu rei lo teah chu hmeichhia chu a na nasa ta êm êm a, thi mai tûrah a inngai a. Heti hian a ti a: “Unau White ka hmuh a ngai; a hnêna puan chhuah tûr ka nei. Hmeichhe ṭha, thianghlim ka ni ka lo ti a. Chutiang a ni lo. Hmeichhe sual ka ni. He ka chênpui mêk pa hi ka pasal a ni lo. England-ah pasal ṭha tak leh naupang tê pakhat ka kalsan a, he pa nên hian kan tlân bo a. Kan innei ngai lo. Daktawr niin ka inchhâl a, damdawi ka hralh ṭhîn a, chu chu bûr khat zêl $1 ka lei tih rorêlna hmunah chhechhamin ka sawi a, nimahsela bûr khat chu $0.12 chauh ka lei a ni. Bawng pakhat mi rethei hnêna kan hralh pawh chu $30 kan lei tih chhechhamin ka sawi bawk a, nimahsela $20 chauh kan lei a ni.”23
GSAM 234.1“Mi sualte tâna thinlung na taka ṭhahnemngaihna” chungchânga Mrs. White thu sawi chu chutiang inchhâl der, mi vervêkte chungchâng a ni a, mi sualte zawng zawng chungchâng a ni lo. A chunga thil thleng târ lante hi ngaihtuah ila, mi sualte tân “khawngaihna a awm tawh lo” tih zirtîrna chu 1845 ṭhal ṭan tirha a sawi darh ṭan tirh aṭangin chiang takin hnâwl a ni tih a lang a. Chumi hun aṭang chuan Mrs. White-in mi sualte piangthar nân ṭhahnemngai takin hna a thawk reng bawk a. Chu chu ngaihtuah chuan, 1851-a a lehkhabu Thil Tawn leh Hmuhte a chhuah lai khân, “mi sualte tân chhandamna a awm tawh lo” tih zirtîr a tum a ni tiin tu nge ring thei ang?
GSAM 234Khawngaihna A Awm Tawh Lo Titu Pa
GSAM 234.21848 kum thleng pawh khân, hmun hrang hrangah mi mal ṭhenkhat, mi sualte tân khawngaihna a awm tawh lo tia ring an la awm a. Nimahsela anni chu Seventh-day Adventist-te an ni lo. Chutiang mi zînga pakhat, Sweet an tih chu Rochester, New York khawpuiah a chêng a. Mipui hmaa ka rinna ka puan chhuah a, ni hmasa vawngtu Adventist-te zînga baptisma ka chan zawh chiah khân, Canandaigua, N.Y.-a Elder J. C. Bywater leh Elder Geo. W. Burnham kaihhruai puan ina inkhâwm chu ka chhim a. He mi Sweet hi a awm a, ka sakhaw thil tawn chu a dik tak a nihnaah rinhlelhna nasa tak a sawi a, a chhan chu “tûnah chuan mi sualte an piangthar thei tawh lo” tia a ngaih vâng a ni.
Notes
- Matthaia 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Hma Lama Thuziakte, phêk 55. ↩
- Thupuan 11:19. ↩
- Thupuan 3:3. ↩
- Thupuan 3:11. ↩
- Thupuan 3:7, 8. ↩
- 1 Korin 16:9. ↩
- 2 Korin 2:12, 13. ↩
- Kolossa 4:2, 3. ↩
- Lo Kal Lehna Thuthang Puangtu, December 11, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Sakhaw Hla Enthlîrtu, 1844. ↩
- Pi E. G. White, Lo Kal Lehna Enfiahna-ah, November 20, 1883. ↩
- Elder Himes-a Maine-a a hnathawh thuchhuah, Zîng Nghahvar-ah, New York khawpui, June 6, 1845. ↩
- Hrilhlâwkna Thlarau, bu 4, phêk 268, 271. ↩
- J. N. Andrews lehkha thawn, September, 1874. ↩
- Pi Truesdail lehkha thawn, August 17, 1875. ↩
- Pi Truesdail lehkha thawn, January 27, 1891. ↩
- Ira Abbey lehkha thawn, March, 1885, April 7, 1885-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu-a lâk chhuah. ↩
- Thuziak Hmasate, phêk 45. ↩
- Thuziak Hmasate, phêk 45-a hrilh fiahna chu en rawh. ↩
- Ellen G. White Nun Chanchin Tawi, phêk 129. ↩
- Camden-a inkhâwm chungchânga Pu Preston sawi chanchin hian Ellen G. White Nun Chanchin Tawi, phêk 129-130-a thu chu a nemnghet a; chutah sawi lan loh, a chunga thu chipchiarte pawh a târ lang bawk a ni. ↩