Adventist Pioneer
Library
aplib.orgBu In
21 / 31

Bung 18 — Khawlchhutna Hnaah Pathian Kaihhruaina

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Lalpa hriat tumin kan kal zêl chuan kan hre ang; a chhuahna chu zîng êng angin buatsaih sa a ni.”1

GSAM 281.21849 kum thla 6 thlengin Elder White leh a nupui leh Elder Bates-te hnathawh chu New England ram bialte chhûngah chauh a ni. Chutih hun chuan Middletown, Conn., khuaa mi Clarissa Bonfoey, la innei lo chu Elder White-te chhûngah a lo tel a. Chumi hma lawk chuan a nu a thi a, in leh lo tê tak enkawlna atâna thil mamawh zawng zawng a hnutchhiah sak a ni. Chûng thilte avâng chuan Elder White-in a in a din leh thei ta a; Rocky Hill, Conn., khuaa Pu Belden-a in bung khatah a din ta a ni.

GSAM 281Tûnlai Thlarau Biakna Intanna

GSAM 281.31849 kum thla 3 ni 24-ah Topsham, Maine-ah inkhâwm lian neih a ni a. Chumi Sabbath nî chuan Mrs. White hnênah hmuhna pêk a ni; a thupui chu pawimawh êm êm a ni. Chutih laia dinhmun chu a pum puia kan rilrua kan dah hmasak chuan, chu hmuhna chu kan hre thiam zâwk maithei ang.

GSAM 281.41848 kum thla 3 tâwp lamah Hydesville, Wayne bial, N.Y.-ah “awmzia hriat loh ri makte,” a hnua “thlarau kik ri” lo ni ta chu a lo inṭan a. Hei hi Fox chhûngkaw inah a thleng hmasa ber a ni. Nipui tâwp lamah chhûngkaw chu Rochester, New York-ah an pêm a. Chutah chuan Corinthian Hall-ah mipui hmâah chûng thilte chu lantîr a ni a, chumi atâna khawtlang mi ṭha berte zînga hmeichhia leh mipa thlante awmna pâwlin hmeichhe naupangte chu uluk thei ang berin an endik a ni. Mipui tam zâwk chuan chu kik ri chu bumna emaw, kut chakna hmanga thil tihderna emaw niin an ngai a. Awl taka ring mai ṭhîn berte pawhin, chutiang taka a lo darh zau tûr chu an rin phâk lo hle a ni.

GSAM 282Thlarau Biakna Chungchânga Hrilhlâwknate

GSAM 282.1A chunga kan sawi hmuhnaah chuan, Rochester leh hmun dangtea awmzia hriat loh kik ri chu Setana thiltihtheihna a ni tih Mrs. White-in a hmu a; chutiang thilte chu a tam zêl ang a, bum tâwkte an him tih an inhriatna tihzualsak tûrin sakhaw angin a inthuam ang tih a hmu bawk. A theih chuan Pathian mite rilru chûng thilte lamah hîpin, Thlarau Thianghlim zirtîrnate chu rinhleltîr a tum dâwn a ni.

GSAM 282.2Chutih lai chuan, thlarau biakna chu hrilhlâwk a nih angin khawvêl zawng zawngah a darh ang tih emaw, kohhran leh pastor mumal taka inrelbâwlna neiin sakhua angin a inpuang ang tih emaw, hriat lâwk deuh mah nei an awm chuan, mi tlêm tê chauh an ni.

GSAM 282Hrilhlâwkna A Lo Thleng Dik

GSAM 282.3Mahse, United States-ah chauh an zuitu 10,000,000 an awm thu an sawi chu kan ngaihtuah chuan, hrilhlâwkna a lo thlen dikzia a lang chiang a ni. Tûna sakhaw angin an inthuam dân chungchângah, Washington, D.C.-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu, 1903 kum thla 11 ni 12-a chhuak aṭangin a hnuaia thu hi kan târ lang e:—

GSAM 282.4“He khawpuia Thlarau Biakna Ringtute Ram Pum Pâwl inkhâwmpui neih zawh tâkah khân, sakhaw inkhâwm kalphung thar pawm a ni. Pastor emaw rawngbâwltu emaw ‘nemngheh’ dân ruahman a ni a, thlarau biakna ringtu pâwl chu ‘kohhran’ angin pawm a ni. Kalphung thar aṭanga a hnuaia thu hi chhiar chuan hei hi a hmuh theih ang:—

GSAM 282.5“‘Sakhaw chanchina hun hmasa berte aṭanga nemnghehna inkhâwm tia hriat hmanga, dân ang taka a hnaah dah luh hmasak a nih loh chuan, pastor emaw rawngbâwltu emaw chu kohhran emaw pâwl emaw enkawl tûrin dah a ni tûr a ni lo. Kohhran emaw pâwl emaw pastor hna thawk tûra koh a nih hma emaw, a awmna ram biala sakhaw pâwl angin dân anga din, Ram Bial Thlarau Biakna Ringtute Pâwl emaw, United States of America Thlarau Biakna Ringtute Ram Pum Pâwl emawin rawngbâwl tûra tirh a nih hma emaw chuan, tu mah nemngheh atâna inpe tûrin a tling thei lo. Pastor hna emaw ramthim rawngbâwl hna emaw atâna inpe zawng zawngte chu, a tlêm berah kum thum chhûng thlarau biakna kohhran emaw pâwl emawah famkim takin an lo inpâwl tawh tûr a ni a. A tlêm berah kum hnih chhûng, Ram Bial Pâwl emaw Ram Pum Pâwlin fiah mêk thuhriltu anga a ruat, thuhril phalna nei an lo ni tawh bawk tûr a ni. Kum khat pum pawh tling lo enkawl tûra dah pastor-te chu nemngheh atân an tling lo vang.’”

GSAM 283Oswego, N.Y.-a Elder White

GSAM 283.1Khawlchhutna hna chu Oswego, N.Y.-ah a awm avângin, 1849 kum favangah Elder White chu Connecticut aṭangin chutah chuan a pêm a. Chumi kum thla 11 ni 3-ah chuan ringtute inkhâwmpui neih a ni. Chumi hnûa an hnathawh chungchângah Mrs. White chuan heti hian a sawi:—

GSAM 283.2“Tichuan New York ram biala hna thawh chu kan tih tûr a ni tih kan rêl a. Ka pasalin lehkha ziak leh tihchhuah chu a phurrit niin a hria a. Oswego-ah in kan luah hawh a, kan unaupate hnên aṭangin in chhûnga hmanruate kan hawh a, in leh lo kan din a ni. Chutah chuan ka pasalin lehkha a ziak a, a tichhuak a, thu a hril bawk a. Chawlh miah lova râlthuam inbel reng a ṭûl a ni; Adventist nia inchhâlte, thudik lo ṭanpui a, hun tûr chiang tak puang a, an theih ang anga mi zawng zawngte kan rinna dodâl tûra rilru sîk a tum ṭhînte chu a hmachhawn fo a ngai sî a.”2

GSAM 283Krista Lo Kal Lehna Enfiahna Tihchhuah A Ni

GSAM 283.31850 kum favangah insawn leh chu ṭha tûrah ngaih a ni a; chuvângin Elder White chu Paris, Maine-ah a pêm ta a. Chutah chuan Krista Lo Kal Lehna Enfiahna leh Sabbath Thuthang Puangtu bu 1-na chu thla khata vawi hnih chhuah tûrin tihchhuah a ni. A chhuak chu 13 a ni a, chhuak tinah phêk 8, phêk tina thu tlar zâr hnih nei a ni. Thu chhutna phêk zâwng chu a zau lam in 7 leh 1/8, a dung lam in 10 leh 1/4 a ni. A chhuak hmasa ber ni ziah chu a dawt thla 11 a ni a, a chhuak hnuhnung ber chu 1851 kum thla 6 ni 9 a ni.

GSAM 284.1Chanchinbu chu Tûna Thutak âia a lo lian zâwk ta hian, chutiang zêla thutak a darh zauzia leh he hna thawktu leh ṭanpuitute an pung zêlzia a entîr chiang hle a ni. Chanchinbu chu a thlâwna sem tûr a nih avângin, he hna ngainatute chuan a tihchhuahnaah an ṭanpui ang tih beisei a ni a, an ṭanpui ngei bawk a ni. Ringtute chu a tam zâwk an hausak lo nâin, Lalpain a tihhmuingîl ang zêlin an ṭanpui a, thutak tawlâilîr chu hma lam pan zêl tûrin an theih ang ang an ti a ni.

GSAM 284J. N. Andrews-in Thuhril A Inṭan

GSAM 284.2Chutih hun vêlah chuan Paris, Maine-a chêng J. N. Andrews chuan chanchin ṭha rawngbâwltu leh sakhaw thu ziaktu niin, mipui zînga a hna a inṭan a. 1851 kum thla 5-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu-ah chuan, thuchah pathum chungchâng thuziak phêk 5 aia tam a ziak a. Chutah chuan Thupuan 13-a ki pahnih nei ramsa chungchânga hrilhlâwkna chu United States chungchâng a ni a ti. Hrilhlâwkna chauh innghah nân hmangin, ni hmasa chu Sabbath anga vawn tûra nawr luihna hi he ramah kohhran leh sawrkâr an inzawmna innghahna a la ni ang tih a sawi a ni. A thu chuhna chu hrilhlâwkna chauhah a innghat a; chutih lai chuan chumi lama hmalâkna chiang taka kawk a awm lo. Chumi ṭanpui zâwnga thu chak ber hmuh theih chu Kristian Ṭanpuitu leh Chanchinbu aṭanga lâk Dr. Durbin-a thusawi a ni a, heti hian a ti:—

GSAM 284.3“Kristianna chu ram nun dân ṭha leh thlarau nun a lo nih hun chuan, ram chu amah a inhumhalh nân, a roreltute hmanga Sabbath thianghlim chu lang taka bawhchhiat a nih lohna tûrin a vêng ngei tûr a ni.”

GSAM 285Hna Ṭanpui Nâna Lo Hralhna

GSAM 285.1Chutih hun vêlah chuan New York-a Hiram Edson leh Jackson, Mich.-a Cyrenius Smith ang mite chu, an lo, a pakhata hlutna $3,500, hralh tûrin kaihhruai an ni a. Anmahni hman atâna lo dang an luah hawh a; chutiang chuan thuchah hna hmasawnna atâna hmalâkna hrang hrang lo chhuak tûr ṭanpui nân pawisa an nei thei ta a ni.

GSAM 285Khawlchhutna Hna Saratoga Lama Sawn A Ni

GSAM 285.21851 kumah Elder White chu Paris, Maine aṭangin Saratoga Springs, N.Y.-ah a pêm a. Chutah pawh hmanrua hawhin in leh lo a din leh a, Lo Kal Lehna Enfiahna bu 2-na a tichhuak a; a chhuak hmasa ber ni ziah chu chumi kum thla 8 ni 5 a ni. He bu hi chhuak 14 awmin, thla khata vawi hnih tihchhuah a ni. A chhuak hnuhnung ber chu 1852 kum thla 3 ni 23-ah tihchhuah a ni. Chanchinbu hming chu bu 1-naa Krista Lo Kal Lehna Enfiahna tih aṭangin, Lo Kal Lehna Enfiahna leh Sabbath Thuthang Puangtu tiin tihdanglam deuh a ni a; he hming hi a bu 82-na thlengin a la hmang zêl a ni. Chanchinbu len zâwng chu tihpun a ni a, phêk 8, phêk tina thu tlar zâr thum a nei ta a; thu chhutna phêk zâwng chu a zau lam in 8 leh 1/4, a dung lam in 11 leh 3/4 a ni.

GSAM 285.3Kan kohhran chanchinbu lo ni tawh, tûna la ni reng bawk chu a lo lian zêl tih aṭang hian, tihdanglamna zawng zawng chu ṭhatna lam a ni tih a hriat theih a. A hmasawnna chu a ṭha tâwk viau a, vântirhkoh pathumna hna chu “nghet taka awm reng tûra lo thleng” a ni tih a entîr chiang hle a ni.

GSAM 285Rochester-a Khawlchhutna—Kut Hmanga Chhutna Khawl Neih

GSAM 285.41852 kum thla 5 ni 6-ah Rochester, New York-ah Lo Kal Lehna Enfiahna leh Sabbath Thuthang Puangtu bu 3-na chhuak hmasa ber tihchhuah a ni a. Seventh-day Adventist-te ta khawl leh hawrawp chhutna thîrte hmanga chhut a ni. Hiram Edson chuan Washington kut hmanga chhutna khawl leh khawlchhutna in buatsaih nâna hawrawp chhutna thîrte leh hmanrua lei nân pawisa a lo pe lâwk a. Thutak ngainatute hnên aṭanga thawhlawm a lo luh ang zêlin a pawisa chu pêk kîr tûr a ni. Chu kut hmanga chhutna khawl chu Battle Creek, Michigan-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu khawlchhutna inah a awm a, 1902 kum thla 12 ni 30-a kangmeiin a hal ral thlengin a awm a ni. Chutih lai chuan khawlchhutna ina chhut dik leh dik loh enfiah nâna chhutna khawl ṭha ber anga ngaih a ni. Bu 3-na, chhuak 12-na, 1852 kum thla 10 ni 14-ah chuan, khawlchhutna in chu he khawl leh hmanruate hmanga buatsaih man $652.93 a ni a, chumi atâna chumi ni thlenga pawisa dawn chu $655.84 a ni tih puan a ni. Chanchinbu chhuak 12-te hi chhuak tinah bu 2,000 zêl chhut a ni a, a thlâwnin sem darh a ni.

GSAM 286Thalaite Zirtîrtu Inṭanna

GSAM 286.1Thla 8-ah Enfiahna leh Thuthang Puangtu khawlchhutna inah thla tin chhuak Thalaite Zirtîrtu tihchhuah inṭan a ni. Tûnah chuan kâr tin a chhuak a, a chhuak tina chhiar tûr thu awm chu chutih laia a awm âiin a lêt li a ni.

GSAM 286Uriah Smith Khawlchhutna Hnaah A Lût

GSAM 286.21853 kumah Elder Uriah Smith chuan Enfiahna leh Thuthang Puangtu khawlchhutna inah a hna a inṭan a; chutah chuan kum 50 chhûng mawhphurhna lian tak a chelh a ni. Chumi kum (1853) chuan, duh apiangin kan lehkhabu tihchhuahte chu a siam man ang zêla lei theih a ni tih Enfiahna leh Thuthang Puangtu-ah a vawi khat nân puan a ni. Mi dang zawng zawngte tân erawh chu a thlâwn a ni a, a indaih lohna chu thilphal leh rilru inpe mite thawhlawmin a phuhrûk a ni. 1854 kumah chuan thla khata vawi hnih chhuak Enfiahna leh Thuthang Puangtu man chu kum khatah $1.00 a ni tih puan a ni. Chumi kum vêk, thla 7-a Macomb bial, Michigan-a tent-meeting neihah chuan, kan lehkhabu tihchhuahte hralh tum a ni a. He inkhâwm chhûng hian $50 man lehkhabute hralh a ni. He hmalâkna chungchâng sawiin Elder White chuan Enfiahna leh Thuthang Puangtu-ah, “Hei hian kan lehkhabute hi a hralh theih a ni tih a entîr,” a ti.

GSAM 286Lehkha Them Tihchhuah Nâna $500 Dilna

GSAM 286.31854 kum thla 10 ni 12 leh thla 12 ni 24-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu-ah chuan, rawngbâwltuten an hnathawhnaah a thlâwna an sem tûr lehkha themte khawlchhutna inin a pêk theih nân, lehkha them tihchhuahna pawisa $500 dil a ni a. Chubâkah, “pawisa tlachham avânga kâr khat chhûng tihchhuah loh châng a awm ṭhîn chu a awm tawh lova, Enfiahna leh Thuthang Puangtu chu kâr tin a hun takah a chhuah theih nân, khawlchhutna in chhawmdâwlna pawisa $500” pawh dil a ni.

GSAM 287J. P. Kellogg leh Henry Lyon-in An Lo An Hralh

GSAM 287.1Chutih hun lai chuan Tyrone-a J. P. Kellogg leh Plymouth, Mich., bul hnâia chêng Henry Lyon chuan, he hna hmasâwnna atâna pawisa hman tûr neih tumna chauh avângin an lo, a pakhata hlutna $3,500 vêl, an hralh a. Chutiang chuan Michigan unaupa pahnih dangte chuan, ṭanpuina mamawh berna hmunah ṭanpui tûrin, pawisa hman nghâl theih leh rilru inpe nen hun ṭha takah an rawn pen chhuak a ni. A hmasa zâwk chuan Jackson, Mich.-ah hmunphiah siam hna a thawk a; a hnuhnung zâwk erawh chu Battle Creek-ah a pêm a, a chhûngkua châwm nân thing mistiri hna a thawk a ni.

GSAM 287Kan Chanchinbu leh Lehkhabu Zawng Zawng $3.00-in

GSAM 287.21855 kum thla 6, bu 6-na a tâwpah chuan, $3.00-in Enfiahna leh Thuthang Puangtu leh Thalaite Zirtîrtu kum khat chhûng chhuak bâkah, lehkhabu tê leh lehkha them zawng zawng leh chutih laia an hman ṭhin hla bu pakhat, a vaiin lehkhabu tê leh lehkha them 26, a hmuh theih a ni. Thalaite Zirtîrtu man bithliah chu chhuak 12 tân $0.25 a ni.

GSAM 287Enfiahna leh Thuthang Puangtu Khawlchhutna In Michigan Lama Sâwm A Ni

GSAM 287.31855 kum thla 4-ah Elder White leh a nupui chuan Michigan an tlawh leh a, hmun hrang hrangah inkhâwm an nei a. Chumi thla ni 28 leh 29-ah chuan Battle Creek-ah inkhâwmpui neih a ni a; chumi chhûng chuan Battle Creek-a unaupate chuan Enfiahna leh Thuthang Puangtu khawlchhutna in chu Rochester aṭanga Battle Creek lama sawn tûra Elder White sâwm chu thu an rêl a ni. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg leh Henry Lyon chuan, ram lâi lei a khawlchhutna in sak nân, pung tel lovin $300 ṭheuh pêk an remti a, a vaiin $1200 a tling a ni. Chutichuan West Main leh Washington kawngte inkânna chhimchhak kilah ram lâi an lei a, chutah chuan thing in chhâwng hnih, a len zâwng ke 20 x 30, a ban sâng zâwng ke 20 a ni chu an sa ta a ni.

GSAM 288Battle Creek-a Inkhâwmna In Hmasa Ber

GSAM 288.1Chumi hun chhûng vêk chuan Battle Creek-a Seventh-day Adventist inkhâwmna in hmasa ber, a len zâwng ke 18 x 24 a ni chu sak a ni a. He in mâwl tak hi thingphel tung tlarin an bang a, a inkar zawmna chu thingphel zimtein an dâp a ni. Van Buren leh Cass kawngte inkânna hmar-thlang kil bulah a awm a ni.

GSAM 288Kan Khawlchhutna In Hmasa Berah

GSAM 288.2Battle Creek-a Seventh-day Adventist-te ta khawlchhutna ina Enfiahna leh Thuthang Puangtu tihchhuah hmasa ber ni ziah chu 1855 kum thla 12 ni 4 a ni. Chanchinbu man chu chhuak 26 awmna bu khat tân $1.00 tia bithliah a ni ta a; mahse, mi rethei dawn tlâkte hnêna a thlâwna chanchinbu thawn nân thawhlawm dil a ni. Chumi hun aṭang chuan Elder Waggoner leh Elder Cottrell-te chu Lo Kal Lehna Enfiahnaah thuziak chhuah fo ṭhîntu an lo ni ta a ni.

GSAM 288.31855 kum thla 12 ni 18-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu-ah chuan, lehkha tihchhuahna komiti-in thu an chhuah a; tûna khawlchhutna ina thawktute tân chuan mak a ri maithei a ni. Heti hian a inziak: “Khawlchhutna ina hnathawktute hian an hnathawh man tâwk an dawn loh nân a chhan kan hmu lo. Chanchinbu enkawltu hian hmun danga a hlawh theih chanve chauh a dawng a ni.” Chutih laia hlawh tlângpui chu tûnlai hlawh chanve pawh a tling lo a, chutih laia hlawh chanve chu tûna he khawlchhutna inin hna inang atâna a pêk ṭhin hmun thuma ṭhena hmun khat emaw, hmun lia ṭhena hmun khat emaw âiin a tam lo tih sawi hi a ṭha ang. Chutih laia khawlchhutna ina hnathawktute chuan, tûna thutak chanchin ṭha chu tihchhuah a nih theih nân, an hnathawh hlutna chanve chu thawhlawm angin an pe a ni.

GSAM 288Chakna Khawla Chhutna Khawl leh Chakna Khawl Neih Tûra Sâwmna

GSAM 288.41857 kum thla 3 ni 19-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu-ah chuan, chanchinbu, lehkha them leh lehkhabute chhut nân, chakna khawlin a tlanpui khawlchhutna khawl leh a tlanpuitu chakna khawl a ngai a, neih a ni tûr a ni tih rawtna a vawi khat nân chhuah a ni. Thla 4 ni 2-a chanchin puan angin, Adams chakna khawla chhutna khawl lei tûrin an rêl a, mi pasarihin a lei nân $100 ṭheuh pêk an intiam a ni. A dawt chhuakah chuan, chhutna khawl leh chakna khawl man chu $2,500 vêl a ni ang a, pêk intiamna chu $1,700 a tling tawh tih puan a ni.

GSAM 289.11857 kum thla 8 ni 13-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu-a Elder White chanchinbu thuhmahruaiah chuan he fuihna thu hi a awm a ni: “Kan khawlchhutna in chu leiba a nei lo. Lehkhabu atâna pawisa dah khâwm $1,426 a awm a, tûnah lehkhabuah hman a ni. Chakna khawla chhutna khawl thar chu a tlan mêk a, ṭha takin a thawk a ni. Reiloteah tuihû chakna hmanga tlan a ni ang a, a man zawng zawng pawh pêk zawh a ni ang tih beiseina ṭha a awm a ni. Kan puan in hmanga hmalâknate chu hmân âiin ṭanpuina ṭha zâwk an dawng a ni.”

GSAM 289Lehkhabu Hralhna Chanchin Hriattîrna Hmasa Ber

GSAM 289.21857 kum, thla 10 ni 29-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah, a hma kum hnih chhûnga lehkhabu hralhna chu $1,287.91 a ni tih târ lan a ni a; chu chu chutiang chanchin hriattîrna siam hmasak ber a ni. Hna a hmasawnna chhinchhiahna a nih avângin fuihna a pe a, thutak chu a lo chak zêl a, ‘êng zâm angin khawvêl chhuah a darh zêl’ tih a lantîr a ni.

GSAM 289Enfiahna leh Thuthang Puangtu Pisa Chu Sum Dah Himna

GSAM 289.31858 kum, thla 8 ni 13-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah kan mite hnênah, sum la hman nghâl ngai lohte dahna atân pisa hman rawtna chu a vawi khatna atân târ lan a ni. Sum nei a, tûna hmang nghâl tûr nei lote chuan pisah an dah thei a, an mamawh hunah lâk chhuah an dîlin an la chhuak thei ang; chutiang chuan pisa chuan chu sum chu a hmang ṭangkai thei ang. He rawtna hi zawm a nih avângin hna thawhna sum chu a lo chak lehzual a ni.

GSAM 289.4Chumi hun aṭanga tûn (1905) thlengin, kan khawlchhutna inte hnêna chutianga sum pûk tîrtute zîngah $1 pawh hloh tu mah an la awm lo va, an sum an dîl hunah dawng lo an la awm hek lo. Mi rilru dik, ngaihtuah chîk ṭhînte chuan kan lehkhabu chhuahna pisate hi, sum dah tamna tûrah, sum dahna in tlawlh fo ṭhînte âi pawhin a him zâwk niin an ngai ta. Sum dahna inte chuan khawvêl mite rinchhanna an nei a, kan khawlchhutna inte erawh chuan kohhran pum pui chakna chu an ‘thlâwptu’ a ni.

GSAM 290Seventh-day Adventist Lehkhabu Chhuah Pawl Din a Ni

GSAM 290.1Seventh-day Adventist Lehkhabu Chhuah Pawl chu 1861 kum, thla 5 ni 3-ah din a ni a, a bulṭanna sumah chan khat $10 zêla thawh tûr sâwmna lehkhate thawn chhuah a ni. Chawlhkâr hnih hnuah, chan neihna atân $4,080 thawh tum a ni tawh tih puan a ni.

GSAM 290.2Chumi kum, thla 6 ni 11 aṭang chuan Enfiahna leh Thuthang Puangtu chu Seventh-day Adventist Lehkhabu Chhuah Pawlin a chhuah ta. Pawlin pisa in a sak hmasak ber chu Main leh Washington kawng inṭawnna chhimchhak kilah a awm a, chu hmun aṭang chuan thing in hlui chu Kalamazoo kawngah sawn a ni tawh. He in hi chhâwng hnih a ni a, a bangte chu leirawhchan nghet ṭha taka sak a ni. Grik kraws ang pianhmang a nei a, Main kawng lam hmar hawi a ni. A sei berna chu chhak aṭanga thlang thleng phut 44, hmar aṭanga chhim thleng phut 72 a ni.

GSAM 290Ṭawng Danga Lehkhabu Chhuah Hmasakte

GSAM 290.3Thuchah chu zawi zawiin a hmasawn zêl a, hmalâkna thar tin chuan hna chu a tichak a, a tinghet zêl ṭhîn. He hunah hian kan khawlchhutna in chuan ram dang ṭawngin lehkhabu tê panga a chhuah a, pathum chu Denmark-Norway ṭawngin, pahnih chu France ṭawngin a ni; chutiang chuan ram dangte tâna khawlchhut hna ṭan a ni.

GSAM 290.4Kohhran mi an pung zêl ang bawkin, sum pawh a pung zêl reng a. Hei hi 1863 kum, thla 5 ni 16-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuaka chanchin hriattîrnaah a lang a, chutah chuan pawl ziaktu chuan sum lut zawng zawng chu hetiangin a târ lang:—

GSAM 290
Tûn thlenga Pawl hnêna chan neihna leh thilpêka sum dawn$10,374.13
Rochester pisa aṭanga dawn700.00
Hmanrua belhchhahna atâna dawn300.00
Lehkhabu sum bawm tâna dawn1,355.00
Khawl chaknaa chhutna khawl leh a tichaktu khawl tâna dawn2,500.00
A vaiin$15,229.13

GSAM 291.1Ziaktu chuan heti hian a sawi belh:

GSAM 291.1‘Pawl thil neih man chu fîmkhur taka chhûtin, $20,000 aia tlêm a ni lo tih thu tlûkna siam a ni a, chu chu he hna ṭanpuitute sum senso âiin $5,000 vêlin a tam zâwk a ni. Hei hian Unaupa White leh Enfiahna leh Thuthang Puangtu pisaa a thawhpuite dikna leh rinawmna a târ lang ṭha hle a ni. E. S. Walker, Ziaktu.’

GSAM 291Enfiahna leh Thuthang Puangtu Chu Pawl Kuta Hlan a Ni

GSAM 291.2Elder White thawh rimna leh inhlanna avânga khawlchhut hna chu he dinhmun thleng a nih avângin, chuta hlâwkna lo chhuak chu ama ta a ni deuh reng a; a hlâwkna chu ama inphatna, sumdâwnna thiamna leh fîmkhur taka a enkawlna rah a ni si a. Nimahsela chu chu, a ṭhenkhat pawh, ama chan tûra dîl loin, a vaiin lâwm takin kohhran hnênah a hlân zâwk a; chubâkah, pawl chu din a nih hnuah a hna thawh man chawlhkâr khatah $6 pêk ni se tia rêl a nih pawhin, chawlhkâr khatah $4 chauh a pawm a ni.

GSAM 291Pacific Tuipui Kama Chanchinbu

GSAM 291.31874 kum, thla 4 ni 21-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah Elder White thuziak a awm a, chutah chuan Pacific tuipui kama hna chungchâng a sawiin, he tuipui kama hna hmasawnna tâna inpe chawlhkâr tin chhuak chanchinbu din a ngai thuai dâwn tih a târ lang. Chumi hnu rei lo teah Oakland-ah chhutna hawrawp leh hmanrua tlêm lei theihna kawng a inhawng a, chûng hmang chuan thla 6-ah thla khata vawi hnih chhuak chanchinbu, Hunte Chhinchhiahna tih, chhuah ṭan a ni.

GSAM 291Sum Thawh Khâwmna

GSAM 291.4Hunte Chhinchhiahna vawi ruk an chhut hnuah, Elder White chu khawchhak lamah a kîr a, California Conference chu chanchinbu chhuahna atâna ruahmanna siam tûrin a ngen a ni. 1874 kum, thla 8 ni 15-a General Conference inkhâwmah, Pacific tuipui kama unaute chuan hmun lei leh pisa in remchâng sakna atân $4,000 an thawh khâwm chuan, khawchhak lama unaute pawhin Hunte Chhinchhiahna pisa tâna chhutna khawl, a tichaktu khawl leh chhutna hawrawp leina atân $6,000 thawh khâwm tûra rawtna siam a ni.

GSAM 292.1Chumi huna General Conference Hruaitu Pawla tel Elder George I. Butler chu California rama Yountville-a camp-meeting-ah a tel a, unaute hnênah chu rawtna chu a thlen a ni. 1874 kum, thla 10 ni 11-ah, an sâwmna chu an chhâng a, tangka sum $19,414 thawh an tiam a ni.

GSAM 292Pacific Khawlchhutna Din a Ni

GSAM 292.21875 kum, thla 2 ni 2-ah, Elder James White leh a nupui chu Elder J. H. Waggoner leh hna thawh thiam mi dangte nên Oakland-ah an thleng a. Chumi thla ni 12-ah, Hunte Chhinchhiahna pisa inte sakna tûr hmun ngaihtuah tûrin California Conference inkhâwm bîk koh a ni. Ngaihtuah chîk tak hnuah, kawng 11-na leh 12-na inkâra Castro kawng thlang lama ramhmunte lei tûra rêl a ni. Chumi ni vêk chuan Elder White leh John Morrison chuan hêng hmunte hi an lei a, anmahni hmingin ram leina lehkha an la a; Pawl chu din a nih hunah, pawlin a hman tûra ṭûl a ngaih ang zât ram chu a hnêna hlan leh tûra inremna an siam a ni.

GSAM 292.31875 kum, thla 4 ni 1-ah, Pacific Seventh-day Adventist Lehkhabu Chhuah Pawl chu Oakland-ah din a ni a, a bulṭanna sum chu $28,000-a ruat a ni. Inremna angin Castro kawnga ramhmunte lai tak chu pawl hnênah hlan a ni a, Battle Creek, Michigan-a O. B. Jones chuan in a sa nghâl a; a pianhmang leh a len zâwng chu Battle Creek-a pisa in sak ang tho a ni a, Oakland-a mi erawh chu leirawhchan hmang lovin thinga sak a ni. He in hi luah theih a nih chuan, Hunte Chhinchhiahna chu 1875 kum, thla 8 ni 27, Zirtâwpni-ah, a awmna thar hmunah sawn a ni.

GSAM 293Mountain View-a Insawnna

GSAM 293.1He inah hian chanchinbu leh lehkhabu chhuah hna chu hlawhtling takin kalpui a ni a, 1904 kumah khawlchhutna chu khawpui pâwn lama sawn tûra ruahmanna siam a ni. Hmun thlâk chhan hi Pacific Khawlchhutna enkawltuin hetiangin a sawi:

GSAM 293.1‘Pacific Khawlchhutna Lehkhabu Chhuah Pawl enkawltute chuan kum tam tak aṭang tawhin, an khawlchhutna in awmna ram chu a man a to lutuk a, khawpui lian tak lai tak, mi chênna vênga khawl hna thawhna atân chuan a hmun pawh a zim lutuk niin an hria a. Ram man tlêm zâwkna, hna thawktuten boruak hrisêl tak kâra in an neih theihna, thlai huan leh thei kung phunna leh boruak ṭha tak an hîp theihna hmun zau tâwk awmna, thil phurh chhuahna pawh remchângna khawpui pâwn lam hmun zawng chu kawng tam takah a finthlâk an ti a ni. Chutiang hmun chu San Francisco chhim lam mêl 39-a hla, Santa Clara bial chhûnga Mountain View khuaah hmuh leh lei a ni ta; he hmunah hian khawpui remchânna tam tak leh khawpui pâwn lama hrisêl taka chênna ṭhatnate an inbel khâwm a ni.’

GSAM 293Ram Danga Khawlchhut Hna Ṭan a Ni

GSAM 293.2Thutak darh zêlna târ langtuin, 1875 aṭanga 1878 inkârah Basel, Switzerland-ah leh Christiana, Norway-ah khawlchhut hna ṭan a ni tih kan hmu a ni.

GSAM 293.31875 favangah Enfiahna leh Thuthang Puangtu chuan, Enfiahna leh Thuthang Puangtu pisa chauhva 1868 aṭanga 1875 thlenga kum sarih chhûnga lehkhabu hralh chu $85,644.54 a ni tih chanchin a chhuah a; a hma kum sarih chhûnga hralhna âiin a lêt ruk deuhthaw a ni. Pisa pali zawng zawngte (Michigan, California, Switzerland leh Norway) hralhna chu 1875 aṭanga 1878 thlenga kum thum chhûngin $98,163.73 a ni.

GSAM 293.41878 kum, thla 10 ni 17-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah, 1864 hmaa Enfiahna leh Thuthang Puangtu pisan a chhut lehkhabu, lehkhabu tê leh thuziak lehkha tê zawng zawng chu phek 50,058,000 a ni tih târ lan a ni. 1864 aṭanga 1878 thlengin phek zât chu 158,130,951 a ni a, a vaiin phek 208,188,951 a ni.

GSAM 294Thalaite Zirtîrtu Chu Chawlhkâr Tin Chhuak Tûra Siam a Ni

GSAM 294.11879 kum, thla 1 ni 1 thlengin Thalaite Zirtîrtu chu thla tin chhuah ṭhîn a ni a, mahse he ni aṭang hian, a kum 27-na a luh rualin, chawlhkâr tin chhuah a ni ta a; chutiang chuan a ṭangkaina chu a lêt liin a pung ta a ni.

GSAM 294Elder White-in Pawl Hnêna A Hlan Thilte

GSAM 294.21879 kum, thla 1 ni 23-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah Elder White-in he hna nêna a inzawmna chungchâng a sawi ṭhenkhat a awm a, khawlchhut hnaa inhlannate an tihlan chiang lehzual avângin hetah hian târ lan a ṭha a ni. A thu lâk chhâwn chu hetiang hi a ni:—

GSAM 294.3‘1861 kuma Battle Creek, Michigan-ah Lehkhabu Chhuah Pawl din a nih khân, kan chanchinbu lâktute hming ziak leh kan thuziak zawng zawng chhut nawn theihna thuneihna (a hnuah $10,000 hu niin ngaih a ni) chu pawl hnênah kan pe a, keini hnênah chuan $1,000 hu chauh a bâng a; tin, chanchinbu buatsaihtu, enkawltu leh thuhriltu hna chu chawlhkâr khata $6 hlawhvin kan thawk chhunzawm a ni.

GSAM 294.4‘1866 kuma, natna na tak kan tuar hnuah Enfiahna leh Thuthang Puangtu pisah kan kîr leh khân, enkawltute chuan sum sâng tam tak chungah za zêla sawm pung an pe a, bulṭanna sum chu $32,000-ah a tlahniam tih kan hmu a;3 Nimahsela kum li chhûngin, Pathian malsâwmnain leibâte pêk zawh a ni a, bulṭanna sum chu $75,000-ah tihpun a ni a, keini [pawl] chuan sum dahna inah $5,000 kan nei a ni.’

GSAM 2941880 Kuma Khawlchhutna In Dinhmun

GSAM 294.51880 kum, thla 1 ni 15-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah Elder Butler chuan heti hian a sawi:—

GSAM 294.6‘Kan khawlchhutna in (Battle Creek) chu tun hnâi khân chhak lama in pahnih inkârah a lai tak zawmna sak belh a ni a, chutiang chuan a pum pui hna thawh theihna leh remchânna chu tihpun nasa tak a ni. Meiêng chaknaa chhutna thîrphêk siam leh hawrawp hmeh aṭanga chhutna thîrphêk siam theihna leh lehkhabu ṭha thei ang bera siam behna hmanruate a awm a ni. A nihna takah chuan, a hre tûr âwmte sawi dânin, Michigan ram chhûnga khawlchhutna in ṭha famkim ber leh kimchang ber a ni.’

GSAM 295.1Chutianga tihlen a ni chung pawhin, nipui a ral hmain, in pui chhim lamah chhutna khawl dahna tûr in thar sak a lo ngai ta a. He pindanah hian pawl khawl chaknaa chhutna khawl panga chu sawn an ni a. Hêng khawlte zînga pakhat chu pisain a hmaa a lo hman zawng zawngte âiin a lian zâwk a ni. Chutiang a len zâwng leh pianhmang ang tho pakhat chu Oakland, California-a Hunte Chhinchhiahna pisah pawh dah thar a ni bawk a.

GSAM 295.21881 kum, thla 5 ni 17-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah, Battle Creek-a khawlchhutna in laili bera khawlchhut hna hlawhtlinna chungchâng sawiin, Elder White chuan heti hian a sawi:—

GSAM 295.3‘Seventh-day Adventist Lehkhabu Chhuah Pawl thil neihte man fîmkhur taka chhiar aṭangin a leibâ zât chu paih chhuak ula, ram leh in leh sawn theih thil neih man chu $105,000 aia tlêm lo a la bâng a ni. Chumi zîngah chuan kan mite zawng zawngin chan neihna, thilpêk leh rochan kawnga an pêk chu $34,432.17 a ni a, he hna atâna an nun hlântu mipa leh hmeichhe rinawm tlêm tê chuan [thilpêkin ni lovin, inhlanna leh fîmkhur taka enkawlna zârah] $70,567.83 an belhchhah a ni.’

GSAM 295Colporteur Hna Ṭan a Ni

GSAM 295.41881 kum aṭangin kan mite chuan hmalâkna thar an ṭan a, kan lehkhabu chhuahte hralhna atân colporteur hnaah an lût a ni. 1884 kum thlengin colporteur-te chuan an hralh zât chanchin hriattîrna dik tak an siam loh avângin, chumi hun chhûnga kan chanchin hriattîrna chu khawlchhutna in palite hralh zât an târ lan aṭanga siam a ni. An sum chhiar dânin kum nga chhûnga hralhna chu $221,248.69 a ni. Europe laipui leh Scandinavia ramte chhûnga kan rawngbâwlna hmunte aṭangin hna nghawng a darh zêl angin, ram dang ṭawnga lehkhabu mamawhna a pung zêl a ni.

GSAM 296Kum Sawm Chhûnga Lehkhabu Hralhna

GSAM 296.11884 aṭanga 1894 thlenga kum sawm chhûngin, kan lehkhabu lian, kawm nghet neite hralhna tam zâwk chu colporteur-te thawh a ni. He hun chhûnga an hralhna chu $4,031,391.26 a ni. He hun chhûng hian kan hna chu Australia-ah; Pacific thliarkârte zînga Tahiti-ah; Helsingfors, Finland-ah; Hamburg, Germany-ah; leh hmun dangteah khawlchhutna inte din a nih avângin a darh zêl a ni. 1895 kum chu hun khirh tak a ni chungin, colporteur-te hralhna an târ lan chu a vaiin $357,467.23 a ni a, kan sawi tawh hralhnate nên a vaiin $4,816,773.73 a tling a ni.

GSAM 296Kum Sawmnga Chhûnga Hralhna $11,000,000

GSAM 296.21854 aṭanga 1896 kum, thla 1 ni 1 thlenga hralh zawng zawng zât kan hriat theih nân, a chunga kum sawm chhûnga khawlchhutna in zawng zawngten an târ lan, hralh tûr lehkhabu, lehkhabu tê, thuziak lehkha tê leh entîrna lemte hralhna chu kan la belhchhah a ngai a, chu chu $3,458,278.23 a ni; chutiang chuan kum sawmhnih leh pahnih chhûnga kohhran lehkhabu hralhna chu a vaiin $8,275,051.96 a tling a ni. Kawng dangin sawi ila: kum sawmthum (1854 aṭanga 1884) chhûnga hralhna chu $424,915.24 a ni a, chumi hnu kum sawm leh pahnih, 1896 kum, thla 1 ni 1 thlengin $7,850,136.72 a ni. A liam ta kum riat chhûnga colporteur hnaa thawktu chakna chu a tlêm zêl chung pawhin, 1854 aṭanga tûn (1905) thlengin Seventh-day Adventist lehkhabu chhuah $11,000,000 aia tam hu hralh a ni tawh tih hi ring ngam takin a sawi theih a ni.

GSAM 296Ṭawng Sawmli Vêla Khawlchhutna

GSAM 296.3Ṭawng pawimawh sawmli vêlah khawlchhut ṭan a ni tawh tih kan ngaihtuah chuan, lehkhabu chhuta thuchah hmasawnna chu a lang chiang a ni; chûng ṭawngte chu Arab, Armenia, Basuto, Bohemia, Bulgaria, India rama Bengali, China, Denmark, England, Estonia, Finland, France, Fiji, Grik, Germany, Holland, Hungary, Hawaii, Italy, Iceland, Japan, Kaffir, Lettish, Lavonian, Maori, Poland, Portugal, Romania, Russia, Servia, Spain, Sweden, Tahiti, Tonga, Wales ṭawngte leh a dangte an ni. Hêng ram leh hnam hrang hrangte zîngah hian thuchah pathumna thutakte hmasâwntîrtu hna thawktu taima takte an awm a ni.

GSAM 297.1Ṭawng hrang hranga chhut lehkhabu, lehkhabu tê leh thuziak lehkha tê zât chu 1,187 aia tam a ni. Pakhat ṭheuh leh kohhran chanchinbu ṭawng hrang hranga chhuak 87-te kum khat chhûnga chhuak zawng zawng nei tûr chuan $340 vêl a ngai ang.4

GSAM 297Khawlchhutna In Sawmhnihte Awmna

GSAM 297.2Seventh-day Adventist-te khawlchhutna in sawmhnihte chu hêng hmunah hian an awm: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, Africa Chhim; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Hêng khawlchhutna inte bâkah hian, kan mite chuan Hong Kong, China-ah; Tokio, Japan-ah; Cairo, Aigupta-ah; America Chhimah; leh Fiji thliarkârteah chanchinbu leh thuziak lehkha tê an chhut a ni.

GSAM 297Lehkhabu Tê Hmasa Ber Chhuahna

GSAM 297.3Hma hruaituten hmanrua engte nge an hman a ngaih tih chu rei lo tê kan thlîr kîr ang. 1853 favanga Washington chhutna khawla lehkhabu chhut hmasak ber—‘Hmun Thianghlim’—siam khân, unaute hmeichhe ṭanrual pâwl khatin phek thlep khâwmte chu ṭhuitui atân an thlêp a, an chhawp khâwm hnuah, he thu ziaktu hian thing khenbehna kua verhna zumin a chhun tlang a; a kawmte an vuah hnuah, Uriah Smith chuan sir ngil zawnna hmanrua leh chemte hriam takin a sirte a zai rual a ni. Chu hna ṭhenkhat thawhna tûr khawl remchâng an neih loh avângin chutianga tih a ni.

GSAM 298.11861 kum mai pawh khân, kohhran lehkhabu zawng zawng chu Adams khawl chaknaa chhutna khawl pakhat, sakawr pahnih chakna nei khawlin a her, hmanga chhut a ni. Tûnah chuan lehkhabu chhuahna pisa hrang hrangah, tuihu chaknaa chhutna khawl sawmli aia tam an kal reng a, tûna thutak an chhut a ni. Hêng pisate hian hna kalpui tûrin mi 500 aia tam an chhawr a, chuti laiin colporteur zâ tam takte pawhin mite zîngah lehkhabu hralhin hna an thawk a ni.

GSAM 298.21862 kumah chuan Seventh-day Adventist-te lehkhabu chhuah zawng zawng pakhat ṭheuh chu $7.50-in a lei theih a; târ lan tawh angin, 1904 kumah erawh pakhat ṭheuh nei tûrin $340 a ngai a ni. Hêng rahte hi mihring ruahmanna bâka thil engemawin a thlen ngei a ni.

GSAM 298.31848 kuma hrilhlâwk a nih angin, Seventh-day Adventist-te zînga khawlchhut hna lo chhuahna chu ni kal zêl ang a ni ngei mai: ‘A lum zêl a—êng a zâr chhuak’—‘Ni angin a kawng a zawh zêl a, nimahsela a tla ngai lo.’

GSAM 298Rinnaa Hmasawn—Elder Stone Thuhretna

GSAM 298.4Vântirhkoh pathumna thuchah hnaa hma lama ṭan lâ zêltute ṭhahnemngaihna leh taima taka an thawhna chu, hna hma hruaitute zînga mi, kum sawmkua thleng dam Elder Albert Stone-in 1884 kum, thla 2 ni 5-a Enfiahna leh Thuthang Puangtu chhuakah a târ lang ṭha hle:—

GSAM 298.5‘He hna tîr lam chanchin chu thil tê deuh deuhte hun a ni a, hna thawhna atâna sum leh hmanrua hman chu tâwk lo angin a lang a ni. Nimahsela rinna nei mipa leh hmeichhiate chuan, Lalpa bân chak tak chu he hnaah hian a thawhpui tih a tîr aṭangin an hre reng a ni. Zion chungah ṭhatna lantîr tûra hun ruat chu a lo thleng tawh a, Lalpa chuan a mite lâk khâwm tûrin a kut a chhuah tawh tih an hre reng a. Lalpa chu lawng khalhnaah a awm a, la bâng kohhran leh a phurh, thutak din thar leh, fiah tawh rinna leh hmangaihna famkim chu phur Chanchin Ṭha Lawng chuan him takin lawng chawlhna hmun a thleng dâwn tih an hmu a ni.’

Notes

  1. Hosea 6:3. ↩
  2. Ellen G. White Nun Chanchin Tlangpui, phêk 128. ↩
  3. chu chu chan neihna atâna sum pêk luh leh thilpêkte âiin $3,000-a tlêm zâwk a ni. ↩
  4. Chanchinbu 87-te hming chu 1904 kuma General Conference Kum Tin Lehkhabuah en rawh. ↩

Note

Back